ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ഷട്ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ।
തതസ്സുമന്ത്രമൈക്ഷ്വാകഃ പീഡിതോഽത്ര പ്രതിജ്ഞയാ ।
സബാഷ്പമതിനിശ്ശ്വശ്യ ജഗാദേദം പുനഃ പുനഃ ॥ 1 ॥
സൂത രത്നസുസമ്പൂര്ണാ ചതുര്വിധബലാ ചമൂഃ ।
രാഘവസ്യാനുയാത്രാര്ഥം ക്ഷിപ്രം പ്രതിവിധീയതാമ് ॥ 2 ॥
രൂപാജീവാശ്ച വാദിന്യോ വണിജശ്ച മഹാധനാഃ ।
ശോഭയന്തു കുമാരസ്യ വാഹിനീം സുപ്രസാരിതാഃ ॥ 3 ॥
ആയുധാനി ച മുഖ്യാനി നാഗരാ ശ്ശകടാനി ച ।
അനുഗച്ഛന്തു കാകുത്സ്ഥം വ്യാധാശ്ചാരണ്യ ഗോചരാഃ ॥ 4 ॥
നിഘ്നന് മൃഗാന് കുഞ്ജരാംശ്ച പിബംശ്ചാരണ്യകം മധു ।
നദീശ്ച വിവിധാഃ പശ്യന്ന രാജ്യസ്യ സ്മരിഷ്യതി ॥ 5 ॥
ധാന്യകോശശ്ച യഃ കശ്ചിദ്ധനകോശശ്ച മാമകഃ ।
തൌ രാമമനുഗച്ഛേതാം വസന്തം നിര്ജനേ വനേ ॥ 6 ॥
യജന് പുണ്യേഷു ദേശേഷു വിസൃജം ശ്ചാപ്തദക്ഷിണാഃ ।
ഋഷിഭിശ്ച സമാഗമ്യ പ്രവത്സ്യതി സുഖം വനേ ॥ 7 ॥
ഭരതശ്ച മഹാബാഹുരയോധ്യാം പാലയിഷ്യതി ।
സര്വകാമൈഃ സഹ ശ്രീമാന് രാമഃ സംസാധ്യതാമിതി ॥ 8 ॥
ഏവം ബ്രുവതി കാകുത്സ്ഥേ കൈകേയ്യാ ഭയ മാഗതമ് ।
മുഖം ചാപ്യഗമച്ഛോഷം സ്വരശ്ചാപി ന്യരുധ്യത ॥ 9 ॥
സാ വിഷണ്ണാ ച സന്ത്രസ്താ മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ।
രാജാനമേവാഭിമുഖീ കൈകേയീ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 10 ॥
രാജ്യം ഗതജനം സാധോ പീതമണ്ഡാം സുരാമിവ ।
നിരാസ്വാദ്യതമം ശൂന്യം ഭരതോ നാഭിപത്സ്യതേ ॥ 11 ॥
കൈകേയ്യാം മുക്തലജ്ജായാം വദന്ത്യാമതിദാരുണാമ് ।
രാജാ ദശരഥോ വാക്യമുവാചായതലോചനാമ് ॥ 12 ॥
വഹന്തം കിം തുദസി മാം നിയുജ്യ ധുരി മാഽഹിതേ ।
അനാര്യേ കൃത്യമാരബ്ധം കിം ന പൂര്വമുപാരുധഃ ॥ 13 ॥
തസ്യൈതത്ക്രോധസംയുക്തമുക്തം ശ്രുത്വാ വരാങ്ഗനാ ।
കൈകേയീ ദ്വിഗുണം ക്രുദ്ധാ രാജാനമിദമബ്രവീത് ॥ 14 ॥
വൈവ വംശേ സഗരോ ജ്യേഷ്ഠം പുത്രമുപാരുധത് ।
അസമഞ്ജ ഇതി ഖ്യാതം തഥായം ഗന്തുമര്ഹതി ॥ 15 ॥
ഏവമുക്തോ ധിഗിത്യേവ രാജാ ദശരഥോഽബ്രവീത് ।
വ്രീഡിതശ്ച ജനസ്സര്വ സ്സാ ച തം നാവബുധ്യത ॥ 16 ॥
അസമഞ്ജോ ഗൃഹീത്വാ തു ക്രീഡതഃ പഥി ബാലകാന് ।
സരയ്വാഃ പ്രക്ഷിപന്നപ്സു രമതേ തേന ദുര്മതിഃ ॥ 17 ॥
തം ദൃഷ്ട്വാ നാഗരാ സ്സര്വേ കൃദ്ധാ രാജാനമബ്രുവന് ।
അസമഞ്ജം വൃണീഷ്വൈകമസ്മാന്വാ രാഷ്ട്രവര്ധന ॥ 18 ॥
താനുവാച തതോ രാജാ കിന്നിമിത്തമിദം ഭയമ് ।
താശ്ചാപി രാജ്ഞാ സമ്പൃഷ്ടാ വാക്യം പ്രകൃതയോഽബ്രുവന് ॥ 19 ॥
ഡക്രീഡതസ്ത്വേഷ നഃ പുത്രാന് ബാലാനുദ്ഭ്രാന്തചേതനഃ ।
സരയ്വാം പ്രക്ഷിപന്മൌര്ഖ്യാദതുലാം പ്രീതിമശ്നുതേ ॥ 20 ॥
സ താസാം വചനം ശ്രുത്വാ പ്രകൃതീനാം നരാധിപഃ ।
തം തത്യാജാഹിതം പുത്രം തേഷാം പ്രിയചികീര്ഷയാ ॥ 21 ॥
തം യാനം ശീഘ്രമാരോപ്യ സഭാര്യം സപരിച്ഛദമ് ।
യാവജ്ജീവം വിവാസ്യോഽയമിതി സ്വാനന്വശാത്പിതാ ॥ 22 ॥
സ ഫാലപിടകം ഗൃഹ്യ ഗിരിദുര്ഗാണ്യലോഡയത് ।
ദിശ സ്സര്വാസ്ത്വനുചരന് സ യഥാ പാപകര്മകൃത് ॥ 23 ॥
ഇത്യേനമത്യജദ്രാജാ സഗരോ വൈ സുധാര്മികഃ ।
രാമഃ കിമകരോത്പാപം യേനൈവമുപരുധ്യതേ ॥ 24 ॥
ന ഹി കഞ്ചന പശ്യാമോ രാഘവസ്യാഗുണം വയമ് ।
ദുര്ലഭോ ഹ്യസ്യ നിരയ ശ്ശശാങ്കസ്യേവ കല്മഷമ് ॥ 25 ॥
അഥവാ ദേവി ദോഷം ത്വം കഞ്ചിത്പശ്യസി രാഘവേ ।
തമദ്യ ബ്രൂഹി തത്വേന തദാ രാമോ വിവാസ്യതാമ് ॥ 26 ॥
അദുഷ്ടസ്യ ഹി സന്ത്യാഗഃ സത്പഥേ നിരതസ്യ ച ।
നിര്ദഹേദപി ശക്രസ്യ ദ്യുതിം ധര്മനിരോധനാത് ॥ 27 ॥
തദലം ദേവി രാമസ്യ ശ്രിയാ വിഹതയാ ത്വയാ ।
ലോകതോഽപി ഹി തേ രക്ഷ്യഃ പരിവാദഃ ശുഭാനനേ ॥ 28 ॥
ശ്രുത്വാ തു സിദ്ധാര്ഥവചോ രാജാ ശ്രാന്തതരസ്വനഃ ।
ശോകോപഹതയാ വാചാ കൈകേയീമിദമബ്രവീത് ॥ 29 ॥
ഏതദ്വചോ നേച്ഛസി പാപവൃത്തേ ഹിതം ന ജാനാസി മമാത്മനോ വാ ।
ആസ്ഥായ മാര്ഗം കൃപണം കുചേഷ്ടാ ചേഷ്ടാ ഹി തേ സാധുപഥാദപേതാ ॥ 30 ॥
അനുവ്രജിഷ്യാമ്യഹമദ്യ രാമം രാജ്യം പരിത്യജ്യ സുഖം ധനം ച ।
സഹൈവ രാജ്ഞാ ഭരതേന ച ത്വം യഥാസുഖം ഭുങ്ക്ഷ്വ ചിരായ രാജ്യമ് ॥ 31 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ഷട്ത്രിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
tatassumantramaikṣvākaḥ pīḍito'tra pratijñayā |
sabāṣpamatiniśśvaśya jagādedaṃ punaḥ punaḥ || 1 ||
sūta ratnasusampūrṇā caturvidhabalā camūḥ |
rāghavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām || 2 ||
rūpājīvāśca vādinyo vaṇijaśca mahādhanāḥ |
śobhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ || 3 ||
āyudhāni ca mukhyāni nāgarā śśakaṭāni ca |
anugacchantu kākutsthaṃ vyādhāścāraṇya gocarāḥ || 4 ||
nighnan mṛgān kuñjarāṃśca pibaṃścāraṇyakaṃ madhu |
nadīśca vividhāḥ paśyanna rājyasya smariṣyati || 5 ||
dhānyakośaśca yaḥ kaściddhanakośaśca māmakaḥ |
tau rāmamanugacchetāṃ vasantaṃ nirjane vane || 6 ||
yajan puṇyeṣu deśeṣu visṛjaṃ ścāptadakṣiṇāḥ |
ṛṣibhiśca samāgamya pravatsyati sukhaṃ vane || 7 ||
bharataśca mahābāhurayodhyāṃ pālayiṣyati |
sarvakāmaiḥ saha śrīmān rāmaḥ saṃsādhyatāmiti || 8 ||
evaṃ bruvati kākutsthe kaikeyyā bhaya māgatam |
mukhaṃ cāpyagamacchoṣaṃ svaraścāpi nyarudhyata || 9 ||
sā viṣaṇṇā ca santrastā mukhena pariśuṣyatā |
rājānamevābhimukhī kaikeyī vākyamabravīt || 10 ||
rājyaṃ gatajanaṃ sādho pītamaṇḍāṃ surāmiva |
nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharato nābhipatsyate || 11 ||
kaikeyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyāmatidāruṇām |
rājā daśaratho vākyamuvācāyatalocanām || 12 ||
vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri mā'hite |
anārye kṛtyamārabdhaṃ kiṃ na pūrvamupārudhaḥ || 13 ||
tasyaitatkrodhasaṃyuktamuktaṃ śrutvā varāṅganā |
kaikeyī dviguṇaṃ kruddhā rājānamidamabravīt || 14 ||
vaiva vaṃśe sagaro jyeṣṭhaṃ putramupārudhat |
asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantumarhati || 15 ||
evamukto dhigityeva rājā daśaratho'bravīt |
vrīḍitaśca janassarva ssā ca taṃ nāvabudhyata || 16 ||
asamañjo gṛhītvā tu krīḍataḥ pathi bālakān |
sarayvāḥ prakṣipannapsu ramate tena durmatiḥ || 17 ||
taṃ dṛṣṭvā nāgarā ssarve kṛddhā rājānamabruvan |
asamañjaṃ vṛṇīṣvaikamasmānvā rāṣṭravardhana || 18 ||
tānuvāca tato rājā kinnimittamidaṃ bhayam |
tāścāpi rājñā sampṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayo'bruvan || 19 ||
ḍakrīḍatastveṣa naḥ putrān bālānudbhrāntacetanaḥ |
sarayvāṃ prakṣipanmaurkhyādatulāṃ prītimaśnute || 20 ||
sa tāsāṃ vacanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipaḥ |
taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ teṣāṃ priyacikīrṣayā || 21 ||
taṃ yānaṃ śīghramāropya sabhāryaṃ saparicchadam |
yāvajjīvaṃ vivāsyo'yamiti svānanvaśātpitā || 22 ||
sa phālapiṭakaṃ gṛhya giridurgāṇyaloḍayat |
diśa ssarvāstvanucaran sa yathā pāpakarmakṛt || 23 ||
ityenamatyajadrājā sagaro vai sudhārmikaḥ |
rāmaḥ kimakarotpāpaṃ yenaivamuparudhyate || 24 ||
na hi kañcana paśyāmo rāghavasyāguṇaṃ vayam |
durlabho hyasya niraya śśaśāṅkasyeva kalmaṣam || 25 ||
athavā devi doṣaṃ tvaṃ kañcitpaśyasi rāghave |
tamadya brūhi tatvena tadā rāmo vivāsyatām || 26 ||
aduṣṭasya hi santyāgaḥ satpathe niratasya ca |
nirdahedapi śakrasya dyutiṃ dharmanirodhanāt || 27 ||
tadalaṃ devi rāmasya śriyā vihatayā tvayā |
lokato'pi hi te rakṣyaḥ parivādaḥ śubhānane || 28 ||
śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ |
śokopahatayā vācā kaikeyīmidamabravīt || 29 ||
etadvaco necchasi pāpavṛtte hitaṃ na jānāsi mamātmano vā |
āsthāya mārgaṃ kṛpaṇaṃ kuceṣṭā ceṣṭā hi te sādhupathādapetā || 30 ||
anuvrajiṣyāmyahamadya rāmaṃ rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ ca |
sahaiva rājñā bharatena ca tvaṃ yathāsukhaṃ bhuṅkṣva cirāya rājyam || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ षट्त्रिंशस्सर्गः ।
ततस्सुमन्त्रमैक्ष्वाकः पीडितोऽत्र प्रतिज्ञया ।
सबाष्पमतिनिश्श्वश्य जगादेदं पुनः पुनः ॥ 1 ॥
सूत रत्नसुसम्पूर्णा चतुर्विधबला चमूः ।
राघवस्यानुयात्रार्थं क्षिप्रं प्रतिविधीयताम् ॥ 2 ॥
रूपाजीवाश्च वादिन्यो वणिजश्च महाधनाः ।
शोभयन्तु कुमारस्य वाहिनीं सुप्रसारिताः ॥ 3 ॥
आयुधानि च मुख्यानि नागरा श्शकटानि च ।
अनुगच्छन्तु काकुत्स्थं व्याधाश्चारण्य गोचराः ॥ 4 ॥
निघ्नन् मृगान् कुञ्जरांश्च पिबंश्चारण्यकं मधु ।
नदीश्च विविधाः पश्यन्न राज्यस्य स्मरिष्यति ॥ 5 ॥
धान्यकोशश्च यः कश्चिद्धनकोशश्च मामकः ।
तौ राममनुगच्छेतां वसन्तं निर्जने वने ॥ 6 ॥
यजन् पुण्येषु देशेषु विसृजं श्चाप्तदक्षिणाः ।
ऋषिभिश्च समागम्य प्रवत्स्यति सुखं वने ॥ 7 ॥
भरतश्च महाबाहुरयोध्यां पालयिष्यति ।
सर्वकामैः सह श्रीमान् रामः संसाध्यतामिति ॥ 8 ॥
एवं ब्रुवति काकुत्स्थे कैकेय्या भय मागतम् ।
मुखं चाप्यगमच्छोषं स्वरश्चापि न्यरुध्यत ॥ 9 ॥
सा विषण्णा च सन्त्रस्ता मुखेन परिशुष्यता ।
राजानमेवाभिमुखी कैकेयी वाक्यमब्रवीत् ॥ 10 ॥
राज्यं गतजनं साधो पीतमण्डां सुरामिव ।
निरास्वाद्यतमं शून्यं भरतो नाभिपत्स्यते ॥ 11 ॥
कैकेय्यां मुक्तलज्जायां वदन्त्यामतिदारुणाम् ।
राजा दशरथो वाक्यमुवाचायतलोचनाम् ॥ 12 ॥
वहन्तं किं तुदसि मां नियुज्य धुरि माऽहिते ।
अनार्ये कृत्यमारब्धं किं न पूर्वमुपारुधः ॥ 13 ॥
तस्यैतत्क्रोधसंयुक्तमुक्तं श्रुत्वा वराङ्गना ।
कैकेयी द्विगुणं क्रुद्धा राजानमिदमब्रवीत् ॥ 14 ॥
वैव वंशे सगरो ज्येष्ठं पुत्रमुपारुधत् ।
असमञ्ज इति ख्यातं तथायं गन्तुमर्हति ॥ 15 ॥
एवमुक्तो धिगित्येव राजा दशरथोऽब्रवीत् ।
व्रीडितश्च जनस्सर्व स्सा च तं नावबुध्यत ॥ 16 ॥
असमञ्जो गृहीत्वा तु क्रीडतः पथि बालकान् ।
सरय्वाः प्रक्षिपन्नप्सु रमते तेन दुर्मतिः ॥ 17 ॥
तं दृष्ट्वा नागरा स्सर्वे कृद्धा राजानमब्रुवन् ।
असमञ्जं वृणीष्वैकमस्मान्वा राष्ट्रवर्धन ॥ 18 ॥
तानुवाच ततो राजा किन्निमित्तमिदं भयम् ।
ताश्चापि राज्ञा सम्पृष्टा वाक्यं प्रकृतयोऽब्रुवन् ॥ 19 ॥
डक्रीडतस्त्वेष नः पुत्रान् बालानुद्भ्रान्तचेतनः ।
सरय्वां प्रक्षिपन्मौर्ख्यादतुलां प्रीतिमश्नुते ॥ 20 ॥
स तासां वचनं श्रुत्वा प्रकृतीनां नराधिपः ।
तं तत्याजाहितं पुत्रं तेषां प्रियचिकीर्षया ॥ 21 ॥
तं यानं शीघ्रमारोप्य सभार्यं सपरिच्छदम् ।
यावज्जीवं विवास्योऽयमिति स्वानन्वशात्पिता ॥ 22 ॥
स फालपिटकं गृह्य गिरिदुर्गाण्यलोडयत् ।
दिश स्सर्वास्त्वनुचरन् स यथा पापकर्मकृत् ॥ 23 ॥
इत्येनमत्यजद्राजा सगरो वै सुधार्मिकः ।
रामः किमकरोत्पापं येनैवमुपरुध्यते ॥ 24 ॥
न हि कञ्चन पश्यामो राघवस्यागुणं वयम् ।
दुर्लभो ह्यस्य निरय श्शशाङ्कस्येव कल्मषम् ॥ 25 ॥
अथवा देवि दोषं त्वं कञ्चित्पश्यसि राघवे ।
तमद्य ब्रूहि तत्वेन तदा रामो विवास्यताम् ॥ 26 ॥
अदुष्टस्य हि सन्त्यागः सत्पथे निरतस्य च ।
निर्दहेदपि शक्रस्य द्युतिं धर्मनिरोधनात् ॥ 27 ॥
तदलं देवि रामस्य श्रिया विहतया त्वया ।
लोकतोऽपि हि ते रक्ष्यः परिवादः शुभानने ॥ 28 ॥
श्रुत्वा तु सिद्धार्थवचो राजा श्रान्ततरस्वनः ।
शोकोपहतया वाचा कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ 29 ॥
एतद्वचो नेच्छसि पापवृत्ते हितं न जानासि ममात्मनो वा ।
आस्थाय मार्गं कृपणं कुचेष्टा चेष्टा हि ते साधुपथादपेता ॥ 30 ॥
अनुव्रजिष्याम्यहमद्य रामं राज्यं परित्यज्य सुखं धनं च ।
सहैव राज्ञा भरतेन च त्वं यथासुखं भुङ्क्ष्व चिराय राज्यम् ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे षट्त्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha ṣaṭtriṃśassargaḥ |
tatassumantramaikṣvākaḥ pīḍito'tra pratijñayā |
sabāṣpamatiniśśvaśya jagādedaṃ punaḥ punaḥ || 1 ||
sūta ratnasusampūrṇā caturvidhabalā camūḥ |
rāghavasyānuyātrārthaṃ kṣipraṃ pratividhīyatām || 2 ||
rūpājīvāśca vādinyo vaṇijaśca mahādhanāḥ |
śobhayantu kumārasya vāhinīṃ suprasāritāḥ || 3 ||
āyudhāni ca mukhyāni nāgarā śśakaṭāni ca |
anugacchantu kākutsthaṃ vyādhāścāraṇya gocarāḥ || 4 ||
nighnan mṛgān kuñjarāṃśca pibaṃścāraṇyakaṃ madhu |
nadīśca vividhāḥ paśyanna rājyasya smariṣyati || 5 ||
dhānyakośaśca yaḥ kaściddhanakośaśca māmakaḥ |
tau rāmamanugacchetāṃ vasantaṃ nirjane vane || 6 ||
yajan puṇyeṣu deśeṣu visṛjaṃ ścāptadakṣiṇāḥ |
ṛṣibhiśca samāgamya pravatsyati sukhaṃ vane || 7 ||
bharataśca mahābāhurayodhyāṃ pālayiṣyati |
sarvakāmaiḥ saha śrīmān rāmaḥ saṃsādhyatāmiti || 8 ||
evaṃ bruvati kākutsthe kaikeyyā bhaya māgatam |
mukhaṃ cāpyagamacchoṣaṃ svaraścāpi nyarudhyata || 9 ||
sā viṣaṇṇā ca santrastā mukhena pariśuṣyatā |
rājānamevābhimukhī kaikeyī vākyamabravīt || 10 ||
rājyaṃ gatajanaṃ sādho pītamaṇḍāṃ surāmiva |
nirāsvādyatamaṃ śūnyaṃ bharato nābhipatsyate || 11 ||
kaikeyyāṃ muktalajjāyāṃ vadantyāmatidāruṇām |
rājā daśaratho vākyamuvācāyatalocanām || 12 ||
vahantaṃ kiṃ tudasi māṃ niyujya dhuri mā'hite |
anārye kṛtyamārabdhaṃ kiṃ na pūrvamupārudhaḥ || 13 ||
tasyaitatkrodhasaṃyuktamuktaṃ śrutvā varāṅganā |
kaikeyī dviguṇaṃ kruddhā rājānamidamabravīt || 14 ||
vaiva vaṃśe sagaro jyeṣṭhaṃ putramupārudhat |
asamañja iti khyātaṃ tathāyaṃ gantumarhati || 15 ||
evamukto dhigityeva rājā daśaratho'bravīt |
vrīḍitaśca janassarva ssā ca taṃ nāvabudhyata || 16 ||
asamañjo gṛhītvā tu krīḍataḥ pathi bālakān |
sarayvāḥ prakṣipannapsu ramate tena durmatiḥ || 17 ||
taṃ dṛṣṭvā nāgarā ssarve kṛddhā rājānamabruvan |
asamañjaṃ vṛṇīṣvaikamasmānvā rāṣṭravardhana || 18 ||
tānuvāca tato rājā kinnimittamidaṃ bhayam |
tāścāpi rājñā sampṛṣṭā vākyaṃ prakṛtayo'bruvan || 19 ||
ḍakrīḍatastveṣa naḥ putrān bālānudbhrāntacetanaḥ |
sarayvāṃ prakṣipanmaurkhyādatulāṃ prītimaśnute || 20 ||
sa tāsāṃ vacanaṃ śrutvā prakṛtīnāṃ narādhipaḥ |
taṃ tatyājāhitaṃ putraṃ teṣāṃ priyacikīrṣayā || 21 ||
taṃ yānaṃ śīghramāropya sabhāryaṃ saparicchadam |
yāvajjīvaṃ vivāsyo'yamiti svānanvaśātpitā || 22 ||
sa phālapiṭakaṃ gṛhya giridurgāṇyaloḍayat |
diśa ssarvāstvanucaran sa yathā pāpakarmakṛt || 23 ||
ityenamatyajadrājā sagaro vai sudhārmikaḥ |
rāmaḥ kimakarotpāpaṃ yenaivamuparudhyate || 24 ||
na hi kañcana paśyāmo rāghavasyāguṇaṃ vayam |
durlabho hyasya niraya śśaśāṅkasyeva kalmaṣam || 25 ||
athavā devi doṣaṃ tvaṃ kañcitpaśyasi rāghave |
tamadya brūhi tatvena tadā rāmo vivāsyatām || 26 ||
aduṣṭasya hi santyāgaḥ satpathe niratasya ca |
nirdahedapi śakrasya dyutiṃ dharmanirodhanāt || 27 ||
tadalaṃ devi rāmasya śriyā vihatayā tvayā |
lokato'pi hi te rakṣyaḥ parivādaḥ śubhānane || 28 ||
śrutvā tu siddhārthavaco rājā śrāntatarasvanaḥ |
śokopahatayā vācā kaikeyīmidamabravīt || 29 ||
etadvaco necchasi pāpavṛtte hitaṃ na jānāsi mamātmano vā |
āsthāya mārgaṃ kṛpaṇaṃ kuceṣṭā ceṣṭā hi te sādhupathādapetā || 30 ||
anuvrajiṣyāmyahamadya rāmaṃ rājyaṃ parityajya sukhaṃ dhanaṃ ca |
sahaiva rājñā bharatena ca tvaṃ yathāsukhaṃ bhuṅkṣva cirāya rājyam || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe ṣaṭtriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.