Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 69 — Oriya Script

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଏକୋନସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

କୃତ୍ଵୈଵମୁଦକଂ ତସ୍ମୈ ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଅଵେକ୍ଷନ୍ତୌ ଵନେ ସୀତାଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ଦିଶମ୍ ॥ 1 ॥

kṛtvaivamudakaṃ tasmai prasthitau rāmalakṣmaṇau |
avekṣantau vane sītāṃ paścimāṃ jagmaturdiśam || 1 ||

Shloka 2

ତୌ ଦିଶଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଗତ୍ଵା ଶରଚାପାସିଧାରିଣୌ ।
ଅଵିପ୍ରହତମୈକ୍ଷ୍ଵାକୌ ପନ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିପେଦତୁଃ ॥ 2 ॥

tau diśaṃ dakṣiṇāṃ gatvā śaracāpāsidhāriṇau |
aviprahatamaikṣvākau panthānaṃ pratipedatuḥ || 2 ||

Shloka 3

ଗୁଲ୍ମୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଲତାଭିଶ୍ଚ ପ୍ରଵେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ଆଵୃତଂ ସର୍ଵତୋ ଦୁର୍ଗଂ ଗହନଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 3 ॥

gulmairvṛkṣaiśca bahubhirlatābhiśca praveṣṭitam |
āvṛtaṃ sarvato durgaṃ gahanaṃ ghoradarśanam || 3 ||

Shloka 4

ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ତୁ ଵେଗେନ ଵ୍ଯାଲସିଂହନିଷେଵିତମ୍ ।
ସୁଭୀମଂ ତନ୍ମହାରଣ୍ଯଂ ଵ୍ଯତିଯାତୌ ମହାବଲୌ ॥ 4 ॥

vyatikramya tu vegena vyālasiṃhaniṣevitam |
subhīmaṃ tanmahāraṇyaṃ vyatiyātau mahābalau || 4 ||

Shloka 5

ତତଃ ପରଂ ଜନସ୍ଥାନାତତ୍ରିକ୍ରୋଶଂ ଗମ୍ଯ ରାଘଵୌ ।
କ୍ରୌଞ୍ଚାରଣ୍ଯଂ ଵିଵିଶତୁର୍ଗହନଂ ତୌ ମହୌଜସୌ ॥ 5 ॥

tataḥ paraṃ janasthānātatrikrośaṃ gamya rāghavau |
krauñcāraṇyaṃ viviśaturgahanaṃ tau mahaujasau || 5 ||

Shloka 6

ନାନାମେଘଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମିଵ ସର୍ଵତଃ ।
ନାନାପକ୍ଷିଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ନାନାଵ୍ଯାଲମୃଗୈର୍ଯୁତମ୍ ॥ 6 ॥

nānāmeghaghanaprakhyaṃ prahṛṣṭamiva sarvataḥ |
nānāpakṣigaṇairyuktaṃ nānāvyālamṛgairyutam || 6 ||

Shloka 7

ଦିଦୃକ୍ଷମାଣୌ ଵୈଦେହୀଂ ତଦ୍ଵନଂ ତୌ ଵିଚିକ୍ଯତୁଃ ।
ତତ୍ର ତତ୍ରାଵତିଷ୍ଠନ୍ତୌ ସୀତାହରଣକର୍ଶିତୌ ॥ 7 ॥

didṛkṣamāṇau vaidehīṃ tadvanaṃ tau vicikyatuḥ |
tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau || 7 ||

Shloka 8

ତତଃ ପୂର୍ଵେଣ ତୌ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିକ୍ରୋଶଂ ଭ୍ରାତରୌ ତଦା ।
କ୍ରୌଞ୍ଚାରଣ୍ଯମତିକ୍ରମ୍ଯ ମତଙ୍ଗାଶ୍ରମମନ୍ତରା ॥ 8 ॥

tataḥ pūrveṇa tau gatvā trikrośaṃ bhrātarau tadā |
krauñcāraṇyamatikramya mataṅgāśramamantarā || 8 ||

Shloka 9

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵନଂ ଘୋରଂ ବହୁଭୀମମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍ ।
ନନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵଂ ଗହନପାଦପମ୍ ॥ 9 ॥

dṛṣṭvā tu tadvanaṃ ghoraṃ bahubhīmamṛgadvijam |
nanāsattvasamākīrṇaṃ sarvaṃ gahanapādapam || 9 ||

Shloka 10

ଦଦୃଶାତେ ତୁ ତୌ ତତ୍ର ଦରୀଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ ।
ପାତାଲସମଗମ୍ଭୀରାଂ ତମସା ନିତ୍ଯସଂଵୃତାମ୍ ॥ 10 ॥

dadṛśāte tu tau tatra darīṃ daśarathātmajau |
pātālasamagambhīrāṃ tamasā nityasaṃvṛtām || 10 ||

Shloka 11

ଆସାଦ୍ଯ ତୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଦର୍ଯାସ୍ତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ ।
ଦଦୃଶାତେ ମହାରୂପାଂ ରାକ୍ଷସୀଂ ଵିକୃତାନନାମ୍ ॥ 11 ॥

āsādya tau naravyāghrau daryāstasyāvidūrataḥ |
dadṛśāte mahārūpāṃ rākṣasīṃ vikṛtānanām || 11 ||

Shloka 12

ଭଯଦାମଲ୍ପସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ବୀଭତ୍ସାଂ ରୌଦ୍ରଦର୍ଶନାମ୍ ।
ଲମ୍ବୋଦରୀଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂ କରାଲୀଂ ପରୁଷତ୍ଵଚମ୍ ॥ 12 ॥

bhayadāmalpasattvānāṃ bībhatsāṃ raudradarśanām |
lambodarīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ karālīṃ paruṣatvacam || 12 ||

Shloka 13

ଭକ୍ଷଯନ୍ତୀଂ ମୃଗାନ୍ଭୀମାନ୍ଵିକଟାଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାମ୍ ।
ପ୍ରୈକ୍ଷେତାଂ ତୌ ତତସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 13 ॥

bhakṣayantīṃ mṛgānbhīmānvikaṭāṃ muktamūrdhajām |
praikṣetāṃ tau tatastatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 13 ||

Shloka 14

ସା ସମାସାଦ୍ଯ ତୌ ଵୀରୌ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ଭ୍ରାତୁରଗ୍ରତଃ ।
ଏହି ରଂସ୍ଯାଵହେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମାଲମ୍ବତ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 14 ॥

sā samāsādya tau vīrau vrajantaṃ bhrāturagrataḥ |
ehi raṃsyāvahetyuktvā samālambata lakṣmaṇam || 14 ||

Shloka 15

ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଵଚନଂ ସୌମିତ୍ରିମୁପଗୂହ୍ଯ ସା ।
ଅହଂ ତ୍ଵଯୋମୁଖୀ ନାମ ଲବ୍ଧା ତେ ତ୍ଵମସି ପ୍ରିଯଃ ॥ 15 ॥

uvāca cainaṃ vacanaṃ saumitrimupagūhya sā |
ahaṃ tvayomukhī nāma labdhā te tvamasi priyaḥ || 15 ||

Shloka 16

ନାଥ ପର୍ଵତକୂଟେଷୁ ନଦୀନାଂ ପୁଲିନେଷୁ ଚ ।
ଆଯୁଶ୍ଶେଷମିମଂ ଵୀର ତ୍ଵଂ ମଯା ସହ ରଂସ୍ଯସେ ॥ 16 ॥

nātha parvatakūṭeṣu nadīnāṃ pulineṣu ca |
āyuśśeṣamimaṃ vīra tvaṃ mayā saha raṃsyase || 16 ||

Shloka 17

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୁପିତଃ ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
କର୍ଣନାସାସ୍ତନଂ ତସ୍ଯା ନିଚକର୍ତାରିସୂଦନଃ ॥ 17 ॥

evamuktastu kupitaḥ khaḍgamuddhṛtya lakṣmaṇaḥ |
karṇanāsāstanaṃ tasyā nicakartārisūdanaḥ || 17 ||

Shloka 18

କର୍ଣନାସେ ନିକୃତ୍ତେ ତୁ ଵିସ୍ଵରଂ ସା ଵିନଦ୍ଯ ଚ ।
ଯଥାଗତଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ରାକ୍ଷସୀ ଭୀମଦର୍ଶନା ॥ 18 ॥

karṇanāse nikṛtte tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva rākṣasī bhīmadarśanā || 18 ||

Shloka 19

ତସ୍ଯାଂ ଗତାଯାଂ ଗହନଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୌ ଵନମୋଜସା ।
ଆସେଦତୁରମିତ୍ରଘ୍ନୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 19 ॥

tasyāṃ gatāyāṃ gahanaṃ vrajantau vanamojasā |
āsedaturamitraghnau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 19 ||

Shloka 20

ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ମହାତେଜାସ୍ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ଶୀଲଵାନ୍ ଶୁଚିଃ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ ॥ 20 ॥

lakṣmaṇastu mahātejāssattvavān śīlavān śuciḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam || 20 ||

Shloka 21

ସ୍ପନ୍ଦତେ ଚ ଦୃଢଂ ବାହୁରୁଦ୍ଵିଗ୍ନମିଵ ମେ ମନଃ ।
ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚାପ୍ଯନିଷ୍ଟାନି ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ ॥ 21 ॥

spandate ca dṛḍhaṃ bāhurudvignamiva me manaḥ |
prāyaśaścāpyaniṣṭāni nimittānyupalakṣaye || 21 ||

Shloka 22

ତସ୍ମାତ୍ସଜ୍ଜୀଭଵାର୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ହିତମ୍ ।
ମମୈଵ ହି ନିମିତ୍ତାନି ସଦ୍ଯଶ୍ଶଂସନ୍ତି ସମ୍ଭ୍ରମମ୍ ॥ 22 ॥

tasmātsajjībhavārya tvaṃ kuruṣva vacanaṃ hitam |
mamaiva hi nimittāni sadyaśśaṃsanti sambhramam || 22 ||

Shloka 23

ଏଷ ଵଞ୍ଚୁଲକୋ ନାମ ପକ୍ଷୀ ପରମଦାରୁଣଃ ।
ଆଵଯୋର୍ଵିଜଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଶଂସନ୍ନିଵ ଵିନର୍ଦତି ॥ 23 ॥

eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ |
āvayorvijayaṃ yuddhe śaṃsanniva vinardati || 23 ||

Shloka 24

ତଯୋରନ୍ଵେଷତୋରେଵଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଵନମୋଜସା ।
ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ଵିପୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ନିଵ ତଦ୍ଵନମ୍ ॥ 24 ॥

tayoranveṣatorevaṃ sarvaṃ tadvanamojasā |
sañjajñe vipulaḥ śabdo prabhañjanniva tadvanam || 24 ||

Shloka 25

ସଂଵେଷ୍ଟିତମିଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ଗଗନଂ ମାତରିଶ୍ଵନା ।
ଵନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋଽଭୂଦ୍ଦିଵମାପୂରଯନ୍ନିଵ ॥ 25 ॥

saṃveṣṭitamivātyarthaṃ gaganaṃ mātariśvanā |
vanasya tasya śabdo'bhūddivamāpūrayanniva || 25 ||

Shloka 26

ତଂ ଶବ୍ଦଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ରାମଃ କକ୍ଷେ ସହାନୁଜଃ ।
ଦଦର୍ଶ ସୁମହାକାଯଂ ରାକ୍ଷସଂ ଵିପୁଲୋଦରମ୍ ॥ 26 ॥

taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇastu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ |
dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulodaram || 26 ||

Shloka 27

ଆସେଦତୁସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ତାଵୁଭୌ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ଵିଵୃଦ୍ଧମଶିରୋଗ୍ରୀଵଂ କବନ୍ଧମୁଦରେ ମୁଖମ୍ ॥ 27 ॥

āsedatustatastatra tāvubhau pramukhe sthitam |
vivṛddhamaśirogrīvaṃ kabandhamudare mukham || 27 ||

Shloka 28

ରୋମଭିର୍ନିଚିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାଗିରିମିଵୋଛ୍ରିତମ୍ ।
ନୀଲମେଘନିଭଂ ରୌଦ୍ରଂ ମେଘସ୍ତନିତନିସ୍ଵନମ୍ ॥ 28 ॥

romabhirnicitaistīkṣṇairmahāgirimivochritam |
nīlameghanibhaṃ raudraṃ meghastanitanisvanam || 28 ||

Shloka 29

ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାନିକାଶେନ ଲଲାଟସ୍ଥେନ ଦୀପ୍ଯତା ।
ମହାପକ୍ଷ୍ମେଣ ପିଙ୍ଗେନ ଵିପୁଲେନାଯତେନ ଚ ॥ 29 ॥

agnijvālānikāśena lalāṭasthena dīpyatā |
mahāpakṣmeṇa piṅgena vipulenāyatena ca || 29 ||

Shloka 30

ଏକେନୋରସି ଘୋରେଣ ନଯନେନାଶୁଦର୍ଶିନା ।
ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋପପନ୍ନଂ ତଲ୍ଲେଲିହାନଂ ମହାମୁଖମ୍ ॥ 30 ॥

ekenorasi ghoreṇa nayanenāśudarśinā |
mahādaṃṣṭropapannaṃ tallelihānaṃ mahāmukham || 30 ||

Shloka 31

ଭକ୍ଷଯନ୍ତଂ ମହାଘୋରାନୃକ୍ଷସିଂହମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍ ।
ଘୋରୌ ଭୁଜୌ ଵିକୁର୍ଵାଣମୁଭୌ ଯୋଜନମାଯତୌ ॥ 31 ॥

bhakṣayantaṃ mahāghorānṛkṣasiṃhamṛgadvipān |
ghorau bhujau vikurvāṇamubhau yojanamāyatau || 31 ||

Shloka 32

କରାଭ୍ଯାଂ ଵିଵିଧାନ୍ଗୃହ୍ଯଋକ୍ଷାନ୍ପକ୍ଷିଗଣାନ୍ମୃଗାନ୍ ।
ଆକର୍ଷନ୍ତଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତମନେକାନ୍ମୃଗଯୂଥପାନ୍ ॥ 32 ॥

karābhyāṃ vividhāngṛhyaṛkṣānpakṣigaṇānmṛgān |
ākarṣantaṃ vikarṣantamanekānmṛgayūthapān || 32 ||

Shloka 33

ସ୍ଥିତମାଵୃତ୍ଯ ପନ୍ଥାନଂ ତଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ପ୍ରପନ୍ନଯୋଃ ।
ଅଥ ତୌ ସମଭିକ୍ରମ୍ଯ କ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ଦଦର୍ଶତୁଃ ॥ 33 ॥

sthitamāvṛtya panthānaṃ tayorbhrātroḥ prapannayoḥ |
atha tau samabhikramya krośamātre dadarśatuḥ || 33 ||

Shloka 34

ମହାନ୍ତଂ ଦାରୁଣଂ ଭୀମଂ କବନ୍ଧଂ ଭୁଜସଂଵୃମ୍ ।
କବନ୍ଧମିଵ ସଂସ୍ଥାନାଦତିଘୋରପ୍ରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 34 ॥

mahāntaṃ dāruṇaṃ bhīmaṃ kabandhaṃ bhujasaṃvṛm |
kabandhamiva saṃsthānādatighorapradarśanam || 34 ||

Shloka 35

ସ ମହାବାହୁରତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରସାର୍ଯ ଵିପୁଲୌ ଭୁଜୌ ।
ଜଗ୍ରାହ ସହିତାଵେଵ ରାଘଵୌ ପୀଡଯନ୍ବଲାତ୍ ॥ 35 ॥

sa mahābāhuratyarthaṃ prasārya vipulau bhujau |
jagrāha sahitāveva rāghavau pīḍayanbalāt || 35 ||

Shloka 36

ଖଡ୍ଗିନୌ ଦୃଢଧନ୍ଵାନୌ ତିଗ୍ମତେଜୋଵପୁର୍ଧରୌ ।
ଭ୍ରାତରୌ ଵିଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ କୃଷ୍ଯମାଣୌ ମହାବଲୌ ॥ 36 ॥

khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatejovapurdharau |
bhrātarau vivaśaṃ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau || 36 ||

Shloka 37

ତତ୍ର ଧୈର୍ଯେଣ ଶୂରସ୍ତୁ ରାଘଵୋ ନୈଵ ଵିଵ୍ଯଥେ ।
ବାଲ୍ଯାଦନାଶ୍ରଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵତିଵିଵ୍ଯଥେ ॥ 37 ॥

tatra dhairyeṇa śūrastu rāghavo naiva vivyathe |
bālyādanāśrayatvācca lakṣmaṇastvativivyathe || 37 ||

Shloka 38

ଉଵାଚ ସ ଵିଷଣ୍ଣସ୍ସନ୍ରାଘଵଂ ରାଘଵାନୁଜଃ ।
ପଶ୍ଯ ମାଂ ଵୀର ଵିଵଶଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵଶଂ ଗତମ୍ ॥ 38 ॥

uvāca sa viṣaṇṇassanrāghavaṃ rāghavānujaḥ |
paśya māṃ vīra vivaśaṃ rākṣasasya vaśaṃ gatam || 38 ||

Shloka 39

ମଯୈକେନ ଵିନିର୍ଯୁକ୍ତଃ ପରିମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ରାଘଵ ।
ମାଂ ହି ଭୂତବଲିଂ ଦତ୍ଵା ପଲାଯସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 39 ॥

mayaikena viniryuktaḥ parimuñcasva rāghava |
māṃ hi bhūtabaliṃ datvā palāyasva yathāsukham || 39 ||

Shloka 40

ଅଧିଗନ୍ତାସି ଵୈଦେହୀମଚିରେଣେତି ମେ ମତିଃ ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତୃପୈତାମହୀଂ ମହୀମ୍ ॥ 40 ॥

adhigantāsi vaidehīmacireṇeti me matiḥ |
pratilabhya ca kākutstha pitṛpaitāmahīṃ mahīm || 40 ||

Shloka 41

ତତ୍ର ମାଂ ରାମ ରାଜ୍ଯସ୍ଥସ୍ସ୍ମର୍ତୁମର୍ହସି ସର୍ଵଦା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମସ୍ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 41 ॥

tatra māṃ rāma rājyasthassmartumarhasi sarvadā |
lakṣmaṇenaivamuktastu rāmassaumitrimabravīt || 41 ||

Shloka 42

ମା ସ୍ମ ତ୍ରାସଂ କୃଥା ଵୀର ନ ହି ତ୍ଵାଦୃଗ୍ଵିଷୀଦତି ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୂରୋ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 42 ॥

mā sma trāsaṃ kṛthā vīra na hi tvādṛgviṣīdati |
etasminnantare krūro bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 42 ||

Shloka 43

ପପ୍ରଚ୍ଛ ଘନନିର୍ଘୋଷଃ କବନ୍ଧୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ ।
କୌ ଯୁଵାଂ ଵୃଷଭସ୍କନ୍ଧୌ ମହାଖଡ୍ଗଧନୁର୍ଧରୌ ॥ 43 ॥

papraccha ghananirghoṣaḥ kabandho dānavottamaḥ |
kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau || 43 ||

Shloka 44

ଘୋରଂ ଦେଶମିମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ମମ ଭକ୍ଷାଵୁପସ୍ଥିତୌ ।
ଵଦତଂ କାର୍ଯମିହ ଵାଂ କିମର୍ଥଂ ଚାଗତୌ ଯୁଵାମ୍ ॥ 44 ॥

ghoraṃ deśamimaṃ prāptau mama bhakṣāvupasthitau |
vadataṃ kāryamiha vāṃ kimarthaṃ cāgatau yuvām || 44 ||

Shloka 45

ଇମଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯେହ ତିଷ୍ଠତଃ ।
ସବାଣଚାପଖଡ୍ଗୌ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗାଵିଵର୍ଷଭୌ ॥ 45 ॥

imaṃ deśamanuprāptau kṣudhārtasyeha tiṣṭhataḥ |
sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāvivarṣabhau || 45 ||

Shloka 46

ମମାସ୍ଯମନୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୁର୍ଲଭଂ ଜୀଵିତଂ ପୁନଃ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କବନ୍ଧସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ 46 ॥

mamāsyamanusamprāptau durlabhaṃ jīvitaṃ punaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ || 46 ||

Shloka 47

ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାରୁଣଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ ॥ 47 ॥

uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā |
kṛcchrāt kṛcchrataraṃ prāpya dāruṇaṃ satyavikramaḥ || 47 ||

Shloka 48

ଵ୍ଯସନଂ ଜୀଵିତାନ୍ତାଯ ପ୍ରାପ୍ତମପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍ ।
କାଲସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 48 ॥

vyasanaṃ jīvitāntāya prāptamaprāpya tāṃ priyām |
kālasya sumahadvīryaṃ sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 48 ||

Shloka 49

ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଵ୍ଯସନୈଃ ପଶ୍ଯ ମୋହିତୌ ।
ନାତିଭାରୋସ୍ତି କାଲସ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 49 ॥

tvāṃ ca māṃ ca naravyāghra vyasanaiḥ paśya mohitau |
nātibhārosti kālasya sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 49 ||

Shloka 50

ଶୂରାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ରଣାଜିରେ ।
କାଲାଭିପନ୍ନାସ୍ସୀଦନ୍ତି ଯଥା ଵାଲୁକସେତଵଃ ॥ 50 ॥

śūrāśca balavantaśca kṛtāstrāśca raṇājire |
kālābhipannāssīdanti yathā vālukasetavaḥ || 50 ||

ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୋ ଦୃଢସତ୍ଯଵିକ୍ରମୋ ମହାଯଶା ଦାଶରଥିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।
ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିମୁଦଗ୍ରପୌରୁଷଂ ସ୍ଥିରାଂ ତଦା ସ୍ଵାଂ ମତିମାତ୍ମନାଽକରୋତ୍ ॥ 51 ॥

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ एकोनसप्ततितमस्सर्गः ।

कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ रामलक्ष्मणौ ।

अवेक्षन्तौ वने सीतां पश्चिमां जग्मतुर्दिशम् ॥ 1 ॥

तौ दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ ।

अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः ॥ 2 ॥

गुल्मैर्वृक्षैश्च बहुभिर्लताभिश्च प्रवेष्टितम् ।

आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम् ॥ 3 ॥

व्यतिक्रम्य तु वेगेन व्यालसिंहनिषेवितम् ।

सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ ॥ 4 ॥

ततः परं जनस्थानातत्रिक्रोशं गम्य राघवौ ।

क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ ॥ 5 ॥

नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः ।

नानापक्षिगणैर्युक्तं नानाव्यालमृगैर्युतम् ॥ 6 ॥

दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद्वनं तौ विचिक्यतुः ।

तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणकर्शितौ ॥ 7 ॥

ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा ।

क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरा ॥ 8 ॥

दृष्ट्वा तु तद्वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम् ।

ननासत्त्वसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम् ॥ 9 ॥

ददृशाते तु तौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ ।

पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम् ॥ 10 ॥

आसाद्य तौ नरव्याघ्रौ दर्यास्तस्याविदूरतः ।

ददृशाते महारूपां राक्षसीं विकृताननाम् ॥ 11 ॥

भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम् ।

लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम् ॥ 12 ॥

भक्षयन्तीं मृगान्भीमान्विकटां मुक्तमूर्धजाम् ।

प्रैक्षेतां तौ ततस्तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 13 ॥

सा समासाद्य तौ वीरौ व्रजन्तं भ्रातुरग्रतः ।

एहि रंस्यावहेत्युक्त्वा समालम्बत लक्ष्मणम् ॥ 14 ॥

उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगूह्य सा ।

अहं त्वयोमुखी नाम लब्धा ते त्वमसि प्रियः ॥ 15 ॥

नाथ पर्वतकूटेषु नदीनां पुलिनेषु च ।

आयुश्शेषमिमं वीर त्वं मया सह रंस्यसे ॥ 16 ॥

एवमुक्तस्तु कुपितः खड्गमुद्धृत्य लक्ष्मणः ।

कर्णनासास्तनं तस्या निचकर्तारिसूदनः ॥ 17 ॥

कर्णनासे निकृत्ते तु विस्वरं सा विनद्य च ।

यथागतं प्रदुद्राव राक्षसी भीमदर्शना ॥ 18 ॥

तस्यां गतायां गहनं व्रजन्तौ वनमोजसा ।

आसेदतुरमित्रघ्नौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 19 ॥

लक्ष्मणस्तु महातेजास्सत्त्ववान् शीलवान् शुचिः ।

अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥ 20 ॥

स्पन्दते च दृढं बाहुरुद्विग्नमिव मे मनः ।

प्रायशश्चाप्यनिष्टानि निमित्तान्युपलक्षये ॥ 21 ॥

तस्मात्सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं हितम् ।

ममैव हि निमित्तानि सद्यश्शंसन्ति सम्भ्रमम् ॥ 22 ॥

एष वञ्चुलको नाम पक्षी परमदारुणः ।

आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति ॥ 23 ॥

तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद्वनमोजसा ।

सञ्जज्ञे विपुलः शब्दो प्रभञ्जन्निव तद्वनम् ॥ 24 ॥

संवेष्टितमिवात्यर्थं गगनं मातरिश्वना ।

वनस्य तस्य शब्दोऽभूद्दिवमापूरयन्निव ॥ 25 ॥

तं शब्दं काङ्क्षमाणस्तु रामः कक्षे सहानुजः ।

ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोदरम् ॥ 26 ॥

आसेदतुस्ततस्तत्र तावुभौ प्रमुखे स्थितम् ।

विवृद्धमशिरोग्रीवं कबन्धमुदरे मुखम् ॥ 27 ॥

रोमभिर्निचितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोछ्रितम् ।

नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिस्वनम् ॥ 28 ॥

अग्निज्वालानिकाशेन ललाटस्थेन दीप्यता ।

महापक्ष्मेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च ॥ 29 ॥

एकेनोरसि घोरेण नयनेनाशुदर्शिना ।

महादंष्ट्रोपपन्नं तल्लेलिहानं महामुखम् ॥ 30 ॥

भक्षयन्तं महाघोरानृक्षसिंहमृगद्विपान् ।

घोरौ भुजौ विकुर्वाणमुभौ योजनमायतौ ॥ 31 ॥

कराभ्यां विविधान्गृह्यऋक्षान्पक्षिगणान्मृगान् ।

आकर्षन्तं विकर्षन्तमनेकान्मृगयूथपान् ॥ 32 ॥

स्थितमावृत्य पन्थानं तयोर्भ्रात्रोः प्रपन्नयोः ।

अथ तौ समभिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः ॥ 33 ॥

महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृम् ।

कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम् ॥ 34 ॥

स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ ।

जग्राह सहितावेव राघवौ पीडयन्बलात् ॥ 35 ॥

खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजोवपुर्धरौ ।

भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ ॥ 36 ॥

तत्र धैर्येण शूरस्तु राघवो नैव विव्यथे ।

बाल्यादनाश्रयत्वाच्च लक्ष्मणस्त्वतिविव्यथे ॥ 37 ॥

उवाच स विषण्णस्सन्राघवं राघवानुजः ।

पश्य मां वीर विवशं राक्षसस्य वशं गतम् ॥ 38 ॥

मयैकेन विनिर्युक्तः परिमुञ्चस्व राघव ।

मां हि भूतबलिं दत्वा पलायस्व यथासुखम् ॥ 39 ॥

अधिगन्तासि वैदेहीमचिरेणेति मे मतिः ।

प्रतिलभ्य च काकुत्स्थ पितृपैतामहीं महीम् ॥ 40 ॥

तत्र मां राम राज्यस्थस्स्मर्तुमर्हसि सर्वदा ।

लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामस्सौमित्रिमब्रवीत् ॥ 41 ॥

मा स्म त्रासं कृथा वीर न हि त्वादृग्विषीदति ।

एतस्मिन्नन्तरे क्रूरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 42 ॥

पप्रच्छ घननिर्घोषः कबन्धो दानवोत्तमः ।

कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ ॥ 43 ॥

घोरं देशमिमं प्राप्तौ मम भक्षावुपस्थितौ ।

वदतं कार्यमिह वां किमर्थं चागतौ युवाम् ॥ 44 ॥

इमं देशमनुप्राप्तौ क्षुधार्तस्येह तिष्ठतः ।

सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ ॥ 45 ॥

ममास्यमनुसम्प्राप्तौ दुर्लभं जीवितं पुनः ।

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः ॥ 46 ॥

उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ।

कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रमः ॥ 47 ॥

व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्तमप्राप्य तां प्रियाम् ।

कालस्य सुमहद्वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ 48 ॥

त्वां च मां च नरव्याघ्र व्यसनैः पश्य मोहितौ ।

नातिभारोस्ति कालस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ 49 ॥

शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे ।

कालाभिपन्नास्सीदन्ति यथा वालुकसेतवः ॥ 50 ॥

इति ब्रुवाणो दृढसत्यविक्रमो महायशा दाशरथिः प्रतापवान् ।

अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रपौरुषं स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाऽकरोत् ॥ 51 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकोनसप्ततितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.69 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଏକୋନସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗଃ