𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌸𑍁𑌨𑍍𑌦𑌰𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌏𑌕𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌸 𑌚 𑌵𑌾𑌗𑍍𑌭𑌿𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌸𑍍𑌤𑌾𑌭𑌿𑌰𑍍𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌪𑍂𑌜𑌿𑌤𑌸𑍍𑌤𑌯𑌾 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌦𑍇𑌶𑌾𑌦𑌪𑌕𑍍𑌰𑌮𑍍𑌯 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯𑌾𑌮𑌾𑌸 𑌵𑌾𑌨𑌰𑌃 ॥ 1 ॥
𑌅𑌲𑍍𑌪𑌶𑍇𑌷𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍇𑌯𑌮𑌸𑌿𑌤𑍇𑌕𑍍𑌷𑌣𑌾 ।
𑌤𑍍𑌰𑍀𑌨𑍁𑌪𑌾𑌯𑌾𑌨𑌤𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑍍𑌯 𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌥𑌃 𑌇𑌹 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 2 ॥
𑌨 𑌸𑌾𑌮 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌸𑍁 𑌗𑍁𑌣𑌾𑌯 𑌕𑌲𑍍𑌪𑌤𑍇 𑌨 𑌦𑌾𑌨𑌮𑌰𑍍𑌥𑍋𑌪𑌚𑌿𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌯𑍁𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌨 𑌭𑍇𑌦𑌸𑌾𑌧𑍍𑌯𑌾 𑌬𑌲𑌦𑌰𑍍𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌜𑌨𑌾𑌃 𑌪𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌮𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑍇𑌵 𑌮𑌮𑍇𑌹 𑌰𑍋𑌚𑌤𑍇 ॥ 3 ॥
𑌨 𑌚𑌾𑌸𑍍𑌯 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌪𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌮𑌾𑌦𑍃𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌨𑌿𑌶𑍍𑌚𑌯𑌃 𑌕𑌶𑍍𑌚𑌿𑌦𑌿𑌹𑍋𑌪𑌪𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌹𑌤𑌪𑍍𑌰𑌵𑍀𑌰𑌾 𑌹𑌿 𑌰𑌣𑍇 𑌹𑌿 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌃 𑌕𑌥𑌞𑍍𑌚𑌿𑌦𑍀𑌯𑍁𑌰𑍍𑌯𑌦𑌿𑌹𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌮𑌾𑌰𑍍𑌦𑌵𑌮𑍍 ॥ 4 ॥
𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌿 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌦𑌿𑌷𑍍𑌟𑍇 𑌯𑍋 𑌬𑌹𑍂𑌨𑍍𑌯𑌪𑌿 𑌸𑌾𑌧𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌵𑌿𑌰𑍋𑌧𑍇𑌨 𑌸 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑌰𑍍𑌹𑌤𑌿 ॥ 5 ॥
𑌨 𑌹𑍍𑌯𑍇𑌕𑌸𑍍𑌸𑌾𑌧𑌕𑍋 𑌹𑍇𑌤𑍁𑌸𑍍𑌸𑍍𑌵𑌲𑍍𑌪𑌸𑍍𑌯𑌾𑌪𑍀𑌹 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌃 ।
𑌯𑍋 𑌹𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌬𑌹𑍁𑌧𑌾 𑌵𑍇𑌦 𑌸 𑌸𑌮𑌰𑍍𑌥𑍋𑌽𑌰𑍍𑌥𑌸𑌾𑌧𑌨𑍇 ॥ 6 ॥
𑌇𑌹𑍈𑌵 𑌤𑌾𑌵𑌤𑍍𑌕𑍃𑌤𑌨𑌿𑌶𑍍𑌚𑌯𑍋 𑌹𑍍𑌯𑌹𑌂 𑌯𑌦𑌿 𑌵𑍍𑌰𑌜𑍇𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌲𑌵𑌗𑍇𑌶𑍍𑌵𑌰𑌾𑌲𑌯𑌮𑍍 ।
𑌪𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌸𑌮𑍍𑌮𑌰𑍍𑌦𑌵𑌿𑌶𑍇𑌷𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑌤𑌃 𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌮𑌮 𑌭𑌰𑍍𑌤𑍃𑌶𑌾𑌸𑌨𑌮𑍍 ॥ 7 ॥
𑌕𑌥𑌂 𑌨𑍁 𑌖𑌲𑍍𑌵𑌦𑍍𑌯 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍𑌸𑍁𑌖𑌾𑌗𑌤𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌸𑌹𑍍𑌯 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌂 𑌮𑌮 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑍈𑌃 𑌸𑌹 ।
𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌖𑌲𑍍𑌵𑌾𑌤𑍍𑌮𑌬𑌲𑌂 𑌚 𑌸𑌾𑌰𑌵𑌤𑍍𑌸𑌮𑍍𑌮𑌾𑌨𑌯𑍇𑌨𑍍𑌮𑌾𑌂 𑌚 𑌰𑌣𑍇 𑌦𑌶𑌾𑌨𑌨𑌃 ॥ 8 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌸𑌮𑌾𑌸𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌰𑌣𑍇 𑌦𑌶𑌾𑌨𑌨𑌂 𑌸𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌵𑌰𑍍𑌗𑌂 𑌸𑌬𑌲𑌪𑍍𑌰𑌯𑌾𑌯𑌿𑌨𑌮𑍍 ।
𑌹𑍃𑌦𑌿 𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌤𑌂 𑌬𑌲𑌂 𑌚 𑌵𑍈 𑌸𑍁𑌖𑍇𑌨 𑌮𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌽𑌹𑌮𑌿𑌤𑌃 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌵𑍍𑌰𑌜𑍇 ॥ 9 ॥
𑌇𑌦𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌨𑍃𑌶𑌂𑌸𑌸𑍍𑌯 𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨𑍋𑌪𑌮𑌮𑍁𑌤𑍍𑌤𑌮𑌮𑍍 ।
𑌵𑌨𑌂 𑌨𑍇𑌤𑍍𑌰𑌮𑌨𑌃𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌨𑌾𑌨𑌾𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌲𑌤𑌾𑌯𑍁𑌤𑌮𑍍 ॥ 10 ॥
𑌇𑌦𑌂 𑌵𑌿𑌧𑍍𑌵𑌂𑌸𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌶𑍁𑌷𑍍𑌕𑌂 𑌵𑌨𑌮𑌿𑌵𑌾𑌨𑌲𑌃 ।
𑌅𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍𑌭𑌗𑍍𑌨𑍇 𑌤𑌤𑌃 𑌕𑍋𑌪𑌂 𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌦𑌶𑌾𑌨𑌨𑌃 ॥ 11 ॥
𑌤𑌤𑍋 𑌮𑌹𑌤𑍍𑌸𑌾𑌶𑍍𑌵𑌮𑌹𑌾𑌰𑌥𑌦𑍍𑌵𑌿𑌪𑌂 𑌬𑌲𑌂 𑌸𑌮𑌾𑌦𑍇𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌧𑌿𑌪𑌃 ।
𑌤𑍍𑌰𑌿𑌶𑍂𑌲𑌕𑌾𑌲𑌾𑌯𑌸𑌪𑌟𑍍𑌟𑌿𑌸𑌾𑌯𑍁𑌧𑌂 𑌤𑌤𑍋 𑌮𑌹𑌦𑍍𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 12 ॥
𑌅𑌹𑌂 𑌤𑍁 𑌤𑍈𑌃 𑌸𑌂𑌯𑌤𑌿 𑌚𑌣𑍍𑌡𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑍈 𑌸𑍍𑌸𑌮𑍇𑌤𑍍𑌯 𑌰𑌕𑍍𑌷𑍋𑌭𑌿𑌰𑌸𑌹𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌨𑌿𑌹𑌤𑍍𑌯 𑌤𑌦𑍍𑌰𑌾𑌵𑌣𑌚𑍋𑌦𑌿𑌤𑌂 𑌬𑌲𑌂 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌗𑌮𑌿𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌕𑌪𑍀𑌶𑍍𑌵𑌰𑌾𑌲𑌯𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
𑌤𑌤𑍋 𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌵𑌤𑍍𑌕𑍃𑌦𑍍𑌧𑍋 𑌮𑌾𑌰𑍁𑌤𑌿𑌰𑍍𑌭𑍀𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌃 ।
𑌊𑌰𑍁𑌵𑍇𑌗𑍇𑌨 𑌮𑌹𑌤𑌾 𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍𑌕𑍍𑌷𑍇𑌪𑍍𑌤𑍁𑌮𑌥𑌾𑌰𑌭𑌤𑍍 ॥ 14 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌹𑌨𑍁𑌮𑌾𑌨𑍍𑌵𑍀𑌰𑍋 𑌬𑌭𑌞𑍍𑌜 𑌪𑍍𑌰𑌮𑌦𑌾𑌵𑌨𑌮𑍍 ।
𑌮𑌤𑍍𑌤𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌸𑌮𑌾𑌘𑍁𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌨𑌾𑌨𑌾𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌲𑌤𑌾𑌯𑍁𑌤𑌮𑍍 ॥ 15 ॥
𑌤𑌦𑍍𑌵𑌨𑌂 𑌮𑌥𑌿𑌤𑍈𑌰𑍍𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑍈𑌰𑍍𑌭𑌿𑌨𑍍𑌨𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌲𑌿𑌲𑌾𑌶𑌯𑍈𑌃 ।
𑌚𑍂𑌰𑍍𑌣𑌿𑌤𑍈𑌃 𑌪𑌰𑍍𑌵𑌤𑌾𑌗𑍍𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌬𑌭𑍂𑌵𑌾𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
𑌨𑌾𑌨𑌾𑌶𑌕𑍁𑌨𑍍𑌤𑌵𑌿𑌰𑍁𑌤𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌭𑌿𑌨𑍍𑌨𑍈𑌸𑍍𑌸𑌲𑌿𑌲𑌾𑌶𑌯𑍈𑌃 ।
𑌤𑌾𑌮𑍍𑌰𑍈𑌃 𑌕𑌿𑌸𑌲𑌯𑍈𑌃 𑌕𑍍𑌲𑌾𑌨𑍍𑌤𑍈𑌃 𑌕𑍍𑌲𑌾𑌨𑍍𑌤𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌲𑌤𑌾𑌯𑍁𑌤𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌨 𑌬𑌭𑍗 𑌤𑌦𑍍𑌵𑌨𑌂 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌦𑌾𑌵𑌾𑌨𑌲𑌹𑌤𑌂 𑌯𑌥𑌾 ।
𑌵𑍍𑌯𑌾𑌕𑍁𑌲𑌾𑌵𑌰𑌣𑌾 𑌰𑍇𑌜𑍁𑌰𑍍𑌵𑌿𑌹𑍍𑌵𑌲𑌾 𑌇𑌵 𑌤𑌾 𑌲𑌤𑌾𑌃 ॥ 18 ॥
𑌲𑌤𑌾𑌗𑍃𑌹𑍈𑌶𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌗𑍃𑌹𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌨𑌾𑌶𑌿𑌤𑍈𑌰𑍍𑌮𑌹𑍋𑌰𑌗𑍈𑌰𑍍𑌵𑍍𑌯𑌾𑌲𑌮𑍃𑌗𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌧𑍁𑌤𑍈𑌃 ।
𑌶𑌿𑌲𑌾𑌗𑍃𑌹𑍈𑌰𑍁𑌨𑍍𑌮𑌥𑌿𑌤𑍈𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 𑌗𑍃𑌹𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌷𑍍𑌟𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌤𑌦𑌭𑍂𑌨𑍍𑌮𑌹𑌦𑍍𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 19 ॥
𑌸𑌾 𑌵𑌿𑌹𑍍𑌵𑌲𑌾𑌽𑌶𑍋𑌕𑌲𑌤𑌾𑌪𑍍𑌰𑌤𑌾𑌨𑌾 𑌵𑌨𑌸𑍍𑌥𑌲𑍀 𑌶𑍋𑌕𑌲𑌤𑌾𑌪𑍍𑌰𑌤𑌾𑌨𑌾 ।
𑌜𑌾𑌤𑌾 𑌦𑌶𑌾𑌸𑍍𑌯𑌪𑍍𑌰𑌮𑌦𑌾𑌵𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌕𑌪𑍇𑌰𑍍𑌬𑌲𑌾𑌦𑍍𑌧𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌮𑌦𑌾𑌵𑌨𑌸𑍍𑌯 ॥ 20 ॥
𑌸 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑍍𑌥𑌪𑌤𑍇𑌰𑍍𑌮𑌹𑌾𑌕𑌪𑌿𑌰𑍍𑌮𑌹𑌦𑍍𑌵𑍍𑌯𑌲𑍀𑌕𑌂 𑌮𑌨𑌸𑍋 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌯𑍁𑌯𑍁𑌤𑍍𑌸𑍁𑌰𑍇𑌕𑍋 𑌬𑌹𑍁𑌭𑌿𑌰𑍍𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑍈𑌶𑍍𑌶𑌿𑌯𑌾 𑌜𑍍𑌵𑌲𑌂𑌸𑍍𑌤𑍋𑌰𑌣𑌮𑌾𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌃 𑌕𑌪𑌿𑌃 ॥ 21 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌸𑍁𑌨𑍍𑌦𑌰𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌏𑌕𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekacatvāriṃśassargaḥ |
sa ca vāgbhiḥ praśastābhirgamiṣyanpūjitastayā |
tasmāddeśādapakramya cintayāmāsa vānaraḥ || 1 ||
alpaśeṣamidaṃ kāryaṃ dṛṣṭeyamasitekṣaṇā |
trīnupāyānatikramya caturthaḥ iha vidyate || 2 ||
na sāma rakṣassu guṇāya kalpate na dānamarthopaciteṣu yujyate |
na bhedasādhyā baladarpitā janāḥ parākramastveva mameha rocate || 3 ||
na cāsya kāryasya parākramādṛte viniścayaḥ kaścidihopapadyate |
hatapravīrā hi raṇe hi rākṣasāḥ kathañcidīyuryadihādya mārdavam || 4 ||
kārye karmaṇi nirdiṣṭe yo bahūnyapi sādhayet |
pūrvakāryāvirodhena sa kāryaṃ kartumarhati || 5 ||
na hyekassādhako hetussvalpasyāpīha karmaṇaḥ |
yo hyarthaṃ bahudhā veda sa samartho'rthasādhane || 6 ||
ihaiva tāvatkṛtaniścayo hyahaṃ yadi vrajeyaṃ plavageśvarālayam |
parātmasammardaviśeṣatattvavittataḥ kṛtaṃ syānmama bhartṛśāsanam || 7 ||
kathaṃ nu khalvadya bhavetsukhāgataṃ prasahya yuddhaṃ mama rākṣasaiḥ saha |
tathaiva khalvātmabalaṃ ca sāravatsammānayenmāṃ ca raṇe daśānanaḥ || 8 ||
tatassamāsādya raṇe daśānanaṃ samantrivargaṃ sabalaprayāyinam |
hṛdi sthitaṃ tasya mataṃ balaṃ ca vai sukhena mattvā'hamitaḥ punarvraje || 9 ||
idamasya nṛśaṃsasya nandanopamamuttamam |
vanaṃ netramanaḥkāntaṃ nānādrumalatāyutam || 10 ||
idaṃ vidhvaṃsayiṣyāmi śuṣkaṃ vanamivānalaḥ |
asminbhagne tataḥ kopaṃ kariṣyati daśānanaḥ || 11 ||
tato mahatsāśvamahārathadvipaṃ balaṃ samādekṣyati rākṣasādhipaḥ |
triśūlakālāyasapaṭṭisāyudhaṃ tato mahadyuddhamidaṃ bhaviṣyati || 12 ||
ahaṃ tu taiḥ saṃyati caṇḍavikramai ssametya rakṣobhirasahya vikramaḥ |
nihatya tadrāvaṇacoditaṃ balaṃ sukhaṃ gamiṣyāmi kapīśvarālayam || 13 ||
tato mārutavatkṛddho mārutirbhīmavikramaḥ |
ūruvegena mahatā drumānkṣeptumathārabhat || 14 ||
tatastu hanumānvīro babhañja pramadāvanam |
mattadvijasamāghuṣṭaṃ nānādrumalatāyutam || 15 ||
tadvanaṃ mathitairvṛkṣairbhinnaiśca salilāśayaiḥ |
cūrṇitaiḥ parvatāgraiśca babhūvāpriyadarśanam || 16 ||
nānāśakuntavirutaiḥ prabhinnaissalilāśayaiḥ |
tāmraiḥ kisalayaiḥ klāntaiḥ klāntadrumalatāyutam || 17 ||
na babhau tadvanaṃ tatra dāvānalahataṃ yathā |
vyākulāvaraṇā rejurvihvalā iva tā latāḥ || 18 ||
latāgṛhaiścitragṛhaiśca nāśitairmahoragairvyālamṛgaiśca nirdhutaiḥ |
śilāgṛhairunmathitaistathā gṛhaiḥ praṇaṣṭarūpaṃ tadabhūnmahadvanam || 19 ||
sā vihvalā'śokalatāpratānā vanasthalī śokalatāpratānā |
jātā daśāsyapramadāvanasya kaperbalāddhi pramadāvanasya || 20 ||
sa tasya kṛtvārthapatermahākapirmahadvyalīkaṃ manaso mahātmanaḥ |
yuyutsureko bahubhirmahābalaiśśiyā jvalaṃstoraṇamāsthitaḥ kapiḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ एकचत्वारिंशस्सर्गः ।
स च वाग्भिः प्रशस्ताभिर्गमिष्यन्पूजितस्तया ।
तस्माद्देशादपक्रम्य चिन्तयामास वानरः ॥ 1 ॥
अल्पशेषमिदं कार्यं दृष्टेयमसितेक्षणा ।
त्रीनुपायानतिक्रम्य चतुर्थः इह विद्यते ॥ 2 ॥
न साम रक्षस्सु गुणाय कल्पते न दानमर्थोपचितेषु युज्यते ।
न भेदसाध्या बलदर्पिता जनाः पराक्रमस्त्वेव ममेह रोचते ॥ 3 ॥
न चास्य कार्यस्य पराक्रमादृते विनिश्चयः कश्चिदिहोपपद्यते ।
हतप्रवीरा हि रणे हि राक्षसाः कथञ्चिदीयुर्यदिहाद्य मार्दवम् ॥ 4 ॥
कार्ये कर्मणि निर्दिष्टे यो बहून्यपि साधयेत् ।
पूर्वकार्याविरोधेन स कार्यं कर्तुमर्हति ॥ 5 ॥
न ह्येकस्साधको हेतुस्स्वल्पस्यापीह कर्मणः ।
यो ह्यर्थं बहुधा वेद स समर्थोऽर्थसाधने ॥ 6 ॥
इहैव तावत्कृतनिश्चयो ह्यहं यदि व्रजेयं प्लवगेश्वरालयम् ।
परात्मसम्मर्दविशेषतत्त्ववित्ततः कृतं स्यान्मम भर्तृशासनम् ॥ 7 ॥
कथं नु खल्वद्य भवेत्सुखागतं प्रसह्य युद्धं मम राक्षसैः सह ।
तथैव खल्वात्मबलं च सारवत्सम्मानयेन्मां च रणे दशाननः ॥ 8 ॥
ततस्समासाद्य रणे दशाननं समन्त्रिवर्गं सबलप्रयायिनम् ।
हृदि स्थितं तस्य मतं बलं च वै सुखेन मत्त्वाऽहमितः पुनर्व्रजे ॥ 9 ॥
इदमस्य नृशंसस्य नन्दनोपममुत्तमम् ।
वनं नेत्रमनःकान्तं नानाद्रुमलतायुतम् ॥ 10 ॥
इदं विध्वंसयिष्यामि शुष्कं वनमिवानलः ।
अस्मिन्भग्ने ततः कोपं करिष्यति दशाननः ॥ 11 ॥
ततो महत्साश्वमहारथद्विपं बलं समादेक्ष्यति राक्षसाधिपः ।
त्रिशूलकालायसपट्टिसायुधं ततो महद्युद्धमिदं भविष्यति ॥ 12 ॥
अहं तु तैः संयति चण्डविक्रमै स्समेत्य रक्षोभिरसह्य विक्रमः ।
निहत्य तद्रावणचोदितं बलं सुखं गमिष्यामि कपीश्वरालयम् ॥ 13 ॥
ततो मारुतवत्कृद्धो मारुतिर्भीमविक्रमः ।
ऊरुवेगेन महता द्रुमान्क्षेप्तुमथारभत् ॥ 14 ॥
ततस्तु हनुमान्वीरो बभञ्ज प्रमदावनम् ।
मत्तद्विजसमाघुष्टं नानाद्रुमलतायुतम् ॥ 15 ॥
तद्वनं मथितैर्वृक्षैर्भिन्नैश्च सलिलाशयैः ।
चूर्णितैः पर्वताग्रैश्च बभूवाप्रियदर्शनम् ॥ 16 ॥
नानाशकुन्तविरुतैः प्रभिन्नैस्सलिलाशयैः ।
ताम्रैः किसलयैः क्लान्तैः क्लान्तद्रुमलतायुतम् ॥ 17 ॥
न बभौ तद्वनं तत्र दावानलहतं यथा ।
व्याकुलावरणा रेजुर्विह्वला इव ता लताः ॥ 18 ॥
लतागृहैश्चित्रगृहैश्च नाशितैर्महोरगैर्व्यालमृगैश्च निर्धुतैः ।
शिलागृहैरुन्मथितैस्तथा गृहैः प्रणष्टरूपं तदभून्महद्वनम् ॥ 19 ॥
सा विह्वलाऽशोकलताप्रताना वनस्थली शोकलताप्रताना ।
जाता दशास्यप्रमदावनस्य कपेर्बलाद्धि प्रमदावनस्य ॥ 20 ॥
स तस्य कृत्वार्थपतेर्महाकपिर्महद्व्यलीकं मनसो महात्मनः ।
युयुत्सुरेको बहुभिर्महाबलैश्शिया ज्वलंस्तोरणमास्थितः कपिः ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे एकचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha ekacatvāriṃśassargaḥ |
sa ca vāgbhiḥ praśastābhirgamiṣyanpūjitastayā |
tasmāddeśādapakramya cintayāmāsa vānaraḥ || 1 ||
alpaśeṣamidaṃ kāryaṃ dṛṣṭeyamasitekṣaṇā |
trīnupāyānatikramya caturthaḥ iha vidyate || 2 ||
na sāma rakṣassu guṇāya kalpate na dānamarthopaciteṣu yujyate |
na bhedasādhyā baladarpitā janāḥ parākramastveva mameha rocate || 3 ||
na cāsya kāryasya parākramādṛte viniścayaḥ kaścidihopapadyate |
hatapravīrā hi raṇe hi rākṣasāḥ kathañcidīyuryadihādya mārdavam || 4 ||
kārye karmaṇi nirdiṣṭe yo bahūnyapi sādhayet |
pūrvakāryāvirodhena sa kāryaṃ kartumarhati || 5 ||
na hyekassādhako hetussvalpasyāpīha karmaṇaḥ |
yo hyarthaṃ bahudhā veda sa samartho'rthasādhane || 6 ||
ihaiva tāvatkṛtaniścayo hyahaṃ yadi vrajeyaṃ plavageśvarālayam |
parātmasammardaviśeṣatattvavittataḥ kṛtaṃ syānmama bhartṛśāsanam || 7 ||
kathaṃ nu khalvadya bhavetsukhāgataṃ prasahya yuddhaṃ mama rākṣasaiḥ saha |
tathaiva khalvātmabalaṃ ca sāravatsammānayenmāṃ ca raṇe daśānanaḥ || 8 ||
tatassamāsādya raṇe daśānanaṃ samantrivargaṃ sabalaprayāyinam |
hṛdi sthitaṃ tasya mataṃ balaṃ ca vai sukhena mattvā'hamitaḥ punarvraje || 9 ||
idamasya nṛśaṃsasya nandanopamamuttamam |
vanaṃ netramanaḥkāntaṃ nānādrumalatāyutam || 10 ||
idaṃ vidhvaṃsayiṣyāmi śuṣkaṃ vanamivānalaḥ |
asminbhagne tataḥ kopaṃ kariṣyati daśānanaḥ || 11 ||
tato mahatsāśvamahārathadvipaṃ balaṃ samādekṣyati rākṣasādhipaḥ |
triśūlakālāyasapaṭṭisāyudhaṃ tato mahadyuddhamidaṃ bhaviṣyati || 12 ||
ahaṃ tu taiḥ saṃyati caṇḍavikramai ssametya rakṣobhirasahya vikramaḥ |
nihatya tadrāvaṇacoditaṃ balaṃ sukhaṃ gamiṣyāmi kapīśvarālayam || 13 ||
tato mārutavatkṛddho mārutirbhīmavikramaḥ |
ūruvegena mahatā drumānkṣeptumathārabhat || 14 ||
tatastu hanumānvīro babhañja pramadāvanam |
mattadvijasamāghuṣṭaṃ nānādrumalatāyutam || 15 ||
tadvanaṃ mathitairvṛkṣairbhinnaiśca salilāśayaiḥ |
cūrṇitaiḥ parvatāgraiśca babhūvāpriyadarśanam || 16 ||
nānāśakuntavirutaiḥ prabhinnaissalilāśayaiḥ |
tāmraiḥ kisalayaiḥ klāntaiḥ klāntadrumalatāyutam || 17 ||
na babhau tadvanaṃ tatra dāvānalahataṃ yathā |
vyākulāvaraṇā rejurvihvalā iva tā latāḥ || 18 ||
latāgṛhaiścitragṛhaiśca nāśitairmahoragairvyālamṛgaiśca nirdhutaiḥ |
śilāgṛhairunmathitaistathā gṛhaiḥ praṇaṣṭarūpaṃ tadabhūnmahadvanam || 19 ||
sā vihvalā'śokalatāpratānā vanasthalī śokalatāpratānā |
jātā daśāsyapramadāvanasya kaperbalāddhi pramadāvanasya || 20 ||
sa tasya kṛtvārthapatermahākapirmahadvyalīkaṃ manaso mahātmanaḥ |
yuyutsureko bahubhirmahābalaiśśiyā jvalaṃstoraṇamāsthitaḥ kapiḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.