ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ।
താമാര്യഗണസമ്പൂര്ണാം ഭരതഃ പ്രഗ്രഹാം സഭാമ് ।
ദദര്ശ ബുദ്ധിസമ്പന്നഃ പൂര്ണചന്ദ്രോ നിശാമിവ ॥ 1 ॥
ആസനാനി യഥാന്യായമാര്യാണാം വിശതാം തദാ ।
വസ്ത്രാങ്ഗരാഗപ്രഭയാ ദ്യോതിതാ സാ സഭോത്തമാ ॥ 2 ॥
സാ വിദ്വജ്ജനസമ്പൂര്ണാ സഭാ സുരുചിരാ തദാ ।
അദൃശ്യത ഘനാപായേ പൂര്ണചന്ദ്രേവ ശര്വരീ ॥ 3 ॥
രാജ്ഞസ്തു പ്രകൃതീ സ്സര്വാ സ്സമഗ്രാഃ പ്രേക്ഷ്യ ധര്മവിത് ।
ഇദം പുരോഹിതോ വാക്യം ഭരതം മൃദു ചാബ്രവീത് ॥ 4 ॥
താത രാജാ ദശരഥ സ്സ്വര്ഗതോ ധര്മമാചരന് ।
ധനധാന്യവതീം സ്ഫീതാം പ്രദായ പൃഥിവീം തവ ॥ 5 ॥
രാമസ്തഥാ സത്യധൃതിസ്സതാം ധര്മമനുസ്മരന് ।
നാജഹാത്പിതുരാദേശം ശശീ ജ്യോത്സ്നാമിവോദിതഃ ॥ 6 ॥
പിത്രാ ഭ്രാത്രാ ച തേ ദത്തം രാജ്യം നിഹതകണ്ടകമ് ।
തദ്ഭുങ്ക്ഷ്വ മുദിതാമാത്യഃ ക്ഷിപ്രമേവാഭിഷേചയ ॥ 7 ॥
ഉദീച്യാ ശ്ച പ്രതീച്യാ ശ്ച ദാക്ഷിണാത്യാശ്ച കേവലാഃ ।
കോട്യാപരാന്താസ്സാമുദ്രാരത്നാന്യഭിഹരന്തുതേ ॥ 8 ॥
തച്ഛ്രുത്വാ ഭരതോ വാക്യം ശോകേനാഭിപരിപ്ലുതഃ ।
ജഗാമ മനസാ രാമം ധര്മജ്ഞോ ധര്മകാങ്ക്ഷയാ ॥ 9 ॥
സബാഷ്പകലയാ വാചാ കലഹംസസ്വരോ യുവാ ।
വിലലാപ സഭാമധ്യേ ജഗര്ഹേ ച പുരോഹിതമ് ॥ 10 ॥
ചരിതബ്രഹ്മചര്യസ്യ വിദ്യാസ്നാതസ്യ ധീമതഃ ।
ധര്മേ പ്രയതമാനസ്യ കോ രാജ്യം മദ്വിധോ ഹരേത് ॥ 11 ॥
കഥം ദശരഥാജ്ജാതോ ഭവേദ്രാജ്യാപഹാരകഃ ।
രാജ്യം ചാഹം ച രാമസ്യ ധര്മം വക്തുമിഹാര്ഹസി ॥ 12 ॥
ജ്യേഷ്ഠ ശ്ശ്രേഷ്ഠശ്ച ധര്മാത്മാ ദിലീപനഹുഷോപമഃ ।
ലബ്ധുമര്ഹതി കാകുത്സ്ഥോ രാജ്യം ദശരഥോ യഥാ ॥ 13 ॥
അനാര്യജുഷ്ടമസ്വര്ഗ്യം കുര്യാം പാപമഹം യദി ।
ഇക്ഷ്വാകൂണാമഹം ലോകേ ഭവേയം കുലപാംസനഃ ॥ 14 ॥
യദ്ധി മാത്രാ കൃതം പാപം നാഹം തദപി രോചയേ ।
ഇഹസ്ഥോ വനദുര്ഗസ്ഥം നമസ്യാമി കൃതാഞ്ജലിഃ ॥ 15 ॥
രാമമേവാനുഗച്ഛാമി രാജാ സ ദ്വിപദാം വരഃ ।
ത്രയാണാമപി ലോകാനാം രാജ്യമര്ഹതി രാഘവഃ ॥ 16 ॥
തദ്വാക്യം ധര്മസംയുക്തം ശ്രുത്വാ സര്വേ സഭാസദഃ ।
ഹര്ഷാന്മുമുചുരശ്രൂണി രാമേ നിഹിതചേതസഃ ॥ 17 ॥
യദി ത്വാര്യം ന ശക്ഷ്യാമി വിനിവര്തയിതും വനാത് ।
വനേ തത്രൈവ വത്സ്യാമി യഥാഽര്യോ ലക്ഷ്മണസ്തഥാ ॥ 18 ॥
സര്വോപായം തു വര്തിഷ്യേ വിനിവര്തയിതും ബലാത് ।
സമക്ഷമാര്യമിശ്രാണാം സാധൂനാം ഗുണവര്തിനാമ് ॥ 19 ॥
വിഷ്ടികര്മാന്തികാ സ്സര്വേ മാര്ഗശോധകരക്ഷകാഃ ।
പ്രസ്ഥാപിതാ മയാ പൂര്വം യത്രാപി മമ രോചതേ ॥ 20 ॥
ഏവമുക്ത്വാ തു ധര്മാത്മാ ഭരതോ ഭ്രാതൃവത്സലഃ ।
സമീപസ്ഥമുവാചേദം സുമന്ത്രം മന്ത്രകോവിദമ് ॥ 21 ॥
തൂര്ണമുത്ഥായ ഗച്ഛ ത്വം സുമന്ത്ര മമ ശാസനാത് ।
യാത്രാമാജ്ഞാപയ ക്ഷിപ്രം ബലം ചൈവ സമാനയ ॥ 22 ॥
ഏവമുക്ത സ്സുമന്ത്രസ്തു ഭരതേന മഹാത്മനാ ।
ഹൃഷ്ടസ്തദാഽദിശത്സര്വം യഥാസന്ദിഷ്ടമിഷ്ടവത് ॥ 23 ॥
താഃ പ്രഹൃഷ്ടാഃ പ്രകൃതയോ ബലാധ്യക്ഷാ ബലസ്യ ച ।
ശ്രുത്വാ യാത്രാം സമാജ്ഞപ്താം രാഘവസ്യ നിവര്തനേ ॥ 24 ॥
തതോ യോധാങ്ഗനാ സ്സര്വാ ഭര്ത്രൂന്സര്വാന്ഗൃഹേഗൃഹേ ।
യാത്രാഗമനമാജ്ഞായ ത്വരയന്തി സ്മ ഹര്ഷിതാഃ ॥ 25 ॥
തേ ഹയൈര്ഗോരഥൈശ്ശീഘ്രൈസ്സ്യന്ദനൈശ്ച മഹാജവൈഃ സഹ യോധൈര്ബലാധ്യക്ഷാ ബലം സര്വമചോദയന് ॥ 26 ॥
സജ്ജം തു തദ്ബലം ദൃഷ്ട്വാ ഭരതോ ഗുരുസന്നിധൌ ।
രഥം മേ ത്വരയസ്വേതി സുമന്ത്രം പാര്ശ്വതോഽബ്രവീത് ॥ 27 ॥
ഭരതസ്യ തു തസ്യാജ്ഞാം പ്രതിഗൃഹ്യ ച ഹര്ഷിതഃ ।
രഥം ഗൃഹീത്വാ പ്രയയൌ യുക്തം പരമവാജിഭിഃ ॥ 28 ॥
സ രാഘവ സ്സത്യധൃതിഃ പ്രതാപവാന് ബ്രുവന് സുയുക്തം ദൃഢസത്യവിക്രമഃ ।
ഗുരും മഹാരണ്യഗതം യശസ്വിനം പ്രസാദയിഷ്യന്ഭരതോഽബ്രവീത്തദാ ॥ 29 ॥
തൂര്ണം സമുത്ഥായ സുമന്ത്ര ഗച്ഛ ബലസ്യ യോഗായ ബലപ്രധാനാന് ।
ആനേതുമിച്ഛാമി ഹി തം വനസ്ഥം പ്രസാദ്യ രാമം ജഗതോ ഹിതായ ॥ 30 ॥
സസൂതപുത്രോ ഭരതേന സമ്യഗാജ്ഞാപിതസ്സമ്പരിപൂര്ണകാമഃ ।
ശശാസ സര്വാന്പ്രകൃതിപ്രധാനാന്ബലസ്യ മുഖ്യാംശ്ച സുഹൃജ്ജനം ച ॥ 31 ॥
തത സ്സമുത്ഥായ കുലേ കുലേ തേ രാജന്യവൈശ്യാ വൃഷലാശ്ച വിപ്രാഃ ।
അയൂയുജന്നുഷ്ട്രഖരാന്രഥാംശ്ച നാഗാന്ഹയാംശ്ചൈവ കുലപ്രസൂതാന് ॥ 32 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ദ്വാശീതിതമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvāśītitamassargaḥ |
tāmāryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām |
dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandro niśāmiva || 1 ||
āsanāni yathānyāyamāryāṇāṃ viśatāṃ tadā |
vastrāṅgarāgaprabhayā dyotitā sā sabhottamā || 2 ||
sā vidvajjanasampūrṇā sabhā surucirā tadā |
adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī || 3 ||
rājñastu prakṛtī ssarvā ssamagrāḥ prekṣya dharmavit |
idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt || 4 ||
tāta rājā daśaratha ssvargato dharmamācaran |
dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava || 5 ||
rāmastathā satyadhṛtissatāṃ dharmamanusmaran |
nājahātpiturādeśaṃ śaśī jyotsnāmivoditaḥ || 6 ||
pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam |
tadbhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipramevābhiṣecaya || 7 ||
udīcyā śca pratīcyā śca dākṣiṇātyāśca kevalāḥ |
koṭyāparāntāssāmudrāratnānyabhiharantute || 8 ||
tacchrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā || 9 ||
sabāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā |
vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam || 10 ||
caritabrahmacaryasya vidyāsnātasya dhīmataḥ |
dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret || 11 ||
kathaṃ daśarathājjāto bhavedrājyāpahārakaḥ |
rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktumihārhasi || 12 ||
jyeṣṭha śśreṣṭhaśca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ |
labdhumarhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā || 13 ||
anāryajuṣṭamasvargyaṃ kuryāṃ pāpamahaṃ yadi |
ikṣvākūṇāmahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ || 14 ||
yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tadapi rocaye |
ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ || 15 ||
rāmamevānugacchāmi rājā sa dvipadāṃ varaḥ |
trayāṇāmapi lokānāṃ rājyamarhati rāghavaḥ || 16 ||
tadvākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ |
harṣānmumucuraśrūṇi rāme nihitacetasaḥ || 17 ||
yadi tvāryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt |
vane tatraiva vatsyāmi yathā'ryo lakṣmaṇastathā || 18 ||
sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt |
samakṣamāryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām || 19 ||
viṣṭikarmāntikā ssarve mārgaśodhakarakṣakāḥ |
prasthāpitā mayā pūrvaṃ yatrāpi mama rocate || 20 ||
evamuktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
samīpasthamuvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam || 21 ||
tūrṇamutthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt |
yātrāmājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya || 22 ||
evamukta ssumantrastu bharatena mahātmanā |
hṛṣṭastadā'diśatsarvaṃ yathāsandiṣṭamiṣṭavat || 23 ||
tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca |
śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane || 24 ||
tato yodhāṅganā ssarvā bhartrūnsarvāngṛhegṛhe |
yātrāgamanamājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ || 25 ||
te hayairgorathaiśśīghraissyandanaiśca mahājavaiḥ saha yodhairbalādhyakṣā balaṃ sarvamacodayan || 26 ||
sajjaṃ tu tadbalaṃ dṛṣṭvā bharato gurusannidhau |
rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato'bravīt || 27 ||
bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya ca harṣitaḥ |
rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ || 28 ||
sa rāghava ssatyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ |
guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyanbharato'bravīttadā || 29 ||
tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān |
ānetumicchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya || 30 ||
sasūtaputro bharatena samyagājñāpitassamparipūrṇakāmaḥ |
śaśāsa sarvānprakṛtipradhānānbalasya mukhyāṃśca suhṛjjanaṃ ca || 31 ||
tata ssamutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāśca viprāḥ |
ayūyujannuṣṭrakharānrathāṃśca nāgānhayāṃścaiva kulaprasūtān || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāśītitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ द्वाशीतितमस्सर्गः ।
तामार्यगणसम्पूर्णां भरतः प्रग्रहां सभाम् ।
ददर्श बुद्धिसम्पन्नः पूर्णचन्द्रो निशामिव ॥ 1 ॥
आसनानि यथान्यायमार्याणां विशतां तदा ।
वस्त्राङ्गरागप्रभया द्योतिता सा सभोत्तमा ॥ 2 ॥
सा विद्वज्जनसम्पूर्णा सभा सुरुचिरा तदा ।
अदृश्यत घनापाये पूर्णचन्द्रेव शर्वरी ॥ 3 ॥
राज्ञस्तु प्रकृती स्सर्वा स्समग्राः प्रेक्ष्य धर्मवित् ।
इदं पुरोहितो वाक्यं भरतं मृदु चाब्रवीत् ॥ 4 ॥
तात राजा दशरथ स्स्वर्गतो धर्ममाचरन् ।
धनधान्यवतीं स्फीतां प्रदाय पृथिवीं तव ॥ 5 ॥
रामस्तथा सत्यधृतिस्सतां धर्ममनुस्मरन् ।
नाजहात्पितुरादेशं शशी ज्योत्स्नामिवोदितः ॥ 6 ॥
पित्रा भ्रात्रा च ते दत्तं राज्यं निहतकण्टकम् ।
तद्भुङ्क्ष्व मुदितामात्यः क्षिप्रमेवाभिषेचय ॥ 7 ॥
उदीच्या श्च प्रतीच्या श्च दाक्षिणात्याश्च केवलाः ।
कोट्यापरान्तास्सामुद्रारत्नान्यभिहरन्तुते ॥ 8 ॥
तच्छ्रुत्वा भरतो वाक्यं शोकेनाभिपरिप्लुतः ।
जगाम मनसा रामं धर्मज्ञो धर्मकाङ्क्षया ॥ 9 ॥
सबाष्पकलया वाचा कलहंसस्वरो युवा ।
विललाप सभामध्ये जगर्हे च पुरोहितम् ॥ 10 ॥
चरितब्रह्मचर्यस्य विद्यास्नातस्य धीमतः ।
धर्मे प्रयतमानस्य को राज्यं मद्विधो हरेत् ॥ 11 ॥
कथं दशरथाज्जातो भवेद्राज्यापहारकः ।
राज्यं चाहं च रामस्य धर्मं वक्तुमिहार्हसि ॥ 12 ॥
ज्येष्ठ श्श्रेष्ठश्च धर्मात्मा दिलीपनहुषोपमः ।
लब्धुमर्हति काकुत्स्थो राज्यं दशरथो यथा ॥ 13 ॥
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यं कुर्यां पापमहं यदि ।
इक्ष्वाकूणामहं लोके भवेयं कुलपांसनः ॥ 14 ॥
यद्धि मात्रा कृतं पापं नाहं तदपि रोचये ।
इहस्थो वनदुर्गस्थं नमस्यामि कृताञ्जलिः ॥ 15 ॥
राममेवानुगच्छामि राजा स द्विपदां वरः ।
त्रयाणामपि लोकानां राज्यमर्हति राघवः ॥ 16 ॥
तद्वाक्यं धर्मसंयुक्तं श्रुत्वा सर्वे सभासदः ।
हर्षान्मुमुचुरश्रूणि रामे निहितचेतसः ॥ 17 ॥
यदि त्वार्यं न शक्ष्यामि विनिवर्तयितुं वनात् ।
वने तत्रैव वत्स्यामि यथाऽर्यो लक्ष्मणस्तथा ॥ 18 ॥
सर्वोपायं तु वर्तिष्ये विनिवर्तयितुं बलात् ।
समक्षमार्यमिश्राणां साधूनां गुणवर्तिनाम् ॥ 19 ॥
विष्टिकर्मान्तिका स्सर्वे मार्गशोधकरक्षकाः ।
प्रस्थापिता मया पूर्वं यत्रापि मम रोचते ॥ 20 ॥
एवमुक्त्वा तु धर्मात्मा भरतो भ्रातृवत्सलः ।
समीपस्थमुवाचेदं सुमन्त्रं मन्त्रकोविदम् ॥ 21 ॥
तूर्णमुत्थाय गच्छ त्वं सुमन्त्र मम शासनात् ।
यात्रामाज्ञापय क्षिप्रं बलं चैव समानय ॥ 22 ॥
एवमुक्त स्सुमन्त्रस्तु भरतेन महात्मना ।
हृष्टस्तदाऽदिशत्सर्वं यथासन्दिष्टमिष्टवत् ॥ 23 ॥
ताः प्रहृष्टाः प्रकृतयो बलाध्यक्षा बलस्य च ।
श्रुत्वा यात्रां समाज्ञप्तां राघवस्य निवर्तने ॥ 24 ॥
ततो योधाङ्गना स्सर्वा भर्त्रून्सर्वान्गृहेगृहे ।
यात्रागमनमाज्ञाय त्वरयन्ति स्म हर्षिताः ॥ 25 ॥
ते हयैर्गोरथैश्शीघ्रैस्स्यन्दनैश्च महाजवैः सह योधैर्बलाध्यक्षा बलं सर्वमचोदयन् ॥ 26 ॥
सज्जं तु तद्बलं दृष्ट्वा भरतो गुरुसन्निधौ ।
रथं मे त्वरयस्वेति सुमन्त्रं पार्श्वतोऽब्रवीत् ॥ 27 ॥
भरतस्य तु तस्याज्ञां प्रतिगृह्य च हर्षितः ।
रथं गृहीत्वा प्रययौ युक्तं परमवाजिभिः ॥ 28 ॥
स राघव स्सत्यधृतिः प्रतापवान् ब्रुवन् सुयुक्तं दृढसत्यविक्रमः ।
गुरुं महारण्यगतं यशस्विनं प्रसादयिष्यन्भरतोऽब्रवीत्तदा ॥ 29 ॥
तूर्णं समुत्थाय सुमन्त्र गच्छ बलस्य योगाय बलप्रधानान् ।
आनेतुमिच्छामि हि तं वनस्थं प्रसाद्य रामं जगतो हिताय ॥ 30 ॥
ससूतपुत्रो भरतेन सम्यगाज्ञापितस्सम्परिपूर्णकामः ।
शशास सर्वान्प्रकृतिप्रधानान्बलस्य मुख्यांश्च सुहृज्जनं च ॥ 31 ॥
तत स्समुत्थाय कुले कुले ते राजन्यवैश्या वृषलाश्च विप्राः ।
अयूयुजन्नुष्ट्रखरान्रथांश्च नागान्हयांश्चैव कुलप्रसूतान् ॥ 32 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे द्वाशीतितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha dvāśītitamassargaḥ |
tāmāryagaṇasampūrṇāṃ bharataḥ pragrahāṃ sabhām |
dadarśa buddhisampannaḥ pūrṇacandro niśāmiva || 1 ||
āsanāni yathānyāyamāryāṇāṃ viśatāṃ tadā |
vastrāṅgarāgaprabhayā dyotitā sā sabhottamā || 2 ||
sā vidvajjanasampūrṇā sabhā surucirā tadā |
adṛśyata ghanāpāye pūrṇacandreva śarvarī || 3 ||
rājñastu prakṛtī ssarvā ssamagrāḥ prekṣya dharmavit |
idaṃ purohito vākyaṃ bharataṃ mṛdu cābravīt || 4 ||
tāta rājā daśaratha ssvargato dharmamācaran |
dhanadhānyavatīṃ sphītāṃ pradāya pṛthivīṃ tava || 5 ||
rāmastathā satyadhṛtissatāṃ dharmamanusmaran |
nājahātpiturādeśaṃ śaśī jyotsnāmivoditaḥ || 6 ||
pitrā bhrātrā ca te dattaṃ rājyaṃ nihatakaṇṭakam |
tadbhuṅkṣva muditāmātyaḥ kṣipramevābhiṣecaya || 7 ||
udīcyā śca pratīcyā śca dākṣiṇātyāśca kevalāḥ |
koṭyāparāntāssāmudrāratnānyabhiharantute || 8 ||
tacchrutvā bharato vākyaṃ śokenābhipariplutaḥ |
jagāma manasā rāmaṃ dharmajño dharmakāṅkṣayā || 9 ||
sabāṣpakalayā vācā kalahaṃsasvaro yuvā |
vilalāpa sabhāmadhye jagarhe ca purohitam || 10 ||
caritabrahmacaryasya vidyāsnātasya dhīmataḥ |
dharme prayatamānasya ko rājyaṃ madvidho haret || 11 ||
kathaṃ daśarathājjāto bhavedrājyāpahārakaḥ |
rājyaṃ cāhaṃ ca rāmasya dharmaṃ vaktumihārhasi || 12 ||
jyeṣṭha śśreṣṭhaśca dharmātmā dilīpanahuṣopamaḥ |
labdhumarhati kākutstho rājyaṃ daśaratho yathā || 13 ||
anāryajuṣṭamasvargyaṃ kuryāṃ pāpamahaṃ yadi |
ikṣvākūṇāmahaṃ loke bhaveyaṃ kulapāṃsanaḥ || 14 ||
yaddhi mātrā kṛtaṃ pāpaṃ nāhaṃ tadapi rocaye |
ihastho vanadurgasthaṃ namasyāmi kṛtāñjaliḥ || 15 ||
rāmamevānugacchāmi rājā sa dvipadāṃ varaḥ |
trayāṇāmapi lokānāṃ rājyamarhati rāghavaḥ || 16 ||
tadvākyaṃ dharmasaṃyuktaṃ śrutvā sarve sabhāsadaḥ |
harṣānmumucuraśrūṇi rāme nihitacetasaḥ || 17 ||
yadi tvāryaṃ na śakṣyāmi vinivartayituṃ vanāt |
vane tatraiva vatsyāmi yathā'ryo lakṣmaṇastathā || 18 ||
sarvopāyaṃ tu vartiṣye vinivartayituṃ balāt |
samakṣamāryamiśrāṇāṃ sādhūnāṃ guṇavartinām || 19 ||
viṣṭikarmāntikā ssarve mārgaśodhakarakṣakāḥ |
prasthāpitā mayā pūrvaṃ yatrāpi mama rocate || 20 ||
evamuktvā tu dharmātmā bharato bhrātṛvatsalaḥ |
samīpasthamuvācedaṃ sumantraṃ mantrakovidam || 21 ||
tūrṇamutthāya gaccha tvaṃ sumantra mama śāsanāt |
yātrāmājñāpaya kṣipraṃ balaṃ caiva samānaya || 22 ||
evamukta ssumantrastu bharatena mahātmanā |
hṛṣṭastadā'diśatsarvaṃ yathāsandiṣṭamiṣṭavat || 23 ||
tāḥ prahṛṣṭāḥ prakṛtayo balādhyakṣā balasya ca |
śrutvā yātrāṃ samājñaptāṃ rāghavasya nivartane || 24 ||
tato yodhāṅganā ssarvā bhartrūnsarvāngṛhegṛhe |
yātrāgamanamājñāya tvarayanti sma harṣitāḥ || 25 ||
te hayairgorathaiśśīghraissyandanaiśca mahājavaiḥ saha yodhairbalādhyakṣā balaṃ sarvamacodayan || 26 ||
sajjaṃ tu tadbalaṃ dṛṣṭvā bharato gurusannidhau |
rathaṃ me tvarayasveti sumantraṃ pārśvato'bravīt || 27 ||
bharatasya tu tasyājñāṃ pratigṛhya ca harṣitaḥ |
rathaṃ gṛhītvā prayayau yuktaṃ paramavājibhiḥ || 28 ||
sa rāghava ssatyadhṛtiḥ pratāpavān bruvan suyuktaṃ dṛḍhasatyavikramaḥ |
guruṃ mahāraṇyagataṃ yaśasvinaṃ prasādayiṣyanbharato'bravīttadā || 29 ||
tūrṇaṃ samutthāya sumantra gaccha balasya yogāya balapradhānān |
ānetumicchāmi hi taṃ vanasthaṃ prasādya rāmaṃ jagato hitāya || 30 ||
sasūtaputro bharatena samyagājñāpitassamparipūrṇakāmaḥ |
śaśāsa sarvānprakṛtipradhānānbalasya mukhyāṃśca suhṛjjanaṃ ca || 31 ||
tata ssamutthāya kule kule te rājanyavaiśyā vṛṣalāśca viprāḥ |
ayūyujannuṣṭrakharānrathāṃśca nāgānhayāṃścaiva kulaprasūtān || 32 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe dvāśītitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.