ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വാവിംശസ്സര്ഗഃ ।
അഥ തം വ്യഥയാ ദീനം സവിശേഷമമര്ഷിതമ് ।
ശ്വസന്തമിവ നാഗേന്ദ്രം രോഷവിസ്ഫാരിതേക്ഷണമ് ॥ 1 ॥
ആസാദ്യ രാമസ്സൌമിത്രിം സുഹൃദം ഭ്രാതരം പ്രിയമ് ।
ഉവാചേദം സ ധൈര്യേണ ധാരയന്സത്ത്വമാത്മവാന് ॥ 2 ॥
അഥ തം വ്യഥയാ ദീനം സവിശേഷമമര്ഷിതമ് ।
ശ്വസന്തമിവ നാഗേന്ദ്രം രോഷവിസ്ഫാരിതേക്ഷണമ് ॥ 3 ॥
ആസാദ്യ രാമസ്സൌമിത്രിം സുഹൃദം ഭ്രാതരം പ്രിയമ് ।
ഉവാചേദം സ ധൈര്യേണ ധാരയന്സത്ത്വമാത്മവാന് ॥ 4 ॥
നിഗൃഹ്യ രോഷം ശോകം ച ധൈര്യമാശ്രിത്യ കേവലമ് ।
അവമാനം നിരസ്യേമം ഗൃഹീത്വാ ഹര്ഷമുത്തമമ് ॥ 5 ॥
ഉപക്ലൃപ്തം ഹി യത്കിഞ്ചിദഭിഷേകാര്ഥമദ്യ മേ സര്വം വിസര്ജയ ക്ഷിപ്രം കുരു കാര്യം നിരത്യയമ് ॥ 6 ॥
സൌമിത്രേ യോഽഭിഷേകാര്ഥേ മമ സമ്ഭാര സമ്ഭ്രമഃ ।
അഭിഷേകനിവൃത്ത്യര്ഥേ സോഽസ്തു സമ്ഭാരസമ്ഭ്രമഃ ॥ 7 ॥
യസ്യാ മദഭിഷേകാര്ഥേ മാനസം പരിതപ്യതേ ।
മാതാ മേ സാ യഥാ ന സ്യാത്സവിശങ്കാ തഥാ കുരു ॥ 8 ॥
തസ്യാശ്ശങ്കാമയം ദുഃഖം മുഹൂര്തമപി നോത്സഹേ ।
മനസി പ്രതിസഞ്ജാതം സൌമിത്രേഽഹമുപേക്ഷിതുമ് ॥ 9 ॥
ന ബുദ്ധിപൂര്വം നാബുദ്ധം സ്മരാമീഹ കദാചന ।
മാതൃണാം വാ പിതുര്വാഽഹം കൃതമല്പം ച വിപ്രിയമ് ॥ 10 ॥
സത്യസ്സത്യാഭിസന്ധശ്ച നിത്യം സത്യപരാക്രമഃ ।
പരലോകഭയാദ്ഭീതോ നിര്ഭയോഽസ്തു പിതാ മമ ॥ 11 ॥
തസ്യാഽപി ഹി ഭവേദസ്മിന്കര്മണ്യപ്രതിസംഹൃതേ ।
സത്യം നേതി മനസ്താപസ്തസ്യ താപസ്തപേച്ച മാമ് ॥ 12 ॥
അഭിഷേകവിധാനം തു തസ്മാത്സംഹൃത്യ ലക്ഷ്മണ ।
അന്വഗേവാഹമിച്ഛാമി വനം ഗന്തുമിതഃപുനഃ ॥ 13 ॥
മമ പ്രവ്രാജനാദദ്യ കൃതകൃത്യാ നൃപാത്മജാ ।
സുതം ഭരതമവ്യഗ്രമഭിഷേചയിതാ തതഃ ॥ 14 ॥
മയി ചീരാജിനധരേ ജടാമണ്ഡലധാരിണി ।
ഗതേഽരണ്യം ച കൈകേയ്യാ ഭവിഷ്യതി മനസ്സുഖമ് ॥ 15 ॥
ബുദ്ധിഃ പ്രണീതാ യേനേയം മനശ്ച സുസമാഹിതമ് ।
തം തു നാര്ഹാമി സങ്ക്ലേഷ്ടും പ്രവ്രജിഷ്യാമി മാ ചിരമ് ॥ 16 ॥
കൃതാന്തസ്ത്വേവ സൌമിത്രേ ദ്രഷ്ടവ്യോ മത്പ്രവാസനേ ।
രാജ്യസ്യ ച വിതീര്ണസ്യ പുനരേവ നിവര്തനേ ॥ 17 ॥
കൈകേയ്യാഃ പ്രതിപത്തിര്ഹി കഥം സ്യാന്മമ പീഡനേ ।
യദി ഭാവോ ന ദൈവോഽയം കൃതാന്തവിഹിതോ ഭവേത് ॥ 18 ॥
ജാനാസി ഹി യഥാ സൌമ്യ ന മാതൃഷു മമാന്തരമ് ।
ഭൂതപൂര്വം വിശേഷോ വാ തസ്യാ മയി സുതേഽപി വാ ॥ 19 ॥
സോഽഭിഷേകനിവൃത്ത്യര്ഥൈപ്രവാസാര്ഥൈശ്ച ദുര്വചൈഃ ।
ഉഗ്രൈര്വാക്യൈരഹം തസ്യാ നാന്യദ്ദൈവാത്സമര്ഥയേ ॥ 20 ॥
കഥം പ്രകൃതിസമ്പന്നാ രാജപുത്രീ തഥാഗുണാ ।
ബ്രൂയാത്സാ പ്രാകൃതേവ സ്ത്രീ മത്പീഡാം ഭര്തൃസന്നിധൌ ॥ 21 ॥
യദചിന്ത്യന്തു തദ്ദൈവം ഭൂതേഷ്വപി ന വിഹന്യതേ ।
വ്യക്തം മയി ച തസ്യാം ച പതിതോ ഹി വിപര്യയഃ ॥ 22 ॥
കശ്ചിദ്ദൈവേന സൌമിത്രേ യോദ്ധുമുത്സഹതേ പുമാന് ।
യസ്യ ന ഗ്രഹണം കിഞ്ചിത്കര്മണോഽന്യത്ര ദൃശ്യതേ ॥ 23 ॥
സുഖദുഃഖേ ഭയക്രോധൌ ലാഭാലാഭൌ ഭവാഭവൌ ।
യച്ച കിഞ്ചിത്തഥാഭൂതം നനു ദൈവസ്യ കര്മ തത് ॥ 24 ॥
ഋഷയോഽപ്യുഗ്രതപസോ ദൈവേനാഭിപ്രപീഡിതാഃ ।
ഉത്സൃജ്യ നിയമാംസ്തീവ്രാന്ഭ്രശ്യന്തേ കാമമന്യുഭിഃ ॥ 25 ॥
അസങ്കല്പിതമേവേഹ യദകസ്മാത്പ്രവര്തതേ ।
നിവര്ത്യാരമ്ഭമാരബ്ധം നനു ദൈവസ്യ കര്മ തത് ॥ 26 ॥
ഏതയാ തത്ത്വയാ ബുദ്ധ്യാ സംസ്തഭ്യാത്മാനമാത്മനാ ।
വ്യാഹതേഽപ്യഭിഷേകേ മേ പരിതാപോ ന വിദ്യതേ ॥ 27 ॥
തസ്മാദപരിതാപസ്സംസ്ത്വമപ്യനുവിധായ മാമ് ।
പ്രതിസംഹാരയ ക്ഷിപ്രമാഭിഷേചനികീം ക്രിയാമ് ॥ 28 ॥
ഏഭിരേവ ഘടൈ സ്സര്വൈരഭിഷേചനസമ്ഭൃതൈഃ ।
മമ ലക്ഷ്മണ താപസ്യേ വ്രതസ്നാനം ഭവിഷ്യതി ॥ 29 ॥
അഥവാ കിം മമൈതേന രാജദ്രവ്യമയേന തു ।
ഉദ്ധൃതം മേ സ്വയം തോയം വ്രതാദേശം കരിഷ്യതി ॥ 30 ॥
മാ ച ലക്ഷ്മണ സന്താപം കാര്ഷീര്ലക്ഷ്മ്യാ വിപര്യയേ ।
രാജ്യം വാ വനവാസോ വാ വനവാസോ മഹോദയഃ ॥ 31 ॥
ന ലക്ഷ്മണാസ്മിന്ഖലു കര്മവിഘ്നേ മാതാ യവീയസ്യതിശങ്കനീയാ ।
ദൈവാഭിപന്നാ ഹി വദത്യനിഷ്ടം ജാനാസി ദൈവം ച തഥാ പ്രഭാവമ് ॥ 32 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ദ്വാവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 1 ||
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 2 ||
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 3 ||
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 4 ||
nigṛhya roṣaṃ śokaṃ ca dhairyamāśritya kevalam |
avamānaṃ nirasyemaṃ gṛhītvā harṣamuttamam || 5 ||
upaklṛptaṃ hi yatkiñcidabhiṣekārthamadya me sarvaṃ visarjaya kṣipraṃ kuru kāryaṃ niratyayam || 6 ||
saumitre yo'bhiṣekārthe mama sambhāra sambhramaḥ |
abhiṣekanivṛttyarthe so'stu sambhārasambhramaḥ || 7 ||
yasyā madabhiṣekārthe mānasaṃ paritapyate |
mātā me sā yathā na syātsaviśaṅkā tathā kuru || 8 ||
tasyāśśaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi notsahe |
manasi pratisañjātaṃ saumitre'hamupekṣitum || 9 ||
na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana |
mātṛṇāṃ vā piturvā'haṃ kṛtamalpaṃ ca vipriyam || 10 ||
satyassatyābhisandhaśca nityaṃ satyaparākramaḥ |
paralokabhayādbhīto nirbhayo'stu pitā mama || 11 ||
tasyā'pi hi bhavedasminkarmaṇyapratisaṃhṛte |
satyaṃ neti manastāpastasya tāpastapecca mām || 12 ||
abhiṣekavidhānaṃ tu tasmātsaṃhṛtya lakṣmaṇa |
anvagevāhamicchāmi vanaṃ gantumitaḥpunaḥ || 13 ||
mama pravrājanādadya kṛtakṛtyā nṛpātmajā |
sutaṃ bharatamavyagramabhiṣecayitā tataḥ || 14 ||
mayi cīrājinadhare jaṭāmaṇḍaladhāriṇi |
gate'raṇyaṃ ca kaikeyyā bhaviṣyati manassukham || 15 ||
buddhiḥ praṇītā yeneyaṃ manaśca susamāhitam |
taṃ tu nārhāmi saṅkleṣṭuṃ pravrajiṣyāmi mā ciram || 16 ||
kṛtāntastveva saumitre draṣṭavyo matpravāsane |
rājyasya ca vitīrṇasya punareva nivartane || 17 ||
kaikeyyāḥ pratipattirhi kathaṃ syānmama pīḍane |
yadi bhāvo na daivo'yaṃ kṛtāntavihito bhavet || 18 ||
jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram |
bhūtapūrvaṃ viśeṣo vā tasyā mayi sute'pi vā || 19 ||
so'bhiṣekanivṛttyarthaipravāsārthaiśca durvacaiḥ |
ugrairvākyairahaṃ tasyā nānyaddaivātsamarthaye || 20 ||
kathaṃ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā |
brūyātsā prākṛteva strī matpīḍāṃ bhartṛsannidhau || 21 ||
yadacintyantu taddaivaṃ bhūteṣvapi na vihanyate |
vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patito hi viparyayaḥ || 22 ||
kaściddaivena saumitre yoddhumutsahate pumān |
yasya na grahaṇaṃ kiñcitkarmaṇo'nyatra dṛśyate || 23 ||
sukhaduḥkhe bhayakrodhau lābhālābhau bhavābhavau |
yacca kiñcittathābhūtaṃ nanu daivasya karma tat || 24 ||
ṛṣayo'pyugratapaso daivenābhiprapīḍitāḥ |
utsṛjya niyamāṃstīvrānbhraśyante kāmamanyubhiḥ || 25 ||
asaṅkalpitameveha yadakasmātpravartate |
nivartyārambhamārabdhaṃ nanu daivasya karma tat || 26 ||
etayā tattvayā buddhyā saṃstabhyātmānamātmanā |
vyāhate'pyabhiṣeke me paritāpo na vidyate || 27 ||
tasmādaparitāpassaṃstvamapyanuvidhāya mām |
pratisaṃhāraya kṣipramābhiṣecanikīṃ kriyām || 28 ||
ebhireva ghaṭai ssarvairabhiṣecanasambhṛtaiḥ |
mama lakṣmaṇa tāpasye vratasnānaṃ bhaviṣyati || 29 ||
athavā kiṃ mamaitena rājadravyamayena tu |
uddhṛtaṃ me svayaṃ toyaṃ vratādeśaṃ kariṣyati || 30 ||
mā ca lakṣmaṇa santāpaṃ kārṣīrlakṣmyā viparyaye |
rājyaṃ vā vanavāso vā vanavāso mahodayaḥ || 31 ||
na lakṣmaṇāsminkhalu karmavighne mātā yavīyasyatiśaṅkanīyā |
daivābhipannā hi vadatyaniṣṭaṃ jānāsi daivaṃ ca tathā prabhāvam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशस्सर्गः ।
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम् ।
श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम् ॥ 1 ॥
आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम् ।
उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान् ॥ 2 ॥
अथ तं व्यथया दीनं सविशेषममर्षितम् ।
श्वसन्तमिव नागेन्द्रं रोषविस्फारितेक्षणम् ॥ 3 ॥
आसाद्य रामस्सौमित्रिं सुहृदं भ्रातरं प्रियम् ।
उवाचेदं स धैर्येण धारयन्सत्त्वमात्मवान् ॥ 4 ॥
निगृह्य रोषं शोकं च धैर्यमाश्रित्य केवलम् ।
अवमानं निरस्येमं गृहीत्वा हर्षमुत्तमम् ॥ 5 ॥
उपक्लृप्तं हि यत्किञ्चिदभिषेकार्थमद्य मे सर्वं विसर्जय क्षिप्रं कुरु कार्यं निरत्ययम् ॥ 6 ॥
सौमित्रे योऽभिषेकार्थे मम सम्भार सम्भ्रमः ।
अभिषेकनिवृत्त्यर्थे सोऽस्तु सम्भारसम्भ्रमः ॥ 7 ॥
यस्या मदभिषेकार्थे मानसं परितप्यते ।
माता मे सा यथा न स्यात्सविशङ्का तथा कुरु ॥ 8 ॥
तस्याश्शङ्कामयं दुःखं मुहूर्तमपि नोत्सहे ।
मनसि प्रतिसञ्जातं सौमित्रेऽहमुपेक्षितुम् ॥ 9 ॥
न बुद्धिपूर्वं नाबुद्धं स्मरामीह कदाचन ।
मातृणां वा पितुर्वाऽहं कृतमल्पं च विप्रियम् ॥ 10 ॥
सत्यस्सत्याभिसन्धश्च नित्यं सत्यपराक्रमः ।
परलोकभयाद्भीतो निर्भयोऽस्तु पिता मम ॥ 11 ॥
तस्याऽपि हि भवेदस्मिन्कर्मण्यप्रतिसंहृते ।
सत्यं नेति मनस्तापस्तस्य तापस्तपेच्च माम् ॥ 12 ॥
अभिषेकविधानं तु तस्मात्संहृत्य लक्ष्मण ।
अन्वगेवाहमिच्छामि वनं गन्तुमितःपुनः ॥ 13 ॥
मम प्रव्राजनादद्य कृतकृत्या नृपात्मजा ।
सुतं भरतमव्यग्रमभिषेचयिता ततः ॥ 14 ॥
मयि चीराजिनधरे जटामण्डलधारिणि ।
गतेऽरण्यं च कैकेय्या भविष्यति मनस्सुखम् ॥ 15 ॥
बुद्धिः प्रणीता येनेयं मनश्च सुसमाहितम् ।
तं तु नार्हामि सङ्क्लेष्टुं प्रव्रजिष्यामि मा चिरम् ॥ 16 ॥
कृतान्तस्त्वेव सौमित्रे द्रष्टव्यो मत्प्रवासने ।
राज्यस्य च वितीर्णस्य पुनरेव निवर्तने ॥ 17 ॥
कैकेय्याः प्रतिपत्तिर्हि कथं स्यान्मम पीडने ।
यदि भावो न दैवोऽयं कृतान्तविहितो भवेत् ॥ 18 ॥
जानासि हि यथा सौम्य न मातृषु ममान्तरम् ।
भूतपूर्वं विशेषो वा तस्या मयि सुतेऽपि वा ॥ 19 ॥
सोऽभिषेकनिवृत्त्यर्थैप्रवासार्थैश्च दुर्वचैः ।
उग्रैर्वाक्यैरहं तस्या नान्यद्दैवात्समर्थये ॥ 20 ॥
कथं प्रकृतिसम्पन्ना राजपुत्री तथागुणा ।
ब्रूयात्सा प्राकृतेव स्त्री मत्पीडां भर्तृसन्निधौ ॥ 21 ॥
यदचिन्त्यन्तु तद्दैवं भूतेष्वपि न विहन्यते ।
व्यक्तं मयि च तस्यां च पतितो हि विपर्ययः ॥ 22 ॥
कश्चिद्दैवेन सौमित्रे योद्धुमुत्सहते पुमान् ।
यस्य न ग्रहणं किञ्चित्कर्मणोऽन्यत्र दृश्यते ॥ 23 ॥
सुखदुःखे भयक्रोधौ लाभालाभौ भवाभवौ ।
यच्च किञ्चित्तथाभूतं ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ 24 ॥
ऋषयोऽप्युग्रतपसो दैवेनाभिप्रपीडिताः ।
उत्सृज्य नियमांस्तीव्रान्भ्रश्यन्ते काममन्युभिः ॥ 25 ॥
असङ्कल्पितमेवेह यदकस्मात्प्रवर्तते ।
निवर्त्यारम्भमारब्धं ननु दैवस्य कर्म तत् ॥ 26 ॥
एतया तत्त्वया बुद्ध्या संस्तभ्यात्मानमात्मना ।
व्याहतेऽप्यभिषेके मे परितापो न विद्यते ॥ 27 ॥
तस्मादपरितापस्संस्त्वमप्यनुविधाय माम् ।
प्रतिसंहारय क्षिप्रमाभिषेचनिकीं क्रियाम् ॥ 28 ॥
एभिरेव घटै स्सर्वैरभिषेचनसम्भृतैः ।
मम लक्ष्मण तापस्ये व्रतस्नानं भविष्यति ॥ 29 ॥
अथवा किं ममैतेन राजद्रव्यमयेन तु ।
उद्धृतं मे स्वयं तोयं व्रतादेशं करिष्यति ॥ 30 ॥
मा च लक्ष्मण सन्तापं कार्षीर्लक्ष्म्या विपर्यये ।
राज्यं वा वनवासो वा वनवासो महोदयः ॥ 31 ॥
न लक्ष्मणास्मिन्खलु कर्मविघ्ने माता यवीयस्यतिशङ्कनीया ।
दैवाभिपन्ना हि वदत्यनिष्टं जानासि दैवं च तथा प्रभावम् ॥ 32 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 1 ||
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 2 ||
atha taṃ vyathayā dīnaṃ saviśeṣamamarṣitam |
śvasantamiva nāgendraṃ roṣavisphāritekṣaṇam || 3 ||
āsādya rāmassaumitriṃ suhṛdaṃ bhrātaraṃ priyam |
uvācedaṃ sa dhairyeṇa dhārayansattvamātmavān || 4 ||
nigṛhya roṣaṃ śokaṃ ca dhairyamāśritya kevalam |
avamānaṃ nirasyemaṃ gṛhītvā harṣamuttamam || 5 ||
upaklṛptaṃ hi yatkiñcidabhiṣekārthamadya me sarvaṃ visarjaya kṣipraṃ kuru kāryaṃ niratyayam || 6 ||
saumitre yo'bhiṣekārthe mama sambhāra sambhramaḥ |
abhiṣekanivṛttyarthe so'stu sambhārasambhramaḥ || 7 ||
yasyā madabhiṣekārthe mānasaṃ paritapyate |
mātā me sā yathā na syātsaviśaṅkā tathā kuru || 8 ||
tasyāśśaṅkāmayaṃ duḥkhaṃ muhūrtamapi notsahe |
manasi pratisañjātaṃ saumitre'hamupekṣitum || 9 ||
na buddhipūrvaṃ nābuddhaṃ smarāmīha kadācana |
mātṛṇāṃ vā piturvā'haṃ kṛtamalpaṃ ca vipriyam || 10 ||
satyassatyābhisandhaśca nityaṃ satyaparākramaḥ |
paralokabhayādbhīto nirbhayo'stu pitā mama || 11 ||
tasyā'pi hi bhavedasminkarmaṇyapratisaṃhṛte |
satyaṃ neti manastāpastasya tāpastapecca mām || 12 ||
abhiṣekavidhānaṃ tu tasmātsaṃhṛtya lakṣmaṇa |
anvagevāhamicchāmi vanaṃ gantumitaḥpunaḥ || 13 ||
mama pravrājanādadya kṛtakṛtyā nṛpātmajā |
sutaṃ bharatamavyagramabhiṣecayitā tataḥ || 14 ||
mayi cīrājinadhare jaṭāmaṇḍaladhāriṇi |
gate'raṇyaṃ ca kaikeyyā bhaviṣyati manassukham || 15 ||
buddhiḥ praṇītā yeneyaṃ manaśca susamāhitam |
taṃ tu nārhāmi saṅkleṣṭuṃ pravrajiṣyāmi mā ciram || 16 ||
kṛtāntastveva saumitre draṣṭavyo matpravāsane |
rājyasya ca vitīrṇasya punareva nivartane || 17 ||
kaikeyyāḥ pratipattirhi kathaṃ syānmama pīḍane |
yadi bhāvo na daivo'yaṃ kṛtāntavihito bhavet || 18 ||
jānāsi hi yathā saumya na mātṛṣu mamāntaram |
bhūtapūrvaṃ viśeṣo vā tasyā mayi sute'pi vā || 19 ||
so'bhiṣekanivṛttyarthaipravāsārthaiśca durvacaiḥ |
ugrairvākyairahaṃ tasyā nānyaddaivātsamarthaye || 20 ||
kathaṃ prakṛtisampannā rājaputrī tathāguṇā |
brūyātsā prākṛteva strī matpīḍāṃ bhartṛsannidhau || 21 ||
yadacintyantu taddaivaṃ bhūteṣvapi na vihanyate |
vyaktaṃ mayi ca tasyāṃ ca patito hi viparyayaḥ || 22 ||
kaściddaivena saumitre yoddhumutsahate pumān |
yasya na grahaṇaṃ kiñcitkarmaṇo'nyatra dṛśyate || 23 ||
sukhaduḥkhe bhayakrodhau lābhālābhau bhavābhavau |
yacca kiñcittathābhūtaṃ nanu daivasya karma tat || 24 ||
ṛṣayo'pyugratapaso daivenābhiprapīḍitāḥ |
utsṛjya niyamāṃstīvrānbhraśyante kāmamanyubhiḥ || 25 ||
asaṅkalpitameveha yadakasmātpravartate |
nivartyārambhamārabdhaṃ nanu daivasya karma tat || 26 ||
etayā tattvayā buddhyā saṃstabhyātmānamātmanā |
vyāhate'pyabhiṣeke me paritāpo na vidyate || 27 ||
tasmādaparitāpassaṃstvamapyanuvidhāya mām |
pratisaṃhāraya kṣipramābhiṣecanikīṃ kriyām || 28 ||
ebhireva ghaṭai ssarvairabhiṣecanasambhṛtaiḥ |
mama lakṣmaṇa tāpasye vratasnānaṃ bhaviṣyati || 29 ||
athavā kiṃ mamaitena rājadravyamayena tu |
uddhṛtaṃ me svayaṃ toyaṃ vratādeśaṃ kariṣyati || 30 ||
mā ca lakṣmaṇa santāpaṃ kārṣīrlakṣmyā viparyaye |
rājyaṃ vā vanavāso vā vanavāso mahodayaḥ || 31 ||
na lakṣmaṇāsminkhalu karmavighne mātā yavīyasyatiśaṅkanīyā |
daivābhipannā hi vadatyaniṣṭaṃ jānāsi daivaṃ ca tathā prabhāvam || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.