Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
Shloka 1
അഥ രാമശ്ച സീതാ ച ലക്ഷ്മണശ്ച കൃതാഞ്ജലിഃ ।
ഉപസങ്ഗൃഹ്യ രാജാനം ചക്രുര്ദീനാഃ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ 1 ॥
ഉപസങ്ഗൃഹ്യ രാജാനം ചക്രുര്ദീനാഃ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ 1 ॥
atha rāmaśca sītā ca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
upasaṅgṛhya rājānaṃ cakrurdīnāḥ pradakṣiṇam || 1 ||
upasaṅgṛhya rājānaṃ cakrurdīnāḥ pradakṣiṇam || 1 ||
Shloka 2
തം ചാപി സമനുജ്ഞാപ്യ ധര്മജ്ഞസ്സീതയാ സഹ ।
രാഘവ ശ്ശോകസമ്മൂഢോ ജനനീമഭ്യവാദയത് ॥ 2 ॥
രാഘവ ശ്ശോകസമ്മൂഢോ ജനനീമഭ്യവാദയത് ॥ 2 ॥
taṃ cāpi samanujñāpya dharmajñassītayā saha |
rāghava śśokasammūḍho jananīmabhyavādayat || 2 ||
rāghava śśokasammūḍho jananīmabhyavādayat || 2 ||
Shloka 3
അന്വക്ഷം ലക്ഷ്മണോ ഭ്രാതുഃ കൌസല്യാം അഭ്യവാദയത് ।
അഥ മാതുഃ സുമിത്രായാ ജഗ്രാഹ ചരണൌ പുനഃ ॥ 3 ॥
അഥ മാതുഃ സുമിത്രായാ ജഗ്രാഹ ചരണൌ പുനഃ ॥ 3 ॥
anvakṣaṃ lakṣmaṇo bhrātuḥ kausalyāṃ abhyavādayat |
atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha caraṇau punaḥ || 3 ||
atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha caraṇau punaḥ || 3 ||
Shloka 4
തം വന്ദമാനം രുദതീ മാതാ സൌമിത്രിമബ്രവീത് ।
ഹിതകാമാ മഹാബാഹും മൂധ്നര്യുപാഘ്രായ ലക്ഷ്മണമ് ॥ 4 ॥
ഹിതകാമാ മഹാബാഹും മൂധ്നര്യുപാഘ്രായ ലക്ഷ്മണമ് ॥ 4 ॥
taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrimabravīt |
hitakāmā mahābāhuṃ mūdhnaryupāghrāya lakṣmaṇam || 4 ||
hitakāmā mahābāhuṃ mūdhnaryupāghrāya lakṣmaṇam || 4 ||
Shloka 5
സൃഷ്ടസ്ത്വം വനവാസായ സ്വനുരക്തസ്സുഹൃജ്ജനേ ।
രാമേ പ്രമാദം മാ കാര്ഷീഃ പുത്ര ഭ്രാതരി ഗച്ഛതി ॥ 5 ॥
രാമേ പ്രമാദം മാ കാര്ഷീഃ പുത്ര ഭ്രാതരി ഗച്ഛതി ॥ 5 ॥
sṛṣṭastvaṃ vanavāsāya svanuraktassuhṛjjane |
rāme pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gacchati || 5 ||
rāme pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gacchati || 5 ||
Shloka 6
വ്യസനീ വാ സമൃദ്ധോ വാ ഗതിരേഷ തവാനഘ ।
ഏഷ ലോകേ സതാം ധര്മോ യജ്ജ്യേഷ്ഠവശഗോ ഭവേത് ॥ 6 ॥
ഏഷ ലോകേ സതാം ധര്മോ യജ്ജ്യേഷ്ഠവശഗോ ഭവേത് ॥ 6 ॥
vyasanī vā samṛddho vā gatireṣa tavānagha |
eṣa loke satāṃ dharmo yajjyeṣṭhavaśago bhavet || 6 ||
eṣa loke satāṃ dharmo yajjyeṣṭhavaśago bhavet || 6 ||
Shloka 7
ഇദം ഹി വൃത്തമുചിതം കുലസ്യാസ്യ സനാതനമ് ।
ദാനം ദീക്ഷാ ച യജ്ഞേഷു തനുത്യാഗോ മൃധേഷു ച ॥ 7 ॥
ദാനം ദീക്ഷാ ച യജ്ഞേഷു തനുത്യാഗോ മൃധേഷു ച ॥ 7 ॥
idaṃ hi vṛttamucitaṃ kulasyāsya sanātanam |
dānaṃ dīkṣā ca yajñeṣu tanutyāgo mṛdheṣu ca || 7 ||
dānaṃ dīkṣā ca yajñeṣu tanutyāgo mṛdheṣu ca || 7 ||
Shloka 8
ലക്ഷ്മണം ത്വേവമുക്ത്വാ സാ സംസിദ്ധം പ്രിയരാഘവമ് ।
സുമിത്രാ ഗച്ഛ ഗച്ഛേതി പുനഃ പുനരുവാച തമ് ॥ 8 ॥
സുമിത്രാ ഗച്ഛ ഗച്ഛേതി പുനഃ പുനരുവാച തമ് ॥ 8 ॥
lakṣmaṇaṃ tvevamuktvā sā saṃsiddhaṃ priyarāghavam |
sumitrā gaccha gaccheti punaḥ punaruvāca tam || 8 ||
sumitrā gaccha gaccheti punaḥ punaruvāca tam || 8 ||
Shloka 9
രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാമ് ।
അയോധ്യാമടവീം വിധ്ദി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖമ് ॥ 9 ॥
അയോധ്യാമടവീം വിധ്ദി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖമ് ॥ 9 ॥
rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām |
ayodhyāmaṭavīṃ vidhdi gaccha tāta yathāsukham || 9 ||
ayodhyāmaṭavīṃ vidhdi gaccha tāta yathāsukham || 9 ||
Shloka 10
തതഃ സുമന്ത്രഃ കാകുത്സ്ഥം പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യമബ്രവീത് ।
വിനീതോ വിനയജ്ഞശ്ച മാതലിര്വാസവം യഥാ ॥ 10 ॥
വിനീതോ വിനയജ്ഞശ്ച മാതലിര്വാസവം യഥാ ॥ 10 ॥
tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalirvākyamabravīt |
vinīto vinayajñaśca mātalirvāsavaṃ yathā || 10 ||
vinīto vinayajñaśca mātalirvāsavaṃ yathā || 10 ||
Shloka 11
രരഥമാരോഹ ഭദ്രം തേ രാജപുത്ര മഹായശഃ ।
ക്ഷിപ്രം ത്വാം പ്രാപയിഷ്യാമി യത്ര മാം രാമ വക്ഷ്യസി ॥ 11 ॥
ക്ഷിപ്രം ത്വാം പ്രാപയിഷ്യാമി യത്ര മാം രാമ വക്ഷ്യസി ॥ 11 ॥
rarathamāroha bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ |
kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi || 11 ||
kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi || 11 ||
Shloka 12
ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി വസ്തവ്യാനി വനേ ത്വയാ ।
താന്യുപക്രമിതവ്യാനി യാനി ദേവ്യാസി ചോദിതഃ ॥ 12 ॥
താന്യുപക്രമിതവ്യാനി യാനി ദേവ്യാസി ചോദിതഃ ॥ 12 ॥
caturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vane tvayā |
tānyupakramitavyāni yāni devyāsi coditaḥ || 12 ||
tānyupakramitavyāni yāni devyāsi coditaḥ || 12 ||
Shloka 13
തം രഥം സൂര്യസങ്കാശം സീതാ ഹൃഷ്ടേന ചേതസാ ।
ആരുരോഹ വരാരോഹാ കൃത്വാലങ്കാരമാത്മനഃ ॥ 13 ॥
ആരുരോഹ വരാരോഹാ കൃത്വാലങ്കാരമാത്മനഃ ॥ 13 ॥
taṃ rathaṃ sūryasaṅkāśaṃ sītā hṛṣṭena cetasā |
āruroha varārohā kṛtvālaṅkāramātmanaḥ || 13 ||
āruroha varārohā kṛtvālaṅkāramātmanaḥ || 13 ||
Shloka 14
അഥോ ജ്വലനസങ്കാശം ചാമീകരവിഭൂഷിതമ് ।
തമാരുരുഹതുസ്തൂര്ണം ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 14 ॥
തമാരുരുഹതുസ്തൂര്ണം ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 14 ॥
atho jvalanasaṅkāśaṃ cāmīkaravibhūṣitam |
tamāruruhatustūrṇaṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 14 ||
tamāruruhatustūrṇaṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 14 ||
Shloka 15
വനവാസം ഹി സങ്ഖ്യായ വാസാംസ്യാഭരണാനി ച ।
ഭര്താരമനുഗച്ഛന്ത്യൈ സീതായൈ ശ്വശുരോ ദദൌ ॥ 15 ॥
ഭര്താരമനുഗച്ഛന്ത്യൈ സീതായൈ ശ്വശുരോ ദദൌ ॥ 15 ॥
vanavāsaṃ hi saṅkhyāya vāsāṃsyābharaṇāni ca |
bhartāramanugacchantyai sītāyai śvaśuro dadau || 15 ||
bhartāramanugacchantyai sītāyai śvaśuro dadau || 15 ||
Shloka 16
തഥൈവായുധജാലാനി ഭ്രാതൃഭ്യാം കവചാനി ച ।
രഥോപസ്ഥേ പ്രതിന്യസ്യ സചര്മ കഠിനം ച തത് ॥ 16 ॥
രഥോപസ്ഥേ പ്രതിന്യസ്യ സചര്മ കഠിനം ച തത് ॥ 16 ॥
tathaivāyudhajālāni bhrātṛbhyāṃ kavacāni ca |
rathopasthe pratinyasya sacarma kaṭhinaṃ ca tat || 16 ||
rathopasthe pratinyasya sacarma kaṭhinaṃ ca tat || 16 ||
Shloka 17
സീതാതൃതീയാനാരൂഢാന് ദൃഷ്ട്വാ ദൃഷ്ടമചോദയത് ।
സുമന്ത്രസ്സമ്മതാനശ്വാന് വായുവേഗസമാന്ജവേ ॥ 17 ॥
സുമന്ത്രസ്സമ്മതാനശ്വാന് വായുവേഗസമാന്ജവേ ॥ 17 ॥
sītātṛtīyānārūḍhān dṛṣṭvā dṛṣṭamacodayat |
sumantrassammatānaśvān vāyuvegasamānjave || 17 ||
sumantrassammatānaśvān vāyuvegasamānjave || 17 ||
Shloka 18
പ്രതിയാതേ മഹാരണ്യം ചിരരാത്രായ രാഘവേ ।
ബഭൂവ നഗരേ മൂര്ഛാ ബലമൂര്ഛാ ജനസ്യ ച ॥ 18 ॥
ബഭൂവ നഗരേ മൂര്ഛാ ബലമൂര്ഛാ ജനസ്യ ച ॥ 18 ॥
pratiyāte mahāraṇyaṃ cirarātrāya rāghave |
babhūva nagare mūrchā balamūrchā janasya ca || 18 ||
babhūva nagare mūrchā balamūrchā janasya ca || 18 ||
Shloka 19
തത്സമാകുലസമ്ഭ്രാന്തം മത്തസങ്കുപിതദ്വിപമ് ।
ഹയശിഞ്ജിതനിര്ഘോഷം പുരമാസീന്മഹാസ്വനമ് ॥ 19 ॥
ഹയശിഞ്ജിതനിര്ഘോഷം പുരമാസീന്മഹാസ്വനമ് ॥ 19 ॥
tatsamākulasambhrāntaṃ mattasaṅkupitadvipam |
hayaśiñjitanirghoṣaṃ puramāsīnmahāsvanam || 19 ||
hayaśiñjitanirghoṣaṃ puramāsīnmahāsvanam || 19 ||
Shloka 20
തത സ്സബാലവൃദ്ധാ സാ പുരീ പരമപീഡിതാ ।
രാമമേവാഭിദുദ്രാവ ഘര്മാര്താ സലിലം യഥാ ॥ 20 ॥
രാമമേവാഭിദുദ്രാവ ഘര്മാര്താ സലിലം യഥാ ॥ 20 ॥
tata ssabālavṛddhā sā purī paramapīḍitā |
rāmamevābhidudrāva gharmārtā salilaṃ yathā || 20 ||
rāmamevābhidudrāva gharmārtā salilaṃ yathā || 20 ||
Shloka 21
പാര്ശ്വതഃ പൃഷ്ഠതശ്ചാപി ലമ്ബമാനാസ്തദുന്മുഖാഃ ।
ബാഷ്പപൂര്ണമുഖാസ്സര്വേ തമൂചുര്ഭൃശനിസ്വനാഃ ॥ 21 ॥
ബാഷ്പപൂര്ണമുഖാസ്സര്വേ തമൂചുര്ഭൃശനിസ്വനാഃ ॥ 21 ॥
pārśvataḥ pṛṣṭhataścāpi lambamānāstadunmukhāḥ |
bāṣpapūrṇamukhāssarve tamūcurbhṛśanisvanāḥ || 21 ||
bāṣpapūrṇamukhāssarve tamūcurbhṛśanisvanāḥ || 21 ||
Shloka 22
സംയച്ഛ വാജിനാം രശ്മീന് സൂത യാഹി ശനൈശ്ശനൈഃ ।
മുഖം ദ്രക്ഷ്യാമ രാമസ്യ ദുര്ദര്ശം നോ ഭവിഷ്യതി ॥ 22 ॥
മുഖം ദ്രക്ഷ്യാമ രാമസ്യ ദുര്ദര്ശം നോ ഭവിഷ്യതി ॥ 22 ॥
saṃyaccha vājināṃ raśmīn sūta yāhi śanaiśśanaiḥ |
mukhaṃ drakṣyāma rāmasya durdarśaṃ no bhaviṣyati || 22 ||
mukhaṃ drakṣyāma rāmasya durdarśaṃ no bhaviṣyati || 22 ||
Shloka 23
ആയസം ഹൃദയം നൂനം രാമമാതുരസംശയമ് ।
യദ്ദേവഗര്ഭപ്രതിമേ വനം യാതി ന ഭിദ്യതേ ॥ 23 ॥
യദ്ദേവഗര്ഭപ്രതിമേ വനം യാതി ന ഭിദ്യതേ ॥ 23 ॥
āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamāturasaṃśayam |
yaddevagarbhapratime vanaṃ yāti na bhidyate || 23 ||
yaddevagarbhapratime vanaṃ yāti na bhidyate || 23 ||
Shloka 24
കൃതകൃത്യാ ഹി വൈദേഹീ ഛായേവാനുഗതാ പതിമ് ।
ന ജഹാതി രതാ ധര്മേ മേരുമര്കപ്രഭാ യഥാ ॥ 24 ॥
ന ജഹാതി രതാ ധര്മേ മേരുമര്കപ്രഭാ യഥാ ॥ 24 ॥
kṛtakṛtyā hi vaidehī chāyevānugatā patim |
na jahāti ratā dharme merumarkaprabhā yathā || 24 ||
na jahāti ratā dharme merumarkaprabhā yathā || 24 ||
Shloka 25
അഹോ ലക്ഷ്മണ സിദ്ധാര്ഥ സ്സതതം പ്രിയവാദിനമ് ।
ഭ്രാതരം ദേവസങ്കാശം യസ്ത്വം പരിചരിഷ്യസി ॥ 25 ॥
ഭ്രാതരം ദേവസങ്കാശം യസ്ത്വം പരിചരിഷ്യസി ॥ 25 ॥
aho lakṣmaṇa siddhārtha ssatataṃ priyavādinam |
bhrātaraṃ devasaṅkāśaṃ yastvaṃ paricariṣyasi || 25 ||
bhrātaraṃ devasaṅkāśaṃ yastvaṃ paricariṣyasi || 25 ||
Shloka 26
മഹത്യേഷാ ഹി തേ സിധ്ദിരേഷ ചാഭ്യുദയോ മഹാന് ।
ഏഷ സ്വര്ഗസ്യ മാര്ഗശ്ച യദേനമനുഗച്ഛസി ॥ 26 ॥
ഏഷ സ്വര്ഗസ്യ മാര്ഗശ്ച യദേനമനുഗച്ഛസി ॥ 26 ॥
mahatyeṣā hi te sidhdireṣa cābhyudayo mahān |
eṣa svargasya mārgaśca yadenamanugacchasi || 26 ||
eṣa svargasya mārgaśca yadenamanugacchasi || 26 ||
Shloka 27
ഏവം വദന്തസ്തേ സോഢും ന ശേകുര്ബാഷ്പമാഗതമ് ।
നരാസ്തമനുഗച്ഛന്തഃ പ്രിയമിക്ഷ്വാകുനന്ദനമ് ॥ 27 ॥
നരാസ്തമനുഗച്ഛന്തഃ പ്രിയമിക്ഷ്വാകുനന്ദനമ് ॥ 27 ॥
evaṃ vadantaste soḍhuṃ na śekurbāṣpamāgatam |
narāstamanugacchantaḥ priyamikṣvākunandanam || 27 ||
narāstamanugacchantaḥ priyamikṣvākunandanam || 27 ||
Shloka 28
അഥ രാജാ വൃത സ്ത്രീഭിര്ദീനാഭിര്ദീനചേതനഃ ।
നിര്ജഗാമ പ്രിയം പുത്രം ദ്രക്ഷ്യാമീതി ബ്രുവന് ഗൃഹാത് ॥ 28 ॥
നിര്ജഗാമ പ്രിയം പുത്രം ദ്രക്ഷ്യാമീതി ബ്രുവന് ഗൃഹാത് ॥ 28 ॥
atha rājā vṛta strībhirdīnābhirdīnacetanaḥ |
nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt || 28 ||
nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt || 28 ||
Shloka 29
ശുശ്രുവേ ചാഗ്രതഃ സ്ത്രീണാം രുദന്തീനാം മഹാസ്വനഃ ।
യഥാ നാദഃ കരേണൂനാം ബദ്ധേ മഹതി കുഞ്ജരേ ॥ 29 ॥
യഥാ നാദഃ കരേണൂനാം ബദ്ധേ മഹതി കുഞ്ജരേ ॥ 29 ॥
śuśruve cāgrataḥ strīṇāṃ rudantīnāṃ mahāsvanaḥ |
yathā nādaḥ kareṇūnāṃ baddhe mahati kuñjare || 29 ||
yathā nādaḥ kareṇūnāṃ baddhe mahati kuñjare || 29 ||
Shloka 30
പിതാ ഹി രാജാ കാകുത്സ്ഥഃ ശ്രീമാന് സന്നസ്തദാഽഭവത് ।
പരിപൂര്ണഃ ശശീ കാലേ ഗ്രഹേണോപപ്ലുതോ യഥാ ॥ 30 ॥
പരിപൂര്ണഃ ശശീ കാലേ ഗ്രഹേണോപപ്ലുതോ യഥാ ॥ 30 ॥
pitā hi rājā kākutsthaḥ śrīmān sannastadā'bhavat |
paripūrṇaḥ śaśī kāle graheṇopapluto yathā || 30 ||
paripūrṇaḥ śaśī kāle graheṇopapluto yathā || 30 ||
Shloka 31
സ ച ശ്രീമാനചിന്ത്യാത്മാ രാമോ ദശരഥാത്മജഃ ।
സൂതം സഞ്ചോദയാമാസ ത്വരിതം വാഹ്യതാമിതി ॥ 31 ॥
സൂതം സഞ്ചോദയാമാസ ത്വരിതം വാഹ്യതാമിതി ॥ 31 ॥
sa ca śrīmānacintyātmā rāmo daśarathātmajaḥ |
sūtaṃ sañcodayāmāsa tvaritaṃ vāhyatāmiti || 31 ||
sūtaṃ sañcodayāmāsa tvaritaṃ vāhyatāmiti || 31 ||
Shloka 32
രാമോ യാഹീതി സൂതം തം തിഷ്ഠേതി സ ജനസ്തദാ ।
ഉഭയം നാശകത്സൂതഃ കര്തുമധ്വനി ചോദിതഃ ॥ 32 ॥
ഉഭയം നാശകത്സൂതഃ കര്തുമധ്വനി ചോദിതഃ ॥ 32 ॥
rāmo yāhīti sūtaṃ taṃ tiṣṭheti sa janastadā |
ubhayaṃ nāśakatsūtaḥ kartumadhvani coditaḥ || 32 ||
ubhayaṃ nāśakatsūtaḥ kartumadhvani coditaḥ || 32 ||
Shloka 33
നിര്ഗച്ഛതി മഹാബാഹൌ രാമേ പൌരജനാശ്രുഭിഃ ।
പതിതൈരഭ്യവഹിതം പ്രശശാമ മഹീരജഃ ॥ 33 ॥
പതിതൈരഭ്യവഹിതം പ്രശശാമ മഹീരജഃ ॥ 33 ॥
nirgacchati mahābāhau rāme paurajanāśrubhiḥ |
patitairabhyavahitaṃ praśaśāma mahīrajaḥ || 33 ||
patitairabhyavahitaṃ praśaśāma mahīrajaḥ || 33 ||
Shloka 34
രുദിതാശ്രുപരിദ്യൂനം ഹാഹാകൃതമചേതനമ് ।
പ്രയാണേ രാഘവസ്യാസീത്പുരം പരമപീഡിതമ് ॥ 34 ॥
പ്രയാണേ രാഘവസ്യാസീത്പുരം പരമപീഡിതമ് ॥ 34 ॥
ruditāśruparidyūnaṃ hāhākṛtamacetanam |
prayāṇe rāghavasyāsītpuraṃ paramapīḍitam || 34 ||
prayāṇe rāghavasyāsītpuraṃ paramapīḍitam || 34 ||
Shloka 35
സുസ്രാവ നയനൈഃ സ്ത്രീണാമസ്രമായാസസമ്ഭവമ് ।
മീനസങ്ക്ഷോഭചലിതൈ സ്സലിലം പങ്കജൈരിവ ॥ 35 ॥
മീനസങ്ക്ഷോഭചലിതൈ സ്സലിലം പങ്കജൈരിവ ॥ 35 ॥
susrāva nayanaiḥ strīṇāmasramāyāsasambhavam |
mīnasaṅkṣobhacalitai ssalilaṃ paṅkajairiva || 35 ||
mīnasaṅkṣobhacalitai ssalilaṃ paṅkajairiva || 35 ||
Shloka 36
ദൃഷ്ട്വാ തു നൃപതി ശ്ശ്രീമാനേകചിത്തഗതം പുരമ് ।
നിപപാതൈവ ദുഃഖേന ഹതമൂല ഇവ ദ്രുമഃ ॥ 36 ॥
നിപപാതൈവ ദുഃഖേന ഹതമൂല ഇവ ദ്രുമഃ ॥ 36 ॥
dṛṣṭvā tu nṛpati śśrīmānekacittagataṃ puram |
nipapātaiva duḥkhena hatamūla iva drumaḥ || 36 ||
nipapātaiva duḥkhena hatamūla iva drumaḥ || 36 ||
Shloka 37
തതോ ഹലഹലാശബ്ദോ ജജ്ഞേ രാമസ്യ പൃഷ്ഠതഃ ।
നരാണാം പ്രേക്ഷ്യ രാജാനം സീദന്തം ഭൃശദുഃഖിതമ് ॥ 37 ॥
നരാണാം പ്രേക്ഷ്യ രാജാനം സീദന്തം ഭൃശദുഃഖിതമ് ॥ 37 ॥
tato halahalāśabdo jajñe rāmasya pṛṣṭhataḥ |
narāṇāṃ prekṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam || 37 ||
narāṇāṃ prekṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam || 37 ||
Shloka 38
ഹാ രാമേതി ജനാഃ കേചിദ്രാമമാതേതി ചാപരേ ।
അന്തഃപുരം സമൃദ്ധം ച ക്രോശന്തഃ പര്യദേവയന് ॥ 38 ॥
അന്തഃപുരം സമൃദ്ധം ച ക്രോശന്തഃ പര്യദേവയന് ॥ 38 ॥
hā rāmeti janāḥ kecidrāmamāteti cāpare |
antaḥpuraṃ samṛddhaṃ ca krośantaḥ paryadevayan || 38 ||
antaḥpuraṃ samṛddhaṃ ca krośantaḥ paryadevayan || 38 ||
Shloka 39
അന്വീക്ഷമാണോ രാമസ്തു വിഷണ്ണം ഭ്രാന്തചേതസമ് ।
രാജാനം മാതരം ചൈവ ദദര്ശാനുഗതൌ പഥി ॥ 39 ॥
രാജാനം മാതരം ചൈവ ദദര്ശാനുഗതൌ പഥി ॥ 39 ॥
anvīkṣamāṇo rāmastu viṣaṇṇaṃ bhrāntacetasam |
rājānaṃ mātaraṃ caiva dadarśānugatau pathi || 39 ||
rājānaṃ mātaraṃ caiva dadarśānugatau pathi || 39 ||
Shloka 40
സ ബദ്ധ ഇവ പാശേന കിശോരോ മാതരം യഥാ ।
ധര്മപാശേന സങ്ക്ഷിപ്തഃ പ്രകാശം നാഭ്യുദൈക്ഷത ॥ 40 ॥
ധര്മപാശേന സങ്ക്ഷിപ്തഃ പ്രകാശം നാഭ്യുദൈക്ഷത ॥ 40 ॥
sa baddha iva pāśena kiśoro mātaraṃ yathā |
dharmapāśena saṅkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata || 40 ||
dharmapāśena saṅkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata || 40 ||
Shloka 41
പദാതിനൌ ച യാനാര്ഹാവദുഃഖാര്ഹൌ സുഖോചിതൌ ।
ദൃഷ്ട്വാ സഞ്ചോദയാമാസ ശീഘ്രം യാഹീതി സാരഥിമ് ॥ 41 ॥
ദൃഷ്ട്വാ സഞ്ചോദയാമാസ ശീഘ്രം യാഹീതി സാരഥിമ് ॥ 41 ॥
padātinau ca yānārhāvaduḥkhārhau sukhocitau |
dṛṣṭvā sañcodayāmāsa śīghraṃ yāhīti sārathim || 41 ||
dṛṣṭvā sañcodayāmāsa śīghraṃ yāhīti sārathim || 41 ||
Shloka 42
ന ഹി തത്പുരുഷവ്യാഘ്രോ ദുഃഖദം ദര്ശനം പിതുഃ ।
മാതുശ്ച സഹിതും ശക്തസ്തോത്രാര്ദിത ഇവ ദ്വിപഃ ॥ 42 ॥
മാതുശ്ച സഹിതും ശക്തസ്തോത്രാര്ദിത ഇവ ദ്വിപഃ ॥ 42 ॥
na hi tatpuruṣavyāghro duḥkhadaṃ darśanaṃ pituḥ |
mātuśca sahituṃ śaktastotrārdita iva dvipaḥ || 42 ||
mātuśca sahituṃ śaktastotrārdita iva dvipaḥ || 42 ||
Shloka 43
പ്രത്യഗാരമിവായാന്തീ വത്സലാ വത്സകാരണാത് ।
ബദ്ധവത്സാ യഥാ ധേനൂ രാമമാതാഭ്യധാവത ॥ 43 ॥
ബദ്ധവത്സാ യഥാ ധേനൂ രാമമാതാഭ്യധാവത ॥ 43 ॥
pratyagāramivāyāntī vatsalā vatsakāraṇāt |
baddhavatsā yathā dhenū rāmamātābhyadhāvata || 43 ||
baddhavatsā yathā dhenū rāmamātābhyadhāvata || 43 ||
Shloka 44
തഥാ രുദന്തീം കൌസല്യാം രഥം തമനുധാവതീമ് ।
ക്രോശന്തീം രാമ രാമേതി ഹാ സീതേ ലക്ഷ്മണേതി ച ॥ 44 ॥
ക്രോശന്തീം രാമ രാമേതി ഹാ സീതേ ലക്ഷ്മണേതി ച ॥ 44 ॥
tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tamanudhāvatīm |
krośantīṃ rāma rāmeti hā sīte lakṣmaṇeti ca || 44 ||
krośantīṃ rāma rāmeti hā sīte lakṣmaṇeti ca || 44 ||
Shloka 45
രാമലക്ഷ്മണസീതാര്ഥം സ്രവന്തീം വാരി നേത്രജമ് ।
അസകൃത്പ്രൈക്ഷത തദാ നൃത്യന്തീമിവ മാതരമ് ॥ 45 ॥
അസകൃത്പ്രൈക്ഷത തദാ നൃത്യന്തീമിവ മാതരമ് ॥ 45 ॥
rāmalakṣmaṇasītārthaṃ sravantīṃ vāri netrajam |
asakṛtpraikṣata tadā nṛtyantīmiva mātaram || 45 ||
asakṛtpraikṣata tadā nṛtyantīmiva mātaram || 45 ||
Shloka 46
തിഷ്ഠേതി രാജാ ചുക്രോശ യാഹി യാഹീതി രാഘവഃ ।
സുമന്ത്രസ്യ ബഭൂവാത്മാ ചക്രയോരിവ ചാന്തരാ ॥ 46 ॥
സുമന്ത്രസ്യ ബഭൂവാത്മാ ചക്രയോരിവ ചാന്തരാ ॥ 46 ॥
tiṣṭheti rājā cukrośa yāhi yāhīti rāghavaḥ |
sumantrasya babhūvātmā cakrayoriva cāntarā || 46 ||
sumantrasya babhūvātmā cakrayoriva cāntarā || 46 ||
Shloka 47
നാശ്രൌഷമിതി രാജാനമുപാലബ്ധോഽപി വക്ഷ്യസി ।
ചിരം ദുഃഖസ്യ പാപിഷ്ഠമിതി രാമസ്തമബ്രവീത് ॥ 47 ॥
ചിരം ദുഃഖസ്യ പാപിഷ്ഠമിതി രാമസ്തമബ്രവീത് ॥ 47 ॥
nāśrauṣamiti rājānamupālabdho'pi vakṣyasi |
ciraṃ duḥkhasya pāpiṣṭhamiti rāmastamabravīt || 47 ||
ciraṃ duḥkhasya pāpiṣṭhamiti rāmastamabravīt || 47 ||
Shloka 48
രാമസ്യ സ വചഃ കുര്വന്നനുജ്ഞാപ്യ ച തം ജനമ് ।
വ്രജതോഽപി ഹയാന് ശീഘ്രം ചോദയാമാസ സാരഥിഃ ॥ 48 ॥
വ്രജതോഽപി ഹയാന് ശീഘ്രം ചോദയാമാസ സാരഥിഃ ॥ 48 ॥
rāmasya sa vacaḥ kurvannanujñāpya ca taṃ janam |
vrajato'pi hayān śīghraṃ codayāmāsa sārathiḥ || 48 ||
vrajato'pi hayān śīghraṃ codayāmāsa sārathiḥ || 48 ||
Shloka 49
ന്യവര്തത ജനോ രാജ്ഞോ രാമം കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണമ് ।
മനസാപ്യശ്രുവേഗൈശ്ച ന ന്യവര്തത മാനുഷമ് ॥ 49 ॥
മനസാപ്യശ്രുവേഗൈശ്ച ന ന്യവര്തത മാനുഷമ് ॥ 49 ॥
nyavartata jano rājño rāmaṃ kṛtvā pradakṣiṇam |
manasāpyaśruvegaiśca na nyavartata mānuṣam || 49 ||
manasāpyaśruvegaiśca na nyavartata mānuṣam || 49 ||
Shloka 50
യമിച്ഛേത്പുനരായാന്തം നൈനം ദൂരമനുവ്രജേത് ।
ഇത്യമാത്യാ മഹാരാജമൂചുര്ദശരഥം വചഃ ॥ 50 ॥
ഇത്യമാത്യാ മഹാരാജമൂചുര്ദശരഥം വചഃ ॥ 50 ॥
yamicchetpunarāyāntaṃ nainaṃ dūramanuvrajet |
ityamātyā mahārājamūcurdaśarathaṃ vacaḥ || 50 ||
ityamātyā mahārājamūcurdaśarathaṃ vacaḥ || 50 ||
Shloka 51
തേഷാം വചഃ സര്വഗുണോപപന്നം പ്രസ്വിന്നഗാത്രഃ പ്രവിഷണ്ണരൂപഃ ।
നിശമ്യ രാജാ കൃപണഃ സഭാര്യോ വ്യവസ്ഥിതസ്തം സുതമീക്ഷമാണഃ ॥ 51 ॥
നിശമ്യ രാജാ കൃപണഃ സഭാര്യോ വ്യവസ്ഥിതസ്തം സുതമീക്ഷമാണഃ ॥ 51 ॥
teṣāṃ vacaḥ sarvaguṇopapannaṃ prasvinnagātraḥ praviṣaṇṇarūpaḥ |
niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryo vyavasthitastaṃ sutamīkṣamāṇaḥ || 51 ||
niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryo vyavasthitastaṃ sutamīkṣamāṇaḥ || 51 ||
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ चत्वारिंशस्सर्गः ।
अथ रामश्च सीता च लक्ष्मणश्च कृताञ्जलिः ।
उपसङ्गृह्य राजानं चक्रुर्दीनाः प्रदक्षिणम् ॥ 1 ॥
तं चापि समनुज्ञाप्य धर्मज्ञस्सीतया सह ।
राघव श्शोकसम्मूढो जननीमभ्यवादयत् ॥ 2 ॥
अन्वक्षं लक्ष्मणो भ्रातुः कौसल्यां अभ्यवादयत् ।
अथ मातुः सुमित्राया जग्राह चरणौ पुनः ॥ 3 ॥
तं वन्दमानं रुदती माता सौमित्रिमब्रवीत् ।
हितकामा महाबाहुं मूध्नर्युपाघ्राय लक्ष्मणम् ॥ 4 ॥
सृष्टस्त्वं वनवासाय स्वनुरक्तस्सुहृज्जने ।
रामे प्रमादं मा कार्षीः पुत्र भ्रातरि गच्छति ॥ 5 ॥
व्यसनी वा समृद्धो वा गतिरेष तवानघ ।
एष लोके सतां धर्मो यज्ज्येष्ठवशगो भवेत् ॥ 6 ॥
इदं हि वृत्तमुचितं कुलस्यास्य सनातनम् ।
दानं दीक्षा च यज्ञेषु तनुत्यागो मृधेषु च ॥ 7 ॥
लक्ष्मणं त्वेवमुक्त्वा सा संसिद्धं प्रियराघवम् ।
सुमित्रा गच्छ गच्छेति पुनः पुनरुवाच तम् ॥ 8 ॥
रामं दशरथं विद्धि मां विद्धि जनकात्मजाम् ।
अयोध्यामटवीं विध्दि गच्छ तात यथासुखम् ॥ 9 ॥
ततः सुमन्त्रः काकुत्स्थं प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ।
विनीतो विनयज्ञश्च मातलिर्वासवं यथा ॥ 10 ॥
ररथमारोह भद्रं ते राजपुत्र महायशः ।
क्षिप्रं त्वां प्रापयिष्यामि यत्र मां राम वक्ष्यसि ॥ 11 ॥
चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यानि वने त्वया ।
तान्युपक्रमितव्यानि यानि देव्यासि चोदितः ॥ 12 ॥
तं रथं सूर्यसङ्काशं सीता हृष्टेन चेतसा ।
आरुरोह वरारोहा कृत्वालङ्कारमात्मनः ॥ 13 ॥
अथो ज्वलनसङ्काशं चामीकरविभूषितम् ।
तमारुरुहतुस्तूर्णं भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 14 ॥
वनवासं हि सङ्ख्याय वासांस्याभरणानि च ।
भर्तारमनुगच्छन्त्यै सीतायै श्वशुरो ददौ ॥ 15 ॥
तथैवायुधजालानि भ्रातृभ्यां कवचानि च ।
रथोपस्थे प्रतिन्यस्य सचर्म कठिनं च तत् ॥ 16 ॥
सीतातृतीयानारूढान् दृष्ट्वा दृष्टमचोदयत् ।
सुमन्त्रस्सम्मतानश्वान् वायुवेगसमान्जवे ॥ 17 ॥
प्रतियाते महारण्यं चिररात्राय राघवे ।
बभूव नगरे मूर्छा बलमूर्छा जनस्य च ॥ 18 ॥
तत्समाकुलसम्भ्रान्तं मत्तसङ्कुपितद्विपम् ।
हयशिञ्जितनिर्घोषं पुरमासीन्महास्वनम् ॥ 19 ॥
तत स्सबालवृद्धा सा पुरी परमपीडिता ।
राममेवाभिदुद्राव घर्मार्ता सलिलं यथा ॥ 20 ॥
पार्श्वतः पृष्ठतश्चापि लम्बमानास्तदुन्मुखाः ।
बाष्पपूर्णमुखास्सर्वे तमूचुर्भृशनिस्वनाः ॥ 21 ॥
संयच्छ वाजिनां रश्मीन् सूत याहि शनैश्शनैः ।
मुखं द्रक्ष्याम रामस्य दुर्दर्शं नो भविष्यति ॥ 22 ॥
आयसं हृदयं नूनं राममातुरसंशयम् ।
यद्देवगर्भप्रतिमे वनं याति न भिद्यते ॥ 23 ॥
कृतकृत्या हि वैदेही छायेवानुगता पतिम् ।
न जहाति रता धर्मे मेरुमर्कप्रभा यथा ॥ 24 ॥
अहो लक्ष्मण सिद्धार्थ स्सततं प्रियवादिनम् ।
भ्रातरं देवसङ्काशं यस्त्वं परिचरिष्यसि ॥ 25 ॥
महत्येषा हि ते सिध्दिरेष चाभ्युदयो महान् ।
एष स्वर्गस्य मार्गश्च यदेनमनुगच्छसि ॥ 26 ॥
एवं वदन्तस्ते सोढुं न शेकुर्बाष्पमागतम् ।
नरास्तमनुगच्छन्तः प्रियमिक्ष्वाकुनन्दनम् ॥ 27 ॥
अथ राजा वृत स्त्रीभिर्दीनाभिर्दीनचेतनः ।
निर्जगाम प्रियं पुत्रं द्रक्ष्यामीति ब्रुवन् गृहात् ॥ 28 ॥
शुश्रुवे चाग्रतः स्त्रीणां रुदन्तीनां महास्वनः ।
यथा नादः करेणूनां बद्धे महति कुञ्जरे ॥ 29 ॥
पिता हि राजा काकुत्स्थः श्रीमान् सन्नस्तदाऽभवत् ।
परिपूर्णः शशी काले ग्रहेणोपप्लुतो यथा ॥ 30 ॥
स च श्रीमानचिन्त्यात्मा रामो दशरथात्मजः ।
सूतं सञ्चोदयामास त्वरितं वाह्यतामिति ॥ 31 ॥
रामो याहीति सूतं तं तिष्ठेति स जनस्तदा ।
उभयं नाशकत्सूतः कर्तुमध्वनि चोदितः ॥ 32 ॥
निर्गच्छति महाबाहौ रामे पौरजनाश्रुभिः ।
पतितैरभ्यवहितं प्रशशाम महीरजः ॥ 33 ॥
रुदिताश्रुपरिद्यूनं हाहाकृतमचेतनम् ।
प्रयाणे राघवस्यासीत्पुरं परमपीडितम् ॥ 34 ॥
सुस्राव नयनैः स्त्रीणामस्रमायाससम्भवम् ।
मीनसङ्क्षोभचलितै स्सलिलं पङ्कजैरिव ॥ 35 ॥
दृष्ट्वा तु नृपति श्श्रीमानेकचित्तगतं पुरम् ।
निपपातैव दुःखेन हतमूल इव द्रुमः ॥ 36 ॥
ततो हलहलाशब्दो जज्ञे रामस्य पृष्ठतः ।
नराणां प्रेक्ष्य राजानं सीदन्तं भृशदुःखितम् ॥ 37 ॥
हा रामेति जनाः केचिद्राममातेति चापरे ।
अन्तःपुरं समृद्धं च क्रोशन्तः पर्यदेवयन् ॥ 38 ॥
अन्वीक्षमाणो रामस्तु विषण्णं भ्रान्तचेतसम् ।
राजानं मातरं चैव ददर्शानुगतौ पथि ॥ 39 ॥
स बद्ध इव पाशेन किशोरो मातरं यथा ।
धर्मपाशेन सङ्क्षिप्तः प्रकाशं नाभ्युदैक्षत ॥ 40 ॥
पदातिनौ च यानार्हावदुःखार्हौ सुखोचितौ ।
दृष्ट्वा सञ्चोदयामास शीघ्रं याहीति सारथिम् ॥ 41 ॥
न हि तत्पुरुषव्याघ्रो दुःखदं दर्शनं पितुः ।
मातुश्च सहितुं शक्तस्तोत्रार्दित इव द्विपः ॥ 42 ॥
प्रत्यगारमिवायान्ती वत्सला वत्सकारणात् ।
बद्धवत्सा यथा धेनू राममाताभ्यधावत ॥ 43 ॥
तथा रुदन्तीं कौसल्यां रथं तमनुधावतीम् ।
क्रोशन्तीं राम रामेति हा सीते लक्ष्मणेति च ॥ 44 ॥
रामलक्ष्मणसीतार्थं स्रवन्तीं वारि नेत्रजम् ।
असकृत्प्रैक्षत तदा नृत्यन्तीमिव मातरम् ॥ 45 ॥
तिष्ठेति राजा चुक्रोश याहि याहीति राघवः ।
सुमन्त्रस्य बभूवात्मा चक्रयोरिव चान्तरा ॥ 46 ॥
नाश्रौषमिति राजानमुपालब्धोऽपि वक्ष्यसि ।
चिरं दुःखस्य पापिष्ठमिति रामस्तमब्रवीत् ॥ 47 ॥
रामस्य स वचः कुर्वन्ननुज्ञाप्य च तं जनम् ।
व्रजतोऽपि हयान् शीघ्रं चोदयामास सारथिः ॥ 48 ॥
न्यवर्तत जनो राज्ञो रामं कृत्वा प्रदक्षिणम् ।
मनसाप्यश्रुवेगैश्च न न्यवर्तत मानुषम् ॥ 49 ॥
यमिच्छेत्पुनरायान्तं नैनं दूरमनुव्रजेत् ।
इत्यमात्या महाराजमूचुर्दशरथं वचः ॥ 50 ॥
तेषां वचः सर्वगुणोपपन्नं प्रस्विन्नगात्रः प्रविषण्णरूपः ।
निशम्य राजा कृपणः सभार्यो व्यवस्थितस्तं सुतमीक्षमाणः ॥ 51 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चत्वारिंशस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.