ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വാവിംശസ്സര്ഗഃ ।
ഏവമാധര്ഷിതശ്ശൂരശ്ശൂര്പണഖ്യാ ഖരസ്തതഃ ।
ഉവാച രക്ഷസാം മധ്യേ ഖരഃ ഖരതരം വചഃ ॥ 1 ॥
തവാവമാനപ്രഭവഃ ക്രോധോഽയമതുലോ മമ ।
ന ശക്യതേ ധാരയിതും ലവണാമ്ഭ ഇവോല്ബണമ് ॥ 2 ॥
ന രാമം ഗണയേ വീര്യാന്മാനുഷം ക്ഷീണജീവിതമ് ।
ആത്മദുശ്ചരിതൈഃ പ്രാണാന്ഹതോയോഽദ്യ വിമോക്ഷ്യതേ ॥ 3 ॥
ബാഷ്പസ്സംഹ്രിയതാമേഷ സമ്ഭ്രമശ്ച വിമുച്യതാമ് ।
അഹം രാമം സഹ ഭ്രാത്രാ നയാമി യമസാദനമ് ॥ 4 ॥
പരശ്വഥഹതസ്യാദ്യ മന്ദപ്രാണസ്യ സംയുഗേ ।
രാമസ്യ രുധിരം രക്തമുഷ്ണം പാസ്യസി രാക്ഷസി ॥ 5 ॥
സാ പ്രഹൃഷ്ടാ വചശ്ശ്രുത്വാ ഖരസ്യ വദനാച്ച്യുതമ് ।
പ്രശശംസ പുനര്മൌര്ഖ്യാദ്ഭ്രാതരം രക്ഷസാം വരമ് ॥ 6 ॥
തയാ പരുഷിതഃ പൂര്വം പുനരേവ പ്രശംസിതഃ ।
അബ്രവീദ്ദൂഷണം നാമ ഖരസ്സേനാപതിം തദാ ॥ 7 ॥
ചതുര്ദശ സഹസ്രാണി മമ ചിത്താനുവര്തിനാമ് ।
രക്ഷസാം ഭീമവേഗാനാം സമരേഷ്വനിവര്തിനാമ് ॥ 8 ॥
നീലജീമൂതവര്ണാനാം ഘോരാണാം ക്രൂരകര്മണാമ് ।
ലോകഹിംസാവിഹാരാണാം ബലിനാമുഗ്രതേജസാമ് ॥ 9 ॥
തേഷാം ശാര്ദൂലദര്പാണാം മഹാസ്യാനാം മഹൌജസാമ് ।
സര്വോദ്യോഗ മുദീര്ണാനാം രക്ഷസാം സൌമ്യ കാരയ ॥ 10 ॥
ഉപസ്ഥാപയ മേ ക്ഷിപ്രം രഥം സൌമ്യ ധനൂംഷി ച ।
ശരാംശ്ചിത്രാംശ്ച ഖങ്ഗാംശ്ച ശക്തീശ്ച വിവിധാശ്ശിതാഃ ॥ 11 ॥
അഗ്രേ നിര്യാതുമിച്ഛാമി പൌലസ്ത്യാനാം മഹാത്മനാമ് ।
വധാര്ഥം ദുര്വിനീതസ്യ രാമസ്യ രണകോവിദഃ ॥ 12 ॥
ഇതി തസ്യ ബ്രുവാണസ്യ സൂര്യവര്ണം മഹാരഥമ് ।
സദശ്വൈശ്ശബലൈര്യുക്തമാചചക്ഷേഽഥ ദൂഷണഃ ॥ 13 ॥
തം മേരുശിഖരാകാരം തപ്തകാഞ്ചനഭൂഷണമ് ।
ഹേമചക്രമസമ്ബാധം വൈദൂര്യമയകൂബരമ് ॥ 14 ॥
മത്സ്യൈഃ പുഷ്പൈര്ദ്രുമൈശ്ശൈലൈശ്ചന്ദ്രസൂര്യൈശ്ച കാഞ്ചനൈഃ ।
മങ്ഗലൈഃ പക്ഷിസങ്ഘൈശ്ച താരാഭിരഭിസംവൃതമ് ॥ 15 ॥
ധ്വജനിസ്ത്രിംശസമ്പന്നം കിങ്കിണീകവിരാജിതമ് ।
സദശ്വയുക്തം സോഽമര്ഷാദാരുരോഹ ഖരോ രഥമ് ॥ 16 ॥
നിശാമ്യ തു രഥസ്ഥം തം രാക്ഷസാ ഭീമവിക്രമാഃ ।
തസ്ഥുസ്സമ്പരിവാര്യൈനം ദൂഷണം ച മഹാബലമ് ॥ 17 ॥
ഖരസ്തു താന്മഹേഷ്വാസാന്ഘോരവര്മായുധധ്വജാന് ।
നിര്യാതേത്യബ്രവീദ്ദൃഷ്ട്വാ രഥസ്ഥസ്സര്വരാക്ഷസാന് ॥ 18 ॥
തതസ്തദ് രാക്ഷസം സൈന്യം ഘോരചര്മായുധധ്വജമ് ।
നിര്ജഗാമ ജനസ്ഥാനാന്മഹാനാദം മഹാജവമ് ॥ 19 ॥
മുദ്ഗരൈഃ പട്ടിസൈശ്ശൂലൈസ്സുതീക്ഷ്ണൈശ്ച പരശ്വധൈഃ ।
ഖങ്ഗൈശ്ചക്രൈശ്ച ഹസ്തസ്ഥൈര്ഭ്രാജമാനൈശ്ച തോമരൈഃ ॥ 20 ॥
ശക്തിഭിഃ പരിഘൈര്ഘോരൈരതിമാത്രൈശ്ച കാര്മുകൈഃ ।
ഗദാസിമുസലൈര്വജ്രൈര്ഗൃഹീതൈര്ഭീമദര്ശനൈഃ ॥ 21 ॥
രാക്ഷസാനാം സുഘോരാണാം സഹസ്രാണി ചതുര്ദശ ।
നിര്യാതാനി ജനസ്ഥാനാത്ഖരചിത്താനുവര്തിനാമ് ॥ 22 ॥
താംസ്ത്വഭിദ്രവതോ ദൃഷ്ട്വാ രാക്ഷസാന് ഭീമവിക്രമാന് ।
ഖരസ്യാപി രഥഃ കിഞ്ചിജ്ജഗാമ തദനന്തരമ് ॥ 23 ॥
തതസ്താഞ്ഛബലാനശ്വാസ്തപ്തകാഞ്ചനഭൂഷിതാന് ।
ഖരസ്യ മതിമാജ്ഞായ സാരഥിസ്സമചോദയത് ॥ 24 ॥
സ ചോദിതോ രഥശ്ശീഘ്രം ഖരസ്യ രിപുഘാതിനഃ ।
ശബ്ദേനാപൂരയാമാസ ദിശശ്ച പ്രദിശസ്തദാ ॥ 25 ॥
പ്രവൃദ്ധമന്യുസ്തു ഖരഃ ഖരസ്വനോ രിപോര്വധാര്ഥം ത്വരിതോ യഥാന്തകഃ ।
അചൂചുദത്സാരഥിമുന്നദന്ഘനം മഹാബലോ മേഘ ഇവാശ്മവര്ഷവാന് ॥ 26 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദ്വാവിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
evamādharṣitaśśūraśśūrpaṇakhyā kharastataḥ |
uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ || 1 ||
tavāvamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama |
na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivolbaṇam || 2 ||
na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |
ātmaduścaritaiḥ prāṇānhatoyo'dya vimokṣyate || 3 ||
bāṣpassaṃhriyatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām |
ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam || 4 ||
paraśvathahatasyādya mandaprāṇasya saṃyuge |
rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi || 5 ||
sā prahṛṣṭā vacaśśrutvā kharasya vadanāccyutam |
praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam || 6 ||
tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ |
abravīddūṣaṇaṃ nāma kharassenāpatiṃ tadā || 7 ||
caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |
rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām || 8 ||
nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām |
lokahiṃsāvihārāṇāṃ balināmugratejasām || 9 ||
teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām |
sarvodyoga mudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya || 10 ||
upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |
śarāṃścitrāṃśca khaṅgāṃśca śaktīśca vividhāśśitāḥ || 11 ||
agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |
vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ || 12 ||
iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |
sadaśvaiśśabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ || 13 ||
taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
hemacakramasambādhaṃ vaidūryamayakūbaram || 14 ||
matsyaiḥ puṣpairdrumaiśśailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ |
maṅgalaiḥ pakṣisaṅghaiśca tārābhirabhisaṃvṛtam || 15 ||
dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavirājitam |
sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha kharo ratham || 16 ||
niśāmya tu rathasthaṃ taṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |
tasthussamparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam || 17 ||
kharastu tānmaheṣvāsānghoravarmāyudhadhvajān |
niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthassarvarākṣasān || 18 ||
tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |
nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam || 19 ||
mudgaraiḥ paṭṭisaiśśūlaissutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ |
khaṅgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ || 20 ||
śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ |
gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ || 21 ||
rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām || 22 ||
tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān |
kharasyāpi rathaḥ kiñcijjagāma tadanantaram || 23 ||
tatastāñchabalānaśvāstaptakāñcanabhūṣitān |
kharasya matimājñāya sārathissamacodayat || 24 ||
sa codito rathaśśīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |
śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pradiśastadā || 25 ||
pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |
acūcudatsārathimunnadanghanaṃ mahābalo megha ivāśmavarṣavān || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशस्सर्गः ।
एवमाधर्षितश्शूरश्शूर्पणख्या खरस्ततः ।
उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः ॥ 1 ॥
तवावमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम ।
न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोल्बणम् ॥ 2 ॥
न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम् ।
आत्मदुश्चरितैः प्राणान्हतोयोऽद्य विमोक्ष्यते ॥ 3 ॥
बाष्पस्संह्रियतामेष सम्भ्रमश्च विमुच्यताम् ।
अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम् ॥ 4 ॥
परश्वथहतस्याद्य मन्दप्राणस्य संयुगे ।
रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि ॥ 5 ॥
सा प्रहृष्टा वचश्श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम् ।
प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद्भ्रातरं रक्षसां वरम् ॥ 6 ॥
तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः ।
अब्रवीद्दूषणं नाम खरस्सेनापतिं तदा ॥ 7 ॥
चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम् ।
रक्षसां भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ 8 ॥
नीलजीमूतवर्णानां घोराणां क्रूरकर्मणाम् ।
लोकहिंसाविहाराणां बलिनामुग्रतेजसाम् ॥ 9 ॥
तेषां शार्दूलदर्पाणां महास्यानां महौजसाम् ।
सर्वोद्योग मुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय ॥ 10 ॥
उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च ।
शरांश्चित्रांश्च खङ्गांश्च शक्तीश्च विविधाश्शिताः ॥ 11 ॥
अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम् ।
वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविदः ॥ 12 ॥
इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम् ।
सदश्वैश्शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः ॥ 13 ॥
तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम् ।
हेमचक्रमसम्बाधं वैदूर्यमयकूबरम् ॥ 14 ॥
मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैश्शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः ।
मङ्गलैः पक्षिसङ्घैश्च ताराभिरभिसंवृतम् ॥ 15 ॥
ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किङ्किणीकविराजितम् ।
सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह खरो रथम् ॥ 16 ॥
निशाम्य तु रथस्थं तं राक्षसा भीमविक्रमाः ।
तस्थुस्सम्परिवार्यैनं दूषणं च महाबलम् ॥ 17 ॥
खरस्तु तान्महेष्वासान्घोरवर्मायुधध्वजान् ।
निर्यातेत्यब्रवीद्दृष्ट्वा रथस्थस्सर्वराक्षसान् ॥ 18 ॥
ततस्तद् राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम् ।
निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम् ॥ 19 ॥
मुद्गरैः पट्टिसैश्शूलैस्सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः ।
खङ्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैश्च तोमरैः ॥ 20 ॥
शक्तिभिः परिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः ।
गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः ॥ 21 ॥
राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश ।
निर्यातानि जनस्थानात्खरचित्तानुवर्तिनाम् ॥ 22 ॥
तांस्त्वभिद्रवतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीमविक्रमान् ।
खरस्यापि रथः किञ्चिज्जगाम तदनन्तरम् ॥ 23 ॥
ततस्ताञ्छबलानश्वास्तप्तकाञ्चनभूषितान् ।
खरस्य मतिमाज्ञाय सारथिस्समचोदयत् ॥ 24 ॥
स चोदितो रथश्शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः ।
शब्देनापूरयामास दिशश्च प्रदिशस्तदा ॥ 25 ॥
प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वनो रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः ।
अचूचुदत्सारथिमुन्नदन्घनं महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान् ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
evamādharṣitaśśūraśśūrpaṇakhyā kharastataḥ |
uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ || 1 ||
tavāvamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama |
na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivolbaṇam || 2 ||
na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |
ātmaduścaritaiḥ prāṇānhatoyo'dya vimokṣyate || 3 ||
bāṣpassaṃhriyatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām |
ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam || 4 ||
paraśvathahatasyādya mandaprāṇasya saṃyuge |
rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi || 5 ||
sā prahṛṣṭā vacaśśrutvā kharasya vadanāccyutam |
praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam || 6 ||
tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ |
abravīddūṣaṇaṃ nāma kharassenāpatiṃ tadā || 7 ||
caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |
rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām || 8 ||
nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām |
lokahiṃsāvihārāṇāṃ balināmugratejasām || 9 ||
teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām |
sarvodyoga mudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya || 10 ||
upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |
śarāṃścitrāṃśca khaṅgāṃśca śaktīśca vividhāśśitāḥ || 11 ||
agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |
vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ || 12 ||
iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |
sadaśvaiśśabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ || 13 ||
taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
hemacakramasambādhaṃ vaidūryamayakūbaram || 14 ||
matsyaiḥ puṣpairdrumaiśśailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ |
maṅgalaiḥ pakṣisaṅghaiśca tārābhirabhisaṃvṛtam || 15 ||
dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavirājitam |
sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha kharo ratham || 16 ||
niśāmya tu rathasthaṃ taṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |
tasthussamparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam || 17 ||
kharastu tānmaheṣvāsānghoravarmāyudhadhvajān |
niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthassarvarākṣasān || 18 ||
tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |
nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam || 19 ||
mudgaraiḥ paṭṭisaiśśūlaissutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ |
khaṅgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ || 20 ||
śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ |
gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ || 21 ||
rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām || 22 ||
tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān |
kharasyāpi rathaḥ kiñcijjagāma tadanantaram || 23 ||
tatastāñchabalānaśvāstaptakāñcanabhūṣitān |
kharasya matimājñāya sārathissamacodayat || 24 ||
sa codito rathaśśīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |
śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pradiśastadā || 25 ||
pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |
acūcudatsārathimunnadanghanaṃ mahābalo megha ivāśmavarṣavān || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.