ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വാദശസ്സര്ഗഃ ।
സപ്രവിശ്യാഽശ്രമപദം ലക്ഷ്മണോ രാഘവാനുജഃ ।
അഗസ്ത്യശിഷ്യമാസാദ്യ വാക്യമേതദുവാച ഹ ॥ 1 ॥
രാജാ ദശരഥോ നാമ ജ്യേഷ്ഠസ്തസ്യ സുതോ ബലീ ।
രാമഃ പ്രാപ്തോ മുനിം ദ്രഷ്ടും ഭാര്യയാ സഹ സീതയാ ॥ 2 ॥
ലക്ഷ്മണോ നാമ തസ്യാഹം ഭ്രാതാ ത്വവരജോ ഹിതഃ ।
അനുകൂലശ്ച ഭക്തശ്ച യദി തേ ശ്രോത്രമാഗതഃ ॥ 3 ॥
തേ വയം വനമത്യുഗ്രം പ്രവിഷ്ടാഃ പിതൃശാസനാത് ।
ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമഹേ സര്വേ ഭഗവന്തം നിവേദ്യതാമ് ॥ 4 ॥
തസ്യ തദ് വചനം ശ്രുത്വാ ലക്ഷ്മണസ്യ തപോധനഃ ।
തഥേത്യുക്ത്വാഽഗ്നിശരണം പ്രവിവേശ നിവേദിതുമ് ॥ 5 ॥
സ പ്രവിശ്യ മുനിശ്രേഷ്ഠം തപസാ ദുഷ്പ്രധര്ഷണമ് ।
കൃതാഞ്ജലിരുവാചേദം രാമാഗമനമഞ്ജസാ ॥ 6 ॥
യഥോക്തം ലക്ഷ്മണേനൈവ ശിഷ്യോഽഗസ്ത്യസ്യ സമ്മതഃ ।
പുത്രൌ ദശരഥസ്യേമൌ രാമോ ലക്ഷ്മണ ഏവ ച ॥ 7 ॥
പ്രവിഷ്ടാവാശ്രമപദം സീതയാ സഹ ഭാര്യയാ ।
ദ്രഷ്ടും ഭവന്തമായാതൌ ശുശ്രൂഷാര്ഥമരിന്ദമൌ ॥ 8 ॥
യദത്രാനന്തരം തത്ത്വമാജ്ഞാപയിതുമര്ഹസി ।
തതശ്ശിഷ്യാദുപശ്രുത്യ പ്രാപ്തം രാമം സലക്ഷ്മണമ് ॥ 9 ॥
വൈദേഹീം ച മഹാഭാഗാമിദം വചനമബ്രവീത് ।
ദിഷ്ട്യാ രാമശ്ചിരസ്യാദ്യ ദ്രഷ്ടും മാം സമുപാഗതഃ ॥ 10 ॥
മനസാ കാങ്ക്ഷിതം ഹ്യസ്യ മയാപ്യാഗമനം പ്രതി ।
ഗമ്യതാം സത്കൃതോ രാമസ്സഭാര്യസ്സഹലക്ഷ്മണഃ ॥ 11 ॥
പ്രവേശ്യതാം സമീപം മേ കിം ചാസൌ ന പ്രവേശിതഃ ।
ഏവമുക്തസ്തു മുനിനാ ധര്മജ്ഞേന മഹാത്മനാ ॥ 12 ॥
അഭിവാദ്യാബ്രവീച്ഛിഷ്യസ്തഥേതി നിയതാഞ്ജലിഃ ।
തതോ നിഷ്ക്രമ്യ സമ്ഭ്രാന്തശ്ശിഷ്യോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ॥ 13 ॥
ക്വാസൌ രാമോ മുനിം ദ്രഷ്ടുമേതു പ്രവിശതു സ്വയമ് ।
തതോ ഗത്വാഽഽശ്രമപദം ശിഷ്യേണ സഹ ലക്ഷ്മണഃ ॥ 14 ॥
ദര്ശയാമാസ കാകുത്സ്ഥം സീതാം ച ജനകാത്മജാമ് ।
തം ശിഷ്യഃ പ്രശ്രിതോ വാക്യമഗസ്ത്യവചനം ബ്രുവന് ॥ 15 ॥
പ്രാവേശയദ്യഥാന്യായം സത്കാരാര്ഹം സുസത്കൃതമ് ।
പ്രവിവേശ തതോ രാമസ്സീതയാ സഹലക്ഷ്മണഃ ॥ 16 ॥
പ്രശാന്തഹരിണാകീര്ണമാശ്രമം ഹ്യവലോകയന് ।
സ തത്ര ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനമഗ്നേഃ സ്ഥാനം തഥൈവ ച ॥ 17 ॥
വിഷ്ണോഃ സ്ഥാനം മഹേന്ദ്രസ്യ സ്ഥാനം ചൈവ വിവസ്വതഃ ।
സോമസ്ഥാനം ഭഗസ്ഥാനം സ്ഥാനം കൌബേരമേവ ച ॥ 18 ॥
ദാതുര്വിധാതുഃ സ്ഥാനേച വായോഃ സ്ഥാനം തഥൈവ ച ।
നാഗരാജസ്യ ച സ്ഥാനമനന്തസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 19 ॥
സ്ഥാനം തഥൈവ ഗായത്ര്യാ വസൂനാം സ്ഥാനമേവ ച ।
സ്ഥാനം ച പാശഹസ്തസ്യ വരുണസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 20 ॥
കാര്തികേയസ്യ ച സ്ഥാനം ധര്മസ്ഥാനം ച പശ്യതി ।
സ തത്ര ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനമഗ്നേഃ സ്ഥാനം തഥൈവ ച ॥ 21 ॥
വിഷ്ണോഃ സ്ഥാനം മഹേന്ദ്രസ്യ സ്ഥാനം ചൈവ വിവസ്വതഃ ।
സോമസ്ഥാനം ഭഗസ്ഥാനം സ്ഥാനം കൌബേരമേവ ച ॥ 22 ॥
ധാതുര്വിധാതുഃ സ്ഥാനം ച വായോഃ സ്ഥാനം തഥൈവ ച ।
നാഗരാജസ്യ ച സ്ഥാനമനന്തസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 23 ॥
സ്ഥാനം തഥൈവ ഗായത്ര്യാ വസൂനാം സ്ഥാനമേവ ച ।
സ്ഥാനം ച പാശഹസ്തസ്യ വരുണസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 24 ॥
കാര്തികേയസ്യ ച സ്ഥാനം ധര്മസ്ഥാനം ച പശ്യതി ।
സ തത്ര ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനമഗ്നേഃ സ്ഥാനം തഥൈവ ച ॥ 25 ॥
വിഷ്ണോഃ സ്ഥാനം മഹേന്ദ്രസ്യ സ്ഥാനം ചൈവ വിവസ്വതഃ ।
സോമസ്ഥാനം ഭഗസ്ഥാനം സ്ഥാനം കൌബേരമേവ ച ॥ 26 ॥
ദാതുര്വിധാതുഃ സ്ഥാനേച വായോഃ സ്ഥാനം തഥൈവ ച ।
നാഗരാജസ്യ ച സ്ഥാനമനന്തസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 27 ॥
സ്ഥാനം തഥൈവ ഗായത്ര്യാ വസൂനാം സ്ഥാനമേവ ച ।
സ്ഥാനം ച പാശഹസ്തസ്യ വരുണസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 28 ॥
കാര്തികേയസ്യ ച സ്ഥാനം ധര്മസ്ഥാനം ച പശ്യതി ।
തതശ്ശിഷ്യൈഃ പരിവൃതോ മുനിരപ്യഭിനിഷ്പതത് ॥ 29 ॥
തം ദദര്ശാഗ്രതോ രാമോ മുനീനാം ദീപ്തതേജസാമ് ।
അബ്രവീദ്വചനം വീരോ ലക്ഷ്മണം ലക്ഷ്മിവര്ധനമ് ॥ 30 ॥
ഏഷ ലക്ഷ്മണ നിഷ്ക്രാമത്യഗസ്ത്യോ ഭഗവാനൃഷിഃ ।
ഔദാര്യേണാവഗച്ഛാമി നിധാനം തപസാമിമമ് ॥ 31 ॥
ഏവമുക്ത്വാ മഹാബാഹുരഗസ്ത്യം സൂര്യവര്ചസമ് ।
ജഗ്രാഹ പരമപ്രീതസ്തസ്യ പാദൌ പരന്തപഃ ॥ 32 ॥
അഭിവാദ്യ തു ധര്മാത്മാ തസ്ഥൌ രാമഃ കൃതാഞ്ജലിഃ ।
സീതയാ സഹ വൈദേഹ്യാ തദാ രാമഃ സലക്ഷ്മണഃ ॥ 33 ॥
പ്രതിജഗ്രാഹ കാകുത്സ്ഥമര്ചയിത്വാസനോദകൈഃ ।
കുശലപ്രശ്നമുക്ത്വാ ച ആസ്യതാമിതി ചാബ്രവീത് ॥ 34 ॥
അഗ്നിം ഹുത്വാ പ്രദായാര്ഘ്യമതിഥീന് പ്രതിപൂജ്യ ച ।
വാനപ്രസ്ഥ്യേന ധര്മേണ സ തേഷാം ഭോജനം ദദൌ ॥ 35 ॥
പ്രഥമം ചോപവിശ്യാഥ ധര്മജ്ഞോ മുനിപുങ്ഗവഃ ।
ഉവാച രാമമാസീനം പ്രാഞ്ജലിം ധര്മകോവിദമ് ॥ 36 ॥
അഗ്നിം ഹുത്വാ പ്രദായാര്ഘ്യമതിഥിം പ്രതിപൂജയേത് ।
അന്യഥാ ഖലു കാകുത്സ്ഥ തപസ്വീ സമുദാചരന് ॥ 37 ॥
ദുഃസാക്ഷീവ പരേ ലോകേ സ്വാനി മാംസാനി ഭക്ഷയേത് ।
രാജാ സര്വസ്യ ലോകസ്യ ധര്മചാരീ മഹാരഥഃ ॥ 38 ॥
പൂജനീയശ്ച മാന്യശ്ച ഭവാന് പ്രാപ്തഃ പ്രിയാതിഥിഃ ।
ഏവമുക്ത്വാ ഫലൈര്മൂലൈഃ പുഷ്പൈരന്യൈശ്ച രാഘവമ് ॥ 39 ॥
പൂജയിത്വാ യഥാകാമം പുനരേവ തതോഽബ്രവീത് ।
ഇദം ദിവ്യം മഹച്ചാപം ഹേമരത്നവിഭൂഷിതമ് ॥ 40 ॥
വൈഷ്ണവം പുരുഷവ്യാഘ്ര നിര്മിതം വിശ്വകര്മണാ ।
അമോഘസ്സൂര്യസങ്കാശോ ബ്രഹ്മദത്തശ്ശരോത്തമഃ ॥ 41 ॥
ദത്തൌ മമ മഹേന്ദ്രേണ തൂണീ ചാക്ഷയസായകൌ ।
സമ്പൂര്ണൌ നിശിതൈര്ബാണൈര്ജ്വലദ്ഭിരിവ പാവകൈഃ ॥ 42 ॥
മഹാരജതകോശോഽയമസിര്ഹേമവിഭൂഷിതഃ ।
അനേന ധനുഷാ രാമ ഹത്വാ സങ്ഖ്യേ മഹാസുരാന് ॥ 43 ॥
ആജഹാര ശ്രിയം ദീപ്താം പുരാ വിഷ്ണുര്ദിവൌകസാമ് ।
തദ്ധനുസ്തൌ ച തൂണീരൌ ശരം ഖങ്ഗം ച മാനദ ॥ 44 ॥
ജയായ പ്രതിഗൃഹ്ണീഷ്വ വജ്രം വജ്രധരോ യഥാ ।
ഏവമുക്ത്വാ മഹാതേജാഃ സമസ്തം തദ്വരായുധമ് ।
ദത്വാ രാമായ ഭഗവാനഗസ്ത്യഃ പുനരബ്രവീത് ॥ 45 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദ്വാദശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
sapraviśyā'śramapadaṃ lakṣmaṇo rāghavānujaḥ |
agastyaśiṣyamāsādya vākyametaduvāca ha || 1 ||
rājā daśaratho nāma jyeṣṭhastasya suto balī |
rāmaḥ prāpto muniṃ draṣṭuṃ bhāryayā saha sītayā || 2 ||
lakṣmaṇo nāma tasyāhaṃ bhrātā tvavarajo hitaḥ |
anukūlaśca bhaktaśca yadi te śrotramāgataḥ || 3 ||
te vayaṃ vanamatyugraṃ praviṣṭāḥ pitṛśāsanāt |
draṣṭumicchāmahe sarve bhagavantaṃ nivedyatām || 4 ||
tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya tapodhanaḥ |
tathetyuktvā'gniśaraṇaṃ praviveśa niveditum || 5 ||
sa praviśya muniśreṣṭhaṃ tapasā duṣpradharṣaṇam |
kṛtāñjaliruvācedaṃ rāmāgamanamañjasā || 6 ||
yathoktaṃ lakṣmaṇenaiva śiṣyo'gastyasya sammataḥ |
putrau daśarathasyemau rāmo lakṣmaṇa eva ca || 7 ||
praviṣṭāvāśramapadaṃ sītayā saha bhāryayā |
draṣṭuṃ bhavantamāyātau śuśrūṣārthamarindamau || 8 ||
yadatrānantaraṃ tattvamājñāpayitumarhasi |
tataśśiṣyādupaśrutya prāptaṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 9 ||
vaidehīṃ ca mahābhāgāmidaṃ vacanamabravīt |
diṣṭyā rāmaścirasyādya draṣṭuṃ māṃ samupāgataḥ || 10 ||
manasā kāṅkṣitaṃ hyasya mayāpyāgamanaṃ prati |
gamyatāṃ satkṛto rāmassabhāryassahalakṣmaṇaḥ || 11 ||
praveśyatāṃ samīpaṃ me kiṃ cāsau na praveśitaḥ |
evamuktastu muninā dharmajñena mahātmanā || 12 ||
abhivādyābravīcchiṣyastatheti niyatāñjaliḥ |
tato niṣkramya sambhrāntaśśiṣyo lakṣmaṇamabravīt || 13 ||
kvāsau rāmo muniṃ draṣṭumetu praviśatu svayam |
tato gatvā''śramapadaṃ śiṣyeṇa saha lakṣmaṇaḥ || 14 ||
darśayāmāsa kākutsthaṃ sītāṃ ca janakātmajām |
taṃ śiṣyaḥ praśrito vākyamagastyavacanaṃ bruvan || 15 ||
prāveśayadyathānyāyaṃ satkārārhaṃ susatkṛtam |
praviveśa tato rāmassītayā sahalakṣmaṇaḥ || 16 ||
praśāntahariṇākīrṇamāśramaṃ hyavalokayan |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 17 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 18 ||
dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 19 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 20 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 21 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 22 ||
dhāturvidhātuḥ sthānaṃ ca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 23 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 24 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 25 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 26 ||
dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 27 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 28 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
tataśśiṣyaiḥ parivṛto munirapyabhiniṣpatat || 29 ||
taṃ dadarśāgrato rāmo munīnāṃ dīptatejasām |
abravīdvacanaṃ vīro lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 30 ||
eṣa lakṣmaṇa niṣkrāmatyagastyo bhagavānṛṣiḥ |
audāryeṇāvagacchāmi nidhānaṃ tapasāmimam || 31 ||
evamuktvā mahābāhuragastyaṃ sūryavarcasam |
jagrāha paramaprītastasya pādau parantapaḥ || 32 ||
abhivādya tu dharmātmā tasthau rāmaḥ kṛtāñjaliḥ |
sītayā saha vaidehyā tadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ || 33 ||
pratijagrāha kākutsthamarcayitvāsanodakaiḥ |
kuśalapraśnamuktvā ca āsyatāmiti cābravīt || 34 ||
agniṃ hutvā pradāyārghyamatithīn pratipūjya ca |
vānaprasthyena dharmeṇa sa teṣāṃ bhojanaṃ dadau || 35 ||
prathamaṃ copaviśyātha dharmajño munipuṅgavaḥ |
uvāca rāmamāsīnaṃ prāñjaliṃ dharmakovidam || 36 ||
agniṃ hutvā pradāyārghyamatithiṃ pratipūjayet |
anyathā khalu kākutstha tapasvī samudācaran || 37 ||
duḥsākṣīva pare loke svāni māṃsāni bhakṣayet |
rājā sarvasya lokasya dharmacārī mahārathaḥ || 38 ||
pūjanīyaśca mānyaśca bhavān prāptaḥ priyātithiḥ |
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairanyaiśca rāghavam || 39 ||
pūjayitvā yathākāmaṃ punareva tato'bravīt |
idaṃ divyaṃ mahaccāpaṃ hemaratnavibhūṣitam || 40 ||
vaiṣṇavaṃ puruṣavyāghra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
amoghassūryasaṅkāśo brahmadattaśśarottamaḥ || 41 ||
dattau mama mahendreṇa tūṇī cākṣayasāyakau |
sampūrṇau niśitairbāṇairjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 42 ||
mahārajatakośo'yamasirhemavibhūṣitaḥ |
anena dhanuṣā rāma hatvā saṅkhye mahāsurān || 43 ||
ājahāra śriyaṃ dīptāṃ purā viṣṇurdivaukasām |
taddhanustau ca tūṇīrau śaraṃ khaṅgaṃ ca mānada || 44 ||
jayāya pratigṛhṇīṣva vajraṃ vajradharo yathā |
evamuktvā mahātejāḥ samastaṃ tadvarāyudham |
datvā rāmāya bhagavānagastyaḥ punarabravīt || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्वादशस्सर्गः ।
सप्रविश्याऽश्रमपदं लक्ष्मणो राघवानुजः ।
अगस्त्यशिष्यमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ 1 ॥
राजा दशरथो नाम ज्येष्ठस्तस्य सुतो बली ।
रामः प्राप्तो मुनिं द्रष्टुं भार्यया सह सीतया ॥ 2 ॥
लक्ष्मणो नाम तस्याहं भ्राता त्ववरजो हितः ।
अनुकूलश्च भक्तश्च यदि ते श्रोत्रमागतः ॥ 3 ॥
ते वयं वनमत्युग्रं प्रविष्टाः पितृशासनात् ।
द्रष्टुमिच्छामहे सर्वे भगवन्तं निवेद्यताम् ॥ 4 ॥
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य तपोधनः ।
तथेत्युक्त्वाऽग्निशरणं प्रविवेश निवेदितुम् ॥ 5 ॥
स प्रविश्य मुनिश्रेष्ठं तपसा दुष्प्रधर्षणम् ।
कृताञ्जलिरुवाचेदं रामागमनमञ्जसा ॥ 6 ॥
यथोक्तं लक्ष्मणेनैव शिष्योऽगस्त्यस्य सम्मतः ।
पुत्रौ दशरथस्येमौ रामो लक्ष्मण एव च ॥ 7 ॥
प्रविष्टावाश्रमपदं सीतया सह भार्यया ।
द्रष्टुं भवन्तमायातौ शुश्रूषार्थमरिन्दमौ ॥ 8 ॥
यदत्रानन्तरं तत्त्वमाज्ञापयितुमर्हसि ।
ततश्शिष्यादुपश्रुत्य प्राप्तं रामं सलक्ष्मणम् ॥ 9 ॥
वैदेहीं च महाभागामिदं वचनमब्रवीत् ।
दिष्ट्या रामश्चिरस्याद्य द्रष्टुं मां समुपागतः ॥ 10 ॥
मनसा काङ्क्षितं ह्यस्य मयाप्यागमनं प्रति ।
गम्यतां सत्कृतो रामस्सभार्यस्सहलक्ष्मणः ॥ 11 ॥
प्रवेश्यतां समीपं मे किं चासौ न प्रवेशितः ।
एवमुक्तस्तु मुनिना धर्मज्ञेन महात्मना ॥ 12 ॥
अभिवाद्याब्रवीच्छिष्यस्तथेति नियताञ्जलिः ।
ततो निष्क्रम्य सम्भ्रान्तश्शिष्यो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 13 ॥
क्वासौ रामो मुनिं द्रष्टुमेतु प्रविशतु स्वयम् ।
ततो गत्वाऽऽश्रमपदं शिष्येण सह लक्ष्मणः ॥ 14 ॥
दर्शयामास काकुत्स्थं सीतां च जनकात्मजाम् ।
तं शिष्यः प्रश्रितो वाक्यमगस्त्यवचनं ब्रुवन् ॥ 15 ॥
प्रावेशयद्यथान्यायं सत्कारार्हं सुसत्कृतम् ।
प्रविवेश ततो रामस्सीतया सहलक्ष्मणः ॥ 16 ॥
प्रशान्तहरिणाकीर्णमाश्रमं ह्यवलोकयन् ।
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च ॥ 17 ॥
विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः ।
सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च ॥ 18 ॥
दातुर्विधातुः स्थानेच वायोः स्थानं तथैव च ।
नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः ॥ 19 ॥
स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च ।
स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 20 ॥
कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति ।
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च ॥ 21 ॥
विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः ।
सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च ॥ 22 ॥
धातुर्विधातुः स्थानं च वायोः स्थानं तथैव च ।
नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः ॥ 23 ॥
स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च ।
स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 24 ॥
कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति ।
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च ॥ 25 ॥
विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः ।
सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च ॥ 26 ॥
दातुर्विधातुः स्थानेच वायोः स्थानं तथैव च ।
नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः ॥ 27 ॥
स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च ।
स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 28 ॥
कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति ।
ततश्शिष्यैः परिवृतो मुनिरप्यभिनिष्पतत् ॥ 29 ॥
तं ददर्शाग्रतो रामो मुनीनां दीप्ततेजसाम् ।
अब्रवीद्वचनं वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ 30 ॥
एष लक्ष्मण निष्क्रामत्यगस्त्यो भगवानृषिः ।
औदार्येणावगच्छामि निधानं तपसामिमम् ॥ 31 ॥
एवमुक्त्वा महाबाहुरगस्त्यं सूर्यवर्चसम् ।
जग्राह परमप्रीतस्तस्य पादौ परन्तपः ॥ 32 ॥
अभिवाद्य तु धर्मात्मा तस्थौ रामः कृताञ्जलिः ।
सीतया सह वैदेह्या तदा रामः सलक्ष्मणः ॥ 33 ॥
प्रतिजग्राह काकुत्स्थमर्चयित्वासनोदकैः ।
कुशलप्रश्नमुक्त्वा च आस्यतामिति चाब्रवीत् ॥ 34 ॥
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथीन् प्रतिपूज्य च ।
वानप्रस्थ्येन धर्मेण स तेषां भोजनं ददौ ॥ 35 ॥
प्रथमं चोपविश्याथ धर्मज्ञो मुनिपुङ्गवः ।
उवाच राममासीनं प्राञ्जलिं धर्मकोविदम् ॥ 36 ॥
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथिं प्रतिपूजयेत् ।
अन्यथा खलु काकुत्स्थ तपस्वी समुदाचरन् ॥ 37 ॥
दुःसाक्षीव परे लोके स्वानि मांसानि भक्षयेत् ।
राजा सर्वस्य लोकस्य धर्मचारी महारथः ॥ 38 ॥
पूजनीयश्च मान्यश्च भवान् प्राप्तः प्रियातिथिः ।
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैरन्यैश्च राघवम् ॥ 39 ॥
पूजयित्वा यथाकामं पुनरेव ततोऽब्रवीत् ।
इदं दिव्यं महच्चापं हेमरत्नविभूषितम् ॥ 40 ॥
वैष्णवं पुरुषव्याघ्र निर्मितं विश्वकर्मणा ।
अमोघस्सूर्यसङ्काशो ब्रह्मदत्तश्शरोत्तमः ॥ 41 ॥
दत्तौ मम महेन्द्रेण तूणी चाक्षयसायकौ ।
सम्पूर्णौ निशितैर्बाणैर्ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ 42 ॥
महारजतकोशोऽयमसिर्हेमविभूषितः ।
अनेन धनुषा राम हत्वा सङ्ख्ये महासुरान् ॥ 43 ॥
आजहार श्रियं दीप्तां पुरा विष्णुर्दिवौकसाम् ।
तद्धनुस्तौ च तूणीरौ शरं खङ्गं च मानद ॥ 44 ॥
जयाय प्रतिगृह्णीष्व वज्रं वज्रधरो यथा ।
एवमुक्त्वा महातेजाः समस्तं तद्वरायुधम् ।
दत्वा रामाय भगवानगस्त्यः पुनरब्रवीत् ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
sapraviśyā'śramapadaṃ lakṣmaṇo rāghavānujaḥ |
agastyaśiṣyamāsādya vākyametaduvāca ha || 1 ||
rājā daśaratho nāma jyeṣṭhastasya suto balī |
rāmaḥ prāpto muniṃ draṣṭuṃ bhāryayā saha sītayā || 2 ||
lakṣmaṇo nāma tasyāhaṃ bhrātā tvavarajo hitaḥ |
anukūlaśca bhaktaśca yadi te śrotramāgataḥ || 3 ||
te vayaṃ vanamatyugraṃ praviṣṭāḥ pitṛśāsanāt |
draṣṭumicchāmahe sarve bhagavantaṃ nivedyatām || 4 ||
tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya tapodhanaḥ |
tathetyuktvā'gniśaraṇaṃ praviveśa niveditum || 5 ||
sa praviśya muniśreṣṭhaṃ tapasā duṣpradharṣaṇam |
kṛtāñjaliruvācedaṃ rāmāgamanamañjasā || 6 ||
yathoktaṃ lakṣmaṇenaiva śiṣyo'gastyasya sammataḥ |
putrau daśarathasyemau rāmo lakṣmaṇa eva ca || 7 ||
praviṣṭāvāśramapadaṃ sītayā saha bhāryayā |
draṣṭuṃ bhavantamāyātau śuśrūṣārthamarindamau || 8 ||
yadatrānantaraṃ tattvamājñāpayitumarhasi |
tataśśiṣyādupaśrutya prāptaṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 9 ||
vaidehīṃ ca mahābhāgāmidaṃ vacanamabravīt |
diṣṭyā rāmaścirasyādya draṣṭuṃ māṃ samupāgataḥ || 10 ||
manasā kāṅkṣitaṃ hyasya mayāpyāgamanaṃ prati |
gamyatāṃ satkṛto rāmassabhāryassahalakṣmaṇaḥ || 11 ||
praveśyatāṃ samīpaṃ me kiṃ cāsau na praveśitaḥ |
evamuktastu muninā dharmajñena mahātmanā || 12 ||
abhivādyābravīcchiṣyastatheti niyatāñjaliḥ |
tato niṣkramya sambhrāntaśśiṣyo lakṣmaṇamabravīt || 13 ||
kvāsau rāmo muniṃ draṣṭumetu praviśatu svayam |
tato gatvā''śramapadaṃ śiṣyeṇa saha lakṣmaṇaḥ || 14 ||
darśayāmāsa kākutsthaṃ sītāṃ ca janakātmajām |
taṃ śiṣyaḥ praśrito vākyamagastyavacanaṃ bruvan || 15 ||
prāveśayadyathānyāyaṃ satkārārhaṃ susatkṛtam |
praviveśa tato rāmassītayā sahalakṣmaṇaḥ || 16 ||
praśāntahariṇākīrṇamāśramaṃ hyavalokayan |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 17 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 18 ||
dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 19 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 20 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 21 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 22 ||
dhāturvidhātuḥ sthānaṃ ca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 23 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 24 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 25 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 26 ||
dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 27 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 28 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
tataśśiṣyaiḥ parivṛto munirapyabhiniṣpatat || 29 ||
taṃ dadarśāgrato rāmo munīnāṃ dīptatejasām |
abravīdvacanaṃ vīro lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 30 ||
eṣa lakṣmaṇa niṣkrāmatyagastyo bhagavānṛṣiḥ |
audāryeṇāvagacchāmi nidhānaṃ tapasāmimam || 31 ||
evamuktvā mahābāhuragastyaṃ sūryavarcasam |
jagrāha paramaprītastasya pādau parantapaḥ || 32 ||
abhivādya tu dharmātmā tasthau rāmaḥ kṛtāñjaliḥ |
sītayā saha vaidehyā tadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ || 33 ||
pratijagrāha kākutsthamarcayitvāsanodakaiḥ |
kuśalapraśnamuktvā ca āsyatāmiti cābravīt || 34 ||
agniṃ hutvā pradāyārghyamatithīn pratipūjya ca |
vānaprasthyena dharmeṇa sa teṣāṃ bhojanaṃ dadau || 35 ||
prathamaṃ copaviśyātha dharmajño munipuṅgavaḥ |
uvāca rāmamāsīnaṃ prāñjaliṃ dharmakovidam || 36 ||
agniṃ hutvā pradāyārghyamatithiṃ pratipūjayet |
anyathā khalu kākutstha tapasvī samudācaran || 37 ||
duḥsākṣīva pare loke svāni māṃsāni bhakṣayet |
rājā sarvasya lokasya dharmacārī mahārathaḥ || 38 ||
pūjanīyaśca mānyaśca bhavān prāptaḥ priyātithiḥ |
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairanyaiśca rāghavam || 39 ||
pūjayitvā yathākāmaṃ punareva tato'bravīt |
idaṃ divyaṃ mahaccāpaṃ hemaratnavibhūṣitam || 40 ||
vaiṣṇavaṃ puruṣavyāghra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
amoghassūryasaṅkāśo brahmadattaśśarottamaḥ || 41 ||
dattau mama mahendreṇa tūṇī cākṣayasāyakau |
sampūrṇau niśitairbāṇairjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 42 ||
mahārajatakośo'yamasirhemavibhūṣitaḥ |
anena dhanuṣā rāma hatvā saṅkhye mahāsurān || 43 ||
ājahāra śriyaṃ dīptāṃ purā viṣṇurdivaukasām |
taddhanustau ca tūṇīrau śaraṃ khaṅgaṃ ca mānada || 44 ||
jayāya pratigṛhṇīṣva vajraṃ vajradharo yathā |
evamuktvā mahātejāḥ samastaṃ tadvarāyudham |
datvā rāmāya bhagavānagastyaḥ punarabravīt || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.