Valmiki Ramayana Aranya Kanda Sarga 59 — Oriya Script

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ଅଥାଶ୍ରମାଦୁପାଵୃତ୍ତମନ୍ତରା ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାମୋ ଦୁଃଖାର୍ଦିତଂ ପୁନଃ ॥ 1 ॥

athāśramādupāvṛttamantarā raghunandanaḥ |
paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaṃ punaḥ || 1 ||

Shloka 2

ତମୁଵାଚ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମାଗତୋଽପାସ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ଯଦା ସା ତଵ ଵିଶ୍ଵାସାଦ୍ଵନେ ଵିରହିତା ମଯା ॥ 2 ॥

tamuvāca kimarthaṃ tvamāgato'pāsya maithilīm |
yadā sā tava viśvāsādvane virahitā mayā || 2 ||

Shloka 3

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭ୍ଯାଗତଂ ତ୍ଵାଂ ମେ ମୈଥିଲୀଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଶଙ୍କମାନଂ ମହତ୍ପାପଂ ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ମନଃ ॥ 3 ॥

dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa |
śaṅkamānaṃ mahatpāpaṃ yatsatyaṃ vyathitaṃ manaḥ || 3 ||

Shloka 4

ସ୍ଫୁରତେ ନଯନଂ ସଵ୍ଯଂ ବାହୁଶ୍ଚ ହୃଦଯଂ ଚ ମେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରେ ତ୍ଵାଂ ସୀତାଵିରହିତଂ ପଥି ॥ 4 ॥

sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuśca hṛdayaṃ ca me |
dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi || 4 ||

Shloka 5

ଏଵମୁକ୍ତନ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ ।
ଭୂଯୋ ଦୁଃଖସମାଵିଷ୍ଟୋ ଦୁଃଖିତଂ ରାମମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 5 ॥

evamuktantu saumitrirlakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |
bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmamabravīt || 5 ||

Shloka 6

ନ ସ୍ଵଯଂ କାମକାରେଣ ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାହମିହାଗତଃ ।
ପ୍ରଚୋଦିତ ସ୍ତଯୈଵୋଗ୍ରୈସ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ ॥ 6 ॥

na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāhamihāgataḥ |
pracodita stayaivograistvatsakāśamihāgataḥ || 6 ||

Shloka 7

ଆର୍ଯେଣେଵ ପରାକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ହାସୀତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ।
ପରିତ୍ରାହୀତି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୈଥିଲ୍ଯାସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତିଂ ଗତମ୍ ॥ 7 ॥

āryeṇeva parākruṣṭaṃ hāsīte lakṣmaṇeti ca |
paritrāhīti yadvākyaṃ maithilyāstacchrutiṃ gatam || 7 ||

Shloka 8

ସା ତମାର୍ତସ୍ଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଵ ସ୍ନେହେନ ମୈଥିଲୀ ।
ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ମାମାହ ରୁଦନ୍ତୀ ଭଯଵିହ୍ଵଲା ॥ 8 ॥

sā tamārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī |
gaccha gaccheti māmāha rudantī bhayavihvalā || 8 ||

Shloka 9

ପ୍ରଚୋଦ୍ଯମାନେନ ମଯା ଗଚ୍ଛେତି ବହୁଶସ୍ତଯା ।
ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତା ମୈଥିଲୀ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ଵିତମ୍ ॥ 9 ॥

pracodyamānena mayā gaccheti bahuśastayā |
pratyuktā maithilī vākyamidaṃ tvatpratyayānvitam || 9 ||

Shloka 10

ନ ତତ୍ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରକ୍ଷୋ ଯଦସ୍ଯ ଭଯମାଵହେତ୍ ।
ନିର୍ଵୃତା ଭଵ ନାସ୍ତ୍ଯେତତ୍କେନାପ୍ଯେଵମୁଦାହୃତମ୍ ॥ 10 ॥

na tatpaśyāmyahaṃ rakṣo yadasya bhayamāvahet |
nirvṛtā bhava nāstyetatkenāpyevamudāhṛtam || 10 ||

Shloka 11

ଵିଗର୍ହିତଂ ଚ ନୀଚଂ ଚ କଥମାର୍ଯୋଽଭିଧାସ୍ଯତି ।
ତ୍ରାହୀତି ଵଚନଂ ସୀତେ ଯସ୍ତ୍ରାଯେତ୍ରିଦଶାନପି ॥ 11 ॥

vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca kathamāryo'bhidhāsyati |
trāhīti vacanaṃ sīte yastrāyetridaśānapi || 11 ||

Shloka 12

କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ତୁ କେନାପି ଭ୍ରାତୁରାଲମ୍ବ୍ଯ ମେ ସ୍ଵରମ୍ ।
ରାକ୍ଷସେନେରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହୀତି ଶୋଭନେ ॥ 12 ॥

kiṃ nimittaṃ tu kenāpi bhrāturālambya me svaram |
rākṣaseneritaṃ vākyaṃ trāhi trāhīti śobhane || 12 ||

Shloka 13

ଵିସ୍ଵରଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ରାହି ମାମିତି ।
ନ ଭଵତ୍ଯା ଵ୍ଯଥା କାର୍ଯା କୁନାରୀଜନସେଵିତା ॥ 13 ॥

visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi māmiti |
na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā || 13 ||

Shloka 14

ଅଲଂ ଵୈକ୍ଲବ୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ନିରୁତ୍ସୁକା ।
ନ ସୋଽସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁମାନ୍ଵୈ ରାଘଵଂ ରଣେ ॥ 14 ॥

alaṃ vaiklabyamālambya svasthā bhava nirutsukā |
na so'sti triṣu lokeṣu pumānvai rāghavaṃ raṇe || 14 ||

Shloka 15

ଜାତୋ ଵା ଜାଯମାନୋ ଵା ସଂଯୁଗେ ଯଃ ପରାଜଯେତ୍ ।
ନ ଜଯ୍ଯୋ ରାଘଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈଶ୍ଶକ୍ରପୁରୋଗମୈଃ ॥ 15 ॥

jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet |
na jayyo rāghavo yuddhe devaiśśakrapurogamaiḥ || 15 ||

Shloka 16

ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପରିମୋହିତଚେତନା ।
ଉଵାଚାଶ୍ରୂଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ଦାରୁଣଂ ମାମିଦଂ ଵଚଃ ॥ 16 ॥

evamuktā tu vaidehī parimohitacetanā |
uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ māmidaṃ vacaḥ || 16 ||

Shloka 17

ଭାଵୋ ମଯି ତଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ପାପ ଏଵ ନିଵେଶିତଃ ।
ଵିନଷ୍ଟେ ଭ୍ରାତରି ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନ ଚ ତ୍ଵଂ ମାମଵାପ୍ସ୍ଯସି ॥ 17 ॥

bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ |
vinaṣṭe bhrātari prāptuṃ na ca tvaṃ māmavāpsyasi || 17 ||

Shloka 18

ସଙ୍କେତାଦ୍ଭରତେନ ତ୍ଵଂ ରାମଂ ସମନୁଗଚ୍ଛସି ।
କ୍ରୋଶନ୍ତଂ ହି ଯଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ନୈଵମଭ୍ଯଵପଦ୍ଯସେ ॥ 18 ॥

saṅketādbharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi |
krośantaṃ hi yathātyarthaṃ naivamabhyavapadyase || 18 ||

Shloka 19

ରିପୁଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଚାରୀ ତ୍ଵଂ ମଦର୍ଥମନୁଗଚ୍ଛସି ।
ରାଘଵସ୍ଯାନ୍ତରପ୍ରେପ୍ସୁସ୍ତଥୈନଂ ନାଭିପଦ୍ଯସେ ॥ 19 ॥

ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madarthamanugacchasi |
rāghavasyāntaraprepsustathainaṃ nābhipadyase || 19 ||

Shloka 20

ଏଵମୁକ୍ତୋ ହି ଵୈଦେହ୍ଯା ସଂରବ୍ଧୋ ରକ୍ତଲୋଚନଃ ।
କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମାଦଭିନିର୍ଗତଃ ॥ 20 ॥

evamukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ |
krodhātprasphuramāṇoṣṭha āśramādabhinirgataḥ || 20 ||

Shloka 21

ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାମସ୍ସନ୍ତାପମୋହିତଃ ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ ସୌମ୍ଯ ତାଂ ଵିନା ଯତ୍ତ୍ଵମାଗତଃ ॥ 21 ॥

evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmassantāpamohitaḥ |
abravīdduṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yattvamāgataḥ || 21 ||

Shloka 22

ଜାନନ୍ନପି ସମର୍ଥଂ ମାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵିନିଵାରଣେ ।
ଅନେନ କ୍ରୋଧଵାକ୍ଯେନ ମୈଥିଲ୍ଯା ନିସ୍ସୃତୋ ଭଵାନ୍ ॥ 22 ॥

jānannapi samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe |
anena krodhavākyena maithilyā nissṛto bhavān || 22 ||

Shloka 23

ନ ହି ତେ ପରିତୁଷ୍ଯାମି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦ୍ଯାସି ମୈଥିଲୀମ୍ ।
କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଃ ପରୁଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଵିହାଯ ତ୍ଵମାଗତଃ ॥ 23 ॥

na hi te parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm |
kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā tāṃ vihāya tvamāgataḥ || 23 ||

Shloka 24

ସର୍ଵଥା ତ୍ଵଵିନୀତଂ ତେ ସୀତଯା ଯତ୍ପ୍ରଚୋଦିତଃ ।
କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାପନ୍ନୋ ନାକରୋଶ୍ଶାସନଂ ମମ ॥ 24 ॥

sarvathā tvavinītaṃ te sītayā yatpracoditaḥ |
krodhasya vaśamāpanno nākarośśāsanaṃ mama || 24 ||

Shloka 25

ଅସୌ ହି ରାକ୍ଷସଶ୍ଶେତେ ଶରେଣାଭିହତୋ ମଯା ।
ମୃଗରୂପେଣ ଯେନାହମାଶ୍ରମାଦପଵାହିତଃ ॥ 25 ॥

asau hi rākṣasaśśete śareṇābhihato mayā |
mṛgarūpeṇa yenāhamāśramādapavāhitaḥ || 25 ||

Shloka 26

ଵିକୃଷ୍ଯ ଚାପଂ ପରିଧାଯ ସାଯକଂ ସଲୀଲବାଣେନ ଚ ତାଡିତୋ ମଯା ।
ମାର୍ଗୀଂ ତନୁଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ସ ଵିକ୍ଲବସ୍ଵରୋ ବଭୂଵ କେଯୂରଧରସ୍ସରାକ୍ଷସଃ ॥ 26 ॥

vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā |
mārgīṃ tanuṃ tyajya sa viklabasvaro babhūva keyūradharassarākṣasaḥ || 26 ||

Shloka 27

ଶରାହତେନୈଵ ତଦାର୍ତଯା ଗିରା ସ୍ଵରଂ ସମାଲମ୍ବ୍ଯ ସୁଦୂରସୁଶ୍ରଵମ୍ ।
ଉଦାହୃତଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ସୁଦାରୁଣଂ ତ୍ଵମାଗତୋ ଯେନ ଵିହାଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 27 ॥

śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ samālambya sudūrasuśravam |
udāhṛtaṃ tadvacanaṃ sudāruṇaṃ tvamāgato yena vihāya maithilīm || 27 ||

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।

अथ एकोनषष्टितमस्सर्गः ।

अथाश्रमादुपावृत्तमन्तरा रघुनन्दनः ।

परिपप्रच्छ सौमित्रिं रामो दुःखार्दितं पुनः ॥ 1 ॥

तमुवाच किमर्थं त्वमागतोऽपास्य मैथिलीम् ।

यदा सा तव विश्वासाद्वने विरहिता मया ॥ 2 ॥

दृष्ट्वैवाभ्यागतं त्वां मे मैथिलीं त्यज्य लक्ष्मण ।

शङ्कमानं महत्पापं यत्सत्यं व्यथितं मनः ॥ 3 ॥

स्फुरते नयनं सव्यं बाहुश्च हृदयं च मे ।

दृष्ट्वा लक्ष्मण दूरे त्वां सीताविरहितं पथि ॥ 4 ॥

एवमुक्तन्तु सौमित्रिर्लक्ष्मणश्शुभलक्षणः ।

भूयो दुःखसमाविष्टो दुःखितं राममब्रवीत् ॥ 5 ॥

न स्वयं कामकारेण तां त्यक्त्वाहमिहागतः ।

प्रचोदित स्तयैवोग्रैस्त्वत्सकाशमिहागतः ॥ 6 ॥

आर्येणेव पराक्रुष्टं हासीते लक्ष्मणेति च ।

परित्राहीति यद्वाक्यं मैथिल्यास्तच्छ्रुतिं गतम् ॥ 7 ॥

सा तमार्तस्वरं श्रुत्वा तव स्नेहेन मैथिली ।

गच्छ गच्छेति मामाह रुदन्ती भयविह्वला ॥ 8 ॥

प्रचोद्यमानेन मया गच्छेति बहुशस्तया ।

प्रत्युक्ता मैथिली वाक्यमिदं त्वत्प्रत्ययान्वितम् ॥ 9 ॥

न तत्पश्याम्यहं रक्षो यदस्य भयमावहेत् ।

निर्वृता भव नास्त्येतत्केनाप्येवमुदाहृतम् ॥ 10 ॥

विगर्हितं च नीचं च कथमार्योऽभिधास्यति ।

त्राहीति वचनं सीते यस्त्रायेत्रिदशानपि ॥ 11 ॥

किं निमित्तं तु केनापि भ्रातुरालम्ब्य मे स्वरम् ।

राक्षसेनेरितं वाक्यं त्राहि त्राहीति शोभने ॥ 12 ॥

विस्वरं व्याहृतं वाक्यं लक्ष्मण त्राहि मामिति ।

न भवत्या व्यथा कार्या कुनारीजनसेविता ॥ 13 ॥

अलं वैक्लब्यमालम्ब्य स्वस्था भव निरुत्सुका ।

न सोऽस्ति त्रिषु लोकेषु पुमान्वै राघवं रणे ॥ 14 ॥

जातो वा जायमानो वा संयुगे यः पराजयेत् ।

न जय्यो राघवो युद्धे देवैश्शक्रपुरोगमैः ॥ 15 ॥

एवमुक्ता तु वैदेही परिमोहितचेतना ।

उवाचाश्रूणि मुञ्चन्ती दारुणं मामिदं वचः ॥ 16 ॥

भावो मयि तवात्यर्थं पाप एव निवेशितः ।

विनष्टे भ्रातरि प्राप्तुं न च त्वं मामवाप्स्यसि ॥ 17 ॥

सङ्केताद्भरतेन त्वं रामं समनुगच्छसि ।

क्रोशन्तं हि यथात्यर्थं नैवमभ्यवपद्यसे ॥ 18 ॥

रिपुः प्रच्छन्नचारी त्वं मदर्थमनुगच्छसि ।

राघवस्यान्तरप्रेप्सुस्तथैनं नाभिपद्यसे ॥ 19 ॥

एवमुक्तो हि वैदेह्या संरब्धो रक्तलोचनः ।

क्रोधात्प्रस्फुरमाणोष्ठ आश्रमादभिनिर्गतः ॥ 20 ॥

एवं ब्रुवाणं सौमित्रिं रामस्सन्तापमोहितः ।

अब्रवीद्दुष्कृतं सौम्य तां विना यत्त्वमागतः ॥ 21 ॥

जानन्नपि समर्थं मां रक्षसां विनिवारणे ।

अनेन क्रोधवाक्येन मैथिल्या निस्सृतो भवान् ॥ 22 ॥

न हि ते परितुष्यामि त्यक्त्वा यद्यासि मैथिलीम् ।

क्रुद्धायाः परुषं श्रुत्वा तां विहाय त्वमागतः ॥ 23 ॥

सर्वथा त्वविनीतं ते सीतया यत्प्रचोदितः ।

क्रोधस्य वशमापन्नो नाकरोश्शासनं मम ॥ 24 ॥

असौ हि राक्षसश्शेते शरेणाभिहतो मया ।

मृगरूपेण येनाहमाश्रमादपवाहितः ॥ 25 ॥

विकृष्य चापं परिधाय सायकं सलीलबाणेन च ताडितो मया ।

मार्गीं तनुं त्यज्य स विक्लबस्वरो बभूव केयूरधरस्सराक्षसः ॥ 26 ॥

शराहतेनैव तदार्तया गिरा स्वरं समालम्ब्य सुदूरसुश्रवम् ।

उदाहृतं तद्वचनं सुदारुणं त्वमागतो येन विहाय मैथिलीम् ॥ 27 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकोनषष्टितमस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

3.59 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମ ସର୍ଗଃ