𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑌮𑍍 ।
𑌅𑌥 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌤𑍀𑌯𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ।
𑌕𑍃𑌤𑌾𑌤𑌿𑌥𑍍𑌯𑍋𑌽𑌥 𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯𑍋𑌦𑌯𑌨𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿 ।
𑌆𑌮𑍍𑌨𑌤𑍍𑌰𑌼𑍍𑌯 𑌸 𑌮𑍁𑌨𑍀𑌨𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌵𑌨𑌮𑍇𑌵𑌾𑌨𑍍𑌵𑌗𑌾𑌹𑌤 ॥ 1 ॥
𑌨𑌾𑌨𑌾𑌮𑍃𑌗𑌗𑌣𑌾𑌕𑍀𑌰𑍍𑌣𑌮𑍃𑌕𑍍𑌷𑌶𑌾𑌰𑍍𑌦𑍂𑌲 𑌸𑍇𑌵𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌧𑍍𑌵𑌸𑍍𑌤𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌲𑌤𑌾𑌗𑍁𑌲𑍍𑌮𑌂 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌦𑌰𑍍𑌶𑌸𑌲𑌿𑌲𑌾𑌶𑌯𑌮𑍍 ॥ 2 ॥
𑌨𑌿𑌷𑍍𑌕𑍂𑌜𑌨𑌾𑌨𑌾𑌶𑌕𑍁𑌨𑌿𑌝𑌿𑌲𑍍𑌲𑌿𑌕𑌾𑌗𑌣𑌨𑌾𑌦𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌾𑌨𑍁𑌗𑌤𑍋 𑌰𑌾𑌮𑍋 𑌵𑌨𑌮𑌧𑍍𑌯𑌂 𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶 𑌹 ॥ 3 ॥
𑌸𑍀𑌤𑌯𑌾 𑌸𑌹 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑌘𑍋𑌰𑌮𑍃𑌗𑌾𑌯𑍁𑌤𑍇 ।
𑌦𑌦𑌰𑍍𑌶 𑌗𑌿𑌰𑌿𑌶𑍃𑌙𑍍𑌗𑌾𑌭𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌾𑌦𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌸𑍍𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 4 ॥
𑌗𑌮𑍍𑌭𑍀𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌵𑌕𑍍𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌵𑌿𑌕𑌟𑌂 𑌵𑌿𑌷𑌮𑍋𑌦𑌰𑌮𑍍 ।
𑌬𑍀𑌭𑌤𑍍𑌸𑌂 𑌵𑌿𑌷𑌮𑌂 𑌦𑍀𑌰𑍍𑌘𑌂 𑌵𑌿𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌘𑍋𑌰𑌦𑌰𑍍𑌶𑌨𑌮𑍍 ॥ 5 ॥
𑌵𑌸𑌾𑌨𑌂 𑌚𑌰𑍍𑌮 𑌵𑍈𑌯𑌾𑌘𑍍𑌰𑌂 𑌵𑌸𑌾𑌰𑍍𑌦𑍍𑌰𑌂 𑌰𑍁𑌧𑌿𑌰𑍋𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌤𑍍𑌰𑌾𑌸𑌨𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌦𑌿𑌤𑌾𑌸𑍍𑌯𑌮𑌿𑌵𑌾𑌨𑍍𑌤𑌕𑌮𑍍 ॥ 6 ॥
𑌤𑍍𑌰𑍀𑌨𑍍𑌸𑌿𑌮𑍍𑌹𑌾𑌨𑍍𑌶𑍍𑌚𑌤𑍁𑌰𑍋 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌘𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌦𑍍𑌵𑍗 𑌵𑍃𑌕𑍗 𑌪𑍃𑌷𑌤𑌾𑌨𑍍𑌦𑌶 ।
𑌸𑌵𑌿𑌷𑌾𑌣𑌂 𑌵𑌸𑌾𑌦𑌿𑌗𑍍𑌧𑌂 𑌗𑌜𑌸𑍍𑌯 𑌚 𑌶𑌿𑌰𑍋 𑌮𑌹𑌤𑍍 ।
𑌅𑌵𑌸𑌜𑍍𑌯𑌾𑌯𑌸𑍇 𑌶𑍂𑌲𑍇 𑌵𑌿𑌨𑌦𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌮𑌹𑌾𑌸𑍍𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 7 ॥
𑌸 𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌚 𑌮𑍈𑌥𑌿𑌲𑍀𑌮𑍍 ।
𑌅𑌭𑍍𑌯𑌧𑌾𑌵𑌤𑍍𑌸𑍁𑌸𑌙𑍍𑌕𑍃𑌦𑍍𑌧𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌃 𑌕𑌾𑌲 𑌇𑌵𑌾𑌨𑍍𑌤𑌕𑌃 ॥ 8 ॥
𑌸 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌭𑍈𑌰𑌵𑌂 𑌨𑌾𑌦𑌂 𑌚𑌾𑌲𑌯𑌨𑍍𑌨𑌿𑌵 𑌮𑍇𑌦𑌿𑌨𑍀𑌮𑍍 ।
𑌅𑌙𑍍𑌕𑍇𑌨𑌾𑌦𑌾𑌯 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍀𑌮𑌪𑌕𑍍𑌰𑌮𑍍𑌯 𑌤𑌤𑍋𑌽𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌤𑍍 ॥ 9 ॥
𑌯𑍁𑌵𑌾𑌂 𑌜𑌟𑌾𑌚𑍀𑌰𑌧𑌰𑍗 𑌸𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑍗 𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑍗 ।
𑌪𑍍𑌰𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑍗 𑌦𑌣𑍍𑌡𑌕𑌾𑌰𑌣𑍍𑌯𑌂 𑌶𑌰𑌚𑌾𑌪𑌾𑌸𑌿𑌧𑌾𑌰𑌿𑌣𑍗 ॥ 10 ॥
𑌕𑌥𑌂 𑌤𑌾𑌪𑌸𑌯𑍋𑌰𑍍𑌵𑌾𑌂 𑌚 𑌵𑌾𑌸𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌮𑌦𑌯𑌾 𑌸𑌹 ।
𑌅𑌧𑌰𑍍𑌮𑌚𑌾𑌰𑌿𑌣𑍗 𑌪𑌾𑌪𑍗 𑌕𑍗 𑌯𑍁𑌵𑌾𑌂 𑌮𑍁𑌨𑌿𑌦𑍂𑌷𑌕𑍗 ॥ 11 ॥
𑌅𑌹𑌂 𑌵𑌨𑌮𑌿𑌦𑌂 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌂 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌧𑍋 𑌨𑌾𑌮 𑌰𑌾𑌕𑍍𑌷𑌸𑌃 ।
𑌚𑌰𑌾𑌮𑌿 𑌸𑌾𑌯𑍁𑌧𑍋 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌮𑍃𑌷𑌿𑌮𑌾𑌂𑌸𑌾𑌨𑌿 𑌭𑌕𑍍𑌷𑌯𑌨𑍍 ॥ 12 ॥
𑌇𑌯𑌂 𑌨𑌾𑌰𑍀 𑌵𑌰𑌾𑌰𑍋𑌹𑌾 𑌮𑌮 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌯𑍁𑌵𑌯𑍋𑌃 𑌪𑌾𑌪𑌯𑍋𑌶𑍍𑌚𑌾𑌹𑌂 𑌪𑌾𑌸𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌰𑍁𑌧𑌿𑌰𑌂 𑌮𑍃𑌧𑍇 ॥ 13 ॥
𑌤𑌸𑍍𑌯𑍈𑌵𑌂 𑌬𑍍𑌰𑍁𑌵𑌤𑍋 𑌦𑍁𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌧𑌸𑍍𑌯 𑌦𑍁𑌰𑌾𑌤𑍍𑌮𑌨𑌃 ।
𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑌗𑌰𑍍𑌵𑌿𑌤𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌸𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌜𑌨𑌕𑌾𑌤𑍍𑌮𑌜𑌾 ॥ 14 ॥
𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍇𑌪𑌤𑍋𑌦𑍍𑌵𑍇𑌗𑌾𑌤𑍍 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌵𑌾𑌤𑍇 𑌕𑌦𑌲𑍀 𑌯𑌥𑌾 ॥ 15 ॥
𑌤𑌾𑌂 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑍍𑌵𑌾 𑌰𑌾𑌘𑌵𑌃 𑌸𑍀𑌤𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌧𑌾𑌙𑍍𑌕𑌗𑌤𑌾𑌂 𑌶𑍁𑌭𑌾𑌮𑍍 ।
𑌅𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌲𑍍𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌮𑍁𑌖𑍇𑌨 𑌪𑌰𑌿𑌶𑍁𑌷𑍍𑌯𑌤𑌾 ॥ 16 ॥
𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌸𑍗𑌮𑍍𑌯 𑌨𑌰𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌜𑌨𑌕𑌸𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌸𑌮𑍍𑌭𑌵𑌾𑌮𑍍 ।
𑌮𑌮 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌶𑍁𑌭𑌾𑌚𑌾𑌰𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌧𑌾𑌙𑍍𑌕𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌵𑍇𑌶𑌿𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌅𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌸𑍁𑌖𑌸𑌮𑍍𑌮𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌾𑌂 𑌰𑌾𑌜𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍀𑌂 𑌯𑌶𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑍀𑌮𑍍 ।
𑌯𑌦𑌭𑌿𑌪𑍍𑌰𑍇𑌤𑌮𑌸𑍍𑌮𑌾𑌸𑍁 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌵𑌰𑌵𑍃𑌤𑌂 𑌚 𑌯𑌤𑍍 ॥ 18 ॥
𑌕𑍈𑌕𑍇𑌯𑍍𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌸𑍁𑌸𑌂𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌿𑌪𑍍𑌰𑌮𑌦𑍍𑌯𑍈𑌵 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣 ।
𑌯𑌾 𑌨 𑌤𑍁𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌦𑍀𑌰𑍍𑌘𑌦𑌰𑍍𑌶𑌿𑌨𑍀 ॥ 19 ॥
𑌯𑌯𑌾𑌹𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌥𑌾𑌪𑌿𑌤𑍋 𑌵𑌨𑌮𑍍 ।
𑌅𑌦𑍍𑌯𑍇𑌦𑌾𑌨𑍀𑌂 𑌸𑌕𑌾𑌮𑌾 𑌸𑌾 𑌯𑌾 𑌮𑌾𑌤𑌾 𑌮𑌧𑍍𑌯𑌮𑌾 𑌮𑌮 ॥ 20 ॥
𑌪𑌰𑌸𑍍𑌪𑌰𑍍𑌶𑌾𑌤𑍍𑌤𑍁 𑌵𑍈𑌦𑍇𑌹𑍍𑌯𑌾𑌃 𑌨 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌤𑌰𑌮𑌸𑍍𑌤𑌿𑌮𑍇 ।
𑌪𑌿𑌤𑍁𑌰𑍍𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑌾𑌤𑍍𑌸𑍗𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌸𑍍𑌵𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌹𑌰𑌣𑌾𑌤𑍍𑌤𑌥𑌾 ॥ 21 ॥
𑌇𑌤𑌿 𑌬𑍍𑌰𑍁𑌵𑌤𑌿 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥𑍇 𑌬𑌾𑌷𑍍𑌪𑌶𑍋𑌕𑌪𑌰𑌿𑌪𑍍𑌲𑍁𑌤𑍇 ।
𑌅𑌬𑍍𑌰𑌵𑍀𑌲𑍍𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑌣𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍁𑌦𑍍𑌧𑍋 𑌰𑍁𑌦𑍍𑌧𑍋 𑌨𑌾𑌗 𑌇𑌵 𑌶𑍍𑌵𑌸𑌨𑍍 ॥ 22 ॥
𑌅𑌨𑌾𑌥 𑌇𑌵 𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌨𑌾𑌥𑌸𑍍𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌵𑌾𑌸𑌵𑍋𑌪𑌮𑌃 ।
𑌮𑌯𑌾 𑌪𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌯𑍇𑌣 𑌕𑌾𑌕𑍁𑌤𑍍𑌸𑍍𑌥 𑌕𑌿𑌮𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌤𑌪𑍍𑌯𑌸𑍇 ॥ 23 ॥
𑌶𑌰𑍇𑌣 𑌨𑌿𑌹𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾𑌦𑍍𑌯 𑌮𑌯𑌾 𑌕𑍍𑌰𑍁𑌦𑍍𑌧𑍇𑌨 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌸𑌃 ।
𑌵𑌿𑌰𑌾𑌧𑌸𑍍𑌯 𑌗𑌤𑌾𑌸𑍋𑌰𑍍𑌹𑌿 𑌮𑌹𑍀 𑌪𑌾𑌸𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌶𑍋𑌣𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 24 ॥
𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌕𑌾𑌮𑍇 𑌮𑌮 𑌕𑍍𑌰𑍋𑌧𑍋 𑌭𑌰𑌤𑍇 𑌯𑍋 𑌬𑌭𑍂𑌵 𑌹 ।
𑌤𑌂 𑌵𑌿𑌰𑌾𑌧𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑌾𑌮𑌿 𑌵𑌜𑍍𑌰𑍀 𑌵𑌜𑍍𑌰𑌮𑌿𑌵𑌾𑌚𑌲𑍇 ॥ 25 ॥
𑌮𑌮 𑌭𑍁𑌜𑌬𑌲𑌵𑍇𑌗𑌵𑍇𑌗𑌿𑌤𑌃 𑌪𑌤𑌤𑍁 𑌶𑌰𑍋𑌽𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌹𑌾𑌨𑍍𑌮𑌹𑍋𑌰𑌸𑌿 ।
𑌵𑍍𑌯𑌪𑌨𑌯𑌤𑍁 𑌤𑌨𑍋𑌶𑍍𑌚 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌂 𑌪𑌤𑌤𑍁 𑌤𑌤𑌸𑍍𑌸𑌮𑌹𑍀𑌂 𑌵𑌿𑌘𑍂𑌰𑍍𑌣𑌿𑌤𑌃 ॥ 26 ॥
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌮𑌦𑍍𑌰𑌾𑌮𑌾𑌯𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌲𑍍𑌮𑍀𑌕𑍀𑌯 𑌆𑌦𑌿𑌕𑌾𑌵𑍍𑌯𑍇 𑌅𑌰𑌣𑍍𑌯𑌕𑌾𑌣𑍍𑌡𑍇 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌤𑍀𑌯𑌸𑍍𑌸𑌰𑍍𑌗𑌃 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
kṛtātithyo'tha rāmastu sūryasyodayanaṃ prati |
āmnatṟya sa munīnsarvānvanamevānvagāhata || 1 ||
nānāmṛgagaṇākīrṇamṛkṣaśārdūla sevitam |
dhvastavṛkṣalatāgulmaṃ durdarśasalilāśayam || 2 ||
niṣkūjanānāśakunijhillikāgaṇanāditam |
lakṣmaṇānugato rāmo vanamadhyaṃ dadarśa ha || 3 ||
sītayā saha kākutsthastasminaghoramṛgāyute |
dadarśa giriśṛṅgābhaṃ puruṣādaṃ mahāsvanam || 4 ||
gambhīrākṣaṃ mahāvaktraṃ vikaṭaṃ viṣamodaram |
bībhatsaṃ viṣamaṃ dīrghaṃ vikṛtaṃ ghoradarśanam || 5 ||
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ vasārdraṃ rudhirokṣitam |
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ vyāditāsyamivāntakam || 6 ||
trīnsimhānścaturo vyāghrāndvau vṛkau pṛṣatāndaśa |
saviṣāṇaṃ vasādigdhaṃ gajasya ca śiro mahat |
avasajyāyase śūle vinadantaṃ mahāsvanam || 7 ||
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ || 8 ||
sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayanniva medinīm |
aṅkenādāya vaidehīmapakramya tato'bravīt || 9 ||
yuvāṃ jaṭācīradharau sabhāryau kṣīṇajīvitau |
praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ śaracāpāsidhāriṇau || 10 ||
kathaṃ tāpasayorvāṃ ca vāsaḥ pramadayā saha |
adharmacāriṇau pāpau kau yuvāṃ munidūṣakau || 11 ||
ahaṃ vanamidaṃ durgaṃ virādho nāma rākṣasaḥ |
carāmi sāyudho nityamṛṣimāṃsāni bhakṣayan || 12 ||
iyaṃ nārī varārohā mama bhāryā bhaviṣyati |
yuvayoḥ pāpayoścāhaṃ pāsyāmi rudhiraṃ mṛdhe || 13 ||
tasyaivaṃ bruvato duṣṭaṃ virādhasya durātmanaḥ |
śrutvā sagarvitaṃ vākyaṃ sambhrāntā janakātmajā || 14 ||
sītā pravepatodvegāt prāvāte kadalī yathā || 15 ||
tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ virādhāṅkagatāṃ śubhām |
abravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā || 16 ||
paśya saumya narendrasya janakasyātmasambhavām |
mama bhāryāṃ śubhācārāṃ virādhāṅke praveśitām || 17 ||
atyantasukhasammavṛddhāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |
yadabhipretamasmāsu priyaṃ varavṛtaṃ ca yat || 18 ||
kaikeyyāstu susaṃvṛttaṃ kṣipramadyaiva lakṣmaṇa |
yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrghadarśinī || 19 ||
yayāhaṃ sarvabhūtānāṃ priyaḥ prasthāpito vanam |
adyedānīṃ sakāmā sā yā mātā madhyamā mama || 20 ||
parasparśāttu vaidehyāḥ na duḥkhataramastime |
piturvināśātsaumitre svarājyaharaṇāttathā || 21 ||
iti bruvati kākutsthe bāṣpaśokapariplute |
abravīllakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan || 22 ||
anātha iva bhūtānāṃ nāthastvaṃ vāsavopamaḥ |
mayā preṣyeṇa kākutstha kimarthaṃ paritapyase || 23 ||
śareṇa nihatasyādya mayā kruddhena rakṣasaḥ |
virādhasya gatāsorhi mahī pāsyati śoṇitam || 24 ||
rājyakāme mama krodho bharate yo babhūva ha |
taṃ virādhe pramokṣyāmi vajrī vajramivācale || 25 ||
mama bhujabalavegavegitaḥ patatu śaro'sya mahānmahorasi |
vyapanayatu tanośca jīvitaṃ patatu tatassamahīṃ vighūrṇitaḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ द्वितीयस्सर्गः ।
कृतातिथ्योऽथ रामस्तु सूर्यस्योदयनं प्रति ।
आम्नत्ऱ्य स मुनीन्सर्वान्वनमेवान्वगाहत ॥ 1 ॥
नानामृगगणाकीर्णमृक्षशार्दूल सेवितम् ।
ध्वस्तवृक्षलतागुल्मं दुर्दर्शसलिलाशयम् ॥ 2 ॥
निष्कूजनानाशकुनिझिल्लिकागणनादितम् ।
लक्ष्मणानुगतो रामो वनमध्यं ददर्श ह ॥ 3 ॥
सीतया सह काकुत्स्थस्तस्मिनघोरमृगायुते ।
ददर्श गिरिशृङ्गाभं पुरुषादं महास्वनम् ॥ 4 ॥
गम्भीराक्षं महावक्त्रं विकटं विषमोदरम् ।
बीभत्सं विषमं दीर्घं विकृतं घोरदर्शनम् ॥ 5 ॥
वसानं चर्म वैयाघ्रं वसार्द्रं रुधिरोक्षितम् ।
त्रासनं सर्वभूतानां व्यादितास्यमिवान्तकम् ॥ 6 ॥
त्रीन्सिम्हान्श्चतुरो व्याघ्रान्द्वौ वृकौ पृषतान्दश ।
सविषाणं वसादिग्धं गजस्य च शिरो महत् ।
अवसज्यायसे शूले विनदन्तं महास्वनम् ॥ 7 ॥
स रामं लक्ष्मणं चैव सीतां दृष्ट्वा च मैथिलीम् ।
अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धः प्रजाः काल इवान्तकः ॥ 8 ॥
स कृत्वा भैरवं नादं चालयन्निव मेदिनीम् ।
अङ्केनादाय वैदेहीमपक्रम्य ततोऽब्रवीत् ॥ 9 ॥
युवां जटाचीरधरौ सभार्यौ क्षीणजीवितौ ।
प्रविष्टौ दण्डकारण्यं शरचापासिधारिणौ ॥ 10 ॥
कथं तापसयोर्वां च वासः प्रमदया सह ।
अधर्मचारिणौ पापौ कौ युवां मुनिदूषकौ ॥ 11 ॥
अहं वनमिदं दुर्गं विराधो नाम राक्षसः ।
चरामि सायुधो नित्यमृषिमांसानि भक्षयन् ॥ 12 ॥
इयं नारी वरारोहा मम भार्या भविष्यति ।
युवयोः पापयोश्चाहं पास्यामि रुधिरं मृधे ॥ 13 ॥
तस्यैवं ब्रुवतो दुष्टं विराधस्य दुरात्मनः ।
श्रुत्वा सगर्वितं वाक्यं सम्भ्रान्ता जनकात्मजा ॥ 14 ॥
सीता प्रवेपतोद्वेगात् प्रावाते कदली यथा ॥ 15 ॥
तां दृष्ट्वा राघवः सीतां विराधाङ्कगतां शुभाम् ।
अब्रवील्लक्ष्मणं वाक्यं मुखेन परिशुष्यता ॥ 16 ॥
पश्य सौम्य नरेन्द्रस्य जनकस्यात्मसम्भवाम् ।
मम भार्यां शुभाचारां विराधाङ्के प्रवेशिताम् ॥ 17 ॥
अत्यन्तसुखसम्मवृद्धां राजपुत्रीं यशस्विनीम् ।
यदभिप्रेतमस्मासु प्रियं वरवृतं च यत् ॥ 18 ॥
कैकेय्यास्तु सुसंवृत्तं क्षिप्रमद्यैव लक्ष्मण ।
या न तुष्यति राज्येन पुत्रार्थे दीर्घदर्शिनी ॥ 19 ॥
ययाहं सर्वभूतानां प्रियः प्रस्थापितो वनम् ।
अद्येदानीं सकामा सा या माता मध्यमा मम ॥ 20 ॥
परस्पर्शात्तु वैदेह्याः न दुःखतरमस्तिमे ।
पितुर्विनाशात्सौमित्रे स्वराज्यहरणात्तथा ॥ 21 ॥
इति ब्रुवति काकुत्स्थे बाष्पशोकपरिप्लुते ।
अब्रवील्लक्ष्मणः क्रुद्धो रुद्धो नाग इव श्वसन् ॥ 22 ॥
अनाथ इव भूतानां नाथस्त्वं वासवोपमः ।
मया प्रेष्येण काकुत्स्थ किमर्थं परितप्यसे ॥ 23 ॥
शरेण निहतस्याद्य मया क्रुद्धेन रक्षसः ।
विराधस्य गतासोर्हि मही पास्यति शोणितम् ॥ 24 ॥
राज्यकामे मम क्रोधो भरते यो बभूव ह ।
तं विराधे प्रमोक्ष्यामि वज्री वज्रमिवाचले ॥ 25 ॥
मम भुजबलवेगवेगितः पततु शरोऽस्य महान्महोरसि ।
व्यपनयतु तनोश्च जीवितं पततु ततस्समहीं विघूर्णितः ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे द्वितीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha dvitīyassargaḥ |
kṛtātithyo'tha rāmastu sūryasyodayanaṃ prati |
āmnatṟya sa munīnsarvānvanamevānvagāhata || 1 ||
nānāmṛgagaṇākīrṇamṛkṣaśārdūla sevitam |
dhvastavṛkṣalatāgulmaṃ durdarśasalilāśayam || 2 ||
niṣkūjanānāśakunijhillikāgaṇanāditam |
lakṣmaṇānugato rāmo vanamadhyaṃ dadarśa ha || 3 ||
sītayā saha kākutsthastasminaghoramṛgāyute |
dadarśa giriśṛṅgābhaṃ puruṣādaṃ mahāsvanam || 4 ||
gambhīrākṣaṃ mahāvaktraṃ vikaṭaṃ viṣamodaram |
bībhatsaṃ viṣamaṃ dīrghaṃ vikṛtaṃ ghoradarśanam || 5 ||
vasānaṃ carma vaiyāghraṃ vasārdraṃ rudhirokṣitam |
trāsanaṃ sarvabhūtānāṃ vyāditāsyamivāntakam || 6 ||
trīnsimhānścaturo vyāghrāndvau vṛkau pṛṣatāndaśa |
saviṣāṇaṃ vasādigdhaṃ gajasya ca śiro mahat |
avasajyāyase śūle vinadantaṃ mahāsvanam || 7 ||
sa rāmaṃ lakṣmaṇaṃ caiva sītāṃ dṛṣṭvā ca maithilīm |
abhyadhāvatsusaṅkṛddhaḥ prajāḥ kāla ivāntakaḥ || 8 ||
sa kṛtvā bhairavaṃ nādaṃ cālayanniva medinīm |
aṅkenādāya vaidehīmapakramya tato'bravīt || 9 ||
yuvāṃ jaṭācīradharau sabhāryau kṣīṇajīvitau |
praviṣṭau daṇḍakāraṇyaṃ śaracāpāsidhāriṇau || 10 ||
kathaṃ tāpasayorvāṃ ca vāsaḥ pramadayā saha |
adharmacāriṇau pāpau kau yuvāṃ munidūṣakau || 11 ||
ahaṃ vanamidaṃ durgaṃ virādho nāma rākṣasaḥ |
carāmi sāyudho nityamṛṣimāṃsāni bhakṣayan || 12 ||
iyaṃ nārī varārohā mama bhāryā bhaviṣyati |
yuvayoḥ pāpayoścāhaṃ pāsyāmi rudhiraṃ mṛdhe || 13 ||
tasyaivaṃ bruvato duṣṭaṃ virādhasya durātmanaḥ |
śrutvā sagarvitaṃ vākyaṃ sambhrāntā janakātmajā || 14 ||
sītā pravepatodvegāt prāvāte kadalī yathā || 15 ||
tāṃ dṛṣṭvā rāghavaḥ sītāṃ virādhāṅkagatāṃ śubhām |
abravīllakṣmaṇaṃ vākyaṃ mukhena pariśuṣyatā || 16 ||
paśya saumya narendrasya janakasyātmasambhavām |
mama bhāryāṃ śubhācārāṃ virādhāṅke praveśitām || 17 ||
atyantasukhasammavṛddhāṃ rājaputrīṃ yaśasvinīm |
yadabhipretamasmāsu priyaṃ varavṛtaṃ ca yat || 18 ||
kaikeyyāstu susaṃvṛttaṃ kṣipramadyaiva lakṣmaṇa |
yā na tuṣyati rājyena putrārthe dīrghadarśinī || 19 ||
yayāhaṃ sarvabhūtānāṃ priyaḥ prasthāpito vanam |
adyedānīṃ sakāmā sā yā mātā madhyamā mama || 20 ||
parasparśāttu vaidehyāḥ na duḥkhataramastime |
piturvināśātsaumitre svarājyaharaṇāttathā || 21 ||
iti bruvati kākutsthe bāṣpaśokapariplute |
abravīllakṣmaṇaḥ kruddho ruddho nāga iva śvasan || 22 ||
anātha iva bhūtānāṃ nāthastvaṃ vāsavopamaḥ |
mayā preṣyeṇa kākutstha kimarthaṃ paritapyase || 23 ||
śareṇa nihatasyādya mayā kruddhena rakṣasaḥ |
virādhasya gatāsorhi mahī pāsyati śoṇitam || 24 ||
rājyakāme mama krodho bharate yo babhūva ha |
taṃ virādhe pramokṣyāmi vajrī vajramivācale || 25 ||
mama bhujabalavegavegitaḥ patatu śaro'sya mahānmahorasi |
vyapanayatu tanośca jīvitaṃ patatu tatassamahīṃ vighūrṇitaḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe dvitīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.