ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ।
കൃതാതിഥ്യോഽഥ രാമസ്തു സൂര്യസ്യോദയനം പ്രതി ।
ആമ്നത്റ്യ സ മുനീന്സര്വാന്വനമേവാന്വഗാഹത ॥ 1 ॥
നാനാമൃഗഗണാകീര്ണമൃക്ഷശാര്ദൂല സേവിതമ് ।
ധ്വസ്തവൃക്ഷലതാഗുല്മം ദുര്ദര്ശസലിലാശയമ് ॥ 2 ॥
നിഷ്കൂജനാനാശകുനിഝില്ലികാഗണനാദിതമ് ।
ലക്ഷ്മണാനുഗതോ രാമോ വനമധ്യം ദദര്ശ ഹ ॥ 3 ॥
സീതയാ സഹ കാകുത്സ്ഥസ്തസ്മിനഘോരമൃഗായുതേ ।
ദദര്ശ ഗിരിശൃങ്ഗാഭം പുരുഷാദം മഹാസ്വനമ് ॥ 4 ॥
ഗമ്ഭീരാക്ഷം മഹാവക്ത്രം വികടം വിഷമോദരമ് ।
ബീഭത്സം വിഷമം ദീര്ഘം വികൃതം ഘോരദര്ശനമ് ॥ 5 ॥
വസാനം ചര്മ വൈയാഘ്രം വസാര്ദ്രം രുധിരോക്ഷിതമ് ।
ത്രാസനം സര്വഭൂതാനാം വ്യാദിതാസ്യമിവാന്തകമ് ॥ 6 ॥
ത്രീന്സിമ്ഹാന്ശ്ചതുരോ വ്യാഘ്രാന്ദ്വൌ വൃകൌ പൃഷതാന്ദശ ।
സവിഷാണം വസാദിഗ്ധം ഗജസ്യ ച ശിരോ മഹത് ।
അവസജ്യായസേ ശൂലേ വിനദന്തം മഹാസ്വനമ് ॥ 7 ॥
സ രാമം ലക്ഷ്മണം ചൈവ സീതാം ദൃഷ്ട്വാ ച മൈഥിലീമ് ।
അഭ്യധാവത്സുസങ്കൃദ്ധഃ പ്രജാഃ കാല ഇവാന്തകഃ ॥ 8 ॥
സ കൃത്വാ ഭൈരവം നാദം ചാലയന്നിവ മേദിനീമ് ।
അങ്കേനാദായ വൈദേഹീമപക്രമ്യ തതോഽബ്രവീത് ॥ 9 ॥
യുവാം ജടാചീരധരൌ സഭാര്യൌ ക്ഷീണജീവിതൌ ।
പ്രവിഷ്ടൌ ദണ്ഡകാരണ്യം ശരചാപാസിധാരിണൌ ॥ 10 ॥
കഥം താപസയോര്വാം ച വാസഃ പ്രമദയാ സഹ ।
അധര്മചാരിണൌ പാപൌ കൌ യുവാം മുനിദൂഷകൌ ॥ 11 ॥
അഹം വനമിദം ദുര്ഗം വിരാധോ നാമ രാക്ഷസഃ ।
ചരാമി സായുധോ നിത്യമൃഷിമാംസാനി ഭക്ഷയന് ॥ 12 ॥
ഇയം നാരീ വരാരോഹാ മമ ഭാര്യാ ഭവിഷ്യതി ।
യുവയോഃ പാപയോശ്ചാഹം പാസ്യാമി രുധിരം മൃധേ ॥ 13 ॥
തസ്യൈവം ബ്രുവതോ ദുഷ്ടം വിരാധസ്യ ദുരാത്മനഃ ।
ശ്രുത്വാ സഗര്വിതം വാക്യം സമ്ഭ്രാന്താ ജനകാത്മജാ ॥ 14 ॥
സീതാ പ്രവേപതോദ്വേഗാത് പ്രാവാതേ കദലീ യഥാ ॥ 15 ॥
താം ദൃഷ്ട്വാ രാഘവഃ സീതാം വിരാധാങ്കഗതാം ശുഭാമ് ।
അബ്രവീല്ലക്ഷ്മണം വാക്യം മുഖേന പരിശുഷ്യതാ ॥ 16 ॥
പശ്യ സൌമ്യ നരേന്ദ്രസ്യ ജനകസ്യാത്മസമ്ഭവാമ് ।
മമ ഭാര്യാം ശുഭാചാരാം വിരാധാങ്കേ പ്രവേശിതാമ് ॥ 17 ॥
അത്യന്തസുഖസമ്മവൃദ്ധാം രാജപുത്രീം യശസ്വിനീമ് ।
യദഭിപ്രേതമസ്മാസു പ്രിയം വരവൃതം ച യത് ॥ 18 ॥
കൈകേയ്യാസ്തു സുസംവൃത്തം ക്ഷിപ്രമദ്യൈവ ലക്ഷ്മണ ।
യാ ന തുഷ്യതി രാജ്യേന പുത്രാര്ഥേ ദീര്ഘദര്ശിനീ ॥ 19 ॥
യയാഹം സര്വഭൂതാനാം പ്രിയഃ പ്രസ്ഥാപിതോ വനമ് ।
അദ്യേദാനീം സകാമാ സാ യാ മാതാ മധ്യമാ മമ ॥ 20 ॥
പരസ്പര്ശാത്തു വൈദേഹ്യാഃ ന ദുഃഖതരമസ്തിമേ ।
പിതുര്വിനാശാത്സൌമിത്രേ സ്വരാജ്യഹരണാത്തഥാ ॥ 21 ॥
ഇതി ബ്രുവതി കാകുത്സ്ഥേ ബാഷ്പശോകപരിപ്ലുതേ ।
അബ്രവീല്ലക്ഷ്മണഃ ക്രുദ്ധോ രുദ്ധോ നാഗ ഇവ ശ്വസന് ॥ 22 ॥
അനാഥ ഇവ ഭൂതാനാം നാഥസ്ത്വം വാസവോപമഃ ।
മയാ പ്രേഷ്യേണ കാകുത്സ്ഥ കിമര്ഥം പരിതപ്യസേ ॥ 23 ॥
ശരേണ നിഹതസ്യാദ്യ മയാ ക്രുദ്ധേന രക്ഷസഃ ।
വിരാധസ്യ ഗതാസോര്ഹി മഹീ പാസ്യതി ശോണിതമ് ॥ 24 ॥
രാജ്യകാമേ മമ ക്രോധോ ഭരതേ യോ ബഭൂവ ഹ ।
തം വിരാധേ പ്രമോക്ഷ്യാമി വജ്രീ വജ്രമിവാചലേ ॥ 25 ॥
മമ ഭുജബലവേഗവേഗിതഃ പതതു ശരോഽസ്യ മഹാന്മഹോരസി ।
വ്യപനയതു തനോശ്ച ജീവിതം പതതു തതസ്സമഹീം വിഘൂര്ണിതഃ ॥ 26 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ദ്വിതീയസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
kṛtātithyo'tha rāmastu sūryasyodayanaṃ prati |
āmnatṟya sa munīnsarvānvanamevānvagāhata || 1 ||
nānāmṛgagaṇākīrṇamṛkṣaśārdūla sevitam |
dhvastavṛkṣalatāgulmaṃ durdarśasalilāśayam || 2 ||
niṣkūjanānāśakunijhillikāgaṇanāditam |
lakṣmaṇānugato rāmo vanamadhyaṃ dadarśa ha || 3 ||
sītayā saha kākutsthastasminaghoramṛgāyute |
dadarśa giriśṛṅgābhaṃ puruṣādaṃ mahāsvanam || 4 ||
gambhīrākṣaṃ mahāvaktraṃ vikaṭaṃ viṣamodaram |
bībhatsaṃ viṣamaṃ dīrghaṃ vikṛtaṃ ghoradarśanam || 5 ||
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ vasārdraṃ rudhirokṣitam |
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ vyāditāsyamivāntakam || 6 ||
trīnsimhānścaturo vyāghrāndvau vṛkau pṛṣatāndaśa |
saviṣāṇaṃ vasādigdhaṃ gajasya ca śiro mahat |
avasajyāyase śūle vinadantaṃ mahāsvanam || 7 ||
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ || 8 ||
sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayanniva medinīm |
aṅkenādāya vaidehīmapakramya tato'bravīt || 9 ||
yuvāṃ jaṭācīradharau sabhāryau kṣīṇajīvitau |
praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ śaracāpāsidhāriṇau || 10 ||
kathaṃ tāpasayorvāṃ ca vāsaḥ pramadayā saha |
adharmacāriṇau pāpau kau yuvāṃ munidūṣakau || 11 ||
ahaṃ vanamidaṃ durgaṃ virādho nāma rākṣasaḥ |
carāmi sāyudho nityamṛṣimāṃsāni bhakṣayan || 12 ||
iyaṃ nārī varārohā mama bhāryā bhaviṣyati |
yuvayoḥ pāpayoścāhaṃ pāsyāmi rudhiraṃ mṛdhe || 13 ||
tasyaivaṃ bruvato duṣṭaṃ virādhasya durātmanaḥ |
śrutvā sagarvitaṃ vākyaṃ sambhrāntā janakātmajā || 14 ||
sītā pravepatodvegāt prāvāte kadalī yathā || 15 ||
tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ virādhāṅkagatāṃ śubhām |
abravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā || 16 ||
paśya saumya narendrasya janakasyātmasambhavām |
mama bhāryāṃ śubhācārāṃ virādhāṅke praveśitām || 17 ||
atyantasukhasammavṛddhāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |
yadabhipretamasmāsu priyaṃ varavṛtaṃ ca yat || 18 ||
kaikeyyāstu susaṃvṛttaṃ kṣipramadyaiva lakṣmaṇa |
yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrghadarśinī || 19 ||
yayāhaṃ sarvabhūtānāṃ priyaḥ prasthāpito vanam |
adyedānīṃ sakāmā sā yā mātā madhyamā mama || 20 ||
parasparśāttu vaidehyāḥ na duḥkhataramastime |
piturvināśātsaumitre svarājyaharaṇāttathā || 21 ||
iti bruvati kākutsthe bāṣpaśokapariplute |
abravīllakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan || 22 ||
anātha iva bhūtānāṃ nāthastvaṃ vāsavopamaḥ |
mayā preṣyeṇa kākutstha kimarthaṃ paritapyase || 23 ||
śareṇa nihatasyādya mayā kruddhena rakṣasaḥ |
virādhasya gatāsorhi mahī pāsyati śoṇitam || 24 ||
rājyakāme mama krodho bharate yo babhūva ha |
taṃ virādhe pramokṣyāmi vajrī vajramivācale || 25 ||
mama bhujabalavegavegitaḥ patatu śaro'sya mahānmahorasi |
vyapanayatu tanośca jīvitaṃ patatu tatassamahīṃ vighūrṇitaḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्वितीयस्सर्गः ।
कृतातिथ्योऽथ रामस्तु सूर्यस्योदयनं प्रति ।
आम्नत्ऱ्य स मुनीन्सर्वान्वनमेवान्वगाहत ॥ 1 ॥
नानामृगगणाकीर्णमृक्षशार्दूल सेवितम् ।
ध्वस्तवृक्षलतागुल्मं दुर्दर्शसलिलाशयम् ॥ 2 ॥
निष्कूजनानाशकुनिझिल्लिकागणनादितम् ।
लक्ष्मणानुगतो रामो वनमध्यं ददर्श ह ॥ 3 ॥
सीतया सह काकुत्स्थस्तस्मिनघोरमृगायुते ।
ददर्श गिरिशृङ्गाभं पुरुषादं महास्वनम् ॥ 4 ॥
गम्भीराक्षं महावक्त्रं विकटं विषमोदरम् ।
बीभत्सं विषमं दीर्घं विकृतं घोरदर्शनम् ॥ 5 ॥
वसानं चर्म वैयाघ्रं वसार्द्रं रुधिरोक्षितम् ।
त्रासनं सर्वभूतानां व्यादितास्यमिवान्तकम् ॥ 6 ॥
त्रीन्सिम्हान्श्चतुरो व्याघ्रान्द्वौ वृकौ पृषतान्दश ।
सविषाणं वसादिग्धं गजस्य च शिरो महत् ।
अवसज्यायसे शूले विनदन्तं महास्वनम् ॥ 7 ॥
स रामं लक्ष्मणं चैव सीतां दृष्ट्वा च मैथिलीम् ।
अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धः प्रजाः काल इवान्तकः ॥ 8 ॥
स कृत्वा भैरवं नादं चालयन्निव मेदिनीम् ।
अङ्केनादाय वैदेहीमपक्रम्य ततोऽब्रवीत् ॥ 9 ॥
युवां जटाचीरधरौ सभार्यौ क्षीणजीवितौ ।
प्रविष्टौ दण्डकारण्यं शरचापासिधारिणौ ॥ 10 ॥
कथं तापसयोर्वां च वासः प्रमदया सह ।
अधर्मचारिणौ पापौ कौ युवां मुनिदूषकौ ॥ 11 ॥
अहं वनमिदं दुर्गं विराधो नाम राक्षसः ।
चरामि सायुधो नित्यमृषिमांसानि भक्षयन् ॥ 12 ॥
इयं नारी वरारोहा मम भार्या भविष्यति ।
युवयोः पापयोश्चाहं पास्यामि रुधिरं मृधे ॥ 13 ॥
तस्यैवं ब्रुवतो दुष्टं विराधस्य दुरात्मनः ।
श्रुत्वा सगर्वितं वाक्यं सम्भ्रान्ता जनकात्मजा ॥ 14 ॥
सीता प्रवेपतोद्वेगात् प्रावाते कदली यथा ॥ 15 ॥
तां दृष्ट्वा राघवः सीतां विराधाङ्कगतां शुभाम् ।
अब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥ 16 ॥
पश्य सौम्य नरेन्द्रस्य जनकस्यात्मसम्भवाम् ।
मम भार्यां शुभाचारां विराधाङ्के प्रवेशिताम् ॥ 17 ॥
अत्यन्तसुखसम्मवृद्धां राजपुत्रीं यशस्विनीम् ।
यदभिप्रेतमस्मासु प्रियं वरवृतं च यत् ॥ 18 ॥
कैकेय्यास्तु सुसंवृत्तं क्षिप्रमद्यैव लक्ष्मण ।
या न तुष्यति राज्येन पुत्रार्थे दीर्घदर्शिनी ॥ 19 ॥
ययाहं सर्वभूतानां प्रियः प्रस्थापितो वनम् ।
अद्येदानीं सकामा सा या माता मध्यमा मम ॥ 20 ॥
परस्पर्शात्तु वैदेह्याः न दुःखतरमस्तिमे ।
पितुर्विनाशात्सौमित्रे स्वराज्यहरणात्तथा ॥ 21 ॥
इति ब्रुवति काकुत्स्थे बाष्पशोकपरिप्लुते ।
अब्रवील्लक्ष्मणः क्रुद्धो रुद्धो नाग इव श्वसन् ॥ 22 ॥
अनाथ इव भूतानां नाथस्त्वं वासवोपमः ।
मया प्रेष्येण काकुत्स्थ किमर्थं परितप्यसे ॥ 23 ॥
शरेण निहतस्याद्य मया क्रुद्धेन रक्षसः ।
विराधस्य गतासोर्हि मही पास्यति शोणितम् ॥ 24 ॥
राज्यकामे मम क्रोधो भरते यो बभूव ह ।
तं विराधे प्रमोक्ष्यामि वज्री वज्रमिवाचले ॥ 25 ॥
मम भुजबलवेगवेगितः पततु शरोऽस्य महान्महोरसि ।
व्यपनयतु तनोश्च जीवितं पततु ततस्समहीं विघूर्णितः ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
kṛtātithyo'tha rāmastu sūryasyodayanaṃ prati |
āmnatṟya sa munīnsarvānvanamevānvagāhata || 1 ||
nānāmṛgagaṇākīrṇamṛkṣaśārdūla sevitam |
dhvastavṛkṣalatāgulmaṃ durdarśasalilāśayam || 2 ||
niṣkūjanānāśakunijhillikāgaṇanāditam |
lakṣmaṇānugato rāmo vanamadhyaṃ dadarśa ha || 3 ||
sītayā saha kākutsthastasminaghoramṛgāyute |
dadarśa giriśṛṅgābhaṃ puruṣādaṃ mahāsvanam || 4 ||
gambhīrākṣaṃ mahāvaktraṃ vikaṭaṃ viṣamodaram |
bībhatsaṃ viṣamaṃ dīrghaṃ vikṛtaṃ ghoradarśanam || 5 ||
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ vasārdraṃ rudhirokṣitam |
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ vyāditāsyamivāntakam || 6 ||
trīnsimhānścaturo vyāghrāndvau vṛkau pṛṣatāndaśa |
saviṣāṇaṃ vasādigdhaṃ gajasya ca śiro mahat |
avasajyāyase śūle vinadantaṃ mahāsvanam || 7 ||
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ || 8 ||
sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayanniva medinīm |
aṅkenādāya vaidehīmapakramya tato'bravīt || 9 ||
yuvāṃ jaṭācīradharau sabhāryau kṣīṇajīvitau |
praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ śaracāpāsidhāriṇau || 10 ||
kathaṃ tāpasayorvāṃ ca vāsaḥ pramadayā saha |
adharmacāriṇau pāpau kau yuvāṃ munidūṣakau || 11 ||
ahaṃ vanamidaṃ durgaṃ virādho nāma rākṣasaḥ |
carāmi sāyudho nityamṛṣimāṃsāni bhakṣayan || 12 ||
iyaṃ nārī varārohā mama bhāryā bhaviṣyati |
yuvayoḥ pāpayoścāhaṃ pāsyāmi rudhiraṃ mṛdhe || 13 ||
tasyaivaṃ bruvato duṣṭaṃ virādhasya durātmanaḥ |
śrutvā sagarvitaṃ vākyaṃ sambhrāntā janakātmajā || 14 ||
sītā pravepatodvegāt prāvāte kadalī yathā || 15 ||
tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ virādhāṅkagatāṃ śubhām |
abravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā || 16 ||
paśya saumya narendrasya janakasyātmasambhavām |
mama bhāryāṃ śubhācārāṃ virādhāṅke praveśitām || 17 ||
atyantasukhasammavṛddhāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |
yadabhipretamasmāsu priyaṃ varavṛtaṃ ca yat || 18 ||
kaikeyyāstu susaṃvṛttaṃ kṣipramadyaiva lakṣmaṇa |
yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrghadarśinī || 19 ||
yayāhaṃ sarvabhūtānāṃ priyaḥ prasthāpito vanam |
adyedānīṃ sakāmā sā yā mātā madhyamā mama || 20 ||
parasparśāttu vaidehyāḥ na duḥkhataramastime |
piturvināśātsaumitre svarājyaharaṇāttathā || 21 ||
iti bruvati kākutsthe bāṣpaśokapariplute |
abravīllakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan || 22 ||
anātha iva bhūtānāṃ nāthastvaṃ vāsavopamaḥ |
mayā preṣyeṇa kākutstha kimarthaṃ paritapyase || 23 ||
śareṇa nihatasyādya mayā kruddhena rakṣasaḥ |
virādhasya gatāsorhi mahī pāsyati śoṇitam || 24 ||
rājyakāme mama krodho bharate yo babhūva ha |
taṃ virādhe pramokṣyāmi vajrī vajramivācale || 25 ||
mama bhujabalavegavegitaḥ patatu śaro'sya mahānmahorasi |
vyapanayatu tanośca jīvitaṃ patatu tatassamahīṃ vighūrṇitaḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.