3.64 Aranyakanda - Chatuhshashtitama Sargah — Oriya Script

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।

ସ ଦୀନୋ ଦୀନଯା ଵାଚା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।

ଶୀଘ୍ରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାନୀହି ଗତ୍ଵା ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍ ॥ 1 ॥

ଅପି ଗୋଦାଵରୀଂ ସୀତା ପଦ୍ମାନ୍ଯାନଯିତୁଂ ଗତା ।

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା ॥ 2 ॥

ନଦୀଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଜଗାମ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।

ତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୀର୍ଥଵତୀ ଵିଚିତ୍ଵା ରାମମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 3 ॥

ନୈନାଂ ପଶ୍ଯାମି ତୀର୍ଥେଷୁ କ୍ରୋଶତୋ ନ ଶୃଣୋତି ମେ ।

କଂ ନୁ ଵା ଦେଶମାପନ୍ନା ଵୈଦେହୀ କ୍ଲେଶନାଶିନୀ ॥ 4 ॥

ନ ହ୍ଯହଂ ଵେଦ ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ର ସା ଜନକାତ୍ମଜା ।

ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନସ୍ସନ୍ତାପମୋହିତଃ ॥ 5 ॥

ରାମସ୍ସମଭିଚକ୍ରାମ ସ୍ଵଯଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍ ।

ସ ତାମୁପସ୍ଥିତୋ ରାମଃ କ୍ଵ ସୀତେତ୍ଯେଵମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 6 ॥

ଭୂତାନି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵଧାର୍ହେଣ ହୃତାମିତି ।

ନ ତାଂ ଶଶଂସୂ ରାମାଯ ତଥା ଗୋଦାଵରୀ ନଦି ॥ 7 ॥

ତତଃ ପ୍ରଚୋଦିତା ଭୂତୈଶ୍ଶଂସାସ୍ମୈତାଂ ପ୍ରିଯାମିତି ।

ନ ତୁ ସାଭ୍ଯଵଦତସିତାଂ ପୃଷ୍ଟା ରାମେଣ ଶୋଚତା ॥ 8 ॥

ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ରୂପଂ କର୍ମାଣି ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।

ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଭଯାତ୍ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ସା ନଦୀ ନ ଶଶଂସ ତାମ୍ ॥ 9 ॥

ନିରାଶସ୍ତୁ ତଯା ନଦ୍ଯା ସୀତାଯା ଦର୍ଶନେ କୃତଃ ।

ଉଵାଚ ରାମସ୍ସୌମିତ୍ରିଂ ସୀତାଦର୍ଶନକର୍ଶିତଃ ॥ 10 ॥

ଏଷା ଗୋଦାଵରୀ ସୌମ୍ଯ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ପ୍ରତି ଭାଷତେ ।

କିଂ ନୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମେତ୍ଯ ଜନକଂ ଵଚଃ ॥ 11 ॥

ମାତରଂ ଚୈଵ ଵୈଦେହ୍ଯା ଵିନା ତାମହମପ୍ରିଯମ୍ ।

ଯା ମେ ରାଜ୍ଯଵିହୀନସ୍ଯ ଵନେ ଵନ୍ଯେନ ଜୀଵତଃ ॥ 12 ॥

ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯପନଯେଚ୍ଛୋକଂ ଵୈଦେହୀ କ୍ଵ ନୁ ସା ଗତା ।

ଜ୍ଞାତିପକ୍ଷଵିହୀନସ୍ଯ ରାଜପୁତ୍ରୀମପଶ୍ଯତଃ ॥ 13 ॥

ମନ୍ଯେ ଦୀର୍ଘା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ରାତ୍ରଯୋ ମମ ଜାଗ୍ରତଃ ।

ଗୋଦାଵରୀଂ ଜନସ୍ଥାନମିମଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଗିରିମ୍ ॥ 14 ॥

ସର୍ଵାଣ୍ଯନୁଗମିଷ୍ଯାମି ଯଦି ସୀତା ହି ଦୃଶ୍ଯତେ ।

ଏତେ ମୃଗା ମହାଵୀର୍ଯ ମାମୀକ୍ଷନ୍ତେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 15 ॥

ଵକ୍ତୁକାମା ଇଵ ହି ମେ ଇଙ୍ଗିତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ ।

ତାଂସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରାଘଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ॥ 16 ॥

କ୍ଵ ସୀତେତି ନିରୀକ୍ଷନ୍ଵୈ ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧଯା ଦୃଶା ।

ଏଵମୁକ୍ତା ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ତେ ମୃଗାସ୍ସହସୋତ୍ଥିତାଃ ॥ 17 ॥

ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖାସ୍ସର୍ଵେ ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ନଭସ୍ଥଲମ୍ ।

ମୈଥିଲୀ ହ୍ରିଯମାଣା ସା ଦିଶଂ ଯାମନ୍ଵପଦ୍ଯତ ॥ 18 ॥

ତେନ ମାର୍ଗେଣ ଧାଵନ୍ତୋ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ନରାଧିପମ୍ ।

ଯେନ ମାର୍ଗଂ ଚ ଭୂମିଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ମ ତେ ମୃଗାଃ ॥ 19 ॥

ପୁନଶ୍ଚ ମାର୍ଗମିଚ୍ଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋପଲକ୍ଷିତାଃ ।

ତେଷାଂ ଵଚନସର୍ଵସ୍ଵଂ ଲକ୍ଷଯାମାସ ଚେଙ୍ଗିତମ୍ ॥ 20 ॥

ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଧୀମାନ୍ଭ୍ରାତରମାର୍ତଵତ୍ ।

କ୍ଵ ସିତେତି ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟା ଯଥେମେ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ ॥ 21 ॥

ଦର୍ଶଯନ୍ତି କ୍ଷିତିଂ ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଦିଶଂ ମୃଗାଃ ।

ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାଵହେ ଦେଵ ଦିଶମେତାଂ ହି ନୈଋତିମ୍ ॥ 22 ॥

ଯଦି ସ୍ଯାଦାଗମଃ କଶ୍ଚିଦାର୍ଯା ଵା ସାଽଥ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।

ବାଢମିତ୍ଯେଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 23 ॥

ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଗତଶ୍ଶୀମନ୍ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।

ଏଵଂ ସମ୍ଭାଷମାଣୌ ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରାଵୁଭୌ ॥ 24 ॥

ଵସୁନ୍ଧରାଯାଂ ପତିତଂ ପୁଷ୍ପମାର୍ଗମପଶ୍ଯତାମ୍ ।

ତାଂ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ମହୀତଲେ ॥ 25 ॥

ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵୀରୋ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖିତଂ ଵଚଃ ।

ଅଭିଜାନାମି ପୁଷ୍ପାଣି ତାନୀମାନୀହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 26 ॥

ପିନଦ୍ଧାନି ହି ଵୈଦେହ୍ଯା ମଯା ଦତ୍ତାନି କାନନେ ।

ମନ୍ଯେ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ମେଦିନୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ ॥ 27 ॥

ଅଭିରକ୍ଷନ୍ତି ପୁଷ୍ପାଣି ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତୋ ମମ ପ୍ରିଯମ୍ ।

ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ॥ 28 ॥

ଉଵାଚ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗିରିଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣାକୁଲମ୍ ।

କଚ୍ଚିତ୍ କ୍ଷିତିଭୃତାଂ ନାଥ ଦୃଷ୍ଟା ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ॥ 29 ॥

ରାମା ରମ୍ଯେ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ମଯା ଵିରହିତା ତ୍ଵଯା ।

କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଗିରିଂ ତତ୍ର ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା ॥ 30 ॥

ତାଂ ହେମଵର୍ଣାଂ ହେମାଭାଂ ସୀତାଂ ଦର୍ଶଯ ପର୍ଵତ ।

ଯାଵତ୍ସାନୂନି ସର୍ଵାଣି ନ ତେ ଵିଧ୍ଵଂସଯାମ୍ଯହମ୍ ॥ 31 ॥

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ପର୍ଵତୋ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତି ।

ଶଂସନ୍ନିଵ ତତସ୍ସୀତାଂ ନାଦର୍ଶଯତ ରାଘଵେ ॥ 32 ॥

ତତୋ ଦାଶରଥୀ ରାମ ଉଵାଚ ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ ।

ମମ ବାଣାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଭସ୍ମୀଭୂତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ॥ 33 ॥

ଅସେଵ୍ଯଃ ସତତଂ ଚୈଵ ନିସ୍ତୃଣଦ୍ରୁମପଲ୍ଲଵଃ ।

ଇମାଂ ଵା ସରିତଂ ଚାଦ୍ଯ ଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 34 ॥

ଯଦି ନାଖ୍ଯାତି ମେ ସୀତାମାର୍ଯାଂ ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍ ।

ଏଵଂ ସ ରୁଷିତୋ ରାମୋ ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା ॥ 35 ॥

ଦଦର୍ଶ ଭୂମୌ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ପଦଂ ମହତ୍ ।

ତ୍ରସ୍ତାଯା ରାମକାଙ୍କ୍ଷିଣ୍ଯାଃ ପ୍ରଧାଵନ୍ତ୍ଯା ଇତସ୍ତତଃ ॥ 36 ॥

ରାକ୍ଷସେନାନୁଵୃତ୍ତାଯା ମୈଥିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ପଦାନ୍ଯଥ ।

ସ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପରିକ୍ରାନ୍ତଂ ସୀତାଯା ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ॥ 37 ॥

ଭଗ୍ନଂ ଧନୁଶ୍ଚ ତୂଣୀ ଚ ଵିକୀର୍ଣଂ ବହୁଧା ରଥମ୍ ।

ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତହୃଦଯୋ ରାମଶ୍ଶଶଂସ ଭ୍ରାତରମ୍ପ୍ରିଯମ୍ ॥ 38 ॥

ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହ୍ଯାଶଶୀର୍ଣାଃ କନକବିନ୍ଦଵଃ ।

ଭୂଷଣାନାଂ ହି ସୌମିତ୍ରେ ମାଲ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ॥ 39 ॥

ତପ୍ତବିନ୍ଦୁନିକାଶୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରୈଃ କ୍ଷତଜବିନ୍ଦୁଭିଃ ।

ଆଵୃତଂ ପଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ସର୍ଵତୋ ଧରଣୀତଲମ୍ ॥ 40 ॥

ମନ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହୀ ରାକ୍ଷସୈଃ କାମରୂପିଭିଃ ।

ଭିତ୍ଵାଭିତ୍ଵା ଵିଭକ୍ତା ଵା ଭକ୍ଷିତା ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 41 ॥

ତସ୍ଯା ନିମିତ୍ତଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ଦ୍ଵଯୋର୍ଵିଵଦମାନଯୋଃ ।

ବଭୂଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୌମିତ୍ରେ ଘୋରଂ ରାକ୍ଷସଯୋରିହ ॥ 42 ॥

ମୁକ୍ତାମଣିମଯଂ ଚେଦଂ ତପନୀଯଵିଭୂଷିତମ୍ ।

ଧରଣ୍ଯାଂ ପତିତଂ ସୌମ୍ଯ କସ୍ଯ ଭଗ୍ନଂ ମହଦ୍ଧନୁଃ ॥ 43 ॥

ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଵୈଡୂର୍ଯଗୁଲିକାଚିତମ୍ ।

ଵିଶୀର୍ଣଂ ପତିତଂ ଭୂମୌ କଵଚଂ କସ୍ଯ କାଞ୍ଚନମ୍ ॥ 44 ॥

ଛତ୍ରଂ ଶତଶଲାକଂ ଚ ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍ ।

ଭଗ୍ନଦଣ୍ଡମିଦଂ କସ୍ଯ ଭୂମୌ ସମ୍ଯଙ୍ନିପାତିତମ୍ ॥ 45 ॥

କାଞ୍ଚନୋରଶ୍ଛଦା ଶ୍ଚେମେ ପିଶାଚଵଦନାଃ ଖରାଃ ।

ଭୀମରୂପା ମହାକାଯାଃ କସ୍ଯ ଵା ନିହତା ରଣେ ॥ 46 ॥

ଦୀପ୍ତପାଵକସଙ୍କାଶୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ସମରଧ୍ଵଜଃ ।

ଅପଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭଗ୍ନଶ୍ଚ କସ୍ଯ ସାଙ୍ଗ୍ରାମିକୋ ରଥଃ ॥ 47 ॥

ରଥାକ୍ଷମାତ୍ରା ଵିଶିଖାସ୍ତପନୀଯଵିଭୂଷଣାଃ ।

କସ୍ଯେମେଽଭିହତା ବାଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ଣା ଘୋରକର୍ମଣଃ ॥ 48 ॥

ଶରାଵରୌ ଶରୈଃ ପୂର୍ଣୌ ଵିଧ୍ଵସ୍ତୌ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।

ପ୍ରତୋଦାଭୀଶୁହସ୍ତୋ ଵୈ କସ୍ଯାଯଂ ସାରଥିର୍ହତଃ ॥ 49 ॥

କସ୍ଯେମୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଶଯାତେ ନିହତୌ ଯୁଧି ।

ଚାମରଗ୍ରାହିଣୌ ସୌମ୍ଯ ସୋଷ୍ଣୀଷମଣିକୁଣ୍ଡଲୌ ॥ 50 ॥

ପଦଵୀପୁରୁଷସ୍ଯୈଷା ଵ୍ଯକ୍ତଂ କସ୍ଯାପି ରକ୍ଷସଃ ।

ଵୈରଂ ଶତଗୁଣଂ ପଶ୍ଯ ମମେଦଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକମ୍ ॥ 51 ॥

ସୁଘୋରହୃଦଯୈସ୍ସୌମ୍ଯ ରାକ୍ଷସୈଃ କାମରୂପିଭିଃ ।

ହୃତା ମୃତା ଵା ସୀତା ସା ଭକ୍ଷିତା ଵା ତପସ୍ଵିନୀ ॥ 52 ॥

ନଧର୍ମସ୍ତ୍ରାଯତେ ସୀତାଂ ହ୍ରିଯମାଣାଂ ମହାଵନେ ।

ଭକ୍ଷିତାଯାଂ ହି ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ହୃତାଯାମପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 53 ॥

କେ ହି ଲୋକେ ପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତାସ୍ସୌମ୍ଯ ମମେଶ୍ଵରାଃ ।

କର୍ତାରମପି ଲୋକାନାଂ ଶୂରଂ କରୁଣଵେଦିନମ୍ ॥ 54 ॥

ଅଜ୍ଞାନାଦଵମନ୍ଯେରତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।

ମୃଦୁଂ ଲୋକହିତେ ଯୁକ୍ତଂ ଦାନ୍ତଂ କରୁଣଵେଦିନମ୍ ॥ 55 ॥

ନିର୍ଵୀର୍ଯ ଇତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ନୂନଂ ମାଂ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରାଃ ।

ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହି ଗୁଣୋ ଦୋଷସ୍ସଂଵୃତ୍ତଃ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 56 ॥

ଅଦ୍ଯୈଵ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ରକ୍ଷସାମଭଵାଯ ଚ ।

ସଂହୃତ୍ଯୈଵ ଶଶିଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଂ ମହାନ୍ସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ ॥ 57 ॥

ସଂହୃତ୍ଯୈଵ ଗୁଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମମ ତେଜଃ ପ୍ରକାଶତେ ।

ନୈଵ ଯକ୍ଷା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ପିଶାଚା ନ ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 58 ॥

କିନ୍ନରା ଵା ମନୁଷ୍ଯା ଵା ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଲିକ୍ଷ୍ମଣ ।

ମମାସ୍ତ୍ରବାଣସମ୍ପୂର୍ଣମାକାଶଂ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 59 ॥

ନିସ୍ସମ୍ପାତଂ କରିଷ୍ଯାମି ହ୍ଯଦ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚାରିଣାମ୍ ।

ସନ୍ନିରୁଦ୍ଧଗ୍ରହଗଣମାଵାରିତନିଶାକରମ୍ ॥ 60 ॥

ଵିପ୍ରଣଷ୍ଟାନଲମରୁଦ୍ଭାସ୍କରଦ୍ଯୁତିସଂଵୃତମ୍ ।

ଵିନିର୍ମଥିତଶୈଲାଗ୍ରଂ ଶୁଷ୍ଯମାଣଜଲାଶଯମ୍ ॥ 61 ॥

ଧ୍ଵସ୍ତଦ୍ରୁମଲତାଗୁଲ୍ମଂ ଵିପ୍ରଣାଶିତସାଗରମ୍ ।

ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତୁ କରିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁକ୍ତଂ କାଲକର୍ମଣା ॥ 62 ॥

ନ ତାଂ କୁଶଲିନୀଂ ସୀତାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ମମେଶ୍ଵରାଃ ।

ଅସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ସୌମିତ୍ରେ ମମ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵିକ୍ରମମ୍ ॥ 63 ॥

ନାକାଶମୁତ୍ପତିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।

ମମ ଚାପଗୁଣୋନ୍ମୁକ୍ତୈର୍ବାଣଜାଲୈର୍ନିରନ୍ତରମ୍ ॥ 64 ॥

ଅର୍ଦିତଂ ମମ ନାରାଚୈର୍ଧ୍ଵସ୍ତଭ୍ରାନ୍ତମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍ ।

ସମାକୁଲମମର୍ଯାଦଂ ଜଗତ୍ପଶ୍ଯାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 65 ॥

ଆକର୍ଣପୂର୍ଣୈରିଷୁଭିର୍ଜୀଵଲୋକଂ ଦୁରାଵରୈଃ ।

କରିଷ୍ଯେ ମୈଥିଲୀହେତୋରପିଶାଚମରାକ୍ଷସମ୍ ॥ 66 ॥

ମମ ରୋଷପ୍ରଯୁକ୍ତାନାଂ ସାଯକାନାଂ ବଲଂ ସୁରାଃ ।

ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତାନାମତିଦୂରାତିଗାମିନାମ୍ ॥ 67 ॥

ନୈଵ ଦେଵା ନ ଦୈତେଯା ନ ପିଶାଚା ନ ରାକ୍ଷସାଃ ।

ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମମ କ୍ରୋଧାତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵିପ୍ରଣାଶିତେ ॥ 68 ॥

ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ଲୋକା ଯେ ରକ୍ଷସାମପି ।

ବହୁଧା ନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ବାଣୌଘୈଶ୍ଶକଲୀକୃତାଃ ॥ 69 ॥

ନିର୍ମର୍ଯାଦାନିମାନ୍ଲୋକାନ୍କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସାଯକୈଃ ।

ହୃତାଂ ମୃତାଂ ଵା ସୌମିତ୍ରେ ନ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ମମେଶ୍ଵରାଃ ॥ 70 ॥

ତଥାରୁପାଂ ହି ଵୈଦେହୀଂ ନ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ଯଦି ପ୍ରିଯାମ୍ ।

ନାଶଯାମି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ॥ 71 ॥

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ରାମୋ ନିଷ୍ପୀଡ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍ ।

ଶରମାଦାଯ ସନ୍ଦୀପ୍ତଂ ଘୋରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍ ॥ 72 ॥

ସନ୍ଧାଯ ଧନୁଷି ଶ୍ରୀମାନ୍ରାମଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ ।

ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 73 ॥

ଯଥା ଜରା ଯଥା ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥା କାଲୋ ଯଥା ଵିଧିଃ ।

ନିତ୍ଯଂ ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 74 ॥

ତଥାହଂ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତୋ ନ ନିଵାର୍ଯୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା ।

ପୁରେଵ ମେ ଚାରୁଦନ୍ତୀମନିନ୍ଦିତାଂ ଦିଶନ୍ତି ସୀତାଂ ଯଦି ନାଦ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।

ସଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵମନୁଷ୍ଯପନ୍ନଗଂ ଜଗତ୍ସଶୈଲଂ ପରିଵର୍ତଯାମ୍ଯହମ୍ ॥ 75 ॥

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |

atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |

sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt |

śīghraṃ lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīṃ nadīm || 1 ||

api godāvarīṃ sītā padmānyānayituṃ gatā |

evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 2 ||

nadīṃ godāvarīṃ ramyāṃ jagāma laghuvikramaḥ |

tāṃ lakṣmaṇastīrthavatī vicitvā rāmamabravīt || 3 ||

naināṃ paśyāmi tīrtheṣu krośato na śṛṇoti me |

kaṃ nu vā deśamāpannā vaidehī kleśanāśinī || 4 ||

na hyahaṃ veda taṃ deśaṃ yatra sā janakātmajā |

lakṣmaṇasya vacaśśrutvā dīnassantāpamohitaḥ || 5 ||

rāmassamabhicakrāma svayaṃ godāvarīṃ nadīm |

sa tāmupasthito rāmaḥ kva sītetyevamabravīt || 6 ||

bhūtāni rākṣasendreṇa vadhārheṇa hṛtāmiti |

na tāṃ śaśaṃsū rāmāya tathā godāvarī nadi || 7 ||

tataḥ pracoditā bhūtaiśśaṃsāsmaitāṃ priyāmiti |

na tu sābhyavadatasitāṃ pṛṣṭā rāmeṇa śocatā || 8 ||

rāvaṇasya tu tadrūpaṃ karmāṇi ca durātmanaḥ |

dhyātvā bhayāttu vaidehīṃ sā nadī na śaśaṃsa tām || 9 ||

nirāśastu tayā nadyā sītāyā darśane kṛtaḥ |

uvāca rāmassaumitriṃ sītādarśanakarśitaḥ || 10 ||

eṣā godāvarī saumya kiñcinna prati bhāṣate |

kiṃ nu lakṣmaṇa vakṣyāmi sametya janakaṃ vacaḥ || 11 ||

mātaraṃ caiva vaidehyā vinā tāmahamapriyam |

yā me rājyavihīnasya vane vanyena jīvataḥ || 12 ||

sarvaṃ vyapanayecchokaṃ vaidehī kva nu sā gatā |

jñātipakṣavihīnasya rājaputrīmapaśyataḥ || 13 ||

manye dīrghā bhaviṣyanti rātrayo mama jāgrataḥ |

godāvarīṃ janasthānamimaṃ prasravaṇaṃ girim || 14 ||

sarvāṇyanugamiṣyāmi yadi sītā hi dṛśyate |

ete mṛgā mahāvīrya māmīkṣante muhurmuhuḥ || 15 ||

vaktukāmā iva hi me iṅgitānyupalakṣaye |

tāṃstu dṛṣṭvā naravyāghro rāghavaḥ pratyuvāca ha || 16 ||

kva sīteti nirīkṣanvai bāṣpasaṃruddhayā dṛśā |

evamuktā narendreṇa te mṛgāssahasotthitāḥ || 17 ||

dakṣiṇābhimukhāssarve darśayanto nabhasthalam |

maithilī hriyamāṇā sā diśaṃ yāmanvapadyata || 18 ||

tena mārgeṇa dhāvanto nirīkṣante narādhipam |

yena mārgaṃ ca bhūmiṃ ca nirīkṣante sma te mṛgāḥ || 19 ||

punaśca mārgamicchanti lakṣmaṇenopalakṣitāḥ |

teṣāṃ vacanasarvasvaṃ lakṣayāmāsa ceṅgitam || 20 ||

uvāca lakṣmaṇo jyeṣṭhaṃ dhīmānbhrātaramārtavat |

kva siteti tvayā pṛṣṭā yatheme sahasotthitāḥ || 21 ||

darśayanti kṣitiṃ caiva dakṣiṇāṃ ca diśaṃ mṛgāḥ |

sādhu gacchāvahe deva diśametāṃ hi naiṛtim || 22 ||

yadi syādāgamaḥ kaścidāryā vā sā'tha lakṣyate |

bāḍhamityeva kākutsthaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||

lakṣmaṇānugataśśīmanvīkṣamāṇo vasundharām |

evaṃ sambhāṣamāṇau tāvanyonyaṃ bhrātarāvubhau || 24 ||

vasundharāyāṃ patitaṃ puṣpamārgamapaśyatām |

tāṃ puṣpavṛṣṭiṃ patitāṃ dṛṣṭvā rāmo mahītale || 25 ||

uvāca lakṣmaṇaṃ vīro duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ |

abhijānāmi puṣpāṇi tānīmānīha lakṣmaṇa || 26 ||

pinaddhāni hi vaidehyā mayā dattāni kānane |

manye sūryaśca vāyuśca medinī ca yaśasvinī || 27 ||

abhirakṣanti puṣpāṇi prakurvanto mama priyam |

evamuktvā mahābāhuṃ lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabhaḥ || 28 ||

uvāca rāmo dharmātmā giriṃ prasravaṇākulam |

kaccit kṣitibhṛtāṃ nātha dṛṣṭā sarvāṅgasundarī || 29 ||

rāmā ramye vanoddeśe mayā virahitā tvayā |

kruddho'bravīdgiriṃ tatra siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā || 30 ||

tāṃ hemavarṇāṃ hemābhāṃ sītāṃ darśaya parvata |

yāvatsānūni sarvāṇi na te vidhvaṃsayāmyaham || 31 ||

evamuktastu rāmeṇa parvato maithilīṃ prati |

śaṃsanniva tatassītāṃ nādarśayata rāghave || 32 ||

tato dāśarathī rāma uvāca ca śiloccayam |

mama bāṇāgninirdagdho bhasmībhūto bhaviṣyasi || 33 ||

asevyaḥ satataṃ caiva nistṛṇadrumapallavaḥ |

imāṃ vā saritaṃ cādya śoṣayiṣyāmi lakṣmaṇa || 34 ||

yadi nākhyāti me sītāmāryāṃ candranibhānanām |

evaṃ sa ruṣito rāmo didhakṣanniva cakṣuṣā || 35 ||

dadarśa bhūmau niṣkrāntaṃ rākṣasasya padaṃ mahat |

trastāyā rāmakāṅkṣiṇyāḥ pradhāvantyā itastataḥ || 36 ||

rākṣasenānuvṛttāyā maithilyāśca padānyatha |

sa samīkṣya parikrāntaṃ sītāyā rākṣasasya ca || 37 ||

bhagnaṃ dhanuśca tūṇī ca vikīrṇaṃ bahudhā ratham |

sambhrāntahṛdayo rāmaśśaśaṃsa bhrātarampriyam || 38 ||

paśya lakṣmaṇa vaidehyāśaśīrṇāḥ kanakabindavaḥ |

bhūṣaṇānāṃ hi saumitre mālyāni vividhāni ca || 39 ||

taptabindunikāśaiśca citraiḥ kṣatajabindubhiḥ |

āvṛtaṃ paśya saumitre sarvato dharaṇītalam || 40 ||

manye lakṣmaṇa vaidehī rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

bhitvābhitvā vibhaktā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati || 41 ||

tasyā nimittaṃ vaidehyā dvayorvivadamānayoḥ |

babhūva yuddhaṃ saumitre ghoraṃ rākṣasayoriha || 42 ||

muktāmaṇimayaṃ cedaṃ tapanīyavibhūṣitam |

dharaṇyāṃ patitaṃ saumya kasya bhagnaṃ mahaddhanuḥ || 43 ||

taruṇādityasaṅkāśaṃ vaiḍūryagulikācitam |

viśīrṇaṃ patitaṃ bhūmau kavacaṃ kasya kāñcanam || 44 ||

chatraṃ śataśalākaṃ ca divyamālyopaśobhitam |

bhagnadaṇḍamidaṃ kasya bhūmau samyaṅnipātitam || 45 ||

kāñcanoraśchadā śceme piśācavadanāḥ kharāḥ |

bhīmarūpā mahākāyāḥ kasya vā nihatā raṇe || 46 ||

dīptapāvakasaṅkāśo dyutimānsamaradhvajaḥ |

apaviddhaśca bhagnaśca kasya sāṅgrāmiko rathaḥ || 47 ||

rathākṣamātrā viśikhāstapanīyavibhūṣaṇāḥ |

kasyeme'bhihatā bāṇāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ || 48 ||

śarāvarau śaraiḥ pūrṇau vidhvastau paśya lakṣmaṇa |

pratodābhīśuhasto vai kasyāyaṃ sārathirhataḥ || 49 ||

kasyemau puruṣavyāghra śayāte nihatau yudhi |

cāmaragrāhiṇau saumya soṣṇīṣamaṇikuṇḍalau || 50 ||

padavīpuruṣasyaiṣā vyaktaṃ kasyāpi rakṣasaḥ |

vairaṃ śataguṇaṃ paśya mamedaṃ jīvitāntakam || 51 ||

sughorahṛdayaissaumya rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |

hṛtā mṛtā vā sītā sā bhakṣitā vā tapasvinī || 52 ||

nadharmastrāyate sītāṃ hriyamāṇāṃ mahāvane |

bhakṣitāyāṃ hi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi lakṣmaṇa || 53 ||

ke hi loke priyaṃ kartuṃ śaktāssaumya mameśvarāḥ |

kartāramapi lokānāṃ śūraṃ karuṇavedinam || 54 ||

ajñānādavamanyeratsarvabhūtāni lakṣmaṇa |

mṛduṃ lokahite yuktaṃ dāntaṃ karuṇavedinam || 55 ||

nirvīrya iti manyante nūnaṃ māṃ tridaśeśvarāḥ |

māṃ prāpya hi guṇo doṣassaṃvṛttaḥ paśya lakṣmaṇa || 56 ||

adyaiva sarvabhūtānāṃ rakṣasāmabhavāya ca |

saṃhṛtyaiva śaśijyotsnāṃ mahānsūrya ivoditaḥ || 57 ||

saṃhṛtyaiva guṇānsarvānmama tejaḥ prakāśate |

naiva yakṣā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ || 58 ||

kinnarā vā manuṣyā vā sukhaṃ prāpsyanti likṣmaṇa |

mamāstrabāṇasampūrṇamākāśaṃ paśya lakṣmaṇa || 59 ||

nissampātaṃ kariṣyāmi hyadya trailokyacāriṇām |

sanniruddhagrahagaṇamāvāritaniśākaram || 60 ||

vipraṇaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam |

vinirmathitaśailāgraṃ śuṣyamāṇajalāśayam || 61 ||

dhvastadrumalatāgulmaṃ vipraṇāśitasāgaram |

trailokyaṃ tu kariṣyāmi saṃyuktaṃ kālakarmaṇā || 62 ||

na tāṃ kuśalinīṃ sītāṃ pradāsyanti mameśvarāḥ |

asminmuhūrte saumitre mama drakṣyanti vikramam || 63 ||

nākāśamutpatiṣyanti sarvabhūtāni lakṣmaṇa |

mama cāpaguṇonmuktairbāṇajālairnirantaram || 64 ||

arditaṃ mama nārācairdhvastabhrāntamṛgadvijam |

samākulamamaryādaṃ jagatpaśyādya lakṣmaṇa || 65 ||

ākarṇapūrṇairiṣubhirjīvalokaṃ durāvaraiḥ |

kariṣye maithilīhetorapiśācamarākṣasam || 66 ||

mama roṣaprayuktānāṃ sāyakānāṃ balaṃ surāḥ |

drakṣyantyadya vimuktānāmatidūrātigāminām || 67 ||

naiva devā na daiteyā na piśācā na rākṣasāḥ |

bhaviṣyanti mama krodhāttrailokye vipraṇāśite || 68 ||

devadānavayakṣāṇāṃ lokā ye rakṣasāmapi |

bahudhā na bhaviṣyanti bāṇaughaiśśakalīkṛtāḥ || 69 ||

nirmaryādānimānlokānkariṣyāmyadya sāyakaiḥ |

hṛtāṃ mṛtāṃ vā saumitre na dāsyanti mameśvarāḥ || 70 ||

tathārupāṃ hi vaidehīṃ na dāsyanti yadi priyām |

nāśayāmi jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram || 71 ||

ityuktvā roṣatāmrākṣo rāmo niṣpīḍya kārmukam |

śaramādāya sandīptaṃ ghoramāśīviṣopamam || 72 ||

sandhāya dhanuṣi śrīmānrāmaḥ parapurañjayaḥ |

yugāntāgniriva kruddha idaṃ vacanamabravīt || 73 ||

yathā jarā yathā mṛtyuryathā kālo yathā vidhiḥ |

nityaṃ na pratihanyante sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 74 ||

tathāhaṃ krodhasaṃyukto na nivāryo'smi sarvathā |

pureva me cārudantīmaninditāṃ diśanti sītāṃ yadi nādya maithilīm |

sadevagandharvamanuṣyapannagaṃ jagatsaśailaṃ parivartayāmyaham || 75 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।

स दीनो दीनया वाचा लक्ष्मणं वाक्यमब्रवीत् ।

शीघ्रं लक्ष्मण जानीहि गत्वा गोदावरीं नदीम् ॥ 1 ॥

अपि गोदावरीं सीता पद्मान्यानयितुं गता ।

एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा ॥ 2 ॥

नदीं गोदावरीं रम्यां जगाम लघुविक्रमः ।

तां लक्ष्मणस्तीर्थवती विचित्वा राममब्रवीत् ॥ 3 ॥

नैनां पश्यामि तीर्थेषु क्रोशतो न शृणोति मे ।

कं नु वा देशमापन्ना वैदेही क्लेशनाशिनी ॥ 4 ॥

न ह्यहं वेद तं देशं यत्र सा जनकात्मजा ।

लक्ष्मणस्य वचश्श्रुत्वा दीनस्सन्तापमोहितः ॥ 5 ॥

रामस्समभिचक्राम स्वयं गोदावरीं नदीम् ।

स तामुपस्थितो रामः क्व सीतेत्येवमब्रवीत् ॥ 6 ॥

भूतानि राक्षसेन्द्रेण वधार्हेण हृतामिति ।

न तां शशंसू रामाय तथा गोदावरी नदि ॥ 7 ॥

ततः प्रचोदिता भूतैश्शंसास्मैतां प्रियामिति ।

न तु साभ्यवदतसितां पृष्टा रामेण शोचता ॥ 8 ॥

रावणस्य तु तद्रूपं कर्माणि च दुरात्मनः ।

ध्यात्वा भयात्तु वैदेहीं सा नदी न शशंस ताम् ॥ 9 ॥

निराशस्तु तया नद्या सीताया दर्शने कृतः ।

उवाच रामस्सौमित्रिं सीतादर्शनकर्शितः ॥ 10 ॥

एषा गोदावरी सौम्य किञ्चिन्न प्रति भाषते ।

किं नु लक्ष्मण वक्ष्यामि समेत्य जनकं वचः ॥ 11 ॥

मातरं चैव वैदेह्या विना तामहमप्रियम् ।

या मे राज्यविहीनस्य वने वन्येन जीवतः ॥ 12 ॥

सर्वं व्यपनयेच्छोकं वैदेही क्व नु सा गता ।

ज्ञातिपक्षविहीनस्य राजपुत्रीमपश्यतः ॥ 13 ॥

मन्ये दीर्घा भविष्यन्ति रात्रयो मम जाग्रतः ।

गोदावरीं जनस्थानमिमं प्रस्रवणं गिरिम् ॥ 14 ॥

सर्वाण्यनुगमिष्यामि यदि सीता हि दृश्यते ।

एते मृगा महावीर्य मामीक्षन्ते मुहुर्मुहुः ॥ 15 ॥

वक्तुकामा इव हि मे इङ्गितान्युपलक्षये ।

तांस्तु दृष्ट्वा नरव्याघ्रो राघवः प्रत्युवाच ह ॥ 16 ॥

क्व सीतेति निरीक्षन्वै बाष्पसंरुद्धया दृशा ।

एवमुक्ता नरेन्द्रेण ते मृगास्सहसोत्थिताः ॥ 17 ॥

दक्षिणाभिमुखास्सर्वे दर्शयन्तो नभस्थलम् ।

मैथिली ह्रियमाणा सा दिशं यामन्वपद्यत ॥ 18 ॥

तेन मार्गेण धावन्तो निरीक्षन्ते नराधिपम् ।

येन मार्गं च भूमिं च निरीक्षन्ते स्म ते मृगाः ॥ 19 ॥

पुनश्च मार्गमिच्छन्ति लक्ष्मणेनोपलक्षिताः ।

तेषां वचनसर्वस्वं लक्षयामास चेङ्गितम् ॥ 20 ॥

उवाच लक्ष्मणो ज्येष्ठं धीमान्भ्रातरमार्तवत् ।

क्व सितेति त्वया पृष्टा यथेमे सहसोत्थिताः ॥ 21 ॥

दर्शयन्ति क्षितिं चैव दक्षिणां च दिशं मृगाः ।

साधु गच्छावहे देव दिशमेतां हि नैऋतिम् ॥ 22 ॥

यदि स्यादागमः कश्चिदार्या वा साऽथ लक्ष्यते ।

बाढमित्येव काकुत्स्थः प्रस्थितो दक्षिणां दिशम् ॥ 23 ॥

लक्ष्मणानुगतश्शीमन्वीक्षमाणो वसुन्धराम् ।

एवं सम्भाषमाणौ तावन्योन्यं भ्रातरावुभौ ॥ 24 ॥

वसुन्धरायां पतितं पुष्पमार्गमपश्यताम् ।

तां पुष्पवृष्टिं पतितां दृष्ट्वा रामो महीतले ॥ 25 ॥

उवाच लक्ष्मणं वीरो दुःखितो दुःखितं वचः ।

अभिजानामि पुष्पाणि तानीमानीह लक्ष्मण ॥ 26 ॥

पिनद्धानि हि वैदेह्या मया दत्तानि कानने ।

मन्ये सूर्यश्च वायुश्च मेदिनी च यशस्विनी ॥ 27 ॥

अभिरक्षन्ति पुष्पाणि प्रकुर्वन्तो मम प्रियम् ।

एवमुक्त्वा महाबाहुं लक्ष्मणं पुरुषर्षभः ॥ 28 ॥

उवाच रामो धर्मात्मा गिरिं प्रस्रवणाकुलम् ।

कच्चित् क्षितिभृतां नाथ दृष्टा सर्वाङ्गसुन्दरी ॥ 29 ॥

रामा रम्ये वनोद्देशे मया विरहिता त्वया ।

क्रुद्धोऽब्रवीद्गिरिं तत्र सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ॥ 30 ॥

तां हेमवर्णां हेमाभां सीतां दर्शय पर्वत ।

यावत्सानूनि सर्वाणि न ते विध्वंसयाम्यहम् ॥ 31 ॥

एवमुक्तस्तु रामेण पर्वतो मैथिलीं प्रति ।

शंसन्निव ततस्सीतां नादर्शयत राघवे ॥ 32 ॥

ततो दाशरथी राम उवाच च शिलोच्चयम् ।

मम बाणाग्निनिर्दग्धो भस्मीभूतो भविष्यसि ॥ 33 ॥

असेव्यः सततं चैव निस्तृणद्रुमपल्लवः ।

इमां वा सरितं चाद्य शोषयिष्यामि लक्ष्मण ॥ 34 ॥

यदि नाख्याति मे सीतामार्यां चन्द्रनिभाननाम् ।

एवं स रुषितो रामो दिधक्षन्निव चक्षुषा ॥ 35 ॥

ददर्श भूमौ निष्क्रान्तं राक्षसस्य पदं महत् ।

त्रस्ताया रामकाङ्क्षिण्याः प्रधावन्त्या इतस्ततः ॥ 36 ॥

राक्षसेनानुवृत्ताया मैथिल्याश्च पदान्यथ ।

स समीक्ष्य परिक्रान्तं सीताया राक्षसस्य च ॥ 37 ॥

भग्नं धनुश्च तूणी च विकीर्णं बहुधा रथम् ।

सम्भ्रान्तहृदयो रामश्शशंस भ्रातरम्प्रियम् ॥ 38 ॥

पश्य लक्ष्मण वैदेह्याशशीर्णाः कनकबिन्दवः ।

भूषणानां हि सौमित्रे माल्यानि विविधानि च ॥ 39 ॥

तप्तबिन्दुनिकाशैश्च चित्रैः क्षतजबिन्दुभिः ।

आवृतं पश्य सौमित्रे सर्वतो धरणीतलम् ॥ 40 ॥

मन्ये लक्ष्मण वैदेही राक्षसैः कामरूपिभिः ।

भित्वाभित्वा विभक्ता वा भक्षिता वा भविष्यति ॥ 41 ॥

तस्या निमित्तं वैदेह्या द्वयोर्विवदमानयोः ।

बभूव युद्धं सौमित्रे घोरं राक्षसयोरिह ॥ 42 ॥

मुक्तामणिमयं चेदं तपनीयविभूषितम् ।

धरण्यां पतितं सौम्य कस्य भग्नं महद्धनुः ॥ 43 ॥

तरुणादित्यसङ्काशं वैडूर्यगुलिकाचितम् ।

विशीर्णं पतितं भूमौ कवचं कस्य काञ्चनम् ॥ 44 ॥

छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ।

भग्नदण्डमिदं कस्य भूमौ सम्यङ्निपातितम् ॥ 45 ॥

काञ्चनोरश्छदा श्चेमे पिशाचवदनाः खराः ।

भीमरूपा महाकायाः कस्य वा निहता रणे ॥ 46 ॥

दीप्तपावकसङ्काशो द्युतिमान्समरध्वजः ।

अपविद्धश्च भग्नश्च कस्य साङ्ग्रामिको रथः ॥ 47 ॥

रथाक्षमात्रा विशिखास्तपनीयविभूषणाः ।

कस्येमेऽभिहता बाणाः प्रकीर्णा घोरकर्मणः ॥ 48 ॥

शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण ।

प्रतोदाभीशुहस्तो वै कस्यायं सारथिर्हतः ॥ 49 ॥

कस्येमौ पुरुषव्याघ्र शयाते निहतौ युधि ।

चामरग्राहिणौ सौम्य सोष्णीषमणिकुण्डलौ ॥ 50 ॥

पदवीपुरुषस्यैषा व्यक्तं कस्यापि रक्षसः ।

वैरं शतगुणं पश्य ममेदं जीवितान्तकम् ॥ 51 ॥

सुघोरहृदयैस्सौम्य राक्षसैः कामरूपिभिः ।

हृता मृता वा सीता सा भक्षिता वा तपस्विनी ॥ 52 ॥

नधर्मस्त्रायते सीतां ह्रियमाणां महावने ।

भक्षितायां हि वैदेह्यां हृतायामपि लक्ष्मण ॥ 53 ॥

के हि लोके प्रियं कर्तुं शक्तास्सौम्य ममेश्वराः ।

कर्तारमपि लोकानां शूरं करुणवेदिनम् ॥ 54 ॥

अज्ञानादवमन्येरत्सर्वभूतानि लक्ष्मण ।

मृदुं लोकहिते युक्तं दान्तं करुणवेदिनम् ॥ 55 ॥

निर्वीर्य इति मन्यन्ते नूनं मां त्रिदशेश्वराः ।

मां प्राप्य हि गुणो दोषस्संवृत्तः पश्य लक्ष्मण ॥ 56 ॥

अद्यैव सर्वभूतानां रक्षसामभवाय च ।

संहृत्यैव शशिज्योत्स्नां महान्सूर्य इवोदितः ॥ 57 ॥

संहृत्यैव गुणान्सर्वान्मम तेजः प्रकाशते ।

नैव यक्षा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः ॥ 58 ॥

किन्नरा वा मनुष्या वा सुखं प्राप्स्यन्ति लिक्ष्मण ।

ममास्त्रबाणसम्पूर्णमाकाशं पश्य लक्ष्मण ॥ 59 ॥

निस्सम्पातं करिष्यामि ह्यद्य त्रैलोक्यचारिणाम् ।

सन्निरुद्धग्रहगणमावारितनिशाकरम् ॥ 60 ॥

विप्रणष्टानलमरुद्भास्करद्युतिसंवृतम् ।

विनिर्मथितशैलाग्रं शुष्यमाणजलाशयम् ॥ 61 ॥

ध्वस्तद्रुमलतागुल्मं विप्रणाशितसागरम् ।

त्रैलोक्यं तु करिष्यामि संयुक्तं कालकर्मणा ॥ 62 ॥

न तां कुशलिनीं सीतां प्रदास्यन्ति ममेश्वराः ।

अस्मिन्मुहूर्ते सौमित्रे मम द्रक्ष्यन्ति विक्रमम् ॥ 63 ॥

नाकाशमुत्पतिष्यन्ति सर्वभूतानि लक्ष्मण ।

मम चापगुणोन्मुक्तैर्बाणजालैर्निरन्तरम् ॥ 64 ॥

अर्दितं मम नाराचैर्ध्वस्तभ्रान्तमृगद्विजम् ।

समाकुलममर्यादं जगत्पश्याद्य लक्ष्मण ॥ 65 ॥

आकर्णपूर्णैरिषुभिर्जीवलोकं दुरावरैः ।

करिष्ये मैथिलीहेतोरपिशाचमराक्षसम् ॥ 66 ॥

मम रोषप्रयुक्तानां सायकानां बलं सुराः ।

द्रक्ष्यन्त्यद्य विमुक्तानामतिदूरातिगामिनाम् ॥ 67 ॥

नैव देवा न दैतेया न पिशाचा न राक्षसाः ।

भविष्यन्ति मम क्रोधात्त्रैलोक्ये विप्रणाशिते ॥ 68 ॥

देवदानवयक्षाणां लोका ये रक्षसामपि ।

बहुधा न भविष्यन्ति बाणौघैश्शकलीकृताः ॥ 69 ॥

निर्मर्यादानिमान्लोकान्करिष्याम्यद्य सायकैः ।

हृतां मृतां वा सौमित्रे न दास्यन्ति ममेश्वराः ॥ 70 ॥

तथारुपां हि वैदेहीं न दास्यन्ति यदि प्रियाम् ।

नाशयामि जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ 71 ॥

इत्युक्त्वा रोषताम्राक्षो रामो निष्पीड्य कार्मुकम् ।

शरमादाय सन्दीप्तं घोरमाशीविषोपमम् ॥ 72 ॥

सन्धाय धनुषि श्रीमान्रामः परपुरञ्जयः ।

युगान्ताग्निरिव क्रुद्ध इदं वचनमब्रवीत् ॥ 73 ॥

यथा जरा यथा मृत्युर्यथा कालो यथा विधिः ।

नित्यं न प्रतिहन्यन्ते सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ 74 ॥

तथाहं क्रोधसंयुक्तो न निवार्योऽस्मि सर्वथा ।

पुरेव मे चारुदन्तीमनिन्दितां दिशन्ति सीतां यदि नाद्य मैथिलीम् ।

सदेवगन्धर्वमनुष्यपन्नगं जगत्सशैलं परिवर्तयाम्यहम् ॥ 75 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥