శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే అరణ్యకాణ్డమ్ ।
అథ ప్రథమస్సర్గః ।
ప్రవిశ్య తు మహారణ్యం దణ్డకారణ్యమాత్మవాన్ ।
దదర్శ రామో దుర్ధర్షస్తాపసాశ్రమమణ్డలమ్ ॥ 1 ॥
కుశచీరపరిక్షిప్తం బ్రాహ్మ్యా లక్ష్మ్యా సమావృతమ్ ।
యథా ప్రదీప్తం దుర్దర్శం గగనే సూర్యమణ్డలమ్ ॥ 2 ॥
శరణ్యం సర్వభూతానాం సుసమ్మృష్టాజిరం సదా ।
మృగైర్బహుభిరాకీర్ణం పక్షిసఙ్ఘైస్సమావృతమ్ ॥ 3 ॥
పూజితం చ ప్రనృత్తం చ నిత్యమప్సరసాం గణైః ।
విశాలైరగ్నిశరణైః స్రుగ్భాణ్డైరజినైః కుశైః ॥ 4 ॥
సమిద్భిస్తోయకలశైః ఫలమూలైశ్చ శోభితమ్ ।
ఆరణ్యైశ్చ మహావృక్షైః పుణ్యైస్స్వాదుఫలైర్వృతమ్ ॥ 5 ॥
బలిహోమార్చితం పుణ్యం బ్రహ్మఘోషనినాదితమ్ ।
పుష్పైశ్చాన్యైః పరిక్షిప్తం పద్మిన్యా చ సపద్మయా ॥ 6 ॥
ఫలమూలాశనైర్దాన్తైశ్చీరకృష్ణాజినామ్బరైః ।
సూర్యవైశ్వానరాభైశ్చ పురాణైర్మునిభిర్వుతమ్ ॥ 7 ॥
పుణ్యైశ్చ నియతాహారైః శోభితం పరమర్షిభిః ।
తద్బ్రహ్మభవనప్రఖ్యం బ్రహ్మఘోషనినాదితమ్ ॥ 8 ॥
బ్రహ్మవిద్భిర్మహాభాగైర్బ్రాహ్మణైరుపశోభితమ్ ।
తద్దృష్ట్వా రాఘవః శ్రీమాంస్తాపసాశ్రమమణ్డలమ్ ॥ 9 ॥
అభ్యగచ్ఛన్మహాతేజా విజ్యం కృత్వా మహద్ధనుః ।
దివ్యజ్ఞానోపపన్నాస్తే రామం దృష్ట్వా మహర్షయః ॥ 10 ॥
అభ్యగచ్ఛన్స్తదా ప్రీతా వైదేహీం చ యశస్వినీమ్ ।
తే తం సోమమివోద్యన్తం దృష్ట్వా వై ధర్మచారిణమ్ ॥ 11 ॥
లక్ష్మణం చైవ దృష్ట్వా తు వైదేహీం చ యశస్వినీమ్ ।
మఙ్గలాని ప్రయుఞ్జానాః ప్రత్యగృహ్ణన్దృఢవ్రతాః ॥ 12 ॥
రూపసంహననం లక్ష్మీం సౌకుమార్యం సువేషతామ్ ।
దదృశుర్విస్మితాకారా రామస్య వనవాసినః ॥ 13 ॥
వైదేహీం లక్ష్మణం రామం నేత్రైరనిమిషైరివ ।
ఆశ్చర్యభూతాన్దదృశుః సర్వే తే వనచారిణః ॥ 14 ॥
అత్రైనం హి మహాభాగా స్సర్వభూతహితే రతాః ।
అతిథిం పర్ణశాలాయాం రాఘవం సన్న్యవేశయన్ ॥ 15 ॥
తతో రామస్య సత్కృత్య విధినా పావకోపమాః ।
ఆజహ్రుస్తే మహాభాగాః సలిలం ధర్మచారిణః ॥ 16 ॥
పుష్పం మూలం ఫలం సర్వమాశ్రమం చ మహాత్మనః ।
నివేదయిత్వా ధర్మజ్ఞాస్తే తతః ప్రాఞ్జలయోఽబ్రువన్ ॥ 17 ॥
ధర్మపాలో జనస్యాస్య శరణ్యస్త్వం మహాయశాః ।
పూజనీయశ్చ మాన్యశ్చ రాజా దణ్డధరో గురుః ॥ 18 ॥
ఇన్ద్రస్యేహ చతుర్భాగః ప్రజా రక్షతి రాఘవ ।
రాజా తస్మాద్వరాన్భోగాన్రమ్యాన్ భుఙక్తేలోకనమస్కృతః ॥ 19 ॥
తే వయం భవతా రక్ష్యా భవద్విషయవాసినః ।
నగరస్థో వనస్థో వా త్వం నో రాజా జనేశ్వరః ॥ 20 ॥
న్యస్తదణ్డా వయం రాజఞ్జితక్రోధా జితేన్ద్రియాః ।
రక్షణీయాస్త్వయా శశ్వదగర్భభూతాస్తపోధనాః ॥ 21 ॥
ఏవముక్త్వా ఫలైర్మూలైః పుష్పైర్వన్యైశ్చ రాఘవమ్ ।
అన్యైశ్చ వివిధాహారైః సలక్ష్మణమపూజయన్ ॥ 22 ॥
తథాన్యే తాపసాస్సిద్ధా రామం వైశ్వానరోపమాః ।
న్యాయవృత్తా యథాన్యాయం తర్పయామాసురీశ్వరమ్ ॥ 23 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అరణ్యకాణ్డే ప్రథమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||
pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||
samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||
balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||
phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||
puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||
brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||
abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||
abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||
lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||
rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||
vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||
atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||
tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||
puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |
nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||
dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |
pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||
indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |
rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||
nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |
anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||
tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान् ।
ददर्श रामो दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ 1 ॥
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ।
यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम् ॥ 2 ॥
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा ।
मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसङ्घैस्समावृतम् ॥ 3 ॥
पूजितं च प्रनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः ।
विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः ॥ 4 ॥
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम् ।
आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैस्स्वादुफलैर्वृतम् ॥ 5 ॥
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ।
पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया ॥ 6 ॥
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः ।
सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्वुतम् ॥ 7 ॥
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः ।
तद्ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ॥ 8 ॥
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम् ।
तद्दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ 9 ॥
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद्धनुः ।
दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः ॥ 10 ॥
अभ्यगच्छन्स्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
ते तं सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम् ॥ 11 ॥
लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः ॥ 12 ॥
रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम् ।
ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः ॥ 13 ॥
वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव ।
आश्चर्यभूतान्ददृशुः सर्वे ते वनचारिणः ॥ 14 ॥
अत्रैनं हि महाभागा स्सर्वभूतहिते रताः ।
अतिथिं पर्णशालायां राघवं सन्न्यवेशयन् ॥ 15 ॥
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः ।
आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः ॥ 16 ॥
पुष्पं मूलं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः ।
निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते ततः प्राञ्जलयोऽब्रुवन् ॥ 17 ॥
धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यस्त्वं महायशाः ।
पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः ॥ 18 ॥
इन्द्रस्येह चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव ।
राजा तस्माद्वरान्भोगान्रम्यान् भुङक्तेलोकनमस्कृतः ॥ 19 ॥
ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः ।
नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः ॥ 20 ॥
न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
रक्षणीयास्त्वया शश्वदगर्भभूतास्तपोधनाः ॥ 21 ॥
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैर्वन्यैश्च राघवम् ।
अन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन् ॥ 22 ॥
तथान्ये तापसास्सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः ।
न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||
pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||
samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||
balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||
phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||
puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||
brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||
abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||
abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||
lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||
rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||
vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||
atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||
tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||
puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |
nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||
dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |
pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||
indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |
rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||
nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |
anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||
tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.