📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.59 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମ ସର୍ଗଃ
3.59 Aranyakanda - Ekonashashtitama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଅଥାଶ୍ରମାଦୁପାଵୃତ୍ତମନ୍ତରା ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ପରିପପ୍ରଚ୍ଛ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାମୋ ଦୁଃଖାର୍ଦିତଂ ପୁନଃ ॥ 1 ॥
ତମୁଵାଚ କିମର୍ଥଂ ତ୍ଵମାଗତୋଽପାସ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ଯଦା ସା ତଵ ଵିଶ୍ଵାସାଦ୍ଵନେ ଵିରହିତା ମଯା ॥ 2 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵାଭ୍ଯାଗତଂ ତ୍ଵାଂ ମେ ମୈଥିଲୀଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଶଙ୍କମାନଂ ମହତ୍ପାପଂ ଯତ୍ସତ୍ଯଂ ଵ୍ଯଥିତଂ ମନଃ ॥ 3 ॥
ସ୍ଫୁରତେ ନଯନଂ ସଵ୍ଯଂ ବାହୁଶ୍ଚ ହୃଦଯଂ ଚ ମେ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୂରେ ତ୍ଵାଂ ସୀତାଵିରହିତଂ ପଥି ॥ 4 ॥
ଏଵମୁକ୍ତନ୍ତୁ ସୌମିତ୍ରିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଶୁଭଲକ୍ଷଣଃ ।
ଭୂଯୋ ଦୁଃଖସମାଵିଷ୍ଟୋ ଦୁଃଖିତଂ ରାମମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 5 ॥
ନ ସ୍ଵଯଂ କାମକାରେଣ ତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵାହମିହାଗତଃ ।
ପ୍ରଚୋଦିତ ସ୍ତଯୈଵୋଗ୍ରୈସ୍ତ୍ଵତ୍ସକାଶମିହାଗତଃ ॥ 6 ॥
ଆର୍ଯେଣେଵ ପରାକ୍ରୁଷ୍ଟଂ ହାସୀତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ।
ପରିତ୍ରାହୀତି ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମୈଥିଲ୍ଯାସ୍ତଚ୍ଛ୍ରୁତିଂ ଗତମ୍ ॥ 7 ॥
ସା ତମାର୍ତସ୍ଵରଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଵ ସ୍ନେହେନ ମୈଥିଲୀ ।
ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ମାମାହ ରୁଦନ୍ତୀ ଭଯଵିହ୍ଵଲା ॥ 8 ॥
ପ୍ରଚୋଦ୍ଯମାନେନ ମଯା ଗଚ୍ଛେତି ବହୁଶସ୍ତଯା ।
ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତା ମୈଥିଲୀ ଵାକ୍ଯମିଦଂ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରତ୍ଯଯାନ୍ଵିତମ୍ ॥ 9 ॥
ନ ତତ୍ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ରକ୍ଷୋ ଯଦସ୍ଯ ଭଯମାଵହେତ୍ ।
ନିର୍ଵୃତା ଭଵ ନାସ୍ତ୍ଯେତତ୍କେନାପ୍ଯେଵମୁଦାହୃତମ୍ ॥ 10 ॥
ଵିଗର୍ହିତଂ ଚ ନୀଚଂ ଚ କଥମାର୍ଯୋଽଭିଧାସ୍ଯତି ।
ତ୍ରାହୀତି ଵଚନଂ ସୀତେ ଯସ୍ତ୍ରାଯେତ୍ରିଦଶାନପି ॥ 11 ॥
କିଂ ନିମିତ୍ତଂ ତୁ କେନାପି ଭ୍ରାତୁରାଲମ୍ବ୍ଯ ମେ ସ୍ଵରମ୍ ।
ରାକ୍ଷସେନେରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହୀତି ଶୋଭନେ ॥ 12 ॥
ଵିସ୍ଵରଂ ଵ୍ଯାହୃତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତ୍ରାହି ମାମିତି ।
ନ ଭଵତ୍ଯା ଵ୍ଯଥା କାର୍ଯା କୁନାରୀଜନସେଵିତା ॥ 13 ॥
ଅଲଂ ଵୈକ୍ଲବ୍ଯମାଲମ୍ବ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଥା ଭଵ ନିରୁତ୍ସୁକା ।
ନ ସୋଽସ୍ତି ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ପୁମାନ୍ଵୈ ରାଘଵଂ ରଣେ ॥ 14 ॥
ଜାତୋ ଵା ଜାଯମାନୋ ଵା ସଂଯୁଗେ ଯଃ ପରାଜଯେତ୍ ।
ନ ଜଯ୍ଯୋ ରାଘଵୋ ଯୁଦ୍ଧେ ଦେଵୈଶ୍ଶକ୍ରପୁରୋଗମୈଃ ॥ 15 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ ପରିମୋହିତଚେତନା ।
ଉଵାଚାଶ୍ରୂଣି ମୁଞ୍ଚନ୍ତୀ ଦାରୁଣଂ ମାମିଦଂ ଵଚଃ ॥ 16 ॥
ଭାଵୋ ମଯି ତଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ପାପ ଏଵ ନିଵେଶିତଃ ।
ଵିନଷ୍ଟେ ଭ୍ରାତରି ପ୍ରାପ୍ତୁଂ ନ ଚ ତ୍ଵଂ ମାମଵାପ୍ସ୍ଯସି ॥ 17 ॥
ସଙ୍କେତାଦ୍ଭରତେନ ତ୍ଵଂ ରାମଂ ସମନୁଗଚ୍ଛସି ।
କ୍ରୋଶନ୍ତଂ ହି ଯଥାତ୍ଯର୍ଥଂ ନୈଵମଭ୍ଯଵପଦ୍ଯସେ ॥ 18 ॥
ରିପୁଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନଚାରୀ ତ୍ଵଂ ମଦର୍ଥମନୁଗଚ୍ଛସି ।
ରାଘଵସ୍ଯାନ୍ତରପ୍ରେପ୍ସୁସ୍ତଥୈନଂ ନାଭିପଦ୍ଯସେ ॥ 19 ॥
ଏଵମୁକ୍ତୋ ହି ଵୈଦେହ୍ଯା ସଂରବ୍ଧୋ ରକ୍ତଲୋଚନଃ ।
କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରସ୍ଫୁରମାଣୋଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମାଦଭିନିର୍ଗତଃ ॥ 20 ॥
ଏଵଂ ବ୍ରୁଵାଣଂ ସୌମିତ୍ରିଂ ରାମସ୍ସନ୍ତାପମୋହିତଃ ।
ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ ସୌମ୍ଯ ତାଂ ଵିନା ଯତ୍ତ୍ଵମାଗତଃ ॥ 21 ॥
ଜାନନ୍ନପି ସମର୍ଥଂ ମାଂ ରକ୍ଷସାଂ ଵିନିଵାରଣେ ।
ଅନେନ କ୍ରୋଧଵାକ୍ଯେନ ମୈଥିଲ୍ଯା ନିସ୍ସୃତୋ ଭଵାନ୍ ॥ 22 ॥
ନ ହି ତେ ପରିତୁଷ୍ଯାମି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଯଦ୍ଯାସି ମୈଥିଲୀମ୍ ।
କ୍ରୁଦ୍ଧାଯାଃ ପରୁଷଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ଵିହାଯ ତ୍ଵମାଗତଃ ॥ 23 ॥
ସର୍ଵଥା ତ୍ଵଵିନୀତଂ ତେ ସୀତଯା ଯତ୍ପ୍ରଚୋଦିତଃ ।
କ୍ରୋଧସ୍ଯ ଵଶମାପନ୍ନୋ ନାକରୋଶ୍ଶାସନଂ ମମ ॥ 24 ॥
ଅସୌ ହି ରାକ୍ଷସଶ୍ଶେତେ ଶରେଣାଭିହତୋ ମଯା ।
ମୃଗରୂପେଣ ଯେନାହମାଶ୍ରମାଦପଵାହିତଃ ॥ 25 ॥
ଵିକୃଷ୍ଯ ଚାପଂ ପରିଧାଯ ସାଯକଂ ସଲୀଲବାଣେନ ଚ ତାଡିତୋ ମଯା ।
ମାର୍ଗୀଂ ତନୁଂ ତ୍ଯଜ୍ଯ ସ ଵିକ୍ଲବସ୍ଵରୋ ବଭୂଵ କେଯୂରଧରସ୍ସରାକ୍ଷସଃ ॥ 26 ॥
ଶରାହତେନୈଵ ତଦାର୍ତଯା ଗିରା ସ୍ଵରଂ ସମାଲମ୍ବ୍ଯ ସୁଦୂରସୁଶ୍ରଵମ୍ ।
ଉଦାହୃତଂ ତଦ୍ଵଚନଂ ସୁଦାରୁଣଂ ତ୍ଵମାଗତୋ ଯେନ ଵିହାଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ॥ 27 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonaṣaṣṭitamassargaḥ |
athāśramādupāvṛttamantarā raghunandanaḥ |
paripapraccha saumitriṃ rāmo duḥkhārditaṃ punaḥ || 1 ||
tamuvāca kimarthaṃ tvamāgato'pāsya maithilīm |
yadā sā tava viśvāsādvane virahitā mayā || 2 ||
dṛṣṭvaivābhyāgataṃ tvāṃ me maithilīṃ tyajya lakṣmaṇa |
śaṅkamānaṃ mahatpāpaṃ yatsatyaṃ vyathitaṃ manaḥ || 3 ||
sphurate nayanaṃ savyaṃ bāhuśca hṛdayaṃ ca me |
dṛṣṭvā lakṣmaṇa dūre tvāṃ sītāvirahitaṃ pathi || 4 ||
evamuktantu saumitrirlakṣmaṇaśśubhalakṣaṇaḥ |
bhūyo duḥkhasamāviṣṭo duḥkhitaṃ rāmamabravīt || 5 ||
na svayaṃ kāmakāreṇa tāṃ tyaktvāhamihāgataḥ |
pracodita stayaivograistvatsakāśamihāgataḥ || 6 ||
āryeṇeva parākruṣṭaṃ hāsīte lakṣmaṇeti ca |
paritrāhīti yadvākyaṃ maithilyāstacchrutiṃ gatam || 7 ||
sā tamārtasvaraṃ śrutvā tava snehena maithilī |
gaccha gaccheti māmāha rudantī bhayavihvalā || 8 ||
pracodyamānena mayā gaccheti bahuśastayā |
pratyuktā maithilī vākyamidaṃ tvatpratyayānvitam || 9 ||
na tatpaśyāmyahaṃ rakṣo yadasya bhayamāvahet |
nirvṛtā bhava nāstyetatkenāpyevamudāhṛtam || 10 ||
vigarhitaṃ ca nīcaṃ ca kathamāryo'bhidhāsyati |
trāhīti vacanaṃ sīte yastrāyetridaśānapi || 11 ||
kiṃ nimittaṃ tu kenāpi bhrāturālambya me svaram |
rākṣaseneritaṃ vākyaṃ trāhi trāhīti śobhane || 12 ||
visvaraṃ vyāhṛtaṃ vākyaṃ lakṣmaṇa trāhi māmiti |
na bhavatyā vyathā kāryā kunārījanasevitā || 13 ||
alaṃ vaiklabyamālambya svasthā bhava nirutsukā |
na so'sti triṣu lokeṣu pumānvai rāghavaṃ raṇe || 14 ||
jāto vā jāyamāno vā saṃyuge yaḥ parājayet |
na jayyo rāghavo yuddhe devaiśśakrapurogamaiḥ || 15 ||
evamuktā tu vaidehī parimohitacetanā |
uvācāśrūṇi muñcantī dāruṇaṃ māmidaṃ vacaḥ || 16 ||
bhāvo mayi tavātyarthaṃ pāpa eva niveśitaḥ |
vinaṣṭe bhrātari prāptuṃ na ca tvaṃ māmavāpsyasi || 17 ||
saṅketādbharatena tvaṃ rāmaṃ samanugacchasi |
krośantaṃ hi yathātyarthaṃ naivamabhyavapadyase || 18 ||
ripuḥ pracchannacārī tvaṃ madarthamanugacchasi |
rāghavasyāntaraprepsustathainaṃ nābhipadyase || 19 ||
evamukto hi vaidehyā saṃrabdho raktalocanaḥ |
krodhātprasphuramāṇoṣṭha āśramādabhinirgataḥ || 20 ||
evaṃ bruvāṇaṃ saumitriṃ rāmassantāpamohitaḥ |
abravīdduṣkṛtaṃ saumya tāṃ vinā yattvamāgataḥ || 21 ||
jānannapi samarthaṃ māṃ rakṣasāṃ vinivāraṇe |
anena krodhavākyena maithilyā nissṛto bhavān || 22 ||
na hi te parituṣyāmi tyaktvā yadyāsi maithilīm |
kruddhāyāḥ paruṣaṃ śrutvā tāṃ vihāya tvamāgataḥ || 23 ||
sarvathā tvavinītaṃ te sītayā yatpracoditaḥ |
krodhasya vaśamāpanno nākarośśāsanaṃ mama || 24 ||
asau hi rākṣasaśśete śareṇābhihato mayā |
mṛgarūpeṇa yenāhamāśramādapavāhitaḥ || 25 ||
vikṛṣya cāpaṃ paridhāya sāyakaṃ salīlabāṇena ca tāḍito mayā |
mārgīṃ tanuṃ tyajya sa viklabasvaro babhūva keyūradharassarākṣasaḥ || 26 ||
śarāhatenaiva tadārtayā girā svaraṃ samālambya sudūrasuśravam |
udāhṛtaṃ tadvacanaṃ sudāruṇaṃ tvamāgato yena vihāya maithilīm || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonaṣaṣṭitamassargaḥ ||