ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ದ್ವಾದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ಸಪ್ರವಿಶ್ಯಾಽಶ್ರಮಪದಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ರಾಘವಾನುಜಃ ।
ಅಗಸ್ತ್ಯಶಿಷ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ವಾಕ್ಯಮೇತದುವಾಚ ಹ ॥ 1 ॥
ರಾಜಾ ದಶರಥೋ ನಾಮ ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ತಸ್ಯ ಸುತೋ ಬಲೀ ।
ರಾಮಃ ಪ್ರಾಪ್ತೋ ಮುನಿಂ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಭಾರ್ಯಯಾ ಸಹ ಸೀತಯಾ ॥ 2 ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣೋ ನಾಮ ತಸ್ಯಾಹಂ ಭ್ರಾತಾ ತ್ವವರಜೋ ಹಿತಃ ।
ಅನುಕೂಲಶ್ಚ ಭಕ್ತಶ್ಚ ಯದಿ ತೇ ಶ್ರೋತ್ರಮಾಗತಃ ॥ 3 ॥
ತೇ ವಯಂ ವನಮತ್ಯುಗ್ರಂ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಃ ಪಿತೃಶಾಸನಾತ್ ।
ದ್ರಷ್ಟುಮಿಚ್ಛಾಮಹೇ ಸರ್ವೇ ಭಗವನ್ತಂ ನಿವೇದ್ಯತಾಮ್ ॥ 4 ॥
ತಸ್ಯ ತದ್ ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಸ್ಯ ತಪೋಧನಃ ।
ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾಽಗ್ನಿಶರಣಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ನಿವೇದಿತುಮ್ ॥ 5 ॥
ಸ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠಂ ತಪಸಾ ದುಷ್ಪ್ರಧರ್ಷಣಮ್ ।
ಕೃತಾಞ್ಜಲಿರುವಾಚೇದಂ ರಾಮಾಗಮನಮಞ್ಜಸಾ ॥ 6 ॥
ಯಥೋಕ್ತಂ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇನೈವ ಶಿಷ್ಯೋಽಗಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಮತಃ ।
ಪುತ್ರೌ ದಶರಥಸ್ಯೇಮೌ ರಾಮೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಏವ ಚ ॥ 7 ॥
ಪ್ರವಿಷ್ಟಾವಾಶ್ರಮಪದಂ ಸೀತಯಾ ಸಹ ಭಾರ್ಯಯಾ ।
ದ್ರಷ್ಟುಂ ಭವನ್ತಮಾಯಾತೌ ಶುಶ್ರೂಷಾರ್ಥಮರಿನ್ದಮೌ ॥ 8 ॥
ಯದತ್ರಾನನ್ತರಂ ತತ್ತ್ವಮಾಜ್ಞಾಪಯಿತುಮರ್ಹಸಿ ।
ತತಶ್ಶಿಷ್ಯಾದುಪಶ್ರುತ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ರಾಮಂ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಮ್ ॥ 9 ॥
ವೈದೇಹೀಂ ಚ ಮಹಾಭಾಗಾಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್ ।
ದಿಷ್ಟ್ಯಾ ರಾಮಶ್ಚಿರಸ್ಯಾದ್ಯ ದ್ರಷ್ಟುಂ ಮಾಂ ಸಮುಪಾಗತಃ ॥ 10 ॥
ಮನಸಾ ಕಾಙ್ಕ್ಷಿತಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ಮಯಾಪ್ಯಾಗಮನಂ ಪ್ರತಿ ।
ಗಮ್ಯತಾಂ ಸತ್ಕೃತೋ ರಾಮಸ್ಸಭಾರ್ಯಸ್ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 11 ॥
ಪ್ರವೇಶ್ಯತಾಂ ಸಮೀಪಂ ಮೇ ಕಿಂ ಚಾಸೌ ನ ಪ್ರವೇಶಿತಃ ।
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ಮುನಿನಾ ಧರ್ಮಜ್ಞೇನ ಮಹಾತ್ಮನಾ ॥ 12 ॥
ಅಭಿವಾದ್ಯಾಬ್ರವೀಚ್ಛಿಷ್ಯಸ್ತಥೇತಿ ನಿಯತಾಞ್ಜಲಿಃ ।
ತತೋ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಸಮ್ಭ್ರಾನ್ತಶ್ಶಿಷ್ಯೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 13 ॥
ಕ್ವಾಸೌ ರಾಮೋ ಮುನಿಂ ದ್ರಷ್ಟುಮೇತು ಪ್ರವಿಶತು ಸ್ವಯಮ್ ।
ತತೋ ಗತ್ವಾಽಽಶ್ರಮಪದಂ ಶಿಷ್ಯೇಣ ಸಹ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 14 ॥
ದರ್ಶಯಾಮಾಸ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಂ ಸೀತಾಂ ಚ ಜನಕಾತ್ಮಜಾಮ್ ।
ತಂ ಶಿಷ್ಯಃ ಪ್ರಶ್ರಿತೋ ವಾಕ್ಯಮಗಸ್ತ್ಯವಚನಂ ಬ್ರುವನ್ ॥ 15 ॥
ಪ್ರಾವೇಶಯದ್ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಸತ್ಕಾರಾರ್ಹಂ ಸುಸತ್ಕೃತಮ್ ।
ಪ್ರವಿವೇಶ ತತೋ ರಾಮಸ್ಸೀತಯಾ ಸಹಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 16 ॥
ಪ್ರಶಾನ್ತಹರಿಣಾಕೀರ್ಣಮಾಶ್ರಮಂ ಹ್ಯವಲೋಕಯನ್ ।
ಸ ತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಥಾನಮಗ್ನೇಃ ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಚ ॥ 17 ॥
ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ಥಾನಂ ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಂ ಚೈವ ವಿವಸ್ವತಃ ।
ಸೋಮಸ್ಥಾನಂ ಭಗಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಾನಂ ಕೌಬೇರಮೇವ ಚ ॥ 18 ॥
ದಾತುರ್ವಿಧಾತುಃ ಸ್ಥಾನೇಚ ವಾಯೋಃ ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಚ ।
ನಾಗರಾಜಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಾನಮನನ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 19 ॥
ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ವಸೂನಾಂ ಸ್ಥಾನಮೇವ ಚ ।
ಸ್ಥಾನಂ ಚ ಪಾಶಹಸ್ತಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 20 ॥
ಕಾರ್ತಿಕೇಯಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಾನಂ ಧರ್ಮಸ್ಥಾನಂ ಚ ಪಶ್ಯತಿ ।
ಸ ತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಥಾನಮಗ್ನೇಃ ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಚ ॥ 21 ॥
ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ಥಾನಂ ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಂ ಚೈವ ವಿವಸ್ವತಃ ।
ಸೋಮಸ್ಥಾನಂ ಭಗಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಾನಂ ಕೌಬೇರಮೇವ ಚ ॥ 22 ॥
ಧಾತುರ್ವಿಧಾತುಃ ಸ್ಥಾನಂ ಚ ವಾಯೋಃ ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಚ ।
ನಾಗರಾಜಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಾನಮನನ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 23 ॥
ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ವಸೂನಾಂ ಸ್ಥಾನಮೇವ ಚ ।
ಸ್ಥಾನಂ ಚ ಪಾಶಹಸ್ತಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 24 ॥
ಕಾರ್ತಿಕೇಯಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಾನಂ ಧರ್ಮಸ್ಥಾನಂ ಚ ಪಶ್ಯತಿ ।
ಸ ತತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸ್ಥಾನಮಗ್ನೇಃ ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಚ ॥ 25 ॥
ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ಥಾನಂ ಮಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಂ ಚೈವ ವಿವಸ್ವತಃ ।
ಸೋಮಸ್ಥಾನಂ ಭಗಸ್ಥಾನಂ ಸ್ಥಾನಂ ಕೌಬೇರಮೇವ ಚ ॥ 26 ॥
ದಾತುರ್ವಿಧಾತುಃ ಸ್ಥಾನೇಚ ವಾಯೋಃ ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಚ ।
ನಾಗರಾಜಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಾನಮನನ್ತಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 27 ॥
ಸ್ಥಾನಂ ತಥೈವ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ವಸೂನಾಂ ಸ್ಥಾನಮೇವ ಚ ।
ಸ್ಥಾನಂ ಚ ಪಾಶಹಸ್ತಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಮನಃ ॥ 28 ॥
ಕಾರ್ತಿಕೇಯಸ್ಯ ಚ ಸ್ಥಾನಂ ಧರ್ಮಸ್ಥಾನಂ ಚ ಪಶ್ಯತಿ ।
ತತಶ್ಶಿಷ್ಯೈಃ ಪರಿವೃತೋ ಮುನಿರಪ್ಯಭಿನಿಷ್ಪತತ್ ॥ 29 ॥
ತಂ ದದರ್ಶಾಗ್ರತೋ ರಾಮೋ ಮುನೀನಾಂ ದೀಪ್ತತೇಜಸಾಮ್ ।
ಅಬ್ರವೀದ್ವಚನಂ ವೀರೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣಂ ಲಕ್ಷ್ಮಿವರ್ಧನಮ್ ॥ 30 ॥
ಏಷ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತ್ಯಗಸ್ತ್ಯೋ ಭಗವಾನೃಷಿಃ ।
ಔದಾರ್ಯೇಣಾವಗಚ್ಛಾಮಿ ನಿಧಾನಂ ತಪಸಾಮಿಮಮ್ ॥ 31 ॥
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಹಾಬಾಹುರಗಸ್ತ್ಯಂ ಸೂರ್ಯವರ್ಚಸಮ್ ।
ಜಗ್ರಾಹ ಪರಮಪ್ರೀತಸ್ತಸ್ಯ ಪಾದೌ ಪರನ್ತಪಃ ॥ 32 ॥
ಅಭಿವಾದ್ಯ ತು ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ತಸ್ಥೌ ರಾಮಃ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ।
ಸೀತಯಾ ಸಹ ವೈದೇಹ್ಯಾ ತದಾ ರಾಮಃ ಸಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ॥ 33 ॥
ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಮರ್ಚಯಿತ್ವಾಸನೋದಕೈಃ ।
ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನಮುಕ್ತ್ವಾ ಚ ಆಸ್ಯತಾಮಿತಿ ಚಾಬ್ರವೀತ್ ॥ 34 ॥
ಅಗ್ನಿಂ ಹುತ್ವಾ ಪ್ರದಾಯಾರ್ಘ್ಯಮತಿಥೀನ್ ಪ್ರತಿಪೂಜ್ಯ ಚ ।
ವಾನಪ್ರಸ್ಥ್ಯೇನ ಧರ್ಮೇಣ ಸ ತೇಷಾಂ ಭೋಜನಂ ದದೌ ॥ 35 ॥
ಪ್ರಥಮಂ ಚೋಪವಿಶ್ಯಾಥ ಧರ್ಮಜ್ಞೋ ಮುನಿಪುಙ್ಗವಃ ।
ಉವಾಚ ರಾಮಮಾಸೀನಂ ಪ್ರಾಞ್ಜಲಿಂ ಧರ್ಮಕೋವಿದಮ್ ॥ 36 ॥
ಅಗ್ನಿಂ ಹುತ್ವಾ ಪ್ರದಾಯಾರ್ಘ್ಯಮತಿಥಿಂ ಪ್ರತಿಪೂಜಯೇತ್ ।
ಅನ್ಯಥಾ ಖಲು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ತಪಸ್ವೀ ಸಮುದಾಚರನ್ ॥ 37 ॥
ದುಃಸಾಕ್ಷೀವ ಪರೇ ಲೋಕೇ ಸ್ವಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಭಕ್ಷಯೇತ್ ।
ರಾಜಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಧರ್ಮಚಾರೀ ಮಹಾರಥಃ ॥ 38 ॥
ಪೂಜನೀಯಶ್ಚ ಮಾನ್ಯಶ್ಚ ಭವಾನ್ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಪ್ರಿಯಾತಿಥಿಃ ।
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಫಲೈರ್ಮೂಲೈಃ ಪುಷ್ಪೈರನ್ಯೈಶ್ಚ ರಾಘವಮ್ ॥ 39 ॥
ಪೂಜಯಿತ್ವಾ ಯಥಾಕಾಮಂ ಪುನರೇವ ತತೋಽಬ್ರವೀತ್ ।
ಇದಂ ದಿವ್ಯಂ ಮಹಚ್ಚಾಪಂ ಹೇಮರತ್ನವಿಭೂಷಿತಮ್ ॥ 40 ॥
ವೈಷ್ಣವಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರ ನಿರ್ಮಿತಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ।
ಅಮೋಘಸ್ಸೂರ್ಯಸಙ್ಕಾಶೋ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಶ್ಶರೋತ್ತಮಃ ॥ 41 ॥
ದತ್ತೌ ಮಮ ಮಹೇನ್ದ್ರೇಣ ತೂಣೀ ಚಾಕ್ಷಯಸಾಯಕೌ ।
ಸಮ್ಪೂರ್ಣೌ ನಿಶಿತೈರ್ಬಾಣೈರ್ಜ್ವಲದ್ಭಿರಿವ ಪಾವಕೈಃ ॥ 42 ॥
ಮಹಾರಜತಕೋಶೋಽಯಮಸಿರ್ಹೇಮವಿಭೂಷಿತಃ ।
ಅನೇನ ಧನುಷಾ ರಾಮ ಹತ್ವಾ ಸಙ್ಖ್ಯೇ ಮಹಾಸುರಾನ್ ॥ 43 ॥
ಆಜಹಾರ ಶ್ರಿಯಂ ದೀಪ್ತಾಂ ಪುರಾ ವಿಷ್ಣುರ್ದಿವೌಕಸಾಮ್ ।
ತದ್ಧನುಸ್ತೌ ಚ ತೂಣೀರೌ ಶರಂ ಖಙ್ಗಂ ಚ ಮಾನದ ॥ 44 ॥
ಜಯಾಯ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಷ್ವ ವಜ್ರಂ ವಜ್ರಧರೋ ಯಥಾ ।
ಏವಮುಕ್ತ್ವಾ ಮಹಾತೇಜಾಃ ಸಮಸ್ತಂ ತದ್ವರಾಯುಧಮ್ ।
ದತ್ವಾ ರಾಮಾಯ ಭಗವಾನಗಸ್ತ್ಯಃ ಪುನರಬ್ರವೀತ್ ॥ 45 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅರಣ್ಯಕಾಣ್ಡೇ ದ್ವಾದಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
sapraviśyā'śramapadaṃ lakṣmaṇo rāghavānujaḥ |
agastyaśiṣyamāsādya vākyametaduvāca ha || 1 ||
rājā daśaratho nāma jyeṣṭhastasya suto balī |
rāmaḥ prāpto muniṃ draṣṭuṃ bhāryayā saha sītayā || 2 ||
lakṣmaṇo nāma tasyāhaṃ bhrātā tvavarajo hitaḥ |
anukūlaśca bhaktaśca yadi te śrotramāgataḥ || 3 ||
te vayaṃ vanamatyugraṃ praviṣṭāḥ pitṛśāsanāt |
draṣṭumicchāmahe sarve bhagavantaṃ nivedyatām || 4 ||
tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya tapodhanaḥ |
tathetyuktvā'gniśaraṇaṃ praviveśa niveditum || 5 ||
sa praviśya muniśreṣṭhaṃ tapasā duṣpradharṣaṇam |
kṛtāñjaliruvācedaṃ rāmāgamanamañjasā || 6 ||
yathoktaṃ lakṣmaṇenaiva śiṣyo'gastyasya sammataḥ |
putrau daśarathasyemau rāmo lakṣmaṇa eva ca || 7 ||
praviṣṭāvāśramapadaṃ sītayā saha bhāryayā |
draṣṭuṃ bhavantamāyātau śuśrūṣārthamarindamau || 8 ||
yadatrānantaraṃ tattvamājñāpayitumarhasi |
tataśśiṣyādupaśrutya prāptaṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 9 ||
vaidehīṃ ca mahābhāgāmidaṃ vacanamabravīt |
diṣṭyā rāmaścirasyādya draṣṭuṃ māṃ samupāgataḥ || 10 ||
manasā kāṅkṣitaṃ hyasya mayāpyāgamanaṃ prati |
gamyatāṃ satkṛto rāmassabhāryassahalakṣmaṇaḥ || 11 ||
praveśyatāṃ samīpaṃ me kiṃ cāsau na praveśitaḥ |
evamuktastu muninā dharmajñena mahātmanā || 12 ||
abhivādyābravīcchiṣyastatheti niyatāñjaliḥ |
tato niṣkramya sambhrāntaśśiṣyo lakṣmaṇamabravīt || 13 ||
kvāsau rāmo muniṃ draṣṭumetu praviśatu svayam |
tato gatvā''śramapadaṃ śiṣyeṇa saha lakṣmaṇaḥ || 14 ||
darśayāmāsa kākutsthaṃ sītāṃ ca janakātmajām |
taṃ śiṣyaḥ praśrito vākyamagastyavacanaṃ bruvan || 15 ||
prāveśayadyathānyāyaṃ satkārārhaṃ susatkṛtam |
praviveśa tato rāmassītayā sahalakṣmaṇaḥ || 16 ||
praśāntahariṇākīrṇamāśramaṃ hyavalokayan |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 17 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 18 ||
dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 19 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 20 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 21 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 22 ||
dhāturvidhātuḥ sthānaṃ ca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 23 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 24 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 25 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 26 ||
dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 27 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 28 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
tataśśiṣyaiḥ parivṛto munirapyabhiniṣpatat || 29 ||
taṃ dadarśāgrato rāmo munīnāṃ dīptatejasām |
abravīdvacanaṃ vīro lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 30 ||
eṣa lakṣmaṇa niṣkrāmatyagastyo bhagavānṛṣiḥ |
audāryeṇāvagacchāmi nidhānaṃ tapasāmimam || 31 ||
evamuktvā mahābāhuragastyaṃ sūryavarcasam |
jagrāha paramaprītastasya pādau parantapaḥ || 32 ||
abhivādya tu dharmātmā tasthau rāmaḥ kṛtāñjaliḥ |
sītayā saha vaidehyā tadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ || 33 ||
pratijagrāha kākutsthamarcayitvāsanodakaiḥ |
kuśalapraśnamuktvā ca āsyatāmiti cābravīt || 34 ||
agniṃ hutvā pradāyārghyamatithīn pratipūjya ca |
vānaprasthyena dharmeṇa sa teṣāṃ bhojanaṃ dadau || 35 ||
prathamaṃ copaviśyātha dharmajño munipuṅgavaḥ |
uvāca rāmamāsīnaṃ prāñjaliṃ dharmakovidam || 36 ||
agniṃ hutvā pradāyārghyamatithiṃ pratipūjayet |
anyathā khalu kākutstha tapasvī samudācaran || 37 ||
duḥsākṣīva pare loke svāni māṃsāni bhakṣayet |
rājā sarvasya lokasya dharmacārī mahārathaḥ || 38 ||
pūjanīyaśca mānyaśca bhavān prāptaḥ priyātithiḥ |
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairanyaiśca rāghavam || 39 ||
pūjayitvā yathākāmaṃ punareva tato'bravīt |
idaṃ divyaṃ mahaccāpaṃ hemaratnavibhūṣitam || 40 ||
vaiṣṇavaṃ puruṣavyāghra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
amoghassūryasaṅkāśo brahmadattaśśarottamaḥ || 41 ||
dattau mama mahendreṇa tūṇī cākṣayasāyakau |
sampūrṇau niśitairbāṇairjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 42 ||
mahārajatakośo'yamasirhemavibhūṣitaḥ |
anena dhanuṣā rāma hatvā saṅkhye mahāsurān || 43 ||
ājahāra śriyaṃ dīptāṃ purā viṣṇurdivaukasām |
taddhanustau ca tūṇīrau śaraṃ khaṅgaṃ ca mānada || 44 ||
jayāya pratigṛhṇīṣva vajraṃ vajradharo yathā |
evamuktvā mahātejāḥ samastaṃ tadvarāyudham |
datvā rāmāya bhagavānagastyaḥ punarabravīt || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्वादशस्सर्गः ।
सप्रविश्याऽश्रमपदं लक्ष्मणो राघवानुजः ।
अगस्त्यशिष्यमासाद्य वाक्यमेतदुवाच ह ॥ 1 ॥
राजा दशरथो नाम ज्येष्ठस्तस्य सुतो बली ।
रामः प्राप्तो मुनिं द्रष्टुं भार्यया सह सीतया ॥ 2 ॥
लक्ष्मणो नाम तस्याहं भ्राता त्ववरजो हितः ।
अनुकूलश्च भक्तश्च यदि ते श्रोत्रमागतः ॥ 3 ॥
ते वयं वनमत्युग्रं प्रविष्टाः पितृशासनात् ।
द्रष्टुमिच्छामहे सर्वे भगवन्तं निवेद्यताम् ॥ 4 ॥
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य तपोधनः ।
तथेत्युक्त्वाऽग्निशरणं प्रविवेश निवेदितुम् ॥ 5 ॥
स प्रविश्य मुनिश्रेष्ठं तपसा दुष्प्रधर्षणम् ।
कृताञ्जलिरुवाचेदं रामागमनमञ्जसा ॥ 6 ॥
यथोक्तं लक्ष्मणेनैव शिष्योऽगस्त्यस्य सम्मतः ।
पुत्रौ दशरथस्येमौ रामो लक्ष्मण एव च ॥ 7 ॥
प्रविष्टावाश्रमपदं सीतया सह भार्यया ।
द्रष्टुं भवन्तमायातौ शुश्रूषार्थमरिन्दमौ ॥ 8 ॥
यदत्रानन्तरं तत्त्वमाज्ञापयितुमर्हसि ।
ततश्शिष्यादुपश्रुत्य प्राप्तं रामं सलक्ष्मणम् ॥ 9 ॥
वैदेहीं च महाभागामिदं वचनमब्रवीत् ।
दिष्ट्या रामश्चिरस्याद्य द्रष्टुं मां समुपागतः ॥ 10 ॥
मनसा काङ्क्षितं ह्यस्य मयाप्यागमनं प्रति ।
गम्यतां सत्कृतो रामस्सभार्यस्सहलक्ष्मणः ॥ 11 ॥
प्रवेश्यतां समीपं मे किं चासौ न प्रवेशितः ।
एवमुक्तस्तु मुनिना धर्मज्ञेन महात्मना ॥ 12 ॥
अभिवाद्याब्रवीच्छिष्यस्तथेति नियताञ्जलिः ।
ततो निष्क्रम्य सम्भ्रान्तश्शिष्यो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 13 ॥
क्वासौ रामो मुनिं द्रष्टुमेतु प्रविशतु स्वयम् ।
ततो गत्वाऽऽश्रमपदं शिष्येण सह लक्ष्मणः ॥ 14 ॥
दर्शयामास काकुत्स्थं सीतां च जनकात्मजाम् ।
तं शिष्यः प्रश्रितो वाक्यमगस्त्यवचनं ब्रुवन् ॥ 15 ॥
प्रावेशयद्यथान्यायं सत्कारार्हं सुसत्कृतम् ।
प्रविवेश ततो रामस्सीतया सहलक्ष्मणः ॥ 16 ॥
प्रशान्तहरिणाकीर्णमाश्रमं ह्यवलोकयन् ।
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च ॥ 17 ॥
विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः ।
सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च ॥ 18 ॥
दातुर्विधातुः स्थानेच वायोः स्थानं तथैव च ।
नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः ॥ 19 ॥
स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च ।
स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 20 ॥
कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति ।
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च ॥ 21 ॥
विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः ।
सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च ॥ 22 ॥
धातुर्विधातुः स्थानं च वायोः स्थानं तथैव च ।
नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः ॥ 23 ॥
स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च ।
स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 24 ॥
कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति ।
स तत्र ब्रह्मणः स्थानमग्नेः स्थानं तथैव च ॥ 25 ॥
विष्णोः स्थानं महेन्द्रस्य स्थानं चैव विवस्वतः ।
सोमस्थानं भगस्थानं स्थानं कौबेरमेव च ॥ 26 ॥
दातुर्विधातुः स्थानेच वायोः स्थानं तथैव च ।
नागराजस्य च स्थानमनन्तस्य महात्मनः ॥ 27 ॥
स्थानं तथैव गायत्र्या वसूनां स्थानमेव च ।
स्थानं च पाशहस्तस्य वरुणस्य महात्मनः ॥ 28 ॥
कार्तिकेयस्य च स्थानं धर्मस्थानं च पश्यति ।
ततश्शिष्यैः परिवृतो मुनिरप्यभिनिष्पतत् ॥ 29 ॥
तं ददर्शाग्रतो रामो मुनीनां दीप्ततेजसाम् ।
अब्रवीद्वचनं वीरो लक्ष्मणं लक्ष्मिवर्धनम् ॥ 30 ॥
एष लक्ष्मण निष्क्रामत्यगस्त्यो भगवानृषिः ।
औदार्येणावगच्छामि निधानं तपसामिमम् ॥ 31 ॥
एवमुक्त्वा महाबाहुरगस्त्यं सूर्यवर्चसम् ।
जग्राह परमप्रीतस्तस्य पादौ परन्तपः ॥ 32 ॥
अभिवाद्य तु धर्मात्मा तस्थौ रामः कृताञ्जलिः ।
सीतया सह वैदेह्या तदा रामः सलक्ष्मणः ॥ 33 ॥
प्रतिजग्राह काकुत्स्थमर्चयित्वासनोदकैः ।
कुशलप्रश्नमुक्त्वा च आस्यतामिति चाब्रवीत् ॥ 34 ॥
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथीन् प्रतिपूज्य च ।
वानप्रस्थ्येन धर्मेण स तेषां भोजनं ददौ ॥ 35 ॥
प्रथमं चोपविश्याथ धर्मज्ञो मुनिपुङ्गवः ।
उवाच राममासीनं प्राञ्जलिं धर्मकोविदम् ॥ 36 ॥
अग्निं हुत्वा प्रदायार्घ्यमतिथिं प्रतिपूजयेत् ।
अन्यथा खलु काकुत्स्थ तपस्वी समुदाचरन् ॥ 37 ॥
दुःसाक्षीव परे लोके स्वानि मांसानि भक्षयेत् ।
राजा सर्वस्य लोकस्य धर्मचारी महारथः ॥ 38 ॥
पूजनीयश्च मान्यश्च भवान् प्राप्तः प्रियातिथिः ।
एवमुक्त्वा फलैर्मूलैः पुष्पैरन्यैश्च राघवम् ॥ 39 ॥
पूजयित्वा यथाकामं पुनरेव ततोऽब्रवीत् ।
इदं दिव्यं महच्चापं हेमरत्नविभूषितम् ॥ 40 ॥
वैष्णवं पुरुषव्याघ्र निर्मितं विश्वकर्मणा ।
अमोघस्सूर्यसङ्काशो ब्रह्मदत्तश्शरोत्तमः ॥ 41 ॥
दत्तौ मम महेन्द्रेण तूणी चाक्षयसायकौ ।
सम्पूर्णौ निशितैर्बाणैर्ज्वलद्भिरिव पावकैः ॥ 42 ॥
महारजतकोशोऽयमसिर्हेमविभूषितः ।
अनेन धनुषा राम हत्वा सङ्ख्ये महासुरान् ॥ 43 ॥
आजहार श्रियं दीप्तां पुरा विष्णुर्दिवौकसाम् ।
तद्धनुस्तौ च तूणीरौ शरं खङ्गं च मानद ॥ 44 ॥
जयाय प्रतिगृह्णीष्व वज्रं वज्रधरो यथा ।
एवमुक्त्वा महातेजाः समस्तं तद्वरायुधम् ।
दत्वा रामाय भगवानगस्त्यः पुनरब्रवीत् ॥ 45 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
sapraviśyā'śramapadaṃ lakṣmaṇo rāghavānujaḥ |
agastyaśiṣyamāsādya vākyametaduvāca ha || 1 ||
rājā daśaratho nāma jyeṣṭhastasya suto balī |
rāmaḥ prāpto muniṃ draṣṭuṃ bhāryayā saha sītayā || 2 ||
lakṣmaṇo nāma tasyāhaṃ bhrātā tvavarajo hitaḥ |
anukūlaśca bhaktaśca yadi te śrotramāgataḥ || 3 ||
te vayaṃ vanamatyugraṃ praviṣṭāḥ pitṛśāsanāt |
draṣṭumicchāmahe sarve bhagavantaṃ nivedyatām || 4 ||
tasya tad vacanaṃ śrutvā lakṣmaṇasya tapodhanaḥ |
tathetyuktvā'gniśaraṇaṃ praviveśa niveditum || 5 ||
sa praviśya muniśreṣṭhaṃ tapasā duṣpradharṣaṇam |
kṛtāñjaliruvācedaṃ rāmāgamanamañjasā || 6 ||
yathoktaṃ lakṣmaṇenaiva śiṣyo'gastyasya sammataḥ |
putrau daśarathasyemau rāmo lakṣmaṇa eva ca || 7 ||
praviṣṭāvāśramapadaṃ sītayā saha bhāryayā |
draṣṭuṃ bhavantamāyātau śuśrūṣārthamarindamau || 8 ||
yadatrānantaraṃ tattvamājñāpayitumarhasi |
tataśśiṣyādupaśrutya prāptaṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 9 ||
vaidehīṃ ca mahābhāgāmidaṃ vacanamabravīt |
diṣṭyā rāmaścirasyādya draṣṭuṃ māṃ samupāgataḥ || 10 ||
manasā kāṅkṣitaṃ hyasya mayāpyāgamanaṃ prati |
gamyatāṃ satkṛto rāmassabhāryassahalakṣmaṇaḥ || 11 ||
praveśyatāṃ samīpaṃ me kiṃ cāsau na praveśitaḥ |
evamuktastu muninā dharmajñena mahātmanā || 12 ||
abhivādyābravīcchiṣyastatheti niyatāñjaliḥ |
tato niṣkramya sambhrāntaśśiṣyo lakṣmaṇamabravīt || 13 ||
kvāsau rāmo muniṃ draṣṭumetu praviśatu svayam |
tato gatvā''śramapadaṃ śiṣyeṇa saha lakṣmaṇaḥ || 14 ||
darśayāmāsa kākutsthaṃ sītāṃ ca janakātmajām |
taṃ śiṣyaḥ praśrito vākyamagastyavacanaṃ bruvan || 15 ||
prāveśayadyathānyāyaṃ satkārārhaṃ susatkṛtam |
praviveśa tato rāmassītayā sahalakṣmaṇaḥ || 16 ||
praśāntahariṇākīrṇamāśramaṃ hyavalokayan |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 17 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 18 ||
dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 19 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 20 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 21 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 22 ||
dhāturvidhātuḥ sthānaṃ ca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 23 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 24 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
sa tatra brahmaṇaḥ sthānamagneḥ sthānaṃ tathaiva ca || 25 ||
viṣṇoḥ sthānaṃ mahendrasya sthānaṃ caiva vivasvataḥ |
somasthānaṃ bhagasthānaṃ sthānaṃ kauberameva ca || 26 ||
dāturvidhātuḥ sthāneca vāyoḥ sthānaṃ tathaiva ca |
nāgarājasya ca sthānamanantasya mahātmanaḥ || 27 ||
sthānaṃ tathaiva gāyatryā vasūnāṃ sthānameva ca |
sthānaṃ ca pāśahastasya varuṇasya mahātmanaḥ || 28 ||
kārtikeyasya ca sthānaṃ dharmasthānaṃ ca paśyati |
tataśśiṣyaiḥ parivṛto munirapyabhiniṣpatat || 29 ||
taṃ dadarśāgrato rāmo munīnāṃ dīptatejasām |
abravīdvacanaṃ vīro lakṣmaṇaṃ lakṣmivardhanam || 30 ||
eṣa lakṣmaṇa niṣkrāmatyagastyo bhagavānṛṣiḥ |
audāryeṇāvagacchāmi nidhānaṃ tapasāmimam || 31 ||
evamuktvā mahābāhuragastyaṃ sūryavarcasam |
jagrāha paramaprītastasya pādau parantapaḥ || 32 ||
abhivādya tu dharmātmā tasthau rāmaḥ kṛtāñjaliḥ |
sītayā saha vaidehyā tadā rāmaḥ salakṣmaṇaḥ || 33 ||
pratijagrāha kākutsthamarcayitvāsanodakaiḥ |
kuśalapraśnamuktvā ca āsyatāmiti cābravīt || 34 ||
agniṃ hutvā pradāyārghyamatithīn pratipūjya ca |
vānaprasthyena dharmeṇa sa teṣāṃ bhojanaṃ dadau || 35 ||
prathamaṃ copaviśyātha dharmajño munipuṅgavaḥ |
uvāca rāmamāsīnaṃ prāñjaliṃ dharmakovidam || 36 ||
agniṃ hutvā pradāyārghyamatithiṃ pratipūjayet |
anyathā khalu kākutstha tapasvī samudācaran || 37 ||
duḥsākṣīva pare loke svāni māṃsāni bhakṣayet |
rājā sarvasya lokasya dharmacārī mahārathaḥ || 38 ||
pūjanīyaśca mānyaśca bhavān prāptaḥ priyātithiḥ |
evamuktvā phalairmūlaiḥ puṣpairanyaiśca rāghavam || 39 ||
pūjayitvā yathākāmaṃ punareva tato'bravīt |
idaṃ divyaṃ mahaccāpaṃ hemaratnavibhūṣitam || 40 ||
vaiṣṇavaṃ puruṣavyāghra nirmitaṃ viśvakarmaṇā |
amoghassūryasaṅkāśo brahmadattaśśarottamaḥ || 41 ||
dattau mama mahendreṇa tūṇī cākṣayasāyakau |
sampūrṇau niśitairbāṇairjvaladbhiriva pāvakaiḥ || 42 ||
mahārajatakośo'yamasirhemavibhūṣitaḥ |
anena dhanuṣā rāma hatvā saṅkhye mahāsurān || 43 ||
ājahāra śriyaṃ dīptāṃ purā viṣṇurdivaukasām |
taddhanustau ca tūṇīrau śaraṃ khaṅgaṃ ca mānada || 44 ||
jayāya pratigṛhṇīṣva vajraṃ vajradharo yathā |
evamuktvā mahātejāḥ samastaṃ tadvarāyudham |
datvā rāmāya bhagavānagastyaḥ punarabravīt || 45 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.