శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ ద్వావింశస్సర్గః ।
ఏవమాధర్షితశ్శూరశ్శూర్పణఖ్యా ఖరస్తతః ।
ఉవాచ రక్షసాం మధ్యే ఖరః ఖరతరం వచః ॥ 1 ॥
తవావమానప్రభవః క్రోధోఽయమతులో మమ ।
న శక్యతే ధారయితుం లవణామ్భ ఇవోల్బణమ్ ॥ 2 ॥
న రామం గణయే వీర్యాన్మానుషం క్షీణజీవితమ్ ।
ఆత్మదుశ్చరితైః ప్రాణాన్హతోయోఽద్య విమోక్ష్యతే ॥ 3 ॥
బాష్పస్సంహ్రియతామేష సమ్భ్రమశ్చ విముచ్యతామ్ ।
అహం రామం సహ భ్రాత్రా నయామి యమసాదనమ్ ॥ 4 ॥
పరశ్వథహతస్యాద్య మన్దప్రాణస్య సంయుగే ।
రామస్య రుధిరం రక్తముష్ణం పాస్యసి రాక్షసి ॥ 5 ॥
సా ప్రహృష్టా వచశ్శ్రుత్వా ఖరస్య వదనాచ్చ్యుతమ్ ।
ప్రశశంస పునర్మౌర్ఖ్యాద్భ్రాతరం రక్షసాం వరమ్ ॥ 6 ॥
తయా పరుషితః పూర్వం పునరేవ ప్రశంసితః ।
అబ్రవీద్దూషణం నామ ఖరస్సేనాపతిం తదా ॥ 7 ॥
చతుర్దశ సహస్రాణి మమ చిత్తానువర్తినామ్ ।
రక్షసాం భీమవేగానాం సమరేష్వనివర్తినామ్ ॥ 8 ॥
నీలజీమూతవర్ణానాం ఘోరాణాం క్రూరకర్మణామ్ ।
లోకహింసావిహారాణాం బలినాముగ్రతేజసామ్ ॥ 9 ॥
తేషాం శార్దూలదర్పాణాం మహాస్యానాం మహౌజసామ్ ।
సర్వోద్యోగ ముదీర్ణానాం రక్షసాం సౌమ్య కారయ ॥ 10 ॥
ఉపస్థాపయ మే క్షిప్రం రథం సౌమ్య ధనూంషి చ ।
శరాంశ్చిత్రాంశ్చ ఖఙ్గాంశ్చ శక్తీశ్చ వివిధాశ్శితాః ॥ 11 ॥
అగ్రే నిర్యాతుమిచ్ఛామి పౌలస్త్యానాం మహాత్మనామ్ ।
వధార్థం దుర్వినీతస్య రామస్య రణకోవిదః ॥ 12 ॥
ఇతి తస్య బ్రువాణస్య సూర్యవర్ణం మహారథమ్ ।
సదశ్వైశ్శబలైర్యుక్తమాచచక్షేఽథ దూషణః ॥ 13 ॥
తం మేరుశిఖరాకారం తప్తకాఞ్చనభూషణమ్ ।
హేమచక్రమసమ్బాధం వైదూర్యమయకూబరమ్ ॥ 14 ॥
మత్స్యైః పుష్పైర్ద్రుమైశ్శైలైశ్చన్ద్రసూర్యైశ్చ కాఞ్చనైః ।
మఙ్గలైః పక్షిసఙ్ఘైశ్చ తారాభిరభిసంవృతమ్ ॥ 15 ॥
ధ్వజనిస్త్రింశసమ్పన్నం కిఙ్కిణీకవిరాజితమ్ ।
సదశ్వయుక్తం సోఽమర్షాదారురోహ ఖరో రథమ్ ॥ 16 ॥
నిశామ్య తు రథస్థం తం రాక్షసా భీమవిక్రమాః ।
తస్థుస్సమ్పరివార్యైనం దూషణం చ మహాబలమ్ ॥ 17 ॥
ఖరస్తు తాన్మహేష్వాసాన్ఘోరవర్మాయుధధ్వజాన్ ।
నిర్యాతేత్యబ్రవీద్దృష్ట్వా రథస్థస్సర్వరాక్షసాన్ ॥ 18 ॥
తతస్తద్ రాక్షసం సైన్యం ఘోరచర్మాయుధధ్వజమ్ ।
నిర్జగామ జనస్థానాన్మహానాదం మహాజవమ్ ॥ 19 ॥
ముద్గరైః పట్టిసైశ్శూలైస్సుతీక్ష్ణైశ్చ పరశ్వధైః ।
ఖఙ్గైశ్చక్రైశ్చ హస్తస్థైర్భ్రాజమానైశ్చ తోమరైః ॥ 20 ॥
శక్తిభిః పరిఘైర్ఘోరైరతిమాత్రైశ్చ కార్ముకైః ।
గదాసిముసలైర్వజ్రైర్గృహీతైర్భీమదర్శనైః ॥ 21 ॥
రాక్షసానాం సుఘోరాణాం సహస్రాణి చతుర్దశ ।
నిర్యాతాని జనస్థానాత్ఖరచిత్తానువర్తినామ్ ॥ 22 ॥
తాంస్త్వభిద్రవతో దృష్ట్వా రాక్షసాన్ భీమవిక్రమాన్ ।
ఖరస్యాపి రథః కిఞ్చిజ్జగామ తదనన్తరమ్ ॥ 23 ॥
తతస్తాఞ్ఛబలానశ్వాస్తప్తకాఞ్చనభూషితాన్ ।
ఖరస్య మతిమాజ్ఞాయ సారథిస్సమచోదయత్ ॥ 24 ॥
స చోదితో రథశ్శీఘ్రం ఖరస్య రిపుఘాతినః ।
శబ్దేనాపూరయామాస దిశశ్చ ప్రదిశస్తదా ॥ 25 ॥
ప్రవృద్ధమన్యుస్తు ఖరః ఖరస్వనో రిపోర్వధార్థం త్వరితో యథాన్తకః ।
అచూచుదత్సారథిమున్నదన్ఘనం మహాబలో మేఘ ఇవాశ్మవర్షవాన్ ॥ 26 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే ద్వావింశస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
evamādharṣitaśśūraśśūrpaṇakhyā kharastataḥ |
uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ || 1 ||
tavāvamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama |
na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivolbaṇam || 2 ||
na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |
ātmaduścaritaiḥ prāṇānhatoyo'dya vimokṣyate || 3 ||
bāṣpassaṃhriyatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām |
ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam || 4 ||
paraśvathahatasyādya mandaprāṇasya saṃyuge |
rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi || 5 ||
sā prahṛṣṭā vacaśśrutvā kharasya vadanāccyutam |
praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam || 6 ||
tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ |
abravīddūṣaṇaṃ nāma kharassenāpatiṃ tadā || 7 ||
caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |
rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām || 8 ||
nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām |
lokahiṃsāvihārāṇāṃ balināmugratejasām || 9 ||
teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām |
sarvodyoga mudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya || 10 ||
upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |
śarāṃścitrāṃśca khaṅgāṃśca śaktīśca vividhāśśitāḥ || 11 ||
agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |
vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ || 12 ||
iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |
sadaśvaiśśabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ || 13 ||
taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
hemacakramasambādhaṃ vaidūryamayakūbaram || 14 ||
matsyaiḥ puṣpairdrumaiśśailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ |
maṅgalaiḥ pakṣisaṅghaiśca tārābhirabhisaṃvṛtam || 15 ||
dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavirājitam |
sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha kharo ratham || 16 ||
niśāmya tu rathasthaṃ taṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |
tasthussamparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam || 17 ||
kharastu tānmaheṣvāsānghoravarmāyudhadhvajān |
niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthassarvarākṣasān || 18 ||
tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |
nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam || 19 ||
mudgaraiḥ paṭṭisaiśśūlaissutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ |
khaṅgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ || 20 ||
śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ |
gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ || 21 ||
rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām || 22 ||
tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān |
kharasyāpi rathaḥ kiñcijjagāma tadanantaram || 23 ||
tatastāñchabalānaśvāstaptakāñcanabhūṣitān |
kharasya matimājñāya sārathissamacodayat || 24 ||
sa codito rathaśśīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |
śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pradiśastadā || 25 ||
pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |
acūcudatsārathimunnadanghanaṃ mahābalo megha ivāśmavarṣavān || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशस्सर्गः ।
एवमाधर्षितश्शूरश्शूर्पणख्या खरस्ततः ।
उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः ॥ 1 ॥
तवावमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम ।
न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोल्बणम् ॥ 2 ॥
न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम् ।
आत्मदुश्चरितैः प्राणान्हतोयोऽद्य विमोक्ष्यते ॥ 3 ॥
बाष्पस्संह्रियतामेष सम्भ्रमश्च विमुच्यताम् ।
अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम् ॥ 4 ॥
परश्वथहतस्याद्य मन्दप्राणस्य संयुगे ।
रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि ॥ 5 ॥
सा प्रहृष्टा वचश्श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम् ।
प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद्भ्रातरं रक्षसां वरम् ॥ 6 ॥
तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः ।
अब्रवीद्दूषणं नाम खरस्सेनापतिं तदा ॥ 7 ॥
चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम् ।
रक्षसां भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ 8 ॥
नीलजीमूतवर्णानां घोराणां क्रूरकर्मणाम् ।
लोकहिंसाविहाराणां बलिनामुग्रतेजसाम् ॥ 9 ॥
तेषां शार्दूलदर्पाणां महास्यानां महौजसाम् ।
सर्वोद्योग मुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय ॥ 10 ॥
उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च ।
शरांश्चित्रांश्च खङ्गांश्च शक्तीश्च विविधाश्शिताः ॥ 11 ॥
अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम् ।
वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविदः ॥ 12 ॥
इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम् ।
सदश्वैश्शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः ॥ 13 ॥
तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम् ।
हेमचक्रमसम्बाधं वैदूर्यमयकूबरम् ॥ 14 ॥
मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैश्शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः ।
मङ्गलैः पक्षिसङ्घैश्च ताराभिरभिसंवृतम् ॥ 15 ॥
ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किङ्किणीकविराजितम् ।
सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह खरो रथम् ॥ 16 ॥
निशाम्य तु रथस्थं तं राक्षसा भीमविक्रमाः ।
तस्थुस्सम्परिवार्यैनं दूषणं च महाबलम् ॥ 17 ॥
खरस्तु तान्महेष्वासान्घोरवर्मायुधध्वजान् ।
निर्यातेत्यब्रवीद्दृष्ट्वा रथस्थस्सर्वराक्षसान् ॥ 18 ॥
ततस्तद् राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम् ।
निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम् ॥ 19 ॥
मुद्गरैः पट्टिसैश्शूलैस्सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः ।
खङ्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैश्च तोमरैः ॥ 20 ॥
शक्तिभिः परिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः ।
गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः ॥ 21 ॥
राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश ।
निर्यातानि जनस्थानात्खरचित्तानुवर्तिनाम् ॥ 22 ॥
तांस्त्वभिद्रवतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीमविक्रमान् ।
खरस्यापि रथः किञ्चिज्जगाम तदनन्तरम् ॥ 23 ॥
ततस्ताञ्छबलानश्वास्तप्तकाञ्चनभूषितान् ।
खरस्य मतिमाज्ञाय सारथिस्समचोदयत् ॥ 24 ॥
स चोदितो रथश्शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः ।
शब्देनापूरयामास दिशश्च प्रदिशस्तदा ॥ 25 ॥
प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वनो रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः ।
अचूचुदत्सारथिमुन्नदन्घनं महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान् ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
evamādharṣitaśśūraśśūrpaṇakhyā kharastataḥ |
uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ || 1 ||
tavāvamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama |
na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivolbaṇam || 2 ||
na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |
ātmaduścaritaiḥ prāṇānhatoyo'dya vimokṣyate || 3 ||
bāṣpassaṃhriyatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām |
ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam || 4 ||
paraśvathahatasyādya mandaprāṇasya saṃyuge |
rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi || 5 ||
sā prahṛṣṭā vacaśśrutvā kharasya vadanāccyutam |
praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam || 6 ||
tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ |
abravīddūṣaṇaṃ nāma kharassenāpatiṃ tadā || 7 ||
caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |
rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām || 8 ||
nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām |
lokahiṃsāvihārāṇāṃ balināmugratejasām || 9 ||
teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām |
sarvodyoga mudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya || 10 ||
upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |
śarāṃścitrāṃśca khaṅgāṃśca śaktīśca vividhāśśitāḥ || 11 ||
agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |
vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ || 12 ||
iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |
sadaśvaiśśabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ || 13 ||
taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
hemacakramasambādhaṃ vaidūryamayakūbaram || 14 ||
matsyaiḥ puṣpairdrumaiśśailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ |
maṅgalaiḥ pakṣisaṅghaiśca tārābhirabhisaṃvṛtam || 15 ||
dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavirājitam |
sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha kharo ratham || 16 ||
niśāmya tu rathasthaṃ taṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |
tasthussamparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam || 17 ||
kharastu tānmaheṣvāsānghoravarmāyudhadhvajān |
niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthassarvarākṣasān || 18 ||
tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |
nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam || 19 ||
mudgaraiḥ paṭṭisaiśśūlaissutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ |
khaṅgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ || 20 ||
śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ |
gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ || 21 ||
rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām || 22 ||
tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān |
kharasyāpi rathaḥ kiñcijjagāma tadanantaram || 23 ||
tatastāñchabalānaśvāstaptakāñcanabhūṣitān |
kharasya matimājñāya sārathissamacodayat || 24 ||
sa codito rathaśśīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |
śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pradiśastadā || 25 ||
pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |
acūcudatsārathimunnadanghanaṃ mahābalo megha ivāśmavarṣavān || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.