ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ।
മാരീചേന തു തദ്വാക്യം ക്ഷമം യുക്തം ച നിശാചരഃ ।
ഉക്തോ ന പ്രതിജഗ്രാഹ മര്തുകാമ ഇവൌഷധമ് ॥ 1 ॥
തം പഥ്യഹിതവക്താരം മാരീചം രാക്ഷസാധിപഃ ।
അബ്രവീത്പരുഷം വാക്യമയുക്തം കാലചോദിതഃ ॥ 2 ॥
യത്കിലൈതദയുക്താര്ഥം മാരീച മയി കഥ്യതേ ।
വാക്യം നിഷ്ഫലമത്യര്ഥമുപ്തം ബീജമിവോഷരേ ॥ 3 ॥
ത്വദ്വാക്യൈര്ന തു മാം ശക്യം ഭേത്തും രാമസ്യ സംയുഗേ ।
പാപശീലസ്യ മൂര്ഖസ്യ മാനുഷസ്യ വിശേഷതഃ ॥ 4 ॥
യസ്ത്യക്ത്വാ സുഹൃദോ രാജ്യം മാതരം പിതരം തഥാ ।
സ്ത്രീവാക്യം പ്രാകൃതം ശ്രുത്വാ വനമേകപദേ ഗതഃ ॥ 5 ॥
അവശ്യന്തു മയാ തസ്യ സംയുഗേ ഖരഘാതിനഃ ।
പ്രാണൈഃ പ്രിയതരാ സീതാ ഹര്തവ്യാ തവ സന്നിധൌ ॥ 6 ॥
ഏവം മേ നിശ്ചിതാ ബുദ്ധിര്ഹൃദി മാരീച വര്തതേ ।
ന വ്യാവര്തയിതും ശക്യാ സേന്ദ്രൈരപി സുരാസുരൈഃ ॥ 7 ॥
ദോഷം ഗുണം വാ സമ്പൃഷ്ടസ്ത്വമേവം വക്തുമര്ഹസി ।
അപായം വാപ്യുപായം വാ കാര്യസ്യാസ്യ വിനിശ്ചയേ ॥ 8 ॥
സമ്പൃഷ്ടേന തു വക്തവ്യം സചിവേന വിപശ്ചിതാ ।
ഉദ്യതാഞ്ജലിനാ രാജ്ഞേ യ ഇച്ഛേദ്ഭൂതിമാത്മനഃ ॥ 9 ॥
വാക്യമപ്രിതകൂലം തു മൃദുപൂര്വം ഹിതം ശുഭമ് ।
ഉപചാരേണ യുക്തം ച വക്തവ്യോ വസുധാധിപഃ ॥ 10 ॥
സാവമര്ദം തു യദ്വാക്യം മാരീച ഹിതമുച്യതേ ।
നാഭിനന്ദതി തദ്രാജാ മാനാര്ഹോ മാനവര്ജിതമ് ॥ 11 ॥
പഞ്ച രൂപാണി രാജാനോ ധാരയന്ത്യമിതൌജസഃ ।
അഗ്നേരിന്ദ്രസ്യ സോമസ്യ വരുണസ്യ യമസ്യ ച ॥ 12 ॥
ഔഷ്ണ്യം തഥാ വിക്രമം ച സൌമ്യം ദണ്ഡം പ്രസന്നതാമ് ।
ധാരയന്തി മഹാത്മാനോ രാജാനഃ ക്ഷണദാചര ॥ 13 ॥
തസ്മാത്സര്വാസ്വവസ്ഥാസു മാന്യാഃ പൂജ്യാശ്ച പാര്ഥിവാഃ ।
ത്വം തു ധര്മമവിജ്ഞായ കേവലം മോഹമാസ്ഥിതഃ ।
അഭ്യാഗതം മാം ദൌരാത്മ്യാത്പരുഷം വക്തുമിച്ഛസി ॥ 14 ॥
ഗുണദോഷൌ ന പൃച്ഛാമി ക്ഷമം ചാത്മനി രാക്ഷസ ।
മയോക്തം തവ ചൈതാവത്സമ്പ്രത്യമിതവിക്രമഃ ॥ 15 ॥
അസ്മിംസ്തു ത്വം മഹാകൃത്യേ സാഹായ്യം കര്തുമര്ഹസി ।
ശൃണു തത്കര്മ സാഹായ്യേ യത്കാര്യം വചനാന്മമ ॥ 16 ॥
സൌവര്ണസ്ത്വം മൃഗോ ഭൂത്വാ ചിത്രോ രജതബിന്ദുഭിഃ ।
ആശ്രമേ തസ്യ രാമസ്യ സീതായാഃ പ്രമുഖേ ചര ॥ 17 ॥
സൌവര്ണസ്ത്വം മൃഗോ ഭൂത്വാ ചിത്രോ രജതബിന്ദുഭിഃ ।
ആശ്രമേ തസ്യ രാമസ്യ സീതായാഃ പ്രമുഖേ ചര ।
പ്രലോഭയിത്വാ വൈദേഹീം യഥേഷ്ടം ഗന്തുമര്ഹസി ॥ 18 ॥
ത്വാം തു മായാമൃഗം ദൃഷ്ട്വാ കാഞ്ചനം ജാതവിസ്മയാ ।
ആനയൈനമിതി ക്ഷിപ്രം രാമം വക്ഷ്യതി മൈഥിലീ ॥ 19 ॥
അപക്രാന്തേ തു കാകുത്സ്ഥേ ദൂരം യാത്വാപ്യുദാഹര ।
ഹാ സീതേ ലക്ഷ്മണേത്യേവം രാമവാക്യാനുരൂപകമ് ॥ 20 ॥
തച്ഛ്രുത്വാ രാമപദവീം സീതയാ ച പ്രചോദിതഃ ।
അനുഗച്ഛതി സമ്ഭ്രാന്തഃ സൌമിത്രിരപി സൌഹൃദാത് ॥ 21 ॥
അപക്രാന്തേ ച കാകുത്സ്ഥേ ലക്ഷ്മണേ ച യഥാസുഖമ് ।
ആനയിഷ്യാമി വൈദേഹീം സഹസ്രാക്ഷശ്ശചീമിവ ॥ 22 ॥
ഏവം കൃത്വാ ത്വിദം കാര്യം യഥേഷ്ടം ഗച്ഛ രാക്ഷസ ।
രാജ്യസ്യാര്ധം പ്രയച്ഛാമി മാരീച തവ സുവ്രത ॥ 23 ॥
ഗച്ഛ സൌമ്യ ശിവം മാര്ഗം കാര്യസ്യാസ്യ വിവൃദ്ധയേ ।
അഹം ത്വാനുഗമിഷ്യാമി സരഥോ ദണ്ഡകാവനമ് ॥ 24 ॥
പ്രാപ്യ സീതാമയുദ്ധേന വഞ്ചയിത്വാ തു രാഘവമ് ।
ലങ്കാം പ്രതിഗമിഷ്യാമി കൃതകാര്യസ്സഹ ത്വയാ ॥ 25 ॥
ന ചേത്കരോഷി മാരീച ഹന്മി ത്വാമഹമദ്യ വൈ ।
ഏതത്കാര്യമവശ്യം മേ ബലാദപി കരിഷ്യസി ।
രാജ്ഞോ ഹി പ്രതികൂലസ്ഥോ ന ജാതു സുഖമേധതേ ॥ 26 ॥
ആസാദ്യ തം ജീവിതസംശയസ്തേ മൃത്യുര്ധ്രുവോ ഹ്യദ്യ മയാ വിരുധ്യ ।
ഏതദ്യഥാവത്പ്രതിഗൃഹ്യ ബുദ്ധ്യാ യദത്ര പഥ്യം കുരു തത്തഥാ ത്വമ് ॥ 27 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ചത്വാരിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catvāriṃśassargaḥ |
mārīcena tu tadvākyaṃ kṣamaṃ yuktaṃ ca niśācaraḥ |
ukto na pratijagrāha martukāma ivauṣadham || 1 ||
taṃ pathyahitavaktāraṃ mārīcaṃ rākṣasādhipaḥ |
abravītparuṣaṃ vākyamayuktaṃ kālacoditaḥ || 2 ||
yatkilaitadayuktārthaṃ mārīca mayi kathyate |
vākyaṃ niṣphalamatyarthamuptaṃ bījamivoṣare || 3 ||
tvadvākyairna tu māṃ śakyaṃ bhettuṃ rāmasya saṃyuge |
pāpaśīlasya mūrkhasya mānuṣasya viśeṣataḥ || 4 ||
yastyaktvā suhṛdo rājyaṃ mātaraṃ pitaraṃ tathā |
strīvākyaṃ prākṛtaṃ śrutvā vanamekapade gataḥ || 5 ||
avaśyantu mayā tasya saṃyuge kharaghātinaḥ |
prāṇaiḥ priyatarā sītā hartavyā tava sannidhau || 6 ||
evaṃ me niścitā buddhirhṛdi mārīca vartate |
na vyāvartayituṃ śakyā sendrairapi surāsuraiḥ || 7 ||
doṣaṃ guṇaṃ vā sampṛṣṭastvamevaṃ vaktumarhasi |
apāyaṃ vāpyupāyaṃ vā kāryasyāsya viniścaye || 8 ||
sampṛṣṭena tu vaktavyaṃ sacivena vipaścitā |
udyatāñjalinā rājñe ya icchedbhūtimātmanaḥ || 9 ||
vākyamapritakūlaṃ tu mṛdupūrvaṃ hitaṃ śubham |
upacāreṇa yuktaṃ ca vaktavyo vasudhādhipaḥ || 10 ||
sāvamardaṃ tu yadvākyaṃ mārīca hitamucyate |
nābhinandati tadrājā mānārho mānavarjitam || 11 ||
pañca rūpāṇi rājāno dhārayantyamitaujasaḥ |
agnerindrasya somasya varuṇasya yamasya ca || 12 ||
auṣṇyaṃ tathā vikramaṃ ca saumyaṃ daṇḍaṃ prasannatām |
dhārayanti mahātmāno rājānaḥ kṣaṇadācara || 13 ||
tasmātsarvāsvavasthāsu mānyāḥ pūjyāśca pārthivāḥ |
tvaṃ tu dharmamavijñāya kevalaṃ mohamāsthitaḥ |
abhyāgataṃ māṃ daurātmyātparuṣaṃ vaktumicchasi || 14 ||
guṇadoṣau na pṛcchāmi kṣamaṃ cātmani rākṣasa |
mayoktaṃ tava caitāvatsampratyamitavikramaḥ || 15 ||
asmiṃstu tvaṃ mahākṛtye sāhāyyaṃ kartumarhasi |
śṛṇu tatkarma sāhāyye yatkāryaṃ vacanānmama || 16 ||
sauvarṇastvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |
āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara || 17 ||
sauvarṇastvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |
āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara |
pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantumarhasi || 18 ||
tvāṃ tu māyāmṛgaṃ dṛṣṭvā kāñcanaṃ jātavismayā |
ānayainamiti kṣipraṃ rāmaṃ vakṣyati maithilī || 19 ||
apakrānte tu kākutsthe dūraṃ yātvāpyudāhara |
hā sīte lakṣmaṇetyevaṃ rāmavākyānurūpakam || 20 ||
tacchrutvā rāmapadavīṃ sītayā ca pracoditaḥ |
anugacchati sambhrāntaḥ saumitrirapi sauhṛdāt || 21 ||
apakrānte ca kākutsthe lakṣmaṇe ca yathāsukham |
ānayiṣyāmi vaidehīṃ sahasrākṣaśśacīmiva || 22 ||
evaṃ kṛtvā tvidaṃ kāryaṃ yatheṣṭaṃ gaccha rākṣasa |
rājyasyārdhaṃ prayacchāmi mārīca tava suvrata || 23 ||
gaccha saumya śivaṃ mārgaṃ kāryasyāsya vivṛddhaye |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi saratho daṇḍakāvanam || 24 ||
prāpya sītāmayuddhena vañcayitvā tu rāghavam |
laṅkāṃ pratigamiṣyāmi kṛtakāryassaha tvayā || 25 ||
na cetkaroṣi mārīca hanmi tvāmahamadya vai |
etatkāryamavaśyaṃ me balādapi kariṣyasi |
rājño hi pratikūlastho na jātu sukhamedhate || 26 ||
āsādya taṃ jīvitasaṃśayaste mṛtyurdhruvo hyadya mayā virudhya |
etadyathāvatpratigṛhya buddhyā yadatra pathyaṃ kuru tattathā tvam || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चत्वारिंशस्सर्गः ।
मारीचेन तु तद्वाक्यं क्षमं युक्तं च निशाचरः ।
उक्तो न प्रतिजग्राह मर्तुकाम इवौषधम् ॥ 1 ॥
तं पथ्यहितवक्तारं मारीचं राक्षसाधिपः ।
अब्रवीत्परुषं वाक्यमयुक्तं कालचोदितः ॥ 2 ॥
यत्किलैतदयुक्तार्थं मारीच मयि कथ्यते ।
वाक्यं निष्फलमत्यर्थमुप्तं बीजमिवोषरे ॥ 3 ॥
त्वद्वाक्यैर्न तु मां शक्यं भेत्तुं रामस्य संयुगे ।
पापशीलस्य मूर्खस्य मानुषस्य विशेषतः ॥ 4 ॥
यस्त्यक्त्वा सुहृदो राज्यं मातरं पितरं तथा ।
स्त्रीवाक्यं प्राकृतं श्रुत्वा वनमेकपदे गतः ॥ 5 ॥
अवश्यन्तु मया तस्य संयुगे खरघातिनः ।
प्राणैः प्रियतरा सीता हर्तव्या तव सन्निधौ ॥ 6 ॥
एवं मे निश्चिता बुद्धिर्हृदि मारीच वर्तते ।
न व्यावर्तयितुं शक्या सेन्द्रैरपि सुरासुरैः ॥ 7 ॥
दोषं गुणं वा सम्पृष्टस्त्वमेवं वक्तुमर्हसि ।
अपायं वाप्युपायं वा कार्यस्यास्य विनिश्चये ॥ 8 ॥
सम्पृष्टेन तु वक्तव्यं सचिवेन विपश्चिता ।
उद्यताञ्जलिना राज्ञे य इच्छेद्भूतिमात्मनः ॥ 9 ॥
वाक्यमप्रितकूलं तु मृदुपूर्वं हितं शुभम् ।
उपचारेण युक्तं च वक्तव्यो वसुधाधिपः ॥ 10 ॥
सावमर्दं तु यद्वाक्यं मारीच हितमुच्यते ।
नाभिनन्दति तद्राजा मानार्हो मानवर्जितम् ॥ 11 ॥
पञ्च रूपाणि राजानो धारयन्त्यमितौजसः ।
अग्नेरिन्द्रस्य सोमस्य वरुणस्य यमस्य च ॥ 12 ॥
औष्ण्यं तथा विक्रमं च सौम्यं दण्डं प्रसन्नताम् ।
धारयन्ति महात्मानो राजानः क्षणदाचर ॥ 13 ॥
तस्मात्सर्वास्ववस्थासु मान्याः पूज्याश्च पार्थिवाः ।
त्वं तु धर्ममविज्ञाय केवलं मोहमास्थितः ।
अभ्यागतं मां दौरात्म्यात्परुषं वक्तुमिच्छसि ॥ 14 ॥
गुणदोषौ न पृच्छामि क्षमं चात्मनि राक्षस ।
मयोक्तं तव चैतावत्सम्प्रत्यमितविक्रमः ॥ 15 ॥
अस्मिंस्तु त्वं महाकृत्ये साहाय्यं कर्तुमर्हसि ।
शृणु तत्कर्म साहाय्ये यत्कार्यं वचनान्मम ॥ 16 ॥
सौवर्णस्त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः ।
आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर ॥ 17 ॥
सौवर्णस्त्वं मृगो भूत्वा चित्रो रजतबिन्दुभिः ।
आश्रमे तस्य रामस्य सीतायाः प्रमुखे चर ।
प्रलोभयित्वा वैदेहीं यथेष्टं गन्तुमर्हसि ॥ 18 ॥
त्वां तु मायामृगं दृष्ट्वा काञ्चनं जातविस्मया ।
आनयैनमिति क्षिप्रं रामं वक्ष्यति मैथिली ॥ 19 ॥
अपक्रान्ते तु काकुत्स्थे दूरं यात्वाप्युदाहर ।
हा सीते लक्ष्मणेत्येवं रामवाक्यानुरूपकम् ॥ 20 ॥
तच्छ्रुत्वा रामपदवीं सीतया च प्रचोदितः ।
अनुगच्छति सम्भ्रान्तः सौमित्रिरपि सौहृदात् ॥ 21 ॥
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे लक्ष्मणे च यथासुखम् ।
आनयिष्यामि वैदेहीं सहस्राक्षश्शचीमिव ॥ 22 ॥
एवं कृत्वा त्विदं कार्यं यथेष्टं गच्छ राक्षस ।
राज्यस्यार्धं प्रयच्छामि मारीच तव सुव्रत ॥ 23 ॥
गच्छ सौम्य शिवं मार्गं कार्यस्यास्य विवृद्धये ।
अहं त्वानुगमिष्यामि सरथो दण्डकावनम् ॥ 24 ॥
प्राप्य सीतामयुद्धेन वञ्चयित्वा तु राघवम् ।
लङ्कां प्रतिगमिष्यामि कृतकार्यस्सह त्वया ॥ 25 ॥
न चेत्करोषि मारीच हन्मि त्वामहमद्य वै ।
एतत्कार्यमवश्यं मे बलादपि करिष्यसि ।
राज्ञो हि प्रतिकूलस्थो न जातु सुखमेधते ॥ 26 ॥
आसाद्य तं जीवितसंशयस्ते मृत्युर्ध्रुवो ह्यद्य मया विरुध्य ।
एतद्यथावत्प्रतिगृह्य बुद्ध्या यदत्र पथ्यं कुरु तत्तथा त्वम् ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catvāriṃśassargaḥ |
mārīcena tu tadvākyaṃ kṣamaṃ yuktaṃ ca niśācaraḥ |
ukto na pratijagrāha martukāma ivauṣadham || 1 ||
taṃ pathyahitavaktāraṃ mārīcaṃ rākṣasādhipaḥ |
abravītparuṣaṃ vākyamayuktaṃ kālacoditaḥ || 2 ||
yatkilaitadayuktārthaṃ mārīca mayi kathyate |
vākyaṃ niṣphalamatyarthamuptaṃ bījamivoṣare || 3 ||
tvadvākyairna tu māṃ śakyaṃ bhettuṃ rāmasya saṃyuge |
pāpaśīlasya mūrkhasya mānuṣasya viśeṣataḥ || 4 ||
yastyaktvā suhṛdo rājyaṃ mātaraṃ pitaraṃ tathā |
strīvākyaṃ prākṛtaṃ śrutvā vanamekapade gataḥ || 5 ||
avaśyantu mayā tasya saṃyuge kharaghātinaḥ |
prāṇaiḥ priyatarā sītā hartavyā tava sannidhau || 6 ||
evaṃ me niścitā buddhirhṛdi mārīca vartate |
na vyāvartayituṃ śakyā sendrairapi surāsuraiḥ || 7 ||
doṣaṃ guṇaṃ vā sampṛṣṭastvamevaṃ vaktumarhasi |
apāyaṃ vāpyupāyaṃ vā kāryasyāsya viniścaye || 8 ||
sampṛṣṭena tu vaktavyaṃ sacivena vipaścitā |
udyatāñjalinā rājñe ya icchedbhūtimātmanaḥ || 9 ||
vākyamapritakūlaṃ tu mṛdupūrvaṃ hitaṃ śubham |
upacāreṇa yuktaṃ ca vaktavyo vasudhādhipaḥ || 10 ||
sāvamardaṃ tu yadvākyaṃ mārīca hitamucyate |
nābhinandati tadrājā mānārho mānavarjitam || 11 ||
pañca rūpāṇi rājāno dhārayantyamitaujasaḥ |
agnerindrasya somasya varuṇasya yamasya ca || 12 ||
auṣṇyaṃ tathā vikramaṃ ca saumyaṃ daṇḍaṃ prasannatām |
dhārayanti mahātmāno rājānaḥ kṣaṇadācara || 13 ||
tasmātsarvāsvavasthāsu mānyāḥ pūjyāśca pārthivāḥ |
tvaṃ tu dharmamavijñāya kevalaṃ mohamāsthitaḥ |
abhyāgataṃ māṃ daurātmyātparuṣaṃ vaktumicchasi || 14 ||
guṇadoṣau na pṛcchāmi kṣamaṃ cātmani rākṣasa |
mayoktaṃ tava caitāvatsampratyamitavikramaḥ || 15 ||
asmiṃstu tvaṃ mahākṛtye sāhāyyaṃ kartumarhasi |
śṛṇu tatkarma sāhāyye yatkāryaṃ vacanānmama || 16 ||
sauvarṇastvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |
āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara || 17 ||
sauvarṇastvaṃ mṛgo bhūtvā citro rajatabindubhiḥ |
āśrame tasya rāmasya sītāyāḥ pramukhe cara |
pralobhayitvā vaidehīṃ yatheṣṭaṃ gantumarhasi || 18 ||
tvāṃ tu māyāmṛgaṃ dṛṣṭvā kāñcanaṃ jātavismayā |
ānayainamiti kṣipraṃ rāmaṃ vakṣyati maithilī || 19 ||
apakrānte tu kākutsthe dūraṃ yātvāpyudāhara |
hā sīte lakṣmaṇetyevaṃ rāmavākyānurūpakam || 20 ||
tacchrutvā rāmapadavīṃ sītayā ca pracoditaḥ |
anugacchati sambhrāntaḥ saumitrirapi sauhṛdāt || 21 ||
apakrānte ca kākutsthe lakṣmaṇe ca yathāsukham |
ānayiṣyāmi vaidehīṃ sahasrākṣaśśacīmiva || 22 ||
evaṃ kṛtvā tvidaṃ kāryaṃ yatheṣṭaṃ gaccha rākṣasa |
rājyasyārdhaṃ prayacchāmi mārīca tava suvrata || 23 ||
gaccha saumya śivaṃ mārgaṃ kāryasyāsya vivṛddhaye |
ahaṃ tvānugamiṣyāmi saratho daṇḍakāvanam || 24 ||
prāpya sītāmayuddhena vañcayitvā tu rāghavam |
laṅkāṃ pratigamiṣyāmi kṛtakāryassaha tvayā || 25 ||
na cetkaroṣi mārīca hanmi tvāmahamadya vai |
etatkāryamavaśyaṃ me balādapi kariṣyasi |
rājño hi pratikūlastho na jātu sukhamedhate || 26 ||
āsādya taṃ jīvitasaṃśayaste mṛtyurdhruvo hyadya mayā virudhya |
etadyathāvatpratigṛhya buddhyā yadatra pathyaṃ kuru tattathā tvam || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.