ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ സപ്തദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ।
രാഘവ സ്ത്വഥ യാതേഷു തപസ്വിഷു വിചിന്തയന് ।
ന തത്രാരോചയദ്വാസം കാരണൈര്ബഹുഭിസ്തദാ ॥ 1 ॥
ഇഹ മേ ഭരതോ ദൃഷ്ടോ മാതരശ്ച സനാഗരാഃ ।
സാ ച മേ സ്മൃതിരന്വേതി താന്നിത്യമനുശോചതഃ ॥ 2 ॥
സ്കന്ധാവാരനിവേശേന തേന തസ്യ മഹാത്മനഃ ।
ഹയഹസ്തികരീഷൈശ്ച ഉപമര്ദഃ കൃതോ ഭൃശമ് ॥ 3 ॥
തസ്മാദന്യത്ര ഗച്ഛാമ ഇതി സഞ്ചിന്ത്യ രാഘവഃ ।
പ്രാതിഷ്ഠത സ വൈദേഹ്യാ ലക്ഷ്മണേന ച സങ്ഗതഃ ॥ 4 ॥
സോഽത്രേരാശ്രമമാസാദ്യ തം വവന്ദേ മഹായശാഃ ।
തം ചാപി ഭഗവാനത്രിഃ പുത്രവത്പ്രത്യപദ്യത ॥ 5 ॥
സ്വയമാതിഥ്യമാദിശ്യ സര്വമന്യത്സുസത്കൃതമ് ।
സൌമിത്രിം ച മഹാഭാഗാം സീതാം ച സമസാന്ത്വയത് ॥ 6 ॥
പത്നീം ച സമനുപ്രാപ്താം വൃദ്ധാമാമന്ത്ര്യ സത്കൃതാമ് ।
സാന്ത്വയാമാസ ധര്മജ്ഞഃ സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ ॥ 7 ॥
ആനസൂയാം മഹാഭാഗാം താപസീം ധര്മചാരിണീം പ്രതിഗൃഹ്ണീഷ്വ വൈദേഹീമബ്രവീദൃഷിസത്തമഃ ।
രാമായ ചാഽചചക്ഷേ താം താപസീം ധര്മചാരിണീമ് ॥ 8 ॥
ദശ വര്ഷാണ്യനാവൃഷ്ട്യാ ദഗ്ധേ ലോകേ നിരന്തരമ് ॥ 9 ॥
യയാ മൂലഫലേ സൃഷ്ടേ ജാഹ്നവീ ച പ്രവര്തിതാ ।
ഉഗ്രേണ തപസാ യുക്താ നിയമൈശ്ചാപ്യലങ്കൃതാ ॥ 10 ॥
ദശ വര്ഷ സഹാസ്രാണി തയാ തപ്തം മഹത്തപഃ ।
അനസൂയാ വ്രതൈ സ്സ്നാതാ പ്രത്യൂഹാശ്ച നിവര്തിതാഃ ॥ 11 ॥
ദേവകാര്യനിമിത്തം ച യയാ സന്ത്വരമാണയാ ।
ദശരാത്രം കൃതാ രാത്രി സ്സേയം മാതേവ തേഽനഘ ॥ 12 ॥
ദശ വര്ഷാണ്യനാവൃഷ്ട്യാ ദഗ്ധേ ലോകേ നിരന്തരമ് ॥ 13 ॥
യയാ മൂലഫലേ സൃഷ്ടേ ജാഹ്നവീ ച പ്രവര്തിതാ ।
ഉഗ്രേണ തപസാ യുക്താ നിയമൈശ്ചാപ്യലങ്കൃതാ ॥ 14 ॥
ദശ വര്ഷസഹാസ്രാണി യയാ തപ്തം മഹത് തപഃ ।
അനസൂയാ വ്രതൈ സ്സ്നാതാ പ്രത്യൂഹാശ്ച നിവര്തിതാഃ ॥ 15 ॥
ദേവകാര്യനിമിത്തം ച യയാ സന്ത്വരമാണയാ ।
ദശരാത്രം കൃതാ രാത്രി സ്സേയം മാതേവ തേഽനഘ ॥ 16 ॥
ദശ വര്ഷാണ്യനാവൃഷ്ട്യാ ദഗ്ധേ ലോകേ നിരന്തരമ് ॥ 17 ॥
യയാ മൂലഫലേ സൃഷ്ടേ ജാഹ്നവീ ച പ്രവര്തിതാ ।
ഉഗ്രേണ തപസാ യുക്താ നിയമൈശ്ചാപ്യലങ്കൃതാ ॥ 18 ॥
ദശ വര്ഷ സഹാസ്രാണി തയാ തപ്തം മഹത്തപഃ ।
അനസൂയാ വ്രതൈ സ്സ്നാതാ പ്രത്യൂഹാശ്ച നിവര്തിതാഃ ॥ 19 ॥
ദേവകാര്യനിമിത്തം ച യയാ സന്ത്വരമാണയാ ।
ദശരാത്രം കൃതാ രാത്രി സ്സേയം മാതേവ തേഽനഘ ॥ 20 ॥
താമിമാം സര്വഭൂതാനാം നമസ്കാര്യാം യശസ്വിനീം അഭിഗച്ഛതു വൈദേഹീ വൃദ്ധാമക്രോധനാം സദാ ।
അനസൂയേതി യാ ലോകേ കര്മഭിഃ ഖ്യാതിമാഗതാ ॥ 21 ॥
ഏവം ബ്രുവാണം തമൃഷിം തഥേത്യുക്ത്വാ സ രാഘവഃ ।
സീതാമുവാച ധര്മജ്ഞാമിദം വചനമുത്തമമ് ॥ 22 ॥
രാജപുത്രി ശ്രുതമിദം മുനേരസ്യ സമീരിതമ് ।
ശ്രേയോഽര്ഥമാത്മനശ്ശീഘ്രമഭിഗച്ഛ തപസ്വിനീമ് ॥ 23 ॥
സീതാ ത്വേതദ വചഃ ശ്രുത്വാ രാഘവസ്യ ഹിതൈഷിണഃ ।
താമത്രിപന്തീം ധര്മജ്ഞാമഭിചക്രാമ മൈഥിലീ ॥ 24 ॥
ശിഥിലാം വലിതാം വൃദ്ധാം ജരാപാണ്ഡുരമൂര്ധജാമ് ।
സതതം വേപമാനാങ്ഗീം പ്രവാതേ കദലീം യഥാ ॥ 25 ॥
താം തു സീതാ മഹാഭാഗാമനസൂയാം പതിവ്രതാമ് ।
അഭ്യവാദയദവ്യഗ്രാ സ്വം നാമ സമുദാഹരത് ॥ 26 ॥
ശിഥിലാം വലിതാം വൃദ്ധാം ജരാപാണ്ഡുരമൂര്ധജാമ് ।
സതതം വേപമാനാങ്ഗീം പ്രവാതേ കദലീം യഥാ ॥ 27 ॥
താം തു സീതാ മഹാഭാഗാമനസൂയാം പതിവ്രതാമ് ।
അഭ്യവാദയദവ്യഗ്രാ സ്വന്നാമ സമുദാഹരത് ॥ 28 ॥
അഭിവാദ്യ ച വൈദേഹീ താപസീം താമനിന്ദിതാമ് ।
ബദ്ധാഞ്ജലിപുടാ ഹൃഷ്ടാ പര്യപൃച്ഛദനാമയമ് ॥ 29 ॥
തതസ്സീതാം മഹാഭാഗാം ദൃഷ്ട്വാ താം ധര്മചാരിണീമ് ।
സാന്ത്വയന്ത്യബ്രവീദ്ധൃഷ്ടാ ദിഷ്ട്യാ ധര്മമവേക്ഷസേ ॥ 30 ॥
ത്യക്ത്വാ ജ്ഞാതിജനം സീതേ മാനമൃദ്ധം ച ഭാമിനി ।
അവരുദ്ധം വനേ രാമം ദിഷ്ട്യാ ത്വമനുഗച്ഛസി ॥ 31 ॥
നഗരസ്ഥോ വനസ്ഥോ വാ പാപോ വാ യദി വാ ശുഭഃ ।
യാസാം സ്ത്രീണാം പ്രിയോ ഭര്താ താസാം ലോകാ മഹോദയാഃ ॥ 32 ॥
ദുശ്ശീലഃ കാമവൃത്തോ വാ ധനൈര്വാ പരിവര്ജിതഃ ।
സ്ത്രീണാമാര്യസ്വഭാവാനാം പരമം ദൈവതം പതിഃ ॥ 33 ॥
നാതോ വിശിഷ്ടം പശ്യാമി ബാന്ധവം വിമൃശന്ത്യഹമ് ।
സര്വത്ര യോഗ്യം വൈദേഹി തപഃ കൃതമിവാവ്യയമ് ॥ 34 ॥
ന ത്വേവമവഗച്ഛന്തി ഗുണദോഷമസത്ത്സ്രിയഃ ।
കാമവക്തവ്യഹൃദയാ ഭര്തൃനാഥാശ്ചരന്തി യാഃ ॥ 35 ॥
പ്രാപ്നുവന്ത്യ യശശ്ചൈവ ധര്മഭ്രംശം ച മൈഥിലി ।
അകാര്യവശമാപന്നാഃ സ്ത്രിയോ യാഃ ഖലു തദ്വിധാഃ ॥ 36 ॥
ത്വദ്വിധാസ്തു ഗുണൈര്യുക്താ ദൃഷ്ട ലോക പരാവരാഃ ।
സ്ത്രിയ സ്സ്വര്ഗേ ചരിഷ്യന്തി യഥാ ധര്മകൃതസ്തഥാ ॥ 37 ॥
തദേവമേനം ത്വമനുവ്രതാ സതീ പതിവ്രതാനാം സമയാനുവര്തിനീ ।
ഭവ സ്വഭര്തു സ്സഹധര്മചാരിണീ യശശ്ച ധര്മം ച തത സ്സമാപ്സ്യസി ॥ 38 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ സപ്തദശാധികശതതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
rāghava stvatha yāteṣu tapasviṣu vicintayan |
na tatrārocayadvāsaṃ kāraṇairbahubhistadā || 1 ||
iha me bharato dṛṣṭo mātaraśca sanāgarāḥ |
sā ca me smṛtiranveti tānnityamanuśocataḥ || 2 ||
skandhāvāraniveśena tena tasya mahātmanaḥ |
hayahastikarīṣaiśca upamardaḥ kṛto bhṛśam || 3 ||
tasmādanyatra gacchāma iti sañcintya rāghavaḥ |
prātiṣṭhata sa vaidehyā lakṣmaṇena ca saṅgataḥ || 4 ||
so'trerāśramamāsādya taṃ vavande mahāyaśāḥ |
taṃ cāpi bhagavānatriḥ putravatpratyapadyata || 5 ||
svayamātithyamādiśya sarvamanyatsusatkṛtam |
saumitriṃ ca mahābhāgāṃ sītāṃ ca samasāntvayat || 6 ||
patnīṃ ca samanuprāptāṃ vṛddhāmāmantrya satkṛtām |
sāntvayāmāsa dharmajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ || 7 ||
ānasūyāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīṃ pratigṛhṇīṣva vaidehīmabravīdṛṣisattamaḥ |
rāmāya cā'cacakṣe tāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 8 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 9 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 10 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 11 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 12 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 13 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 14 ||
daśa varṣasahāsrāṇi yayā taptaṃ mahat tapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 15 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 16 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 17 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 18 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 19 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 20 ||
tāmimāṃ sarvabhūtānāṃ namaskāryāṃ yaśasvinīṃ abhigacchatu vaidehī vṛddhāmakrodhanāṃ sadā |
anasūyeti yā loke karmabhiḥ khyātimāgatā || 21 ||
evaṃ bruvāṇaṃ tamṛṣiṃ tathetyuktvā sa rāghavaḥ |
sītāmuvāca dharmajñāmidaṃ vacanamuttamam || 22 ||
rājaputri śrutamidaṃ munerasya samīritam |
śreyo'rthamātmanaśśīghramabhigaccha tapasvinīm || 23 ||
sītā tvetada vacaḥ śrutvā rāghavasya hitaiṣiṇaḥ |
tāmatripantīṃ dharmajñāmabhicakrāma maithilī || 24 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 25 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svaṃ nāma samudāharat || 26 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 27 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svannāma samudāharat || 28 ||
abhivādya ca vaidehī tāpasīṃ tāmaninditām |
baddhāñjalipuṭā hṛṣṭā paryapṛcchadanāmayam || 29 ||
tatassītāṃ mahābhāgāṃ dṛṣṭvā tāṃ dharmacāriṇīm |
sāntvayantyabravīddhṛṣṭā diṣṭyā dharmamavekṣase || 30 ||
tyaktvā jñātijanaṃ sīte mānamṛddhaṃ ca bhāmini |
avaruddhaṃ vane rāmaṃ diṣṭyā tvamanugacchasi || 31 ||
nagarastho vanastho vā pāpo vā yadi vā śubhaḥ |
yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ || 32 ||
duśśīlaḥ kāmavṛtto vā dhanairvā parivarjitaḥ |
strīṇāmāryasvabhāvānāṃ paramaṃ daivataṃ patiḥ || 33 ||
nāto viśiṣṭaṃ paśyāmi bāndhavaṃ vimṛśantyaham |
sarvatra yogyaṃ vaidehi tapaḥ kṛtamivāvyayam || 34 ||
na tvevamavagacchanti guṇadoṣamasattsriyaḥ |
kāmavaktavyahṛdayā bhartṛnāthāścaranti yāḥ || 35 ||
prāpnuvantya yaśaścaiva dharmabhraṃśaṃ ca maithili |
akāryavaśamāpannāḥ striyo yāḥ khalu tadvidhāḥ || 36 ||
tvadvidhāstu guṇairyuktā dṛṣṭa loka parāvarāḥ |
striya ssvarge cariṣyanti yathā dharmakṛtastathā || 37 ||
tadevamenaṃ tvamanuvratā satī pativratānāṃ samayānuvartinī |
bhava svabhartu ssahadharmacāriṇī yaśaśca dharmaṃ ca tata ssamāpsyasi || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ सप्तदशाधिकशततमस्सर्गः ।
राघव स्त्वथ यातेषु तपस्विषु विचिन्तयन् ।
न तत्रारोचयद्वासं कारणैर्बहुभिस्तदा ॥ 1 ॥
इह मे भरतो दृष्टो मातरश्च सनागराः ।
सा च मे स्मृतिरन्वेति तान्नित्यमनुशोचतः ॥ 2 ॥
स्कन्धावारनिवेशेन तेन तस्य महात्मनः ।
हयहस्तिकरीषैश्च उपमर्दः कृतो भृशम् ॥ 3 ॥
तस्मादन्यत्र गच्छाम इति सञ्चिन्त्य राघवः ।
प्रातिष्ठत स वैदेह्या लक्ष्मणेन च सङ्गतः ॥ 4 ॥
सोऽत्रेराश्रममासाद्य तं ववन्दे महायशाः ।
तं चापि भगवानत्रिः पुत्रवत्प्रत्यपद्यत ॥ 5 ॥
स्वयमातिथ्यमादिश्य सर्वमन्यत्सुसत्कृतम् ।
सौमित्रिं च महाभागां सीतां च समसान्त्वयत् ॥ 6 ॥
पत्नीं च समनुप्राप्तां वृद्धामामन्त्र्य सत्कृताम् ।
सान्त्वयामास धर्मज्ञः सर्वभूतहिते रतः ॥ 7 ॥
आनसूयां महाभागां तापसीं धर्मचारिणीं प्रतिगृह्णीष्व वैदेहीमब्रवीदृषिसत्तमः ।
रामाय चाऽचचक्षे तां तापसीं धर्मचारिणीम् ॥ 8 ॥
दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ॥ 9 ॥
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता ।
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ॥ 10 ॥
दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः ।
अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः ॥ 11 ॥
देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया ।
दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ ॥ 12 ॥
दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ॥ 13 ॥
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता ।
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ॥ 14 ॥
दश वर्षसहास्राणि यया तप्तं महत् तपः ।
अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः ॥ 15 ॥
देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया ।
दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ ॥ 16 ॥
दश वर्षाण्यनावृष्ट्या दग्धे लोके निरन्तरम् ॥ 17 ॥
यया मूलफले सृष्टे जाह्नवी च प्रवर्तिता ।
उग्रेण तपसा युक्ता नियमैश्चाप्यलङ्कृता ॥ 18 ॥
दश वर्ष सहास्राणि तया तप्तं महत्तपः ।
अनसूया व्रतै स्स्नाता प्रत्यूहाश्च निवर्तिताः ॥ 19 ॥
देवकार्यनिमित्तं च यया सन्त्वरमाणया ।
दशरात्रं कृता रात्रि स्सेयं मातेव तेऽनघ ॥ 20 ॥
तामिमां सर्वभूतानां नमस्कार्यां यशस्विनीं अभिगच्छतु वैदेही वृद्धामक्रोधनां सदा ।
अनसूयेति या लोके कर्मभिः ख्यातिमागता ॥ 21 ॥
एवं ब्रुवाणं तमृषिं तथेत्युक्त्वा स राघवः ।
सीतामुवाच धर्मज्ञामिदं वचनमुत्तमम् ॥ 22 ॥
राजपुत्रि श्रुतमिदं मुनेरस्य समीरितम् ।
श्रेयोऽर्थमात्मनश्शीघ्रमभिगच्छ तपस्विनीम् ॥ 23 ॥
सीता त्वेतद वचः श्रुत्वा राघवस्य हितैषिणः ।
तामत्रिपन्तीं धर्मज्ञामभिचक्राम मैथिली ॥ 24 ॥
शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम् ।
सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा ॥ 25 ॥
तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् ।
अभ्यवादयदव्यग्रा स्वं नाम समुदाहरत् ॥ 26 ॥
शिथिलां वलितां वृद्धां जरापाण्डुरमूर्धजाम् ।
सततं वेपमानाङ्गीं प्रवाते कदलीं यथा ॥ 27 ॥
तां तु सीता महाभागामनसूयां पतिव्रताम् ।
अभ्यवादयदव्यग्रा स्वन्नाम समुदाहरत् ॥ 28 ॥
अभिवाद्य च वैदेही तापसीं तामनिन्दिताम् ।
बद्धाञ्जलिपुटा हृष्टा पर्यपृच्छदनामयम् ॥ 29 ॥
ततस्सीतां महाभागां दृष्ट्वा तां धर्मचारिणीम् ।
सान्त्वयन्त्यब्रवीद्धृष्टा दिष्ट्या धर्ममवेक्षसे ॥ 30 ॥
त्यक्त्वा ज्ञातिजनं सीते मानमृद्धं च भामिनि ।
अवरुद्धं वने रामं दिष्ट्या त्वमनुगच्छसि ॥ 31 ॥
नगरस्थो वनस्थो वा पापो वा यदि वा शुभः ।
यासां स्त्रीणां प्रियो भर्ता तासां लोका महोदयाः ॥ 32 ॥
दुश्शीलः कामवृत्तो वा धनैर्वा परिवर्जितः ।
स्त्रीणामार्यस्वभावानां परमं दैवतं पतिः ॥ 33 ॥
नातो विशिष्टं पश्यामि बान्धवं विमृशन्त्यहम् ।
सर्वत्र योग्यं वैदेहि तपः कृतमिवाव्ययम् ॥ 34 ॥
न त्वेवमवगच्छन्ति गुणदोषमसत्त्स्रियः ।
कामवक्तव्यहृदया भर्तृनाथाश्चरन्ति याः ॥ 35 ॥
प्राप्नुवन्त्य यशश्चैव धर्मभ्रंशं च मैथिलि ।
अकार्यवशमापन्नाः स्त्रियो याः खलु तद्विधाः ॥ 36 ॥
त्वद्विधास्तु गुणैर्युक्ता दृष्ट लोक परावराः ।
स्त्रिय स्स्वर्गे चरिष्यन्ति यथा धर्मकृतस्तथा ॥ 37 ॥
तदेवमेनं त्वमनुव्रता सती पतिव्रतानां समयानुवर्तिनी ।
भव स्वभर्तु स्सहधर्मचारिणी यशश्च धर्मं च तत स्समाप्स्यसि ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्तदशाधिकशततमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha saptadaśādhikaśatatamassargaḥ |
rāghava stvatha yāteṣu tapasviṣu vicintayan |
na tatrārocayadvāsaṃ kāraṇairbahubhistadā || 1 ||
iha me bharato dṛṣṭo mātaraśca sanāgarāḥ |
sā ca me smṛtiranveti tānnityamanuśocataḥ || 2 ||
skandhāvāraniveśena tena tasya mahātmanaḥ |
hayahastikarīṣaiśca upamardaḥ kṛto bhṛśam || 3 ||
tasmādanyatra gacchāma iti sañcintya rāghavaḥ |
prātiṣṭhata sa vaidehyā lakṣmaṇena ca saṅgataḥ || 4 ||
so'trerāśramamāsādya taṃ vavande mahāyaśāḥ |
taṃ cāpi bhagavānatriḥ putravatpratyapadyata || 5 ||
svayamātithyamādiśya sarvamanyatsusatkṛtam |
saumitriṃ ca mahābhāgāṃ sītāṃ ca samasāntvayat || 6 ||
patnīṃ ca samanuprāptāṃ vṛddhāmāmantrya satkṛtām |
sāntvayāmāsa dharmajñaḥ sarvabhūtahite rataḥ || 7 ||
ānasūyāṃ mahābhāgāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīṃ pratigṛhṇīṣva vaidehīmabravīdṛṣisattamaḥ |
rāmāya cā'cacakṣe tāṃ tāpasīṃ dharmacāriṇīm || 8 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 9 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 10 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 11 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 12 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 13 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 14 ||
daśa varṣasahāsrāṇi yayā taptaṃ mahat tapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 15 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 16 ||
daśa varṣāṇyanāvṛṣṭyā dagdhe loke nirantaram || 17 ||
yayā mūlaphale sṛṣṭe jāhnavī ca pravartitā |
ugreṇa tapasā yuktā niyamaiścāpyalaṅkṛtā || 18 ||
daśa varṣa sahāsrāṇi tayā taptaṃ mahattapaḥ |
anasūyā vratai ssnātā pratyūhāśca nivartitāḥ || 19 ||
devakāryanimittaṃ ca yayā santvaramāṇayā |
daśarātraṃ kṛtā rātri sseyaṃ māteva te'nagha || 20 ||
tāmimāṃ sarvabhūtānāṃ namaskāryāṃ yaśasvinīṃ abhigacchatu vaidehī vṛddhāmakrodhanāṃ sadā |
anasūyeti yā loke karmabhiḥ khyātimāgatā || 21 ||
evaṃ bruvāṇaṃ tamṛṣiṃ tathetyuktvā sa rāghavaḥ |
sītāmuvāca dharmajñāmidaṃ vacanamuttamam || 22 ||
rājaputri śrutamidaṃ munerasya samīritam |
śreyo'rthamātmanaśśīghramabhigaccha tapasvinīm || 23 ||
sītā tvetada vacaḥ śrutvā rāghavasya hitaiṣiṇaḥ |
tāmatripantīṃ dharmajñāmabhicakrāma maithilī || 24 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 25 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svaṃ nāma samudāharat || 26 ||
śithilāṃ valitāṃ vṛddhāṃ jarāpāṇḍuramūrdhajām |
satataṃ vepamānāṅgīṃ pravāte kadalīṃ yathā || 27 ||
tāṃ tu sītā mahābhāgāmanasūyāṃ pativratām |
abhyavādayadavyagrā svannāma samudāharat || 28 ||
abhivādya ca vaidehī tāpasīṃ tāmaninditām |
baddhāñjalipuṭā hṛṣṭā paryapṛcchadanāmayam || 29 ||
tatassītāṃ mahābhāgāṃ dṛṣṭvā tāṃ dharmacāriṇīm |
sāntvayantyabravīddhṛṣṭā diṣṭyā dharmamavekṣase || 30 ||
tyaktvā jñātijanaṃ sīte mānamṛddhaṃ ca bhāmini |
avaruddhaṃ vane rāmaṃ diṣṭyā tvamanugacchasi || 31 ||
nagarastho vanastho vā pāpo vā yadi vā śubhaḥ |
yāsāṃ strīṇāṃ priyo bhartā tāsāṃ lokā mahodayāḥ || 32 ||
duśśīlaḥ kāmavṛtto vā dhanairvā parivarjitaḥ |
strīṇāmāryasvabhāvānāṃ paramaṃ daivataṃ patiḥ || 33 ||
nāto viśiṣṭaṃ paśyāmi bāndhavaṃ vimṛśantyaham |
sarvatra yogyaṃ vaidehi tapaḥ kṛtamivāvyayam || 34 ||
na tvevamavagacchanti guṇadoṣamasattsriyaḥ |
kāmavaktavyahṛdayā bhartṛnāthāścaranti yāḥ || 35 ||
prāpnuvantya yaśaścaiva dharmabhraṃśaṃ ca maithili |
akāryavaśamāpannāḥ striyo yāḥ khalu tadvidhāḥ || 36 ||
tvadvidhāstu guṇairyuktā dṛṣṭa loka parāvarāḥ |
striya ssvarge cariṣyanti yathā dharmakṛtastathā || 37 ||
tadevamenaṃ tvamanuvratā satī pativratānāṃ samayānuvartinī |
bhava svabhartu ssahadharmacāriṇī yaśaśca dharmaṃ ca tata ssamāpsyasi || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe saptadaśādhikaśatatamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.