ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ତତଶ୍ଶୂର୍ପଣଖାଵାକ୍ଯଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
ସଚିଵାନଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାଯ କାର୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଜଗାମ ହ ॥ 1 ॥
ତତ୍କାର୍ଯମନୁଗମ୍ଯାଥ ଯଥାଵଦୁପଲଭ୍ଯ ଚ ।
ଦୋଷାଣାଂ ଚ ଗୁଣାନାଂ ଚ ସମ୍ପ୍ରଧାର୍ଯ ବଲାବଲମ୍ ॥ 2 ॥
ଇତି କର୍ତଵ୍ଯମିତ୍ଯେଵ କୃତ୍ଵା ନିଶ୍ଚଯମାତ୍ମନଃ ।
ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧିସ୍ତତୋ ରମ୍ଯାଂ ଯାନଶାଲାଂ ଜଗାମ ହ ॥ 3 ॥
ଯାନଶାଲାଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।
ସୂତଂ ସଞ୍ଚୋଦଯାମାସ ରଥସ୍ସଂଯୋଜ୍ଯତାମିତି ॥ 4 ॥
ଏଵମୁକ୍ତଃ କ୍ଷେଣେନୈଵ ସାରଥିର୍ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।
ରଥଂ ସଂଯୋଜଯାମାସ ତସ୍ଯାଭିମତମୁତ୍ତମମ୍ ॥ 5 ॥
କାଞ୍ଚନଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ କାମଗଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍ ।
ପିଶାଚଵଦନୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ଖରୈଃ କାଞ୍ଚନଭୂଷଣୈଃ ॥ 6 ॥
ମେଘପ୍ରତିମନାଦେନ ସ ତେନ ଧନଦାନୁଜଃ ।
ରାକ୍ଷସାଧିପତିଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଯଯୌ ନଦନଦୀପତିମ୍ ॥ 7 ॥
ସ ଶ୍ଵେତଵାଲଵ୍ଯଜନଃ ଶ୍ଵେତଚ୍ଛତ୍ରୋ ଦଶାନନଃ ।
ସ୍ନିଗ୍ଧଵୈଦୂର୍ଯସଙ୍କାଶ ସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ ॥ 8 ॥
ଵିଂଶଦ୍ଭୁଜୋ ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଦର୍ଶନୀଯପରିଚ୍ଛଦଃ ।
ତ୍ରିଦଶାରିର୍ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଘ୍ନୋ ଦଶଶୀର୍ଷ ଇଵାଦ୍ରିରାଟ୍ ॥ 9 ॥
କାମଗଂ ରଥମାସ୍ଥାଯ ଶୁଶୁଭେ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵରଃ ।
ଵିଦ୍ଯୁନ୍ମଣ୍ଡଲଵାନ୍ମେଘସ୍ସବଲାକ ଇଵାମ୍ବରେ ॥ 10 ॥
ସ ଶୈଲଂ ସାଗରାନୂପଂ ଵୀର୍ଯଵାନଵଲୋକଯନ୍ ।
ନାନାପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈରନୁକୀର୍ଣଂ ସହସ୍ରଶଃ ॥ 11 ॥
ଶୀତମଙ୍ଗଲତୋଯାଭିଃ ପଦ୍ମିନୀଭିସ୍ସମନ୍ତତଃ ।
ଵିଶାଲୈରାଶ୍ରମପଦୈର୍ଵେଦିମଦ୍ଭିସ୍ସମାଵୃତମ୍ ॥ 12 ॥
କଦଲ୍ଯାଢକିସମ୍ବାଧଂ ନାରିକେଲୋପଶୋଭିତମ୍ ।
ସାଲୈସ୍ତାଲୈସ୍ତମାଲୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତୈସ୍ତରୁଭିର୍ଵୃତମ୍ ॥ 13 ॥
ନାଗୈସ୍ସୁପର୍ଣୈର୍ଗନ୍ଧୈର୍ଵୈଃ କିନ୍ନରୈଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଅଜୈର୍ଵୈଖାନସୈର୍ମାଷୈର୍ଵାଲଖିଲ୍ଯୈର୍ମରୀଚିପୈଃ ॥ 14 ॥
ଅତ୍ଯନ୍ତନିଯତାହାରୈଶ୍ଶୋଭିତଂ ପରମର୍ଷିଭିଃ ।
ଜିତକାମୈଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ଚାରଣୈରୁପଶୋଭିତମ୍ ॥ 15 ॥
ଦିଵ୍ଯାଭରଣମାଲ୍ଯାଭିର୍ଦିଵ୍ଯରୂପାଭିରାଵୃତମ୍ ।
କ୍ରୀଡାରତିଵିଧିଜ୍ଞାଭିରପ୍ସରୋଭିସ୍ସହସ୍ରଶଃ ॥ 16 ॥
ସେଵିତଂ ଦେଵପନ୍ତୀଭିଶ୍ଶ୍ରୀମତୀଭିଶ୍ଶ୍ରିଯାଽଽଵୃତମ୍ ।
ଦେଵଦାନଵସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ଚରିତଂ ତ୍ଵମୃତାଶିଭିଃ ॥ 17 ॥
ହଂସକ୍ରୌଞ୍ଚପ୍ଲଵାକୀର୍ଣଂ ସାରସୈସ୍ସମ୍ପ୍ରଣାଦିତମ୍ ।
ଵୈଢୂର୍ଯପ୍ରସ୍ତରଂ ରମ୍ଯଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଂ ସାଗରତେଜସା ॥ 18 ॥
ପାଣ୍ଡୁରାଣି ଵିଶାଲାନି ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯଯୁତାନି ଚ ।
ତୂର୍ଯଗୀତାଭିଜୁଷ୍ଟାନି ଵିମାନାନି ସମନ୍ତତଃ ॥ 19 ॥
ତପସା ଜିତଲୋକାନାଂ କାମଗାନ୍ଯଭିସମ୍ପତନ୍ ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ଦଦର୍ଶ ଧନଦାନୁଜଃ ॥ 20 ॥
ନିର୍ଯାସରସମୂଲାନାଂ ଚନ୍ଦନାନାଂ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଵନାନି ପଶ୍ଯନ୍ସୌମ୍ଯାନି ଘ୍ରାଣତୃପ୍ତିକରାଣି ଚ ॥ 21 ॥
ଅଗରୂଣାଂ ଚ ମୁଖ୍ଯାନାଂ ଵନାନ୍ଯୁପଵନାନି ଚ ।
ତକ୍କୋଲାନାଂ ଚ ଜାତ୍ଯାନାଂ ଫଲାନାଂ ଚ ସୁଗନ୍ଧିନାମ୍ ॥ 22 ॥
ପୁଷ୍ପାଣି ଚ ତମାଲସ୍ଯ ଗୁଲ୍ମାନି ମରିଚସ୍ଯ ଚ ।
ମୁକ୍ତାନାଂ ଚ ସମୂହାନି ଶୁଷ୍ଯମାଣାନି ତୀରତଃ ॥ 23 ॥
ଶଙ୍ଖାନାଂ ପ୍ରସରଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵାଲନିଚଯଂ ତଥା ।
କାଞ୍ଚନାନି ଚ ଶୈଲାନି ରାଜତାନି ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ 24 ॥
ପ୍ରସ୍ରଵାଣି ମନୋଜ୍ଞାନି ପ୍ରସନ୍ନାନି ହ୍ରଦାନି ଚ ।
ଧନଧାନ୍ଯୋପପନ୍ନାନି ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନୈଶ୍ଶୋଭିତାନି ଚ ॥ 25 ॥
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥଗାଢାନି ନଗରାଣ୍ଯଵଲୋକଯନ୍ ।
ତଂ ସମଂ ସର୍ଵତସ୍ନିଗ୍ଧଂ ମୃଦୁସଂସ୍ପର୍ଶମାରୁତମ୍ ।
ଅନୂପଂ ସିନ୍ଧୁରାଜସ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ତ୍ରିଦିଵୋପମମ୍ ॥ 26 ॥
ତତ୍ରାପଶ୍ଯତ୍ସ ମେଘାଭଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧମୃଷିଭିର୍ଵୃତମ୍ ॥ 27 ॥
ସମନ୍ତାଦ୍ଯସ୍ଯ ତାଶ୍ଶାଖାଶ୍ଶତଯୋଜନମାଯତାଃ ।
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତିନମାଦାଯ ମହାକାଯଂ ଚ କଚ୍ଛପମ୍ ॥ 28 ॥
ଭକ୍ଷାର୍ଥଂ ଗରୁଡଶ୍ଶାଖାମାଜଗାମ ମହାବଲଃ ।
ତସ୍ଯ ତାଂ ସହସା ଶାଖାଂ ଭାରେଣ ପତଗୋତ୍ତମଃ ॥ 29 ॥
ସୁପର୍ଣଃ ପର୍ଣବହୁଲାଂ ବଭଞ୍ଜ ଚ ମହାବଲଃ ।
ତତ୍ର ଵୈଖାନସା ମାଷା ଵାଲଖିଲ୍ଯା ମରୀଚିପାଃ ॥ 30 ॥
ଅଜା ବଭୂଵୁର୍ଧୂମ୍ରାଶ୍ଚ ସଙ୍ଗତାଃ ପରମର୍ଷଯଃ ।
ତେଷାଂ ଦଯାର୍ଥଂ ଗରୁଡସ୍ତାଂ ଶାଖାଂ ଶତଯୋଜନାମ୍ ॥ 31 ॥
ଜଗାମାଦାଯ ଵେଗେନ ତୌ ଚୋଭୌ ଗଜକଚ୍ଛପୌ ।
ଏକପାଦେନ ଧର୍ମାତ୍ମା ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତଦାମିଷମ୍ ॥ 32 ॥
ନିଷାଦଵିଷଯଂ ହତ୍ଵା ଶାଖଯା ପତଗୋତ୍ତମଃ ।
ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ମହାମୁନୀନ୍ ॥ 33 ॥
ସ ତେନୈଵ ପ୍ରହର୍ଷେଣ ଦ୍ଵିଗୁଣୀକୃତଵିକ୍ରମଃ ।
ଅମୃତାନଯନାର୍ଥଂ ଵୈ ଚକାର ମତିମାନ୍ମତିମ୍ ॥ 34 ॥
ଅଯୋଜାଲାନି ନିର୍ମଥ୍ଯ ଭିତ୍ଵା ରତ୍ନମଯଂ ଗୃହମ୍ ।
ମହେନ୍ଦ୍ରଭଵନାଦ୍ଗୁପ୍ତମାଜହାରାମୃତଂ ତତଃ ॥ 35 ॥
ତଂ ମହର୍ଷିଗଣୈର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ସୁପର୍ଣକୃତଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ନାମ୍ନା ସୁଭଦ୍ରଂ ନ୍ଯଗ୍ରୋଧଂ ଦଦର୍ଶ ଧନଦାନୁଜଃ ॥ 36 ॥
ତଂ ତୁ ଗତ୍ଵା ପରଂ ପାରଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ନଦୀପତେଃ ।
ଦଦର୍ଶାଶ୍ରମମେକାନ୍ତେ ରମ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯେ ଵନାନ୍ତରେ ॥ 37 ॥
ତତ୍ର କୃଷ୍ଣାଜିନଧରଂ ଜଟାଵଲ୍କଲଧାରିଣମ୍ ।
ଦଦର୍ଶ ନିଯତାହାରଂ ମାରୀଚଂ ନାମ ରାକ୍ଷସାମ୍ ॥ 38 ॥
ସ ରାଵଣସ୍ସମାଗମ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ତେନ ରକ୍ଷସା ।
ମାରୀଚେନାର୍ଚିତୋ ରାଜା ସର୍ଵକାମୈରମାନୁଷୈଃ ॥ 39 ॥
ତଂ ସ୍ଵଯଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ଭୋଜନେନୋଦକେନ ଚ ।
ଅର୍ଥୋପହିତଯା ଵାଚା ମାରୀଚୋ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 40 ॥
କଚ୍ଚିତ୍ସୁକୁଶଲଂ ରାଜନ୍ଲଙ୍କାଯାଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ଵର ।
କେନାର୍ଥେନ ପୁନସ୍ତ୍ଵଂ ଵୈ ତୂର୍ଣମେଵମିହାଗତଃ ॥ 41 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାତେଜା ମାରୀଚେନ ସ ରାଵଣଃ ।
ତତଃ ପଶ୍ଚାଦିଦଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯକୋଵିଦଃ ॥ 42 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāvākyaṃ tacchrutvā romaharṣaṇam |
sacivānabhyanujñāya kāryaṃ buddhvā jagāma ha || 1 ||
tatkāryamanugamyātha yathāvadupalabhya ca |
doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam || 2 ||
iti kartavyamityeva kṛtvā niścayamātmanaḥ |
sthirabuddhistato ramyāṃ yānaśālāṃ jagāma ha || 3 ||
yānaśālāṃ tato gatvā pracchanno rākṣasādhipaḥ |
sūtaṃ sañcodayāmāsa rathassaṃyojyatāmiti || 4 ||
evamuktaḥ kṣeṇenaiva sārathirlaghuvikramaḥ |
rathaṃ saṃyojayāmāsa tasyābhimatamuttamam || 5 ||
kāñcanaṃ rathamāsthāya kāmagaṃ ratnabhūṣitam |
piśācavadanairyuktaṃ kharaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ || 6 ||
meghapratimanādena sa tena dhanadānujaḥ |
rākṣasādhipatiśśrīmānyayau nadanadīpatim || 7 ||
sa śvetavālavyajanaḥ śvetacchatro daśānanaḥ |
snigdhavaidūryasaṅkāśa staptakāñcanakuṇḍalaḥ || 8 ||
viṃśadbhujo daśagrīvo darśanīyaparicchadaḥ |
tridaśārirmunīndraghno daśaśīrṣa ivādrirāṭ || 9 ||
kāmagaṃ rathamāsthāya śuśubhe rākṣaseśvaraḥ |
vidyunmaṇḍalavānmeghassabalāka ivāmbare || 10 ||
sa śailaṃ sāgarānūpaṃ vīryavānavalokayan |
nānāpuṣpaphalairvṛkṣairanukīrṇaṃ sahasraśaḥ || 11 ||
śītamaṅgalatoyābhiḥ padminībhissamantataḥ |
viśālairāśramapadairvedimadbhissamāvṛtam || 12 ||
kadalyāḍhakisambādhaṃ nārikelopaśobhitam |
sālaistālaistamālaiśca puṣpitaistarubhirvṛtam || 13 ||
nāgaissuparṇairgandhairvaiḥ kinnaraiśca sahasraśaḥ |
ajairvaikhānasairmāṣairvālakhilyairmarīcipaiḥ || 14 ||
atyantaniyatāhāraiśśobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
jitakāmaiśca siddhaiśca cāraṇairupaśobhitam || 15 ||
divyābharaṇamālyābhirdivyarūpābhirāvṛtam |
krīḍāratividhijñābhirapsarobhissahasraśaḥ || 16 ||
sevitaṃ devapantībhiśśrīmatībhiśśriyā''vṛtam |
devadānavasaṅghaiśca caritaṃ tvamṛtāśibhiḥ || 17 ||
haṃsakrauñcaplavākīrṇaṃ sārasaissampraṇāditam |
vaiḍhūryaprastaraṃ ramyaṃ snigdhaṃ sāgaratejasā || 18 ||
pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca |
tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ || 19 ||
tapasā jitalokānāṃ kāmagānyabhisampatan |
gandharvāpsarasaścaiva dadarśa dhanadānujaḥ || 20 ||
niryāsarasamūlānāṃ candanānāṃ sahasraśaḥ |
vanāni paśyansaumyāni ghrāṇatṛptikarāṇi ca || 21 ||
agarūṇāṃ ca mukhyānāṃ vanānyupavanāni ca |
takkolānāṃ ca jātyānāṃ phalānāṃ ca sugandhinām || 22 ||
puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca |
muktānāṃ ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ || 23 ||
śaṅkhānāṃ prasaraṃ caiva pravālanicayaṃ tathā |
kāñcanāni ca śailāni rājatāni ca sarvaśaḥ || 24 ||
prasravāṇi manojñāni prasannāni hradāni ca |
dhanadhānyopapannāni strīratnaiśśobhitāni ca || 25 ||
hastyaśvarathagāḍhāni nagarāṇyavalokayan |
taṃ samaṃ sarvatasnigdhaṃ mṛdusaṃsparśamārutam |
anūpaṃ sindhurājasya dadarśa tridivopamam || 26 ||
tatrāpaśyatsa meghābhaṃ nyagrodhamṛṣibhirvṛtam || 27 ||
samantādyasya tāśśākhāśśatayojanamāyatāḥ |
yasya hastinamādāya mahākāyaṃ ca kacchapam || 28 ||
bhakṣārthaṃ garuḍaśśākhāmājagāma mahābalaḥ |
tasya tāṃ sahasā śākhāṃ bhāreṇa patagottamaḥ || 29 ||
suparṇaḥ parṇabahulāṃ babhañja ca mahābalaḥ |
tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ || 30 ||
ajā babhūvurdhūmrāśca saṅgatāḥ paramarṣayaḥ |
teṣāṃ dayārthaṃ garuḍastāṃ śākhāṃ śatayojanām || 31 ||
jagāmādāya vegena tau cobhau gajakacchapau |
ekapādena dharmātmā bhakṣayitvā tadāmiṣam || 32 ||
niṣādaviṣayaṃ hatvā śākhayā patagottamaḥ |
praharṣamatulaṃ lebhe mokṣayitvā mahāmunīn || 33 ||
sa tenaiva praharṣeṇa dviguṇīkṛtavikramaḥ |
amṛtānayanārthaṃ vai cakāra matimānmatim || 34 ||
ayojālāni nirmathya bhitvā ratnamayaṃ gṛham |
mahendrabhavanādguptamājahārāmṛtaṃ tataḥ || 35 ||
taṃ maharṣigaṇairjuṣṭaṃ suparṇakṛtalakṣaṇam |
nāmnā subhadraṃ nyagrodhaṃ dadarśa dhanadānujaḥ || 36 ||
taṃ tu gatvā paraṃ pāraṃ samudrasya nadīpateḥ |
dadarśāśramamekānte ramye puṇye vanāntare || 37 ||
tatra kṛṣṇājinadharaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam |
dadarśa niyatāhāraṃ mārīcaṃ nāma rākṣasām || 38 ||
sa rāvaṇassamāgamya vidhivattena rakṣasā |
mārīcenārcito rājā sarvakāmairamānuṣaiḥ || 39 ||
taṃ svayaṃ pūjayitvā tu bhojanenodakena ca |
arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt || 40 ||
kaccitsukuśalaṃ rājanlaṅkāyāṃ rākṣaseśvara |
kenārthena punastvaṃ vai tūrṇamevamihāgataḥ || 41 ||
evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |
tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ || 42 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ पञ्चत्रिंशस्सर्गः ।
ततश्शूर्पणखावाक्यं तच्छ्रुत्वा रोमहर्षणम् ।
सचिवानभ्यनुज्ञाय कार्यं बुद्ध्वा जगाम ह ॥ 1 ॥
तत्कार्यमनुगम्याथ यथावदुपलभ्य च ।
दोषाणां च गुणानां च सम्प्रधार्य बलाबलम् ॥ 2 ॥
इति कर्तव्यमित्येव कृत्वा निश्चयमात्मनः ।
स्थिरबुद्धिस्ततो रम्यां यानशालां जगाम ह ॥ 3 ॥
यानशालां ततो गत्वा प्रच्छन्नो राक्षसाधिपः ।
सूतं सञ्चोदयामास रथस्संयोज्यतामिति ॥ 4 ॥
एवमुक्तः क्षेणेनैव सारथिर्लघुविक्रमः ।
रथं संयोजयामास तस्याभिमतमुत्तमम् ॥ 5 ॥
काञ्चनं रथमास्थाय कामगं रत्नभूषितम् ।
पिशाचवदनैर्युक्तं खरैः काञ्चनभूषणैः ॥ 6 ॥
मेघप्रतिमनादेन स तेन धनदानुजः ।
राक्षसाधिपतिश्श्रीमान्ययौ नदनदीपतिम् ॥ 7 ॥
स श्वेतवालव्यजनः श्वेतच्छत्रो दशाननः ।
स्निग्धवैदूर्यसङ्काश स्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ॥ 8 ॥
विंशद्भुजो दशग्रीवो दर्शनीयपरिच्छदः ।
त्रिदशारिर्मुनीन्द्रघ्नो दशशीर्ष इवाद्रिराट् ॥ 9 ॥
कामगं रथमास्थाय शुशुभे राक्षसेश्वरः ।
विद्युन्मण्डलवान्मेघस्सबलाक इवाम्बरे ॥ 10 ॥
स शैलं सागरानूपं वीर्यवानवलोकयन् ।
नानापुष्पफलैर्वृक्षैरनुकीर्णं सहस्रशः ॥ 11 ॥
शीतमङ्गलतोयाभिः पद्मिनीभिस्समन्ततः ।
विशालैराश्रमपदैर्वेदिमद्भिस्समावृतम् ॥ 12 ॥
कदल्याढकिसम्बाधं नारिकेलोपशोभितम् ।
सालैस्तालैस्तमालैश्च पुष्पितैस्तरुभिर्वृतम् ॥ 13 ॥
नागैस्सुपर्णैर्गन्धैर्वैः किन्नरैश्च सहस्रशः ।
अजैर्वैखानसैर्माषैर्वालखिल्यैर्मरीचिपैः ॥ 14 ॥
अत्यन्तनियताहारैश्शोभितं परमर्षिभिः ।
जितकामैश्च सिद्धैश्च चारणैरुपशोभितम् ॥ 15 ॥
दिव्याभरणमाल्याभिर्दिव्यरूपाभिरावृतम् ।
क्रीडारतिविधिज्ञाभिरप्सरोभिस्सहस्रशः ॥ 16 ॥
सेवितं देवपन्तीभिश्श्रीमतीभिश्श्रियाऽऽवृतम् ।
देवदानवसङ्घैश्च चरितं त्वमृताशिभिः ॥ 17 ॥
हंसक्रौञ्चप्लवाकीर्णं सारसैस्सम्प्रणादितम् ।
वैढूर्यप्रस्तरं रम्यं स्निग्धं सागरतेजसा ॥ 18 ॥
पाण्डुराणि विशालानि दिव्यमाल्ययुतानि च ।
तूर्यगीताभिजुष्टानि विमानानि समन्ततः ॥ 19 ॥
तपसा जितलोकानां कामगान्यभिसम्पतन् ।
गन्धर्वाप्सरसश्चैव ददर्श धनदानुजः ॥ 20 ॥
निर्यासरसमूलानां चन्दनानां सहस्रशः ।
वनानि पश्यन्सौम्यानि घ्राणतृप्तिकराणि च ॥ 21 ॥
अगरूणां च मुख्यानां वनान्युपवनानि च ।
तक्कोलानां च जात्यानां फलानां च सुगन्धिनाम् ॥ 22 ॥
पुष्पाणि च तमालस्य गुल्मानि मरिचस्य च ।
मुक्तानां च समूहानि शुष्यमाणानि तीरतः ॥ 23 ॥
शङ्खानां प्रसरं चैव प्रवालनिचयं तथा ।
काञ्चनानि च शैलानि राजतानि च सर्वशः ॥ 24 ॥
प्रस्रवाणि मनोज्ञानि प्रसन्नानि ह्रदानि च ।
धनधान्योपपन्नानि स्त्रीरत्नैश्शोभितानि च ॥ 25 ॥
हस्त्यश्वरथगाढानि नगराण्यवलोकयन् ।
तं समं सर्वतस्निग्धं मृदुसंस्पर्शमारुतम् ।
अनूपं सिन्धुराजस्य ददर्श त्रिदिवोपमम् ॥ 26 ॥
तत्रापश्यत्स मेघाभं न्यग्रोधमृषिभिर्वृतम् ॥ 27 ॥
समन्ताद्यस्य ताश्शाखाश्शतयोजनमायताः ।
यस्य हस्तिनमादाय महाकायं च कच्छपम् ॥ 28 ॥
भक्षार्थं गरुडश्शाखामाजगाम महाबलः ।
तस्य तां सहसा शाखां भारेण पतगोत्तमः ॥ 29 ॥
सुपर्णः पर्णबहुलां बभञ्ज च महाबलः ।
तत्र वैखानसा माषा वालखिल्या मरीचिपाः ॥ 30 ॥
अजा बभूवुर्धूम्राश्च सङ्गताः परमर्षयः ।
तेषां दयार्थं गरुडस्तां शाखां शतयोजनाम् ॥ 31 ॥
जगामादाय वेगेन तौ चोभौ गजकच्छपौ ।
एकपादेन धर्मात्मा भक्षयित्वा तदामिषम् ॥ 32 ॥
निषादविषयं हत्वा शाखया पतगोत्तमः ।
प्रहर्षमतुलं लेभे मोक्षयित्वा महामुनीन् ॥ 33 ॥
स तेनैव प्रहर्षेण द्विगुणीकृतविक्रमः ।
अमृतानयनार्थं वै चकार मतिमान्मतिम् ॥ 34 ॥
अयोजालानि निर्मथ्य भित्वा रत्नमयं गृहम् ।
महेन्द्रभवनाद्गुप्तमाजहारामृतं ततः ॥ 35 ॥
तं महर्षिगणैर्जुष्टं सुपर्णकृतलक्षणम् ।
नाम्ना सुभद्रं न्यग्रोधं ददर्श धनदानुजः ॥ 36 ॥
तं तु गत्वा परं पारं समुद्रस्य नदीपतेः ।
ददर्शाश्रममेकान्ते रम्ये पुण्ये वनान्तरे ॥ 37 ॥
तत्र कृष्णाजिनधरं जटावल्कलधारिणम् ।
ददर्श नियताहारं मारीचं नाम राक्षसाम् ॥ 38 ॥
स रावणस्समागम्य विधिवत्तेन रक्षसा ।
मारीचेनार्चितो राजा सर्वकामैरमानुषैः ॥ 39 ॥
तं स्वयं पूजयित्वा तु भोजनेनोदकेन च ।
अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यमब्रवीत् ॥ 40 ॥
कच्चित्सुकुशलं राजन्लङ्कायां राक्षसेश्वर ।
केनार्थेन पुनस्त्वं वै तूर्णमेवमिहागतः ॥ 41 ॥
एवमुक्तो महातेजा मारीचेन स रावणः ।
ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद्वाक्यकोविदः ॥ 42 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcatriṃśassargaḥ |
tataśśūrpaṇakhāvākyaṃ tacchrutvā romaharṣaṇam |
sacivānabhyanujñāya kāryaṃ buddhvā jagāma ha || 1 ||
tatkāryamanugamyātha yathāvadupalabhya ca |
doṣāṇāṃ ca guṇānāṃ ca sampradhārya balābalam || 2 ||
iti kartavyamityeva kṛtvā niścayamātmanaḥ |
sthirabuddhistato ramyāṃ yānaśālāṃ jagāma ha || 3 ||
yānaśālāṃ tato gatvā pracchanno rākṣasādhipaḥ |
sūtaṃ sañcodayāmāsa rathassaṃyojyatāmiti || 4 ||
evamuktaḥ kṣeṇenaiva sārathirlaghuvikramaḥ |
rathaṃ saṃyojayāmāsa tasyābhimatamuttamam || 5 ||
kāñcanaṃ rathamāsthāya kāmagaṃ ratnabhūṣitam |
piśācavadanairyuktaṃ kharaiḥ kāñcanabhūṣaṇaiḥ || 6 ||
meghapratimanādena sa tena dhanadānujaḥ |
rākṣasādhipatiśśrīmānyayau nadanadīpatim || 7 ||
sa śvetavālavyajanaḥ śvetacchatro daśānanaḥ |
snigdhavaidūryasaṅkāśa staptakāñcanakuṇḍalaḥ || 8 ||
viṃśadbhujo daśagrīvo darśanīyaparicchadaḥ |
tridaśārirmunīndraghno daśaśīrṣa ivādrirāṭ || 9 ||
kāmagaṃ rathamāsthāya śuśubhe rākṣaseśvaraḥ |
vidyunmaṇḍalavānmeghassabalāka ivāmbare || 10 ||
sa śailaṃ sāgarānūpaṃ vīryavānavalokayan |
nānāpuṣpaphalairvṛkṣairanukīrṇaṃ sahasraśaḥ || 11 ||
śītamaṅgalatoyābhiḥ padminībhissamantataḥ |
viśālairāśramapadairvedimadbhissamāvṛtam || 12 ||
kadalyāḍhakisambādhaṃ nārikelopaśobhitam |
sālaistālaistamālaiśca puṣpitaistarubhirvṛtam || 13 ||
nāgaissuparṇairgandhairvaiḥ kinnaraiśca sahasraśaḥ |
ajairvaikhānasairmāṣairvālakhilyairmarīcipaiḥ || 14 ||
atyantaniyatāhāraiśśobhitaṃ paramarṣibhiḥ |
jitakāmaiśca siddhaiśca cāraṇairupaśobhitam || 15 ||
divyābharaṇamālyābhirdivyarūpābhirāvṛtam |
krīḍāratividhijñābhirapsarobhissahasraśaḥ || 16 ||
sevitaṃ devapantībhiśśrīmatībhiśśriyā''vṛtam |
devadānavasaṅghaiśca caritaṃ tvamṛtāśibhiḥ || 17 ||
haṃsakrauñcaplavākīrṇaṃ sārasaissampraṇāditam |
vaiḍhūryaprastaraṃ ramyaṃ snigdhaṃ sāgaratejasā || 18 ||
pāṇḍurāṇi viśālāni divyamālyayutāni ca |
tūryagītābhijuṣṭāni vimānāni samantataḥ || 19 ||
tapasā jitalokānāṃ kāmagānyabhisampatan |
gandharvāpsarasaścaiva dadarśa dhanadānujaḥ || 20 ||
niryāsarasamūlānāṃ candanānāṃ sahasraśaḥ |
vanāni paśyansaumyāni ghrāṇatṛptikarāṇi ca || 21 ||
agarūṇāṃ ca mukhyānāṃ vanānyupavanāni ca |
takkolānāṃ ca jātyānāṃ phalānāṃ ca sugandhinām || 22 ||
puṣpāṇi ca tamālasya gulmāni maricasya ca |
muktānāṃ ca samūhāni śuṣyamāṇāni tīrataḥ || 23 ||
śaṅkhānāṃ prasaraṃ caiva pravālanicayaṃ tathā |
kāñcanāni ca śailāni rājatāni ca sarvaśaḥ || 24 ||
prasravāṇi manojñāni prasannāni hradāni ca |
dhanadhānyopapannāni strīratnaiśśobhitāni ca || 25 ||
hastyaśvarathagāḍhāni nagarāṇyavalokayan |
taṃ samaṃ sarvatasnigdhaṃ mṛdusaṃsparśamārutam |
anūpaṃ sindhurājasya dadarśa tridivopamam || 26 ||
tatrāpaśyatsa meghābhaṃ nyagrodhamṛṣibhirvṛtam || 27 ||
samantādyasya tāśśākhāśśatayojanamāyatāḥ |
yasya hastinamādāya mahākāyaṃ ca kacchapam || 28 ||
bhakṣārthaṃ garuḍaśśākhāmājagāma mahābalaḥ |
tasya tāṃ sahasā śākhāṃ bhāreṇa patagottamaḥ || 29 ||
suparṇaḥ parṇabahulāṃ babhañja ca mahābalaḥ |
tatra vaikhānasā māṣā vālakhilyā marīcipāḥ || 30 ||
ajā babhūvurdhūmrāśca saṅgatāḥ paramarṣayaḥ |
teṣāṃ dayārthaṃ garuḍastāṃ śākhāṃ śatayojanām || 31 ||
jagāmādāya vegena tau cobhau gajakacchapau |
ekapādena dharmātmā bhakṣayitvā tadāmiṣam || 32 ||
niṣādaviṣayaṃ hatvā śākhayā patagottamaḥ |
praharṣamatulaṃ lebhe mokṣayitvā mahāmunīn || 33 ||
sa tenaiva praharṣeṇa dviguṇīkṛtavikramaḥ |
amṛtānayanārthaṃ vai cakāra matimānmatim || 34 ||
ayojālāni nirmathya bhitvā ratnamayaṃ gṛham |
mahendrabhavanādguptamājahārāmṛtaṃ tataḥ || 35 ||
taṃ maharṣigaṇairjuṣṭaṃ suparṇakṛtalakṣaṇam |
nāmnā subhadraṃ nyagrodhaṃ dadarśa dhanadānujaḥ || 36 ||
taṃ tu gatvā paraṃ pāraṃ samudrasya nadīpateḥ |
dadarśāśramamekānte ramye puṇye vanāntare || 37 ||
tatra kṛṣṇājinadharaṃ jaṭāvalkaladhāriṇam |
dadarśa niyatāhāraṃ mārīcaṃ nāma rākṣasām || 38 ||
sa rāvaṇassamāgamya vidhivattena rakṣasā |
mārīcenārcito rājā sarvakāmairamānuṣaiḥ || 39 ||
taṃ svayaṃ pūjayitvā tu bhojanenodakena ca |
arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt || 40 ||
kaccitsukuśalaṃ rājanlaṅkāyāṃ rākṣaseśvara |
kenārthena punastvaṃ vai tūrṇamevamihāgataḥ || 41 ||
evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |
tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ || 42 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.