𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌦𑍍𑌵𑌾𑌵𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌏𑌵𑌮𑌾𑌧𑌰𑍍𑌷𑌿𑌤𑌶𑍍𑌶𑍂𑌰𑌶𑍍𑌶𑍂𑌰𑍍𑌪𑌣𑌖𑍍𑌯𑌾 𑌖𑌰𑌸𑍍𑌤𑌤𑌃 ।
𑌉𑌵𑌾𑌚 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌂 𑌮𑌧𑍍𑌯𑍇 𑌖𑌰𑌃 𑌖𑌰𑌤𑌰𑌂 𑌵𑌚𑌃 ॥ 1 ॥
𑌤𑌵𑌾𑌵𑌮𑌾𑌨𑌪𑍍𑌰𑌭𑌵𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑍋𑌽𑌯𑌮𑌤𑍁𑌲𑍋 𑌮𑌮 ।
𑌨 𑌶𑌕𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌧𑌾𑌰𑌯𑌿𑌤𑍁𑌂 𑌲𑌵𑌣𑌾𑌮𑍍𑌭 𑌇𑌵𑍋𑌲𑍍𑌬𑌣𑌮𑍍 ॥ 2 ॥
𑌨 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌗𑌣𑌯𑍇 𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌮𑌾𑌨𑍁𑌷𑌂 𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌦𑍁𑌶𑍍𑌚𑌰𑌿𑌤𑍈𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌾𑌨𑍍𑌹𑌤𑍋𑌯𑍋𑌽𑌦𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 3 ॥
𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌸𑍍𑌸𑌂𑌹𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑌾𑌮𑍇𑌷 𑌸𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌮𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌮𑍁𑌚𑍍𑌯𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌅𑌹𑌂 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌸𑌹 𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑌾 𑌨𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌯𑌮𑌸𑌾𑌦𑌨𑌮𑍍 ॥ 4 ॥
𑌪𑌰𑌶𑍍𑌵𑌥𑌹𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌮𑌨𑍍𑌦𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌸𑌂𑌯𑍁𑌗𑍇 ।
𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌰𑍁𑌧𑌿𑌰𑌂 𑌰𑌕𑍍𑌤𑌮𑍁𑌷𑍍𑌣𑌂 𑌪𑌾𑌸𑍍𑌯𑌸𑌿 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌿 ॥ 5 ॥
𑌸𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌹𑍃𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌵𑌚𑌶𑍍𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌖𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌦𑌨𑌾𑌚𑍍𑌚𑍍𑌯𑍁𑌤𑌮𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌶𑌶𑌂𑌸 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌮𑍗𑌰𑍍𑌖𑍍𑌯𑌾𑌦𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌤𑌰𑌂 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌂 𑌵𑌰𑌮𑍍 ॥ 6 ॥
𑌤𑌯𑌾 𑌪𑌰𑍁𑌷𑌿𑌤𑌃 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍇𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌶𑌂𑌸𑌿𑌤𑌃 ।
𑌅𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌦𑍍𑌦𑍂𑌷𑌣𑌂 𑌨𑌾𑌮 𑌖𑌰𑌸𑍍𑌸𑍇𑌨𑌾𑌪𑌤𑌿𑌂 𑌤𑌦𑌾 ॥ 7 ॥
𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌦𑌶 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌮𑌮 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌾𑌨𑍁𑌵𑌰𑍍𑌤𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌂 𑌭𑍀𑌮𑌵𑍇𑌗𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌸𑌮𑌰𑍇𑌷𑍍𑌵𑌨𑌿𑌵𑌰𑍍𑌤𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 8 ॥
𑌨𑍀𑌲𑌜𑍀𑌮𑍂𑌤𑌵𑌰𑍍𑌣𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌘𑍋𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌕𑍍𑌰𑍂𑌰𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾𑌮𑍍 ।
𑌲𑍋𑌕𑌹𑌿𑌂𑌸𑌾𑌵𑌿𑌹𑌾𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌬𑌲𑌿𑌨𑌾𑌮𑍁𑌗𑍍𑌰𑌤𑍇𑌜𑌸𑌾𑌮𑍍 ॥ 9 ॥
𑌤𑍇𑌷𑌾𑌂 𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲𑌦𑌰𑍍𑌪𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌮𑌹𑍗𑌜𑌸𑌾𑌮𑍍 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑍋𑌦𑍍𑌯𑍋𑌗 𑌮𑍁𑌦𑍀𑌰𑍍𑌣𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌂 𑌸𑍗𑌮𑍍𑌯 𑌕𑌾𑌰𑌯 ॥ 10 ॥
𑌉𑌪𑌸𑍍𑌥𑌾𑌪𑌯 𑌮𑍇 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌂 𑌰𑌥𑌂 𑌸𑍗𑌮𑍍𑌯 𑌧𑌨𑍂𑌂𑌷𑌿 𑌚 ।
𑌶𑌰𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌖𑌙𑍍𑌗𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌶𑌕𑍍𑌤𑍀𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑌾𑌶𑍍𑌶𑌿𑌤𑌾𑌃 ॥ 11 ॥
𑌅𑌗𑍍𑌰𑍇 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌤𑍁𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌾𑌮𑌿 𑌪𑍗𑌲𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌵𑌧𑌾𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯 𑌰𑌣𑌕𑍋𑌵𑌿𑌦𑌃 ॥ 12 ॥
𑌇𑌤𑌿 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌬𑍍𑌰𑍁𑌵𑌾𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌵𑌰𑍍𑌣𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌰𑌥𑌮𑍍 ।
𑌸𑌦𑌶𑍍𑌵𑍈𑌶𑍍𑌶𑌬𑌲𑍈𑌰𑍍𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌮𑌾𑌚𑌚𑌕𑍍𑌷𑍇𑌽𑌥 𑌦𑍂𑌷𑌣𑌃 ॥ 13 ॥
𑌤𑌂 𑌮𑍇𑌰𑍁𑌶𑌿𑌖𑌰𑌾𑌕𑌾𑌰𑌂 𑌤𑌪𑍍𑌤𑌕𑌾𑌞𑍍𑌚𑌨𑌭𑍂𑌷𑌣𑌮𑍍 ।
𑌹𑍇𑌮𑌚𑌕𑍍𑌰𑌮𑌸𑌮𑍍𑌬𑌾𑌧𑌂 𑌵𑍈𑌦𑍂𑌰𑍍𑌯𑌮𑌯𑌕𑍂𑌬𑌰𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌮𑌤𑍍𑌸𑍍𑌯𑍈𑌃 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑍈𑌰𑍍𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑍈𑌶𑍍𑌶𑍈𑌲𑍈𑌶𑍍𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌕𑌾𑌞𑍍𑌚𑌨𑍈𑌃 ।
𑌮𑌙𑍍𑌗𑌲𑍈𑌃 𑌪𑌕𑍍𑌷𑌿𑌸𑌙𑍍𑌘𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌤𑌾𑌰𑌾𑌭𑌿𑌰𑌭𑌿𑌸𑌂𑌵𑍃𑌤𑌮𑍍 ॥ 15 ॥
𑌧𑍍𑌵𑌜𑌨𑌿𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌂𑌶𑌸𑌮𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌕𑌿𑌙𑍍𑌕𑌿𑌣𑍀𑌕𑌵𑌿𑌰𑌾𑌜𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌸𑌦𑌶𑍍𑌵𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌸𑍋𑌽𑌮𑌰𑍍𑌷𑌾𑌦𑌾𑌰𑍁𑌰𑍋𑌹 𑌖𑌰𑍋 𑌰𑌥𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
𑌨𑌿𑌶𑌾𑌮𑍍𑌯 𑌤𑍁 𑌰𑌥𑌸𑍍𑌥𑌂 𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾 𑌭𑍀𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌾𑌃 ।
𑌤𑌸𑍍𑌥𑍁𑌸𑍍𑌸𑌮𑍍𑌪𑌰𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑍈𑌨𑌂 𑌦𑍂𑌷𑌣𑌂 𑌚 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌖𑌰𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌤𑌾𑌨𑍍𑌮𑌹𑍇𑌷𑍍𑌵𑌾𑌸𑌾𑌨𑍍𑌘𑍋𑌰𑌵𑌰𑍍𑌮𑌾𑌯𑍁𑌧𑌧𑍍𑌵𑌜𑌾𑌨𑍍 ।
𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌤𑍇𑌤𑍍𑌯𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌦𑍍𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌰𑌥𑌸𑍍𑌥𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌨𑍍 ॥ 18 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌦𑍍 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌂 𑌸𑍈𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌘𑍋𑌰𑌚𑌰𑍍𑌮𑌾𑌯𑍁𑌧𑌧𑍍𑌵𑌜𑌮𑍍 ।
𑌨𑌿𑌰𑍍𑌜𑌗𑌾𑌮 𑌜𑌨𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌾𑌨𑍍𑌮𑌹𑌾𑌨𑌾𑌦𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌜𑌵𑌮𑍍 ॥ 19 ॥
𑌮𑍁𑌦𑍍𑌗𑌰𑍈𑌃 𑌪𑌟𑍍𑌟𑌿𑌸𑍈𑌶𑍍𑌶𑍂𑌲𑍈𑌸𑍍𑌸𑍁𑌤𑍀𑌕𑍍𑌷𑍍𑌣𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌪𑌰𑌶𑍍𑌵𑌧𑍈𑌃 ।
𑌖𑌙𑍍𑌗𑍈𑌶𑍍𑌚𑌕𑍍𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌹𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌥𑍈𑌰𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌜𑌮𑌾𑌨𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌤𑍋𑌮𑌰𑍈𑌃 ॥ 20 ॥
𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌭𑌿𑌃 𑌪𑌰𑌿𑌘𑍈𑌰𑍍𑌘𑍋𑌰𑍈𑌰𑌤𑌿𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌮𑍁𑌕𑍈𑌃 ।
𑌗𑌦𑌾𑌸𑌿𑌮𑍁𑌸𑌲𑍈𑌰𑍍𑌵𑌜𑍍𑌰𑍈𑌰𑍍𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑍈𑌰𑍍𑌭𑍀𑌮𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑍈𑌃 ॥ 21 ॥
𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌸𑍁𑌘𑍋𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌚𑌤𑍁𑌰𑍍𑌦𑌶 ।
𑌨𑌿𑌰𑍍𑌯𑌾𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌜𑌨𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌾𑌤𑍍𑌖𑌰𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌾𑌨𑍁𑌵𑌰𑍍𑌤𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 22 ॥
𑌤𑌾𑌂𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌭𑌿𑌦𑍍𑌰𑌵𑌤𑍋 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌾𑌨𑍍 𑌭𑍀𑌮𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌾𑌨𑍍 ।
𑌖𑌰𑌸𑍍𑌯𑌾𑌪𑌿 𑌰𑌥𑌃 𑌕𑌿𑌞𑍍𑌚𑌿𑌜𑍍𑌜𑌗𑌾𑌮 𑌤𑌦𑌨𑌨𑍍𑌤𑌰𑌮𑍍 ॥ 23 ॥
𑌤𑌤𑌸𑍍𑌤𑌾𑌞𑍍𑌛𑌬𑌲𑌾𑌨𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑍍𑌤𑌪𑍍𑌤𑌕𑌾𑌞𑍍𑌚𑌨𑌭𑍂𑌷𑌿𑌤𑌾𑌨𑍍 ।
𑌖𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌤𑌿𑌮𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾𑌯 𑌸𑌾𑌰𑌥𑌿𑌸𑍍𑌸𑌮𑌚𑍋𑌦𑌯𑌤𑍍 ॥ 24 ॥
𑌸 𑌚𑍋𑌦𑌿𑌤𑍋 𑌰𑌥𑌶𑍍𑌶𑍀𑌘𑍍𑌰𑌂 𑌖𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌰𑌿𑌪𑍁𑌘𑌾𑌤𑌿𑌨𑌃 ।
𑌶𑌬𑍍𑌦𑍇𑌨𑌾𑌪𑍂𑌰𑌯𑌾𑌮𑌾𑌸 𑌦𑌿𑌶𑌶𑍍𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌦𑌿𑌶𑌸𑍍𑌤𑌦𑌾 ॥ 25 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌮𑌨𑍍𑌯𑍁𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌖𑌰𑌃 𑌖𑌰𑌸𑍍𑌵𑌨𑍋 𑌰𑌿𑌪𑍋𑌰𑍍𑌵𑌧𑌾𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌤𑍍𑌵𑌰𑌿𑌤𑍋 𑌯𑌥𑌾𑌨𑍍𑌤𑌕𑌃 ।
𑌅𑌚𑍂𑌚𑍁𑌦𑌤𑍍𑌸𑌾𑌰𑌥𑌿𑌮𑍁𑌨𑍍𑌨𑌦𑌨𑍍𑌘𑌨𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌬𑌲𑍋 𑌮𑍇𑌘 𑌇𑌵𑌾𑌶𑍍𑌮𑌵𑌰𑍍𑌷𑌵𑌾𑌨𑍍 ॥ 26 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌦𑍍𑌵𑌾𑌵𑌿𑌂𑌶𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
evamādharṣitaśśūraśśūrpaṇakhyā kharastataḥ |
uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ || 1 ||
tavāvamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama |
na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivolbaṇam || 2 ||
na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |
ātmaduścaritaiḥ prāṇānhatoyo'dya vimokṣyate || 3 ||
bāṣpassaṃhriyatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām |
ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam || 4 ||
paraśvathahatasyādya mandaprāṇasya saṃyuge |
rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi || 5 ||
sā prahṛṣṭā vacaśśrutvā kharasya vadanāccyutam |
praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam || 6 ||
tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ |
abravīddūṣaṇaṃ nāma kharassenāpatiṃ tadā || 7 ||
caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |
rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām || 8 ||
nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām |
lokahiṃsāvihārāṇāṃ balināmugratejasām || 9 ||
teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām |
sarvodyoga mudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya || 10 ||
upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |
śarāṃścitrāṃśca khaṅgāṃśca śaktīśca vividhāśśitāḥ || 11 ||
agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |
vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ || 12 ||
iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |
sadaśvaiśśabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ || 13 ||
taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
hemacakramasambādhaṃ vaidūryamayakūbaram || 14 ||
matsyaiḥ puṣpairdrumaiśśailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ |
maṅgalaiḥ pakṣisaṅghaiśca tārābhirabhisaṃvṛtam || 15 ||
dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavirājitam |
sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha kharo ratham || 16 ||
niśāmya tu rathasthaṃ taṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |
tasthussamparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam || 17 ||
kharastu tānmaheṣvāsānghoravarmāyudhadhvajān |
niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthassarvarākṣasān || 18 ||
tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |
nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam || 19 ||
mudgaraiḥ paṭṭisaiśśūlaissutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ |
khaṅgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ || 20 ||
śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ |
gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ || 21 ||
rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām || 22 ||
tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān |
kharasyāpi rathaḥ kiñcijjagāma tadanantaram || 23 ||
tatastāñchabalānaśvāstaptakāñcanabhūṣitān |
kharasya matimājñāya sārathissamacodayat || 24 ||
sa codito rathaśśīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |
śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pradiśastadā || 25 ||
pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |
acūcudatsārathimunnadanghanaṃ mahābalo megha ivāśmavarṣavān || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशस्सर्गः ।
एवमाधर्षितश्शूरश्शूर्पणख्या खरस्ततः ।
उवाच रक्षसां मध्ये खरः खरतरं वचः ॥ 1 ॥
तवावमानप्रभवः क्रोधोऽयमतुलो मम ।
न शक्यते धारयितुं लवणाम्भ इवोल्बणम् ॥ 2 ॥
न रामं गणये वीर्यान्मानुषं क्षीणजीवितम् ।
आत्मदुश्चरितैः प्राणान्हतोयोऽद्य विमोक्ष्यते ॥ 3 ॥
बाष्पस्संह्रियतामेष सम्भ्रमश्च विमुच्यताम् ।
अहं रामं सह भ्रात्रा नयामि यमसादनम् ॥ 4 ॥
परश्वथहतस्याद्य मन्दप्राणस्य संयुगे ।
रामस्य रुधिरं रक्तमुष्णं पास्यसि राक्षसि ॥ 5 ॥
सा प्रहृष्टा वचश्श्रुत्वा खरस्य वदनाच्च्युतम् ।
प्रशशंस पुनर्मौर्ख्याद्भ्रातरं रक्षसां वरम् ॥ 6 ॥
तया परुषितः पूर्वं पुनरेव प्रशंसितः ।
अब्रवीद्दूषणं नाम खरस्सेनापतिं तदा ॥ 7 ॥
चतुर्दश सहस्राणि मम चित्तानुवर्तिनाम् ।
रक्षसां भीमवेगानां समरेष्वनिवर्तिनाम् ॥ 8 ॥
नीलजीमूतवर्णानां घोराणां क्रूरकर्मणाम् ।
लोकहिंसाविहाराणां बलिनामुग्रतेजसाम् ॥ 9 ॥
तेषां शार्दूलदर्पाणां महास्यानां महौजसाम् ।
सर्वोद्योग मुदीर्णानां रक्षसां सौम्य कारय ॥ 10 ॥
उपस्थापय मे क्षिप्रं रथं सौम्य धनूंषि च ।
शरांश्चित्रांश्च खङ्गांश्च शक्तीश्च विविधाश्शिताः ॥ 11 ॥
अग्रे निर्यातुमिच्छामि पौलस्त्यानां महात्मनाम् ।
वधार्थं दुर्विनीतस्य रामस्य रणकोविदः ॥ 12 ॥
इति तस्य ब्रुवाणस्य सूर्यवर्णं महारथम् ।
सदश्वैश्शबलैर्युक्तमाचचक्षेऽथ दूषणः ॥ 13 ॥
तं मेरुशिखराकारं तप्तकाञ्चनभूषणम् ।
हेमचक्रमसम्बाधं वैदूर्यमयकूबरम् ॥ 14 ॥
मत्स्यैः पुष्पैर्द्रुमैश्शैलैश्चन्द्रसूर्यैश्च काञ्चनैः ।
मङ्गलैः पक्षिसङ्घैश्च ताराभिरभिसंवृतम् ॥ 15 ॥
ध्वजनिस्त्रिंशसम्पन्नं किङ्किणीकविराजितम् ।
सदश्वयुक्तं सोऽमर्षादारुरोह खरो रथम् ॥ 16 ॥
निशाम्य तु रथस्थं तं राक्षसा भीमविक्रमाः ।
तस्थुस्सम्परिवार्यैनं दूषणं च महाबलम् ॥ 17 ॥
खरस्तु तान्महेष्वासान्घोरवर्मायुधध्वजान् ।
निर्यातेत्यब्रवीद्दृष्ट्वा रथस्थस्सर्वराक्षसान् ॥ 18 ॥
ततस्तद् राक्षसं सैन्यं घोरचर्मायुधध्वजम् ।
निर्जगाम जनस्थानान्महानादं महाजवम् ॥ 19 ॥
मुद्गरैः पट्टिसैश्शूलैस्सुतीक्ष्णैश्च परश्वधैः ।
खङ्गैश्चक्रैश्च हस्तस्थैर्भ्राजमानैश्च तोमरैः ॥ 20 ॥
शक्तिभिः परिघैर्घोरैरतिमात्रैश्च कार्मुकैः ।
गदासिमुसलैर्वज्रैर्गृहीतैर्भीमदर्शनैः ॥ 21 ॥
राक्षसानां सुघोराणां सहस्राणि चतुर्दश ।
निर्यातानि जनस्थानात्खरचित्तानुवर्तिनाम् ॥ 22 ॥
तांस्त्वभिद्रवतो दृष्ट्वा राक्षसान् भीमविक्रमान् ।
खरस्यापि रथः किञ्चिज्जगाम तदनन्तरम् ॥ 23 ॥
ततस्ताञ्छबलानश्वास्तप्तकाञ्चनभूषितान् ।
खरस्य मतिमाज्ञाय सारथिस्समचोदयत् ॥ 24 ॥
स चोदितो रथश्शीघ्रं खरस्य रिपुघातिनः ।
शब्देनापूरयामास दिशश्च प्रदिशस्तदा ॥ 25 ॥
प्रवृद्धमन्युस्तु खरः खरस्वनो रिपोर्वधार्थं त्वरितो यथान्तकः ।
अचूचुदत्सारथिमुन्नदन्घनं महाबलो मेघ इवाश्मवर्षवान् ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
evamādharṣitaśśūraśśūrpaṇakhyā kharastataḥ |
uvāca rakṣasāṃ madhye kharaḥ kharataraṃ vacaḥ || 1 ||
tavāvamānaprabhavaḥ krodho'yamatulo mama |
na śakyate dhārayituṃ lavaṇāmbha ivolbaṇam || 2 ||
na rāmaṃ gaṇaye vīryānmānuṣaṃ kṣīṇajīvitam |
ātmaduścaritaiḥ prāṇānhatoyo'dya vimokṣyate || 3 ||
bāṣpassaṃhriyatāmeṣa sambhramaśca vimucyatām |
ahaṃ rāmaṃ saha bhrātrā nayāmi yamasādanam || 4 ||
paraśvathahatasyādya mandaprāṇasya saṃyuge |
rāmasya rudhiraṃ raktamuṣṇaṃ pāsyasi rākṣasi || 5 ||
sā prahṛṣṭā vacaśśrutvā kharasya vadanāccyutam |
praśaśaṃsa punarmaurkhyādbhrātaraṃ rakṣasāṃ varam || 6 ||
tayā paruṣitaḥ pūrvaṃ punareva praśaṃsitaḥ |
abravīddūṣaṇaṃ nāma kharassenāpatiṃ tadā || 7 ||
caturdaśa sahasrāṇi mama cittānuvartinām |
rakṣasāṃ bhīmavegānāṃ samareṣvanivartinām || 8 ||
nīlajīmūtavarṇānāṃ ghorāṇāṃ krūrakarmaṇām |
lokahiṃsāvihārāṇāṃ balināmugratejasām || 9 ||
teṣāṃ śārdūladarpāṇāṃ mahāsyānāṃ mahaujasām |
sarvodyoga mudīrṇānāṃ rakṣasāṃ saumya kāraya || 10 ||
upasthāpaya me kṣipraṃ rathaṃ saumya dhanūṃṣi ca |
śarāṃścitrāṃśca khaṅgāṃśca śaktīśca vividhāśśitāḥ || 11 ||
agre niryātumicchāmi paulastyānāṃ mahātmanām |
vadhārthaṃ durvinītasya rāmasya raṇakovidaḥ || 12 ||
iti tasya bruvāṇasya sūryavarṇaṃ mahāratham |
sadaśvaiśśabalairyuktamācacakṣe'tha dūṣaṇaḥ || 13 ||
taṃ meruśikharākāraṃ taptakāñcanabhūṣaṇam |
hemacakramasambādhaṃ vaidūryamayakūbaram || 14 ||
matsyaiḥ puṣpairdrumaiśśailaiścandrasūryaiśca kāñcanaiḥ |
maṅgalaiḥ pakṣisaṅghaiśca tārābhirabhisaṃvṛtam || 15 ||
dhvajanistriṃśasampannaṃ kiṅkiṇīkavirājitam |
sadaśvayuktaṃ so'marṣādāruroha kharo ratham || 16 ||
niśāmya tu rathasthaṃ taṃ rākṣasā bhīmavikramāḥ |
tasthussamparivāryainaṃ dūṣaṇaṃ ca mahābalam || 17 ||
kharastu tānmaheṣvāsānghoravarmāyudhadhvajān |
niryātetyabravīddṛṣṭvā rathasthassarvarākṣasān || 18 ||
tatastad rākṣasaṃ sainyaṃ ghoracarmāyudhadhvajam |
nirjagāma janasthānānmahānādaṃ mahājavam || 19 ||
mudgaraiḥ paṭṭisaiśśūlaissutīkṣṇaiśca paraśvadhaiḥ |
khaṅgaiścakraiśca hastasthairbhrājamānaiśca tomaraiḥ || 20 ||
śaktibhiḥ parighairghorairatimātraiśca kārmukaiḥ |
gadāsimusalairvajrairgṛhītairbhīmadarśanaiḥ || 21 ||
rākṣasānāṃ sughorāṇāṃ sahasrāṇi caturdaśa |
niryātāni janasthānātkharacittānuvartinām || 22 ||
tāṃstvabhidravato dṛṣṭvā rākṣasān bhīmavikramān |
kharasyāpi rathaḥ kiñcijjagāma tadanantaram || 23 ||
tatastāñchabalānaśvāstaptakāñcanabhūṣitān |
kharasya matimājñāya sārathissamacodayat || 24 ||
sa codito rathaśśīghraṃ kharasya ripughātinaḥ |
śabdenāpūrayāmāsa diśaśca pradiśastadā || 25 ||
pravṛddhamanyustu kharaḥ kharasvano riporvadhārthaṃ tvarito yathāntakaḥ |
acūcudatsārathimunnadanghanaṃ mahābalo megha ivāśmavarṣavān || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.