ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପ୍ରଥମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ତୁ ମହାରଣ୍ଯଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯମାତ୍ମଵାନ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ରାମୋ ଦୁର୍ଧର୍ଷସ୍ତାପସାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ 1 ॥
କୁଶଚୀରପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମ୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ସମାଵୃତମ୍ ।
ଯଥା ପ୍ରଦୀପ୍ତଂ ଦୁର୍ଦର୍ଶଂ ଗଗନେ ସୂର୍ଯମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ 2 ॥
ଶରଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ସୁସମ୍ମୃଷ୍ଟାଜିରଂ ସଦା ।
ମୃଗୈର୍ବହୁଭିରାକୀର୍ଣଂ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈସ୍ସମାଵୃତମ୍ ॥ 3 ॥
ପୂଜିତଂ ଚ ପ୍ରନୃତ୍ତଂ ଚ ନିତ୍ଯମପ୍ସରସାଂ ଗଣୈଃ ।
ଵିଶାଲୈରଗ୍ନିଶରଣୈଃ ସ୍ରୁଗ୍ଭାଣ୍ଡୈରଜିନୈଃ କୁଶୈଃ ॥ 4 ॥
ସମିଦ୍ଭିସ୍ତୋଯକଲଶୈଃ ଫଲମୂଲୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତମ୍ ।
ଆରଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ମହାଵୃକ୍ଷୈଃ ପୁଣ୍ଯୈସ୍ସ୍ଵାଦୁଫଲୈର୍ଵୃତମ୍ ॥ 5 ॥
ବଲିହୋମାର୍ଚିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତମ୍ ।
ପୁଷ୍ପୈଶ୍ଚାନ୍ଯୈଃ ପରିକ୍ଷିପ୍ତଂ ପଦ୍ମିନ୍ଯା ଚ ସପଦ୍ମଯା ॥ 6 ॥
ଫଲମୂଲାଶନୈର୍ଦାନ୍ତୈଶ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରୈଃ ।
ସୂର୍ଯଵୈଶ୍ଵାନରାଭୈଶ୍ଚ ପୁରାଣୈର୍ମୁନିଭିର୍ଵୁତମ୍ ॥ 7 ॥
ପୁଣ୍ଯୈଶ୍ଚ ନିଯତାହାରୈଃ ଶୋଭିତଂ ପରମର୍ଷିଭିଃ ।
ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଭଵନପ୍ରଖ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷନିନାଦିତମ୍ ॥ 8 ॥
ବ୍ରହ୍ମଵିଦ୍ଭିର୍ମହାଭାଗୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈରୁପଶୋଭିତମ୍ ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଘଵଃ ଶ୍ରୀମାଂସ୍ତାପସାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ 9 ॥
ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ମହାତେଜା ଵିଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ମହଦ୍ଧନୁଃ ।
ଦିଵ୍ଯଜ୍ଞାନୋପପନ୍ନାସ୍ତେ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହର୍ଷଯଃ ॥ 10 ॥
ଅଭ୍ଯଗଚ୍ଛନ୍ସ୍ତଦା ପ୍ରୀତା ଵୈଦେହୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ତେ ତଂ ସୋମମିଵୋଦ୍ଯନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵୈ ଧର୍ମଚାରିଣମ୍ ॥ 11 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈଵ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ ।
ମଙ୍ଗଲାନି ପ୍ରଯୁଞ୍ଜାନାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣନ୍ଦୃଢଵ୍ରତାଃ ॥ 12 ॥
ରୂପସଂହନନଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ସୌକୁମାର୍ଯଂ ସୁଵେଷତାମ୍ ।
ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତାକାରା ରାମସ୍ଯ ଵନଵାସିନଃ ॥ 13 ॥
ଵୈଦେହୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମଂ ନେତ୍ରୈରନିମିଷୈରିଵ ।
ଆଶ୍ଚର୍ଯଭୂତାନ୍ଦଦୃଶୁଃ ସର୍ଵେ ତେ ଵନଚାରିଣଃ ॥ 14 ॥
ଅତ୍ରୈନଂ ହି ମହାଭାଗା ସ୍ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତାଃ ।
ଅତିଥିଂ ପର୍ଣଶାଲାଯାଂ ରାଘଵଂ ସନ୍ନ୍ଯଵେଶଯନ୍ ॥ 15 ॥
ତତୋ ରାମସ୍ଯ ସତ୍କୃତ୍ଯ ଵିଧିନା ପାଵକୋପମାଃ ।
ଆଜହ୍ରୁସ୍ତେ ମହାଭାଗାଃ ସଲିଲଂ ଧର୍ମଚାରିଣଃ ॥ 16 ॥
ପୁଷ୍ପଂ ମୂଲଂ ଫଲଂ ସର୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଚ ମହାତ୍ମନଃ ।
ନିଵେଦଯିତ୍ଵା ଧର୍ମଜ୍ଞାସ୍ତେ ତତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍ ॥ 17 ॥
ଧର୍ମପାଲୋ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ ଶରଣ୍ଯସ୍ତ୍ଵଂ ମହାଯଶାଃ ।
ପୂଜନୀଯଶ୍ଚ ମାନ୍ଯଶ୍ଚ ରାଜା ଦଣ୍ଡଧରୋ ଗୁରୁଃ ॥ 18 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଯେହ ଚତୁର୍ଭାଗଃ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷତି ରାଘଵ ।
ରାଜା ତସ୍ମାଦ୍ଵରାନ୍ଭୋଗାନ୍ରମ୍ଯାନ୍ ଭୁଙକ୍ତେଲୋକନମସ୍କୃତଃ ॥ 19 ॥
ତେ ଵଯଂ ଭଵତା ରକ୍ଷ୍ଯା ଭଵଦ୍ଵିଷଯଵାସିନଃ ।
ନଗରସ୍ଥୋ ଵନସ୍ଥୋ ଵା ତ୍ଵଂ ନୋ ରାଜା ଜନେଶ୍ଵରଃ ॥ 20 ॥
ନ୍ଯସ୍ତଦଣ୍ଡା ଵଯଂ ରାଜଞ୍ଜିତକ୍ରୋଧା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ।
ରକ୍ଷଣୀଯାସ୍ତ୍ଵଯା ଶଶ୍ଵଦଗର୍ଭଭୂତାସ୍ତପୋଧନାଃ ॥ 21 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଫଲୈର୍ମୂଲୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଵନ୍ଯୈଶ୍ଚ ରାଘଵମ୍ ।
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧାହାରୈଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମପୂଜଯନ୍ ॥ 22 ॥
ତଥାନ୍ଯେ ତାପସାସ୍ସିଦ୍ଧା ରାମଂ ଵୈଶ୍ଵାନରୋପମାଃ ।
ନ୍ଯାଯଵୃତ୍ତା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ତର୍ପଯାମାସୁରୀଶ୍ଵରମ୍ ॥ 23 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||
pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||
samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||
balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||
phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||
puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||
brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||
abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||
abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||
lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||
rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||
vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||
atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||
tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||
puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |
nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||
dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |
pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||
indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |
rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||
nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |
anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||
tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ प्रथमस्सर्गः ।
प्रविश्य तु महारण्यं दण्डकारण्यमात्मवान् ।
ददर्श रामो दुर्धर्षस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ 1 ॥
कुशचीरपरिक्षिप्तं ब्राह्म्या लक्ष्म्या समावृतम् ।
यथा प्रदीप्तं दुर्दर्शं गगने सूर्यमण्डलम् ॥ 2 ॥
शरण्यं सर्वभूतानां सुसम्मृष्टाजिरं सदा ।
मृगैर्बहुभिराकीर्णं पक्षिसङ्घैस्समावृतम् ॥ 3 ॥
पूजितं च प्रनृत्तं च नित्यमप्सरसां गणैः ।
विशालैरग्निशरणैः स्रुग्भाण्डैरजिनैः कुशैः ॥ 4 ॥
समिद्भिस्तोयकलशैः फलमूलैश्च शोभितम् ।
आरण्यैश्च महावृक्षैः पुण्यैस्स्वादुफलैर्वृतम् ॥ 5 ॥
बलिहोमार्चितं पुण्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ।
पुष्पैश्चान्यैः परिक्षिप्तं पद्मिन्या च सपद्मया ॥ 6 ॥
फलमूलाशनैर्दान्तैश्चीरकृष्णाजिनाम्बरैः ।
सूर्यवैश्वानराभैश्च पुराणैर्मुनिभिर्वुतम् ॥ 7 ॥
पुण्यैश्च नियताहारैः शोभितं परमर्षिभिः ।
तद्ब्रह्मभवनप्रख्यं ब्रह्मघोषनिनादितम् ॥ 8 ॥
ब्रह्मविद्भिर्महाभागैर्ब्राह्मणैरुपशोभितम् ।
तद्दृष्ट्वा राघवः श्रीमांस्तापसाश्रममण्डलम् ॥ 9 ॥
अभ्यगच्छन्महातेजा विज्यं कृत्वा महद्धनुः ।
दिव्यज्ञानोपपन्नास्ते रामं दृष्ट्वा महर्षयः ॥ 10 ॥
अभ्यगच्छन्स्तदा प्रीता वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
ते तं सोममिवोद्यन्तं दृष्ट्वा वै धर्मचारिणम् ॥ 11 ॥
लक्ष्मणं चैव दृष्ट्वा तु वैदेहीं च यशस्विनीम् ।
मङ्गलानि प्रयुञ्जानाः प्रत्यगृह्णन्दृढव्रताः ॥ 12 ॥
रूपसंहननं लक्ष्मीं सौकुमार्यं सुवेषताम् ।
ददृशुर्विस्मिताकारा रामस्य वनवासिनः ॥ 13 ॥
वैदेहीं लक्ष्मणं रामं नेत्रैरनिमिषैरिव ।
आश्चर्यभूतान्ददृशुः सर्वे ते वनचारिणः ॥ 14 ॥
अत्रैनं हि महाभागा स्सर्वभूतहिते रताः ।
अतिथिं पर्णशालायां राघवं सन्न्यवेशयन् ॥ 15 ॥
ततो रामस्य सत्कृत्य विधिना पावकोपमाः ।
आजह्रुस्ते महाभागाः सलिलं धर्मचारिणः ॥ 16 ॥
पुष्पं मूलं फलं सर्वमाश्रमं च महात्मनः ।
निवेदयित्वा धर्मज्ञास्ते ततः प्राञ्जलयोऽब्रुवन् ॥ 17 ॥
धर्मपालो जनस्यास्य शरण्यस्त्वं महायशाः ।
पूजनीयश्च मान्यश्च राजा दण्डधरो गुरुः ॥ 18 ॥
इन्द्रस्येह चतुर्भागः प्रजा रक्षति राघव ।
राजा तस्माद्वरान्भोगान्रम्यान् भुङक्तेलोकनमस्कृतः ॥ 19 ॥
ते वयं भवता रक्ष्या भवद्विषयवासिनः ।
नगरस्थो वनस्थो वा त्वं नो राजा जनेश्वरः ॥ 20 ॥
न्यस्तदण्डा वयं राजञ्जितक्रोधा जितेन्द्रियाः ।
रक्षणीयास्त्वया शश्वदगर्भभूतास्तपोधनाः ॥ 21 ॥
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैर्वन्यैश्च राघवम् ।
अन्यैश्च विविधाहारैः सलक्ष्मणमपूजयन् ॥ 22 ॥
तथान्ये तापसास्सिद्धा रामं वैश्वानरोपमाः ।
न्यायवृत्ता यथान्यायं तर्पयामासुरीश्वरम् ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे प्रथमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha prathamassargaḥ |
praviśya tu mahāraṇyaṃ daṇḍakāraṇyamātmavān |
dadarśa rāmo durdharṣastāpasāśramamaṇḍalam || 1 ||
kuśacīraparikṣiptaṃ brāhmyā lakṣmyā samāvṛtam |
yathā pradīptaṃ durdarśaṃ gagane sūryamaṇḍalam || 2 ||
śaraṇyaṃ sarvabhūtānāṃ susammṛṣṭājiraṃ sadā |
mṛgairbahubhirākīrṇaṃ pakṣisaṅghaissamāvṛtam || 3 ||
pūjitaṃ ca pranṛttaṃ ca nityamapsarasāṃ gaṇaiḥ |
viśālairagniśaraṇaiḥ srugbhāṇḍairajinaiḥ kuśaiḥ || 4 ||
samidbhistoyakalaśaiḥ phalamūlaiśca śobhitam |
āraṇyaiśca mahāvṛkṣaiḥ puṇyaissvāduphalairvṛtam || 5 ||
balihomārcitaṃ puṇyaṃ brahmaghoṣanināditam |
puṣpaiścānyaiḥ parikṣiptaṃ padminyā ca sapadmayā || 6 ||
phalamūlāśanairdāntaiścīrakṛṣṇājināmbaraiḥ |
sūryavaiśvānarābhaiśca purāṇairmunibhirvutam || 7 ||
puṇyaiśca niyatāhāraiḥ śobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
tadbrahmabhavanaprakhyaṃ brahmaghoṣanināditam || 8 ||
brahmavidbhirmahābhāgairbrāhmaṇairupaśobhitam |
taddṛṣṭvā rāghavaḥ śrīmāṃstāpasāśramamaṇḍalam || 9 ||
abhyagacchanmahātejā vijyaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ |
divyajñānopapannāste rāmaṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ || 10 ||
abhyagacchanstadā prītā vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
te taṃ somamivodyantaṃ dṛṣṭvā vai dharmacāriṇam || 11 ||
lakṣmaṇaṃ caiva dṛṣṭvā tu vaidehīṃ ca yaśasvinīm |
maṅgalāni prayuñjānāḥ pratyagṛhṇandṛḍhavratāḥ || 12 ||
rūpasaṃhananaṃ lakṣmīṃ saukumāryaṃ suveṣatām |
dadṛśurvismitākārā rāmasya vanavāsinaḥ || 13 ||
vaidehīṃ lakṣmaṇaṃ rāmaṃ netrairanimiṣairiva |
āścaryabhūtāndadṛśuḥ sarve te vanacāriṇaḥ || 14 ||
atrainaṃ hi mahābhāgā ssarvabhūtahite ratāḥ |
atithiṃ parṇaśālāyāṃ rāghavaṃ sannyaveśayan || 15 ||
tato rāmasya satkṛtya vidhinā pāvakopamāḥ |
ājahruste mahābhāgāḥ salilaṃ dharmacāriṇaḥ || 16 ||
puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ sarvamāśramaṃ ca mahātmanaḥ |
nivedayitvā dharmajñāste tataḥ prāñjalayo'bruvan || 17 ||
dharmapālo janasyāsya śaraṇyastvaṃ mahāyaśāḥ |
pūjanīyaśca mānyaśca rājā daṇḍadharo guruḥ || 18 ||
indrasyeha caturbhāgaḥ prajā rakṣati rāghava |
rājā tasmādvarānbhogānramyān bhuṅaktelokanamaskṛtaḥ || 19 ||
te vayaṃ bhavatā rakṣyā bhavadviṣayavāsinaḥ |
nagarastho vanastho vā tvaṃ no rājā janeśvaraḥ || 20 ||
nyastadaṇḍā vayaṃ rājañjitakrodhā jitendriyāḥ |
rakṣaṇīyāstvayā śaśvadagarbhabhūtāstapodhanāḥ || 21 ||
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairvanyaiśca rāghavam |
anyaiśca vividhāhāraiḥ salakṣmaṇamapūjayan || 22 ||
tathānye tāpasāssiddhā rāmaṃ vaiśvānaropamāḥ |
nyāyavṛttā yathānyāyaṃ tarpayāmāsurīśvaram || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe prathamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.