📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
2.40 അയോധ്യാകാണ്ഡ - ചത്വാരിംശ സര്ഗഃ
2.40 Ayodhyakanda - Chatvarimsha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അയോധ്യാകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
അഥ രാമശ്ച സീതാ ച ലക്ഷ്മണശ്ച കൃതാഞ്ജലിഃ ।
ഉപസങ്ഗൃഹ്യ രാജാനം ചക്രുര്ദീനാഃ പ്രദക്ഷിണമ് ॥ 1 ॥
തം ചാപി സമനുജ്ഞാപ്യ ധര്മജ്ഞസ്സീതയാ സഹ ।
രാഘവ ശ്ശോകസമ്മൂഢോ ജനനീമഭ്യവാദയത് ॥ 2 ॥
അന്വക്ഷം ലക്ഷ്മണോ ഭ്രാതുഃ കൌസല്യാം അഭ്യവാദയത് ।
അഥ മാതുഃ സുമിത്രായാ ജഗ്രാഹ ചരണൌ പുനഃ ॥ 3 ॥
തം വന്ദമാനം രുദതീ മാതാ സൌമിത്രിമബ്രവീത് ।
ഹിതകാമാ മഹാബാഹും മൂധ്നര്യുപാഘ്രായ ലക്ഷ്മണമ് ॥ 4 ॥
സൃഷ്ടസ്ത്വം വനവാസായ സ്വനുരക്തസ്സുഹൃജ്ജനേ ।
രാമേ പ്രമാദം മാ കാര്ഷീഃ പുത്ര ഭ്രാതരി ഗച്ഛതി ॥ 5 ॥
വ്യസനീ വാ സമൃദ്ധോ വാ ഗതിരേഷ തവാനഘ ।
ഏഷ ലോകേ സതാം ധര്മോ യജ്ജ്യേഷ്ഠവശഗോ ഭവേത് ॥ 6 ॥
ഇദം ഹി വൃത്തമുചിതം കുലസ്യാസ്യ സനാതനമ് ।
ദാനം ദീക്ഷാ ച യജ്ഞേഷു തനുത്യാഗോ മൃധേഷു ച ॥ 7 ॥
ലക്ഷ്മണം ത്വേവമുക്ത്വാ സാ സംസിദ്ധം പ്രിയരാഘവമ് ।
സുമിത്രാ ഗച്ഛ ഗച്ഛേതി പുനഃ പുനരുവാച തമ് ॥ 8 ॥
രാമം ദശരഥം വിദ്ധി മാം വിദ്ധി ജനകാത്മജാമ് ।
അയോധ്യാമടവീം വിധ്ദി ഗച്ഛ താത യഥാസുഖമ് ॥ 9 ॥
തതഃ സുമന്ത്രഃ കാകുത്സ്ഥം പ്രാഞ്ജലിര്വാക്യമബ്രവീത് ।
വിനീതോ വിനയജ്ഞശ്ച മാതലിര്വാസവം യഥാ ॥ 10 ॥
രരഥമാരോഹ ഭദ്രം തേ രാജപുത്ര മഹായശഃ ।
ക്ഷിപ്രം ത്വാം പ്രാപയിഷ്യാമി യത്ര മാം രാമ വക്ഷ്യസി ॥ 11 ॥
ചതുര്ദശ ഹി വര്ഷാണി വസ്തവ്യാനി വനേ ത്വയാ ।
താന്യുപക്രമിതവ്യാനി യാനി ദേവ്യാസി ചോദിതഃ ॥ 12 ॥
തം രഥം സൂര്യസങ്കാശം സീതാ ഹൃഷ്ടേന ചേതസാ ।
ആരുരോഹ വരാരോഹാ കൃത്വാലങ്കാരമാത്മനഃ ॥ 13 ॥
അഥോ ജ്വലനസങ്കാശം ചാമീകരവിഭൂഷിതമ് ।
തമാരുരുഹതുസ്തൂര്ണം ഭ്രാതരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ॥ 14 ॥
വനവാസം ഹി സങ്ഖ്യായ വാസാംസ്യാഭരണാനി ച ।
ഭര്താരമനുഗച്ഛന്ത്യൈ സീതായൈ ശ്വശുരോ ദദൌ ॥ 15 ॥
തഥൈവായുധജാലാനി ഭ്രാതൃഭ്യാം കവചാനി ച ।
രഥോപസ്ഥേ പ്രതിന്യസ്യ സചര്മ കഠിനം ച തത് ॥ 16 ॥
സീതാതൃതീയാനാരൂഢാന് ദൃഷ്ട്വാ ദൃഷ്ടമചോദയത് ।
സുമന്ത്രസ്സമ്മതാനശ്വാന് വായുവേഗസമാന്ജവേ ॥ 17 ॥
പ്രതിയാതേ മഹാരണ്യം ചിരരാത്രായ രാഘവേ ।
ബഭൂവ നഗരേ മൂര്ഛാ ബലമൂര്ഛാ ജനസ്യ ച ॥ 18 ॥
തത്സമാകുലസമ്ഭ്രാന്തം മത്തസങ്കുപിതദ്വിപമ് ।
ഹയശിഞ്ജിതനിര്ഘോഷം പുരമാസീന്മഹാസ്വനമ് ॥ 19 ॥
തത സ്സബാലവൃദ്ധാ സാ പുരീ പരമപീഡിതാ ।
രാമമേവാഭിദുദ്രാവ ഘര്മാര്താ സലിലം യഥാ ॥ 20 ॥
പാര്ശ്വതഃ പൃഷ്ഠതശ്ചാപി ലമ്ബമാനാസ്തദുന്മുഖാഃ ।
ബാഷ്പപൂര്ണമുഖാസ്സര്വേ തമൂചുര്ഭൃശനിസ്വനാഃ ॥ 21 ॥
സംയച്ഛ വാജിനാം രശ്മീന് സൂത യാഹി ശനൈശ്ശനൈഃ ।
മുഖം ദ്രക്ഷ്യാമ രാമസ്യ ദുര്ദര്ശം നോ ഭവിഷ്യതി ॥ 22 ॥
ആയസം ഹൃദയം നൂനം രാമമാതുരസംശയമ് ।
യദ്ദേവഗര്ഭപ്രതിമേ വനം യാതി ന ഭിദ്യതേ ॥ 23 ॥
കൃതകൃത്യാ ഹി വൈദേഹീ ഛായേവാനുഗതാ പതിമ് ।
ന ജഹാതി രതാ ധര്മേ മേരുമര്കപ്രഭാ യഥാ ॥ 24 ॥
അഹോ ലക്ഷ്മണ സിദ്ധാര്ഥ സ്സതതം പ്രിയവാദിനമ് ।
ഭ്രാതരം ദേവസങ്കാശം യസ്ത്വം പരിചരിഷ്യസി ॥ 25 ॥
മഹത്യേഷാ ഹി തേ സിധ്ദിരേഷ ചാഭ്യുദയോ മഹാന് ।
ഏഷ സ്വര്ഗസ്യ മാര്ഗശ്ച യദേനമനുഗച്ഛസി ॥ 26 ॥
ഏവം വദന്തസ്തേ സോഢും ന ശേകുര്ബാഷ്പമാഗതമ് ।
നരാസ്തമനുഗച്ഛന്തഃ പ്രിയമിക്ഷ്വാകുനന്ദനമ് ॥ 27 ॥
അഥ രാജാ വൃത സ്ത്രീഭിര്ദീനാഭിര്ദീനചേതനഃ ।
നിര്ജഗാമ പ്രിയം പുത്രം ദ്രക്ഷ്യാമീതി ബ്രുവന് ഗൃഹാത് ॥ 28 ॥
ശുശ്രുവേ ചാഗ്രതഃ സ്ത്രീണാം രുദന്തീനാം മഹാസ്വനഃ ।
യഥാ നാദഃ കരേണൂനാം ബദ്ധേ മഹതി കുഞ്ജരേ ॥ 29 ॥
പിതാ ഹി രാജാ കാകുത്സ്ഥഃ ശ്രീമാന് സന്നസ്തദാഽഭവത് ।
പരിപൂര്ണഃ ശശീ കാലേ ഗ്രഹേണോപപ്ലുതോ യഥാ ॥ 30 ॥
സ ച ശ്രീമാനചിന്ത്യാത്മാ രാമോ ദശരഥാത്മജഃ ।
സൂതം സഞ്ചോദയാമാസ ത്വരിതം വാഹ്യതാമിതി ॥ 31 ॥
രാമോ യാഹീതി സൂതം തം തിഷ്ഠേതി സ ജനസ്തദാ ।
ഉഭയം നാശകത്സൂതഃ കര്തുമധ്വനി ചോദിതഃ ॥ 32 ॥
നിര്ഗച്ഛതി മഹാബാഹൌ രാമേ പൌരജനാശ്രുഭിഃ ।
പതിതൈരഭ്യവഹിതം പ്രശശാമ മഹീരജഃ ॥ 33 ॥
രുദിതാശ്രുപരിദ്യൂനം ഹാഹാകൃതമചേതനമ് ।
പ്രയാണേ രാഘവസ്യാസീത്പുരം പരമപീഡിതമ് ॥ 34 ॥
സുസ്രാവ നയനൈഃ സ്ത്രീണാമസ്രമായാസസമ്ഭവമ് ।
മീനസങ്ക്ഷോഭചലിതൈ സ്സലിലം പങ്കജൈരിവ ॥ 35 ॥
ദൃഷ്ട്വാ തു നൃപതി ശ്ശ്രീമാനേകചിത്തഗതം പുരമ് ।
നിപപാതൈവ ദുഃഖേന ഹതമൂല ഇവ ദ്രുമഃ ॥ 36 ॥
തതോ ഹലഹലാശബ്ദോ ജജ്ഞേ രാമസ്യ പൃഷ്ഠതഃ ।
നരാണാം പ്രേക്ഷ്യ രാജാനം സീദന്തം ഭൃശദുഃഖിതമ് ॥ 37 ॥
ഹാ രാമേതി ജനാഃ കേചിദ്രാമമാതേതി ചാപരേ ।
അന്തഃപുരം സമൃദ്ധം ച ക്രോശന്തഃ പര്യദേവയന് ॥ 38 ॥
അന്വീക്ഷമാണോ രാമസ്തു വിഷണ്ണം ഭ്രാന്തചേതസമ് ।
രാജാനം മാതരം ചൈവ ദദര്ശാനുഗതൌ പഥി ॥ 39 ॥
സ ബദ്ധ ഇവ പാശേന കിശോരോ മാതരം യഥാ ।
ധര്മപാശേന സങ്ക്ഷിപ്തഃ പ്രകാശം നാഭ്യുദൈക്ഷത ॥ 40 ॥
പദാതിനൌ ച യാനാര്ഹാവദുഃഖാര്ഹൌ സുഖോചിതൌ ।
ദൃഷ്ട്വാ സഞ്ചോദയാമാസ ശീഘ്രം യാഹീതി സാരഥിമ് ॥ 41 ॥
ന ഹി തത്പുരുഷവ്യാഘ്രോ ദുഃഖദം ദര്ശനം പിതുഃ ।
മാതുശ്ച സഹിതും ശക്തസ്തോത്രാര്ദിത ഇവ ദ്വിപഃ ॥ 42 ॥
പ്രത്യഗാരമിവായാന്തീ വത്സലാ വത്സകാരണാത് ।
ബദ്ധവത്സാ യഥാ ധേനൂ രാമമാതാഭ്യധാവത ॥ 43 ॥
തഥാ രുദന്തീം കൌസല്യാം രഥം തമനുധാവതീമ് ।
ക്രോശന്തീം രാമ രാമേതി ഹാ സീതേ ലക്ഷ്മണേതി ച ॥ 44 ॥
രാമലക്ഷ്മണസീതാര്ഥം സ്രവന്തീം വാരി നേത്രജമ് ।
അസകൃത്പ്രൈക്ഷത തദാ നൃത്യന്തീമിവ മാതരമ് ॥ 45 ॥
തിഷ്ഠേതി രാജാ ചുക്രോശ യാഹി യാഹീതി രാഘവഃ ।
സുമന്ത്രസ്യ ബഭൂവാത്മാ ചക്രയോരിവ ചാന്തരാ ॥ 46 ॥
നാശ്രൌഷമിതി രാജാനമുപാലബ്ധോഽപി വക്ഷ്യസി ।
ചിരം ദുഃഖസ്യ പാപിഷ്ഠമിതി രാമസ്തമബ്രവീത് ॥ 47 ॥
രാമസ്യ സ വചഃ കുര്വന്നനുജ്ഞാപ്യ ച തം ജനമ് ।
വ്രജതോഽപി ഹയാന് ശീഘ്രം ചോദയാമാസ സാരഥിഃ ॥ 48 ॥
ന്യവര്തത ജനോ രാജ്ഞോ രാമം കൃത്വാ പ്രദക്ഷിണമ് ।
മനസാപ്യശ്രുവേഗൈശ്ച ന ന്യവര്തത മാനുഷമ് ॥ 49 ॥
യമിച്ഛേത്പുനരായാന്തം നൈനം ദൂരമനുവ്രജേത് ।
ഇത്യമാത്യാ മഹാരാജമൂചുര്ദശരഥം വചഃ ॥ 50 ॥
തേഷാം വചഃ സര്വഗുണോപപന്നം പ്രസ്വിന്നഗാത്രഃ പ്രവിഷണ്ണരൂപഃ ।
നിശമ്യ രാജാ കൃപണഃ സഭാര്യോ വ്യവസ്ഥിതസ്തം സുതമീക്ഷമാണഃ ॥ 51 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അയോധ്യാകാണ്ഡേ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catvāriṃśassargaḥ |
atha rāmaśca sītā ca lakṣmaṇaśca kṛtāñjaliḥ |
upasaṅgṛhya rājānaṃ cakrurdīnāḥ pradakṣiṇam || 1 ||
taṃ cāpi samanujñāpya dharmajñassītayā saha |
rāghava śśokasammūḍho jananīmabhyavādayat || 2 ||
anvakṣaṃ lakṣmaṇo bhrātuḥ kausalyāṃ abhyavādayat |
atha mātuḥ sumitrāyā jagrāha caraṇau punaḥ || 3 ||
taṃ vandamānaṃ rudatī mātā saumitrimabravīt |
hitakāmā mahābāhuṃ mūdhnaryupāghrāya lakṣmaṇam || 4 ||
sṛṣṭastvaṃ vanavāsāya svanuraktassuhṛjjane |
rāme pramādaṃ mā kārṣīḥ putra bhrātari gacchati || 5 ||
vyasanī vā samṛddho vā gatireṣa tavānagha |
eṣa loke satāṃ dharmo yajjyeṣṭhavaśago bhavet || 6 ||
idaṃ hi vṛttamucitaṃ kulasyāsya sanātanam |
dānaṃ dīkṣā ca yajñeṣu tanutyāgo mṛdheṣu ca || 7 ||
lakṣmaṇaṃ tvevamuktvā sā saṃsiddhaṃ priyarāghavam |
sumitrā gaccha gaccheti punaḥ punaruvāca tam || 8 ||
rāmaṃ daśarathaṃ viddhi māṃ viddhi janakātmajām |
ayodhyāmaṭavīṃ vidhdi gaccha tāta yathāsukham || 9 ||
tataḥ sumantraḥ kākutsthaṃ prāñjalirvākyamabravīt |
vinīto vinayajñaśca mātalirvāsavaṃ yathā || 10 ||
rarathamāroha bhadraṃ te rājaputra mahāyaśaḥ |
kṣipraṃ tvāṃ prāpayiṣyāmi yatra māṃ rāma vakṣyasi || 11 ||
caturdaśa hi varṣāṇi vastavyāni vane tvayā |
tānyupakramitavyāni yāni devyāsi coditaḥ || 12 ||
taṃ rathaṃ sūryasaṅkāśaṃ sītā hṛṣṭena cetasā |
āruroha varārohā kṛtvālaṅkāramātmanaḥ || 13 ||
atho jvalanasaṅkāśaṃ cāmīkaravibhūṣitam |
tamāruruhatustūrṇaṃ bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 14 ||
vanavāsaṃ hi saṅkhyāya vāsāṃsyābharaṇāni ca |
bhartāramanugacchantyai sītāyai śvaśuro dadau || 15 ||
tathaivāyudhajālāni bhrātṛbhyāṃ kavacāni ca |
rathopasthe pratinyasya sacarma kaṭhinaṃ ca tat || 16 ||
sītātṛtīyānārūḍhān dṛṣṭvā dṛṣṭamacodayat |
sumantrassammatānaśvān vāyuvegasamānjave || 17 ||
pratiyāte mahāraṇyaṃ cirarātrāya rāghave |
babhūva nagare mūrchā balamūrchā janasya ca || 18 ||
tatsamākulasambhrāntaṃ mattasaṅkupitadvipam |
hayaśiñjitanirghoṣaṃ puramāsīnmahāsvanam || 19 ||
tata ssabālavṛddhā sā purī paramapīḍitā |
rāmamevābhidudrāva gharmārtā salilaṃ yathā || 20 ||
pārśvataḥ pṛṣṭhataścāpi lambamānāstadunmukhāḥ |
bāṣpapūrṇamukhāssarve tamūcurbhṛśanisvanāḥ || 21 ||
saṃyaccha vājināṃ raśmīn sūta yāhi śanaiśśanaiḥ |
mukhaṃ drakṣyāma rāmasya durdarśaṃ no bhaviṣyati || 22 ||
āyasaṃ hṛdayaṃ nūnaṃ rāmamāturasaṃśayam |
yaddevagarbhapratime vanaṃ yāti na bhidyate || 23 ||
kṛtakṛtyā hi vaidehī chāyevānugatā patim |
na jahāti ratā dharme merumarkaprabhā yathā || 24 ||
aho lakṣmaṇa siddhārtha ssatataṃ priyavādinam |
bhrātaraṃ devasaṅkāśaṃ yastvaṃ paricariṣyasi || 25 ||
mahatyeṣā hi te sidhdireṣa cābhyudayo mahān |
eṣa svargasya mārgaśca yadenamanugacchasi || 26 ||
evaṃ vadantaste soḍhuṃ na śekurbāṣpamāgatam |
narāstamanugacchantaḥ priyamikṣvākunandanam || 27 ||
atha rājā vṛta strībhirdīnābhirdīnacetanaḥ |
nirjagāma priyaṃ putraṃ drakṣyāmīti bruvan gṛhāt || 28 ||
śuśruve cāgrataḥ strīṇāṃ rudantīnāṃ mahāsvanaḥ |
yathā nādaḥ kareṇūnāṃ baddhe mahati kuñjare || 29 ||
pitā hi rājā kākutsthaḥ śrīmān sannastadā'bhavat |
paripūrṇaḥ śaśī kāle graheṇopapluto yathā || 30 ||
sa ca śrīmānacintyātmā rāmo daśarathātmajaḥ |
sūtaṃ sañcodayāmāsa tvaritaṃ vāhyatāmiti || 31 ||
rāmo yāhīti sūtaṃ taṃ tiṣṭheti sa janastadā |
ubhayaṃ nāśakatsūtaḥ kartumadhvani coditaḥ || 32 ||
nirgacchati mahābāhau rāme paurajanāśrubhiḥ |
patitairabhyavahitaṃ praśaśāma mahīrajaḥ || 33 ||
ruditāśruparidyūnaṃ hāhākṛtamacetanam |
prayāṇe rāghavasyāsītpuraṃ paramapīḍitam || 34 ||
susrāva nayanaiḥ strīṇāmasramāyāsasambhavam |
mīnasaṅkṣobhacalitai ssalilaṃ paṅkajairiva || 35 ||
dṛṣṭvā tu nṛpati śśrīmānekacittagataṃ puram |
nipapātaiva duḥkhena hatamūla iva drumaḥ || 36 ||
tato halahalāśabdo jajñe rāmasya pṛṣṭhataḥ |
narāṇāṃ prekṣya rājānaṃ sīdantaṃ bhṛśaduḥkhitam || 37 ||
hā rāmeti janāḥ kecidrāmamāteti cāpare |
antaḥpuraṃ samṛddhaṃ ca krośantaḥ paryadevayan || 38 ||
anvīkṣamāṇo rāmastu viṣaṇṇaṃ bhrāntacetasam |
rājānaṃ mātaraṃ caiva dadarśānugatau pathi || 39 ||
sa baddha iva pāśena kiśoro mātaraṃ yathā |
dharmapāśena saṅkṣiptaḥ prakāśaṃ nābhyudaikṣata || 40 ||
padātinau ca yānārhāvaduḥkhārhau sukhocitau |
dṛṣṭvā sañcodayāmāsa śīghraṃ yāhīti sārathim || 41 ||
na hi tatpuruṣavyāghro duḥkhadaṃ darśanaṃ pituḥ |
mātuśca sahituṃ śaktastotrārdita iva dvipaḥ || 42 ||
pratyagāramivāyāntī vatsalā vatsakāraṇāt |
baddhavatsā yathā dhenū rāmamātābhyadhāvata || 43 ||
tathā rudantīṃ kausalyāṃ rathaṃ tamanudhāvatīm |
krośantīṃ rāma rāmeti hā sīte lakṣmaṇeti ca || 44 ||
rāmalakṣmaṇasītārthaṃ sravantīṃ vāri netrajam |
asakṛtpraikṣata tadā nṛtyantīmiva mātaram || 45 ||
tiṣṭheti rājā cukrośa yāhi yāhīti rāghavaḥ |
sumantrasya babhūvātmā cakrayoriva cāntarā || 46 ||
nāśrauṣamiti rājānamupālabdho'pi vakṣyasi |
ciraṃ duḥkhasya pāpiṣṭhamiti rāmastamabravīt || 47 ||
rāmasya sa vacaḥ kurvannanujñāpya ca taṃ janam |
vrajato'pi hayān śīghraṃ codayāmāsa sārathiḥ || 48 ||
nyavartata jano rājño rāmaṃ kṛtvā pradakṣiṇam |
manasāpyaśruvegaiśca na nyavartata mānuṣam || 49 ||
yamicchetpunarāyāntaṃ nainaṃ dūramanuvrajet |
ityamātyā mahārājamūcurdaśarathaṃ vacaḥ || 50 ||
teṣāṃ vacaḥ sarvaguṇopapannaṃ prasvinnagātraḥ praviṣaṇṇarūpaḥ |
niśamya rājā kṛpaṇaḥ sabhāryo vyavasthitastaṃ sutamīkṣamāṇaḥ || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever