ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ അരണ്യകാണ്ഡമ് ।
അഥ ചതുര്വിംശസ്സര്ഗഃ ।
ആശ്രമം പ്രതി യാതേ തു ഖരേ ഖരപരാക്രമേ ।
താനേവൌത്പാതികാന്രാമസ്സഹ ഭ്രാത്രാ ദദര്ശ ഹ ॥ 1 ॥
താനുത്പാതാന്മഹോഘോരാനുത്ഥിതാന്രോമഹര്ഷണാന് ।
പ്രജാനാമഹിതാന്ദൃഷ്ട്വാ രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ॥ 2 ॥
ഇമാന്പശ്യ മഹാബാഹോ സര്വഭൂതാപഹാരിണഃ ।
സമുത്ഥിതാന്മഹോത്പാതാന്സംഹര്തും സര്വരാക്ഷസാന് ॥ 3 ॥
അമീ രുധിരധാരാസ്തു വിസൃജന്തഃ ഖരസ്വനാഃ ।
വ്യോമ്നി മേഘാ വിവര്തന്തേ പരുഷാ ഗര്ദഭാരുണാഃ ॥ 4 ॥
സധൂമാശ്ച ശരാസ്സര്വേ മമ യുദ്ധാഭിനന്ദിനഃ ।
രുക്മപൃഷ്ഠാനി ചാപാനി വിചേഷ്ടന്തേ ച ലക്ഷ്മണ ॥ 5 ॥
യാദൃശാ ഇഹ കൂജന്തി പക്ഷിണഃ വനചാരിണഃ ।
അഗ്രതോ നോ ഭയം പ്രാപ്തം സംശയോ ജീവിതസ്യ ച ॥ 6 ॥
സമ്പ്രഹാരസ്തു സുമഹാന്ഭവിഷ്യതി ന സംശയഃ ।
അയമാഖ്യാതി മേ ബാഹുസ്സ്ഫുരമാണോ മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 7 ॥
സന്നികര്ഷേ തു ന ശ്ശൂര ജയം ശത്രോഃ പരാജയമ് ।
സപ്രഭം ച പ്രസന്നം ച തവ വക്ത്രം ഹി ലക്ഷ്യതേ ॥ 8 ॥
ഉദ്യതാനാം ഹി യുദ്ധാര്ഥം യേഷാം ഭവതി ലക്ഷ്മണ ।
നിഷ്പ്രഭം വദനം തേഷാം ഭവത്യായുഃ പരിക്ഷയഃ ॥ 9 ॥
രക്ഷസാം നര്ദതാം ഘോരശ്ശ്രൂയതേ ച മഹാധ്വനിഃ ।
ആഹതാനാം ച ഭേരീണാം രാക്ഷസൈഃ ക്രൂരകര്മഭിഃ ॥ 10 ॥
അനാഗതവിധാനം തു കര്തവ്യം ശുഭമിച്ഛതാ ।
ആപദം ശങ്കമാനേന പുരുഷേണ വിപശ്ചിതാ ॥ 11 ॥
തസ്മാദ്ഗൃഹീത്വാ വൈദേഹീം ശരപാണിര്ധനുര്ധരഃ ।
ഗുഹാമാശ്രയ ശൈലസ്യ ദുര്ഗാം പാദപസങ്കുലാമ് ॥ 12 ॥
പ്രതികൂലിതുമിച്ഛാമി ന ഹി വാക്യമിദം ത്വയാ ।
ശാപിതോ മമ പാദാഭ്യാം ഗമ്യതാം വത്സ മാ ചിരമ് ॥ 13 ॥
ത്വം ഹി ശൂരശ്ച ബലവാന്ഹന്യാഹ്യേതാന്ന സംശയഃ ।
സ്വയം തു ഹന്തുമിച്ഛാമി സര്വാനേവ നിശാചരാന് ॥ 14 ॥
ഏവമുക്തസ്തു രാമേണ ലക്ഷ്മണസ്സഹ സീതായാ ।
ശരാനാദായ ചാപം ച ഗുഹാം ദുര്ഗാം സമാശ്രയത് ॥ 15 ॥
തസ്മിന്പ്രവിഷ്ടേ തു ഗുഹാം ലക്ഷ്മണേ സഹ സീതയാ ।
ഹന്ത നിര്യുക്തമിത്യുക്ത്വാ രാമഃ കവചമാവിശത് ॥ 16 ॥
സ തേനാഗ്നി നികാശേന കവചേന വിഭൂഷിതഃ ।
ബഭൂവ രാമ സ്തിമിരേ വിധൂമോഽഗ്നിരിവോത്ഥിതഃ ॥ 17 ॥
സ ചാപമുദ്യമ്യ മഹച്ഛരാനാദായ വീര്യവാന് ।
ബഭൂവാവസ്ഥിതസ്തത്ര ജ്യാസ്വനൈഃ പൂരയന്ദിശഃ ॥ 18 ॥
തതോ ദേവാസ്സഗന്ധര്വാസ്സിദ്ധാശ്ച സഹ ചാരണൈഃ ।
സമേയുശ്ച മഹാത്മാനോ യുദ്ധദര്ശനകാങ്ക്ഷിണഃ ॥ 19 ॥
ഋഷയശ്ച മഹാത്മാനോ ലോകേ ബ്രഹ്മര്ഷിസത്തമാഃ ।
സമേത്യ ചോചുസ്സഹിതാ അന്യോന്യം പുണ്യകര്മണഃ ॥ 20 ॥
സ്വസ്തി ഗോബ്രാഹ്മണേഭ്യോഽസ്തു ലോകാനാം യേഽഭിസങ്ഗതാഃ ।
ജയതാം രാഘവോ യുദ്ധേ പൌലസ്ത്യാന് രജനീചരാന് ॥ 21 ॥
ചക്രഹസ്തോ യഥാ യുദ്ധേ സര്വാനസുര പുങ്ഗവാന് ।
ഏവമുക്ത്വാ പുനഃ പ്രോചുരാലോക്യ ച പരസ്പരമ് ॥ 22 ॥
ചതുര്ദശ സഹസ്രാണി രക്ഷസാം ഭീമകര്മണാമ് ।
ഏകശ്ച രാമോ ധര്മാത്മാ കഥം യുദ്ധം ഭവിഷ്യതി ॥ 23 ॥
ഇതി രാജര്ഷയസ്സിദ്ധാസ്സഗണാശ്ച ദ്വിജര്ഷഭാഃ ।
ജാതകൌതൂഹലാസ്തസ്ഥുര്വിമാനസ്ഥാശ്ച ദേവതാഃ ॥ 24 ॥
ആവിഷ്ടം തേജസാ രാമം സങ്ഗ്രാമശിരസി സ്ഥിതമ് ।
ദൃഷ്ട്വാ സര്വാണി ഭൂതാനി ഭയാദ്വിവ്യഥിരേ തദാ ॥ 25 ॥
രൂപമപ്രതിമം തസ്യ രാമസ്യാക്ലിഷ്ടകര്മണഃ ।
ബഭൂവ രൂപം ക്രുദ്ധസ്യ രുദ്രസ്യേവ പിനാകിനഃ ॥ 26 ॥
തതോ ഗമ്ഭീരനിര്ഹ്രാദം ഘോരവര്മായുധധ്വജമ് ।
അനീകം യാതുധാനാനാം സമന്താത്പ്രത്യദൃശ്യത ॥ 27 ॥
സിംഹനാദം വിസൃജതാമന്യോന്യമഭിഗര്ജതാമ് ।
ചാപാനി വിസ്ഫാരയതാം ജൃമ്ഭതാമപ്യഭീക്ഷ്ണശഃ ॥ 28 ॥
വിപ്രഘുഷ്ടസ്വനാനാം ച ദുന്ധുഭീംശ്ചാപി നിഘ്നതാമ് ।
തേഷാം സുതുമുലശ്ശബ്ദഃ പൂരയാമാസ തദ്വനമ് ॥ 29 ॥
തേന ശബ്ദേന വിത്രസ്താശ്വാപദാ വനചാരിണഃ ।
ദുദ്രുവുര്യത്ര നിശ്ശബ്ദം പൃഷ്ഠതോ ന വ്യലോകയന് ॥ 30 ॥
തത്ത്വനീകം മഹാഘോരം രാമം സമുപസര്പത ।
ധൃതനാനാപ്രഹരണം ഗമ്ഭീരം സാഗരോപമമ് ॥ 31 ॥
രാമോഽപി ചാരയംശ്ചക്ഷുസ്സര്വതോ രണപണ്ഡിതഃ ।
ദദര്ശ ഖരസൈന്യം തദ്യുദ്ധാഭിമുഖമുത്ഥിതമ് ॥ 32 ॥
വിതത്യ ച ധനുര്ഭീമം തൂണ്യാശ്ചോദ്ധൃത്യ സായകാന് ।
ക്രോധമാഹാരയത്തീവ്രം വധാര്ഥം സര്വരക്ഷസാമ് ॥ 33 ॥
ദുഷ്പ്രേക്ഷ്യസ്സോഽഭവത്കൃദ്ധോ യുഗാന്താഗ്നിരിവ ജ്വലന് ।
തം ദൃഷ്ട്വാ തേജസാവിഷ്ടം പ്രാദ്രവന്വനദേവതാഃ ॥ 34 ॥
തസ്യ ക്രുദ്ധസ്യ രൂപം തു രാമസ്യ ദദൃശേ തദാ ।
ദക്ഷസ്യേവ ക്രതും ഹന്തുമുദ്യതസ്യ പിനാകിനഃ ॥ 35 ॥
ആവിഷ്ടം തേജസാ രാമം സങ്ഗ്രാമശിരസി സ്ഥിതമ് ।
ദൃഷ്ട്വാ സര്വാണി ഭൂതാനി ഭയാര്താനി പ്രദുദ്രുവുഃ ॥ 36 ॥
തത്കാര്മുകൈരാഭരണൈര്ധ്വജൈശ്ച തൈര്വര്മഭിശ്ചാഗ്നിസമാനവര്ണൈഃ ।
ബഭൂവ സൈന്യം പിശിതാശനാനാം സൂര്യോദയേ നീലമിവാഭ്രബൃന്ദമ് ॥ 37 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ അരണ്യകാണ്ഡേ ചതുര്വിംശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
āśramaṃ prati yāte tu khare kharaparākrame |
tānevautpātikānrāmassaha bhrātrā dadarśa ha || 1 ||
tānutpātānmahoghorānutthitānromaharṣaṇān |
prajānāmahitāndṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt || 2 ||
imānpaśya mahābāho sarvabhūtāpahāriṇaḥ |
samutthitānmahotpātānsaṃhartuṃ sarvarākṣasān || 3 ||
amī rudhiradhārāstu visṛjantaḥ kharasvanāḥ |
vyomni meghā vivartante paruṣā gardabhāruṇāḥ || 4 ||
sadhūmāśca śarāssarve mama yuddhābhinandinaḥ |
rukmapṛṣṭhāni cāpāni viceṣṭante ca lakṣmaṇa || 5 ||
yādṛśā iha kūjanti pakṣiṇaḥ vanacāriṇaḥ |
agrato no bhayaṃ prāptaṃ saṃśayo jīvitasya ca || 6 ||
samprahārastu sumahānbhaviṣyati na saṃśayaḥ |
ayamākhyāti me bāhussphuramāṇo muhurmuhuḥ || 7 ||
sannikarṣe tu na śśūra jayaṃ śatroḥ parājayam |
saprabhaṃ ca prasannaṃ ca tava vaktraṃ hi lakṣyate || 8 ||
udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇa |
niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavatyāyuḥ parikṣayaḥ || 9 ||
rakṣasāṃ nardatāṃ ghoraśśrūyate ca mahādhvaniḥ |
āhatānāṃ ca bherīṇāṃ rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 10 ||
anāgatavidhānaṃ tu kartavyaṃ śubhamicchatā |
āpadaṃ śaṅkamānena puruṣeṇa vipaścitā || 11 ||
tasmādgṛhītvā vaidehīṃ śarapāṇirdhanurdharaḥ |
guhāmāśraya śailasya durgāṃ pādapasaṅkulām || 12 ||
pratikūlitumicchāmi na hi vākyamidaṃ tvayā |
śāpito mama pādābhyāṃ gamyatāṃ vatsa mā ciram || 13 ||
tvaṃ hi śūraśca balavānhanyāhyetānna saṃśayaḥ |
svayaṃ tu hantumicchāmi sarvāneva niśācarān || 14 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇassaha sītāyā |
śarānādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat || 15 ||
tasminpraviṣṭe tu guhāṃ lakṣmaṇe saha sītayā |
hanta niryuktamityuktvā rāmaḥ kavacamāviśat || 16 ||
sa tenāgni nikāśena kavacena vibhūṣitaḥ |
babhūva rāma stimire vidhūmo'gnirivotthitaḥ || 17 ||
sa cāpamudyamya mahaccharānādāya vīryavān |
babhūvāvasthitastatra jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 18 ||
tato devāssagandharvāssiddhāśca saha cāraṇaiḥ |
sameyuśca mahātmāno yuddhadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 19 ||
ṛṣayaśca mahātmāno loke brahmarṣisattamāḥ |
sametya cocussahitā anyonyaṃ puṇyakarmaṇaḥ || 20 ||
svasti gobrāhmaṇebhyo'stu lokānāṃ ye'bhisaṅgatāḥ |
jayatāṃ rāghavo yuddhe paulastyān rajanīcarān || 21 ||
cakrahasto yathā yuddhe sarvānasura puṅgavān |
evamuktvā punaḥ procurālokya ca parasparam || 22 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
ekaśca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati || 23 ||
iti rājarṣayassiddhāssagaṇāśca dvijarṣabhāḥ |
jātakautūhalāstasthurvimānasthāśca devatāḥ || 24 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayādvivyathire tadā || 25 ||
rūpamapratimaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
babhūva rūpaṃ kruddhasya rudrasyeva pinākinaḥ || 26 ||
tato gambhīranirhrādaṃ ghoravarmāyudhadhvajam |
anīkaṃ yātudhānānāṃ samantātpratyadṛśyata || 27 ||
siṃhanādaṃ visṛjatāmanyonyamabhigarjatām |
cāpāni visphārayatāṃ jṛmbhatāmapyabhīkṣṇaśaḥ || 28 ||
vipraghuṣṭasvanānāṃ ca dundhubhīṃścāpi nighnatām |
teṣāṃ sutumulaśśabdaḥ pūrayāmāsa tadvanam || 29 ||
tena śabdena vitrastāśvāpadā vanacāriṇaḥ |
dudruvuryatra niśśabdaṃ pṛṣṭhato na vyalokayan || 30 ||
tattvanīkaṃ mahāghoraṃ rāmaṃ samupasarpata |
dhṛtanānāpraharaṇaṃ gambhīraṃ sāgaropamam || 31 ||
rāmo'pi cārayaṃścakṣussarvato raṇapaṇḍitaḥ |
dadarśa kharasainyaṃ tadyuddhābhimukhamutthitam || 32 ||
vitatya ca dhanurbhīmaṃ tūṇyāścoddhṛtya sāyakān |
krodhamāhārayattīvraṃ vadhārthaṃ sarvarakṣasām || 33 ||
duṣprekṣyasso'bhavatkṛddho yugāntāgniriva jvalan |
taṃ dṛṣṭvā tejasāviṣṭaṃ prādravanvanadevatāḥ || 34 ||
tasya kruddhasya rūpaṃ tu rāmasya dadṛśe tadā |
dakṣasyeva kratuṃ hantumudyatasya pinākinaḥ || 35 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayārtāni pradudruvuḥ || 36 ||
tatkārmukairābharaṇairdhvajaiśca tairvarmabhiścāgnisamānavarṇaiḥ |
babhūva sainyaṃ piśitāśanānāṃ sūryodaye nīlamivābhrabṛndam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ चतुर्विंशस्सर्गः ।
आश्रमं प्रति याते तु खरे खरपराक्रमे ।
तानेवौत्पातिकान्रामस्सह भ्रात्रा ददर्श ह ॥ 1 ॥
तानुत्पातान्महोघोरानुत्थितान्रोमहर्षणान् ।
प्रजानामहितान्दृष्ट्वा रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ॥ 2 ॥
इमान्पश्य महाबाहो सर्वभूतापहारिणः ।
समुत्थितान्महोत्पातान्संहर्तुं सर्वराक्षसान् ॥ 3 ॥
अमी रुधिरधारास्तु विसृजन्तः खरस्वनाः ।
व्योम्नि मेघा विवर्तन्ते परुषा गर्दभारुणाः ॥ 4 ॥
सधूमाश्च शरास्सर्वे मम युद्धाभिनन्दिनः ।
रुक्मपृष्ठानि चापानि विचेष्टन्ते च लक्ष्मण ॥ 5 ॥
यादृशा इह कूजन्ति पक्षिणः वनचारिणः ।
अग्रतो नो भयं प्राप्तं संशयो जीवितस्य च ॥ 6 ॥
सम्प्रहारस्तु सुमहान्भविष्यति न संशयः ।
अयमाख्याति मे बाहुस्स्फुरमाणो मुहुर्मुहुः ॥ 7 ॥
सन्निकर्षे तु न श्शूर जयं शत्रोः पराजयम् ।
सप्रभं च प्रसन्नं च तव वक्त्रं हि लक्ष्यते ॥ 8 ॥
उद्यतानां हि युद्धार्थं येषां भवति लक्ष्मण ।
निष्प्रभं वदनं तेषां भवत्यायुः परिक्षयः ॥ 9 ॥
रक्षसां नर्दतां घोरश्श्रूयते च महाध्वनिः ।
आहतानां च भेरीणां राक्षसैः क्रूरकर्मभिः ॥ 10 ॥
अनागतविधानं तु कर्तव्यं शुभमिच्छता ।
आपदं शङ्कमानेन पुरुषेण विपश्चिता ॥ 11 ॥
तस्माद्गृहीत्वा वैदेहीं शरपाणिर्धनुर्धरः ।
गुहामाश्रय शैलस्य दुर्गां पादपसङ्कुलाम् ॥ 12 ॥
प्रतिकूलितुमिच्छामि न हि वाक्यमिदं त्वया ।
शापितो मम पादाभ्यां गम्यतां वत्स मा चिरम् ॥ 13 ॥
त्वं हि शूरश्च बलवान्हन्याह्येतान्न संशयः ।
स्वयं तु हन्तुमिच्छामि सर्वानेव निशाचरान् ॥ 14 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणस्सह सीताया ।
शरानादाय चापं च गुहां दुर्गां समाश्रयत् ॥ 15 ॥
तस्मिन्प्रविष्टे तु गुहां लक्ष्मणे सह सीतया ।
हन्त निर्युक्तमित्युक्त्वा रामः कवचमाविशत् ॥ 16 ॥
स तेनाग्नि निकाशेन कवचेन विभूषितः ।
बभूव राम स्तिमिरे विधूमोऽग्निरिवोत्थितः ॥ 17 ॥
स चापमुद्यम्य महच्छरानादाय वीर्यवान् ।
बभूवावस्थितस्तत्र ज्यास्वनैः पूरयन्दिशः ॥ 18 ॥
ततो देवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्च सह चारणैः ।
समेयुश्च महात्मानो युद्धदर्शनकाङ्क्षिणः ॥ 19 ॥
ऋषयश्च महात्मानो लोके ब्रह्मर्षिसत्तमाः ।
समेत्य चोचुस्सहिता अन्योन्यं पुण्यकर्मणः ॥ 20 ॥
स्वस्ति गोब्राह्मणेभ्योऽस्तु लोकानां येऽभिसङ्गताः ।
जयतां राघवो युद्धे पौलस्त्यान् रजनीचरान् ॥ 21 ॥
चक्रहस्तो यथा युद्धे सर्वानसुर पुङ्गवान् ।
एवमुक्त्वा पुनः प्रोचुरालोक्य च परस्परम् ॥ 22 ॥
चतुर्दश सहस्राणि रक्षसां भीमकर्मणाम् ।
एकश्च रामो धर्मात्मा कथं युद्धं भविष्यति ॥ 23 ॥
इति राजर्षयस्सिद्धास्सगणाश्च द्विजर्षभाः ।
जातकौतूहलास्तस्थुर्विमानस्थाश्च देवताः ॥ 24 ॥
आविष्टं तेजसा रामं सङ्ग्रामशिरसि स्थितम् ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयाद्विव्यथिरे तदा ॥ 25 ॥
रूपमप्रतिमं तस्य रामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
बभूव रूपं क्रुद्धस्य रुद्रस्येव पिनाकिनः ॥ 26 ॥
ततो गम्भीरनिर्ह्रादं घोरवर्मायुधध्वजम् ।
अनीकं यातुधानानां समन्तात्प्रत्यदृश्यत ॥ 27 ॥
सिंहनादं विसृजतामन्योन्यमभिगर्जताम् ।
चापानि विस्फारयतां जृम्भतामप्यभीक्ष्णशः ॥ 28 ॥
विप्रघुष्टस्वनानां च दुन्धुभींश्चापि निघ्नताम् ।
तेषां सुतुमुलश्शब्दः पूरयामास तद्वनम् ॥ 29 ॥
तेन शब्देन वित्रस्ताश्वापदा वनचारिणः ।
दुद्रुवुर्यत्र निश्शब्दं पृष्ठतो न व्यलोकयन् ॥ 30 ॥
तत्त्वनीकं महाघोरं रामं समुपसर्पत ।
धृतनानाप्रहरणं गम्भीरं सागरोपमम् ॥ 31 ॥
रामोऽपि चारयंश्चक्षुस्सर्वतो रणपण्डितः ।
ददर्श खरसैन्यं तद्युद्धाभिमुखमुत्थितम् ॥ 32 ॥
वितत्य च धनुर्भीमं तूण्याश्चोद्धृत्य सायकान् ।
क्रोधमाहारयत्तीव्रं वधार्थं सर्वरक्षसाम् ॥ 33 ॥
दुष्प्रेक्ष्यस्सोऽभवत्कृद्धो युगान्ताग्निरिव ज्वलन् ।
तं दृष्ट्वा तेजसाविष्टं प्राद्रवन्वनदेवताः ॥ 34 ॥
तस्य क्रुद्धस्य रूपं तु रामस्य ददृशे तदा ।
दक्षस्येव क्रतुं हन्तुमुद्यतस्य पिनाकिनः ॥ 35 ॥
आविष्टं तेजसा रामं सङ्ग्रामशिरसि स्थितम् ।
दृष्ट्वा सर्वाणि भूतानि भयार्तानि प्रदुद्रुवुः ॥ 36 ॥
तत्कार्मुकैराभरणैर्ध्वजैश्च तैर्वर्मभिश्चाग्निसमानवर्णैः ।
बभूव सैन्यं पिशिताशनानां सूर्योदये नीलमिवाभ्रबृन्दम् ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुर्विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha caturviṃśassargaḥ |
āśramaṃ prati yāte tu khare kharaparākrame |
tānevautpātikānrāmassaha bhrātrā dadarśa ha || 1 ||
tānutpātānmahoghorānutthitānromaharṣaṇān |
prajānāmahitāndṛṣṭvā rāmo lakṣmaṇamabravīt || 2 ||
imānpaśya mahābāho sarvabhūtāpahāriṇaḥ |
samutthitānmahotpātānsaṃhartuṃ sarvarākṣasān || 3 ||
amī rudhiradhārāstu visṛjantaḥ kharasvanāḥ |
vyomni meghā vivartante paruṣā gardabhāruṇāḥ || 4 ||
sadhūmāśca śarāssarve mama yuddhābhinandinaḥ |
rukmapṛṣṭhāni cāpāni viceṣṭante ca lakṣmaṇa || 5 ||
yādṛśā iha kūjanti pakṣiṇaḥ vanacāriṇaḥ |
agrato no bhayaṃ prāptaṃ saṃśayo jīvitasya ca || 6 ||
samprahārastu sumahānbhaviṣyati na saṃśayaḥ |
ayamākhyāti me bāhussphuramāṇo muhurmuhuḥ || 7 ||
sannikarṣe tu na śśūra jayaṃ śatroḥ parājayam |
saprabhaṃ ca prasannaṃ ca tava vaktraṃ hi lakṣyate || 8 ||
udyatānāṃ hi yuddhārthaṃ yeṣāṃ bhavati lakṣmaṇa |
niṣprabhaṃ vadanaṃ teṣāṃ bhavatyāyuḥ parikṣayaḥ || 9 ||
rakṣasāṃ nardatāṃ ghoraśśrūyate ca mahādhvaniḥ |
āhatānāṃ ca bherīṇāṃ rākṣasaiḥ krūrakarmabhiḥ || 10 ||
anāgatavidhānaṃ tu kartavyaṃ śubhamicchatā |
āpadaṃ śaṅkamānena puruṣeṇa vipaścitā || 11 ||
tasmādgṛhītvā vaidehīṃ śarapāṇirdhanurdharaḥ |
guhāmāśraya śailasya durgāṃ pādapasaṅkulām || 12 ||
pratikūlitumicchāmi na hi vākyamidaṃ tvayā |
śāpito mama pādābhyāṃ gamyatāṃ vatsa mā ciram || 13 ||
tvaṃ hi śūraśca balavānhanyāhyetānna saṃśayaḥ |
svayaṃ tu hantumicchāmi sarvāneva niśācarān || 14 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇassaha sītāyā |
śarānādāya cāpaṃ ca guhāṃ durgāṃ samāśrayat || 15 ||
tasminpraviṣṭe tu guhāṃ lakṣmaṇe saha sītayā |
hanta niryuktamityuktvā rāmaḥ kavacamāviśat || 16 ||
sa tenāgni nikāśena kavacena vibhūṣitaḥ |
babhūva rāma stimire vidhūmo'gnirivotthitaḥ || 17 ||
sa cāpamudyamya mahaccharānādāya vīryavān |
babhūvāvasthitastatra jyāsvanaiḥ pūrayandiśaḥ || 18 ||
tato devāssagandharvāssiddhāśca saha cāraṇaiḥ |
sameyuśca mahātmāno yuddhadarśanakāṅkṣiṇaḥ || 19 ||
ṛṣayaśca mahātmāno loke brahmarṣisattamāḥ |
sametya cocussahitā anyonyaṃ puṇyakarmaṇaḥ || 20 ||
svasti gobrāhmaṇebhyo'stu lokānāṃ ye'bhisaṅgatāḥ |
jayatāṃ rāghavo yuddhe paulastyān rajanīcarān || 21 ||
cakrahasto yathā yuddhe sarvānasura puṅgavān |
evamuktvā punaḥ procurālokya ca parasparam || 22 ||
caturdaśa sahasrāṇi rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām |
ekaśca rāmo dharmātmā kathaṃ yuddhaṃ bhaviṣyati || 23 ||
iti rājarṣayassiddhāssagaṇāśca dvijarṣabhāḥ |
jātakautūhalāstasthurvimānasthāśca devatāḥ || 24 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayādvivyathire tadā || 25 ||
rūpamapratimaṃ tasya rāmasyākliṣṭakarmaṇaḥ |
babhūva rūpaṃ kruddhasya rudrasyeva pinākinaḥ || 26 ||
tato gambhīranirhrādaṃ ghoravarmāyudhadhvajam |
anīkaṃ yātudhānānāṃ samantātpratyadṛśyata || 27 ||
siṃhanādaṃ visṛjatāmanyonyamabhigarjatām |
cāpāni visphārayatāṃ jṛmbhatāmapyabhīkṣṇaśaḥ || 28 ||
vipraghuṣṭasvanānāṃ ca dundhubhīṃścāpi nighnatām |
teṣāṃ sutumulaśśabdaḥ pūrayāmāsa tadvanam || 29 ||
tena śabdena vitrastāśvāpadā vanacāriṇaḥ |
dudruvuryatra niśśabdaṃ pṛṣṭhato na vyalokayan || 30 ||
tattvanīkaṃ mahāghoraṃ rāmaṃ samupasarpata |
dhṛtanānāpraharaṇaṃ gambhīraṃ sāgaropamam || 31 ||
rāmo'pi cārayaṃścakṣussarvato raṇapaṇḍitaḥ |
dadarśa kharasainyaṃ tadyuddhābhimukhamutthitam || 32 ||
vitatya ca dhanurbhīmaṃ tūṇyāścoddhṛtya sāyakān |
krodhamāhārayattīvraṃ vadhārthaṃ sarvarakṣasām || 33 ||
duṣprekṣyasso'bhavatkṛddho yugāntāgniriva jvalan |
taṃ dṛṣṭvā tejasāviṣṭaṃ prādravanvanadevatāḥ || 34 ||
tasya kruddhasya rūpaṃ tu rāmasya dadṛśe tadā |
dakṣasyeva kratuṃ hantumudyatasya pinākinaḥ || 35 ||
āviṣṭaṃ tejasā rāmaṃ saṅgrāmaśirasi sthitam |
dṛṣṭvā sarvāṇi bhūtāni bhayārtāni pradudruvuḥ || 36 ||
tatkārmukairābharaṇairdhvajaiśca tairvarmabhiścāgnisamānavarṇaiḥ |
babhūva sainyaṃ piśitāśanānāṃ sūryodaye nīlamivābhrabṛndam || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe caturviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.