ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏଵଂ ବୃଵନ୍ତ୍ଯାଂ ସୀତାଯାଂ ସଂରବ୍ଦଃ ପରୁଷଂ ଵଚଃ ।
ଲଲାଟେ ଭୃକୁଟୀଂ କୃତ୍ଵା ରାଵଣଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ॥ 1 ॥
ଭ୍ରାତା ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ଯାହଂ ସାପତ୍ନ୍ଯୋ ଵରଵର୍ଣିନି ।
ରାଵଣୋ ନାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦଶଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ॥ 2 ॥
ଯସ୍ଯ ଦେଵାସ୍ସଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପିଶାଚପତଗୋରଗାଃ ।
ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଭଯାଦ୍ଭୀତା ମୃତ୍ଯୋରିଵ ସଦା ପ୍ରଜାଃ ॥ 3 ॥
ଯେନ ଵୈଶ୍ରଵଣୋ ରାଜା ଦ୍ଵୈମାତ୍ରଃ କାରଣାନ୍ତରେ ।
ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵମାସାଦିତଃ କ୍ରୋଧାଦ୍ରଣେ ଵିକ୍ରମ୍ଯ ନିର୍ଜିତଃ ॥ 4 ॥
ଯଦ୍ଭଯାର୍ତଃ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସ୍ଵମଧିଷ୍ଠାନମୃଦ୍ଧିମତ୍ ।
କୈଲାସଂ ପର୍ଵତଶ୍ରେଷ୍ଠମଧ୍ଯାସ୍ତେ ନରଵାହନଃ ॥ 5 ॥
ଯସ୍ଯ ତତ୍ପୁଷ୍ପକଂ ନାମ ଵିମାନଂ କାମଗଂ ଶୁଭମ୍ ।
ଵୀର୍ଯାଦେଵାର୍ଜିତଂ ଭଦ୍ରେ ଯେନ ଯାମି ଵିହାଯସମ୍ ॥ 6 ॥
ମମ ସଞ୍ଜାତରୋଷସ୍ଯ ମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵୈଵ ମୈଥିଲି ।
ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ପରିତ୍ରସ୍ତାସ୍ସୁରାଶ୍ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ ॥ 7 ॥
ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠାମ୍ଯହଂ ତତ୍ର ମାରୁତୋ ଵାତି ଶଙ୍କିତଃ ।
ତୀଵ୍ରାଂଶୁଶ୍ଶିଶିରାଂଶୁଶ୍ଚ ଭଯାତ୍ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ରଵିଃ ॥ 8 ॥
ନିଷ୍କମ୍ପପତ୍ରାସ୍ତରଵୋ ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ସ୍ତିମିତୋଦକାଃ ।
ଭଵନ୍ତି ଯତ୍ର ଯତ୍ରାହଂ ତିଷ୍ଠାମି ଵିଚରାମି ଚ ॥ 9 ॥
ମମ ପାରେ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଲଙ୍କା ନାମ ପୁରୀ ଶୁଭା ।
ସମ୍ପୂର୍ଣା ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରୈର୍ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯାମରାଵତୀ ॥ 10 ॥
ପ୍ରାକାରେଣ ପରିକ୍ଷିପ୍ତା ପାଣ୍ଡୁରେଣ ଵିରାଜତା ।
ହେମକକ୍ଷ୍ଯା ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଵୈଢୂର୍ଯମଯତୋରଣା ॥ 11 ॥
ହସ୍ତ୍ଯଶ୍ଵରଥସମ୍ବାଧା ତୂର୍ଯନାଦଵିନାଦିତା ।
ସର୍ଵକାଲଫଲୈର୍ଵୃକ୍ଷୈସ୍ସଙ୍କୁଲୋଦ୍ଦ୍ଯାନଶୋଭିତା ॥ 12 ॥
ତତ୍ର ତ୍ଵଂ ଵସତୀ ସୀତେ ରାଜପୁତ୍ରି ମଯା ସହ ।
ନ ସ୍ମରିଷ୍ଯସି ନାରୀଣାଂ ମାନୁଷୀଣାଂ ମନସ୍ଵିନି ॥ 13 ॥
ଭୁଞ୍ଜାନା ମାନୁଷାନ୍ଭୋଗାନ୍ଦିଵ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଵରଵର୍ଣିନି ।
ନ ସ୍ମରିଷ୍ଯସି ରାମସ୍ଯ ମାନୁଷସ୍ଯ ଗତାଯୁଷଃ ॥ 14 ॥
ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ପ୍ରିଯଂ ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଞା ଦଶରଥେନ ଯଃ ।
ମନ୍ଦଵୀର୍ଯସ୍ସୁତୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତତଃ ପ୍ରସ୍ଥାପିତୋ ଵନମ୍ ॥ 15 ॥
ତେନ କିଂ ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯେନ ରାମେଣ ଗତଚେତସା ।
କରିଷ୍ଯସି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ତାପସେନ ତପସ୍ଵିନା ॥ 16 ॥
ସର୍ଵରାକ୍ଷସଭର୍ତାରଂ କାମାତ୍ସ୍ଵଯମିହାଗତମ୍ ।
ନ ମନ୍ମଥଶରାଵିଷ୍ଟଂ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ॥ 17 ॥
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାଯ ହି ମାଂ ଭୀରୁ ପରିତାପଂ ଗମିଷ୍ଯସି ।
ଚରଣେନାଭିହତ୍ଯେଵ ପୁରୂରଵସମୂର୍ଵଶୀ ॥ 18 ॥
ଅଙ୍ଗୁଲ୍ଯା ନ ସମୋ ରାମୋ ମମ ଯୁଦ୍ଧେ ସ ମାନୁଷଃ ।
ତଵ ଭାଗ୍ଯେନ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ଭଜସ୍ଵ ଵରଵର୍ଣିନି ॥ 19 ॥
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ଵୈଦେହୀ କ୍ରୁଦ୍ଧା ସଂରକ୍ତଲୋଚନା ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପରୁଷଂ ଵାକ୍ଯଂ ରହିତେ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ॥ 20 ॥
କଥଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ଦେଵଂ ସର୍ଵଭୂତନମସ୍କୃତମ୍ ।
ଭ୍ରାତରଂ ଵ୍ଯପଦିଶ୍ଯ ତ୍ଵମଶୁଭଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି ॥ 21 ॥
ଅଵଶ୍ଯଂ ଵିନଶିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵେ ରାଵଣ ରାକ୍ଷସାଃ ।
ଯେଷାଂ ତ୍ଵଂ କର୍କଶୋ ରାଜା ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିରଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ 22 ॥
ଅପହୃତ୍ଯ ଶଚୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ଶକ୍ଯମିନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଜୀଵିତୁମ୍ ।
ନ ଚ ରାମସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂ ମାମପନୀଯାସ୍ତି ଜୀଵିତମ୍ ॥ 23 ॥
ଜୀଵେଚ୍ଚିରଂ ଵଜ୍ରଧରସ୍ଯ ହସ୍ତାଚ୍ଛଚୀଂ ପ୍ରଧୃଷ୍ଯାପ୍ରତିରୂପରୂପାମ୍ ।
ନ ମାଦୃଶୀଂ ରାକ୍ଷସ ଦୂଶଯିତ୍ଵା ପୀତାମୃତସ୍ଯାପି ତଵାସ୍ତି ମୋକ୍ଷଃ ॥ 24 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
evaṃ bṛvantyāṃ sītāyāṃ saṃrabdaḥ paruṣaṃ vacaḥ |
lalāṭe bhṛkuṭīṃ kṛtvā rāvaṇaḥ pratyuvāca ha || 1 ||
bhrātā vaiśravaṇasyāhaṃ sāpatnyo varavarṇini |
rāvaṇo nāma bhadraṃ te daśagrīvaḥ pratāpavān || 2 ||
yasya devāssagandharvāḥ piśācapatagoragāḥ |
vidravanti bhayādbhītā mṛtyoriva sadā prajāḥ || 3 ||
yena vaiśravaṇo rājā dvaimātraḥ kāraṇāntare |
dvandvamāsāditaḥ krodhādraṇe vikramya nirjitaḥ || 4 ||
yadbhayārtaḥ parityajya svamadhiṣṭhānamṛddhimat |
kailāsaṃ parvataśreṣṭhamadhyāste naravāhanaḥ || 5 ||
yasya tatpuṣpakaṃ nāma vimānaṃ kāmagaṃ śubham |
vīryādevārjitaṃ bhadre yena yāmi vihāyasam || 6 ||
mama sañjātaroṣasya mukhaṃ dṛṣṭvaiva maithili |
vidravanti paritrastāssurāśśakrapurogamāḥ || 7 ||
yatra tiṣṭhāmyahaṃ tatra māruto vāti śaṅkitaḥ |
tīvrāṃśuśśiśirāṃśuśca bhayātsampadyate raviḥ || 8 ||
niṣkampapatrāstaravo nadyaśca stimitodakāḥ |
bhavanti yatra yatrāhaṃ tiṣṭhāmi vicarāmi ca || 9 ||
mama pāre samudrasya laṅkā nāma purī śubhā |
sampūrṇā rākṣasairghorairyathendrasyāmarāvatī || 10 ||
prākāreṇa parikṣiptā pāṇḍureṇa virājatā |
hemakakṣyā purī ramyā vaiḍhūryamayatoraṇā || 11 ||
hastyaśvarathasambādhā tūryanādavināditā |
sarvakālaphalairvṛkṣaissaṅkuloddyānaśobhitā || 12 ||
tatra tvaṃ vasatī sīte rājaputri mayā saha |
na smariṣyasi nārīṇāṃ mānuṣīṇāṃ manasvini || 13 ||
bhuñjānā mānuṣānbhogāndivyāṃśca varavarṇini |
na smariṣyasi rāmasya mānuṣasya gatāyuṣaḥ || 14 ||
sthāpayitvā priyaṃ putraṃ rājñā daśarathena yaḥ |
mandavīryassuto jyeṣṭhastataḥ prasthāpito vanam || 15 ||
tena kiṃ bhraṣṭarājyena rāmeṇa gatacetasā |
kariṣyasi viśālākṣi tāpasena tapasvinā || 16 ||
sarvarākṣasabhartāraṃ kāmātsvayamihāgatam |
na manmathaśarāviṣṭaṃ pratyākhyātuṃ tvamarhasi || 17 ||
pratyākhyāya hi māṃ bhīru paritāpaṃ gamiṣyasi |
caraṇenābhihatyeva purūravasamūrvaśī || 18 ||
aṅgulyā na samo rāmo mama yuddhe sa mānuṣaḥ |
tava bhāgyena samprāptaṃ bhajasva varavarṇini || 19 ||
evamuktā tu vaidehī kruddhā saṃraktalocanā |
abravītparuṣaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipam || 20 ||
kathaṃ vaiśravaṇaṃ devaṃ sarvabhūtanamaskṛtam |
bhrātaraṃ vyapadiśya tvamaśubhaṃ kartumicchasi || 21 ||
avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ |
yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhirajitendriyaḥ || 22 ||
apahṛtya śacīṃ bhāryāṃ śakyamindrasya jīvitum |
na ca rāmasya bhāryāṃ māmapanīyāsti jīvitam || 23 ||
jīvecciraṃ vajradharasya hastācchacīṃ pradhṛṣyāpratirūparūpām |
na mādṛśīṃ rākṣasa dūśayitvā pītāmṛtasyāpi tavāsti mokṣaḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ।
एवं बृवन्त्यां सीतायां संरब्दः परुषं वचः ।
ललाटे भृकुटीं कृत्वा रावणः प्रत्युवाच ह ॥ 1 ॥
भ्राता वैश्रवणस्याहं सापत्न्यो वरवर्णिनि ।
रावणो नाम भद्रं ते दशग्रीवः प्रतापवान् ॥ 2 ॥
यस्य देवास्सगन्धर्वाः पिशाचपतगोरगाः ।
विद्रवन्ति भयाद्भीता मृत्योरिव सदा प्रजाः ॥ 3 ॥
येन वैश्रवणो राजा द्वैमात्रः कारणान्तरे ।
द्वन्द्वमासादितः क्रोधाद्रणे विक्रम्य निर्जितः ॥ 4 ॥
यद्भयार्तः परित्यज्य स्वमधिष्ठानमृद्धिमत् ।
कैलासं पर्वतश्रेष्ठमध्यास्ते नरवाहनः ॥ 5 ॥
यस्य तत्पुष्पकं नाम विमानं कामगं शुभम् ।
वीर्यादेवार्जितं भद्रे येन यामि विहायसम् ॥ 6 ॥
मम सञ्जातरोषस्य मुखं दृष्ट्वैव मैथिलि ।
विद्रवन्ति परित्रस्तास्सुराश्शक्रपुरोगमाः ॥ 7 ॥
यत्र तिष्ठाम्यहं तत्र मारुतो वाति शङ्कितः ।
तीव्रांशुश्शिशिरांशुश्च भयात्सम्पद्यते रविः ॥ 8 ॥
निष्कम्पपत्रास्तरवो नद्यश्च स्तिमितोदकाः ।
भवन्ति यत्र यत्राहं तिष्ठामि विचरामि च ॥ 9 ॥
मम पारे समुद्रस्य लङ्का नाम पुरी शुभा ।
सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्यथेन्द्रस्यामरावती ॥ 10 ॥
प्राकारेण परिक्षिप्ता पाण्डुरेण विराजता ।
हेमकक्ष्या पुरी रम्या वैढूर्यमयतोरणा ॥ 11 ॥
हस्त्यश्वरथसम्बाधा तूर्यनादविनादिता ।
सर्वकालफलैर्वृक्षैस्सङ्कुलोद्द्यानशोभिता ॥ 12 ॥
तत्र त्वं वसती सीते राजपुत्रि मया सह ।
न स्मरिष्यसि नारीणां मानुषीणां मनस्विनि ॥ 13 ॥
भुञ्जाना मानुषान्भोगान्दिव्यांश्च वरवर्णिनि ।
न स्मरिष्यसि रामस्य मानुषस्य गतायुषः ॥ 14 ॥
स्थापयित्वा प्रियं पुत्रं राज्ञा दशरथेन यः ।
मन्दवीर्यस्सुतो ज्येष्ठस्ततः प्रस्थापितो वनम् ॥ 15 ॥
तेन किं भ्रष्टराज्येन रामेण गतचेतसा ।
करिष्यसि विशालाक्षि तापसेन तपस्विना ॥ 16 ॥
सर्वराक्षसभर्तारं कामात्स्वयमिहागतम् ।
न मन्मथशराविष्टं प्रत्याख्यातुं त्वमर्हसि ॥ 17 ॥
प्रत्याख्याय हि मां भीरु परितापं गमिष्यसि ।
चरणेनाभिहत्येव पुरूरवसमूर्वशी ॥ 18 ॥
अङ्गुल्या न समो रामो मम युद्धे स मानुषः ।
तव भाग्येन सम्प्राप्तं भजस्व वरवर्णिनि ॥ 19 ॥
एवमुक्ता तु वैदेही क्रुद्धा संरक्तलोचना ।
अब्रवीत्परुषं वाक्यं रहिते राक्षसाधिपम् ॥ 20 ॥
कथं वैश्रवणं देवं सर्वभूतनमस्कृतम् ।
भ्रातरं व्यपदिश्य त्वमशुभं कर्तुमिच्छसि ॥ 21 ॥
अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावण राक्षसाः ।
येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिरजितेन्द्रियः ॥ 22 ॥
अपहृत्य शचीं भार्यां शक्यमिन्द्रस्य जीवितुम् ।
न च रामस्य भार्यां मामपनीयास्ति जीवितम् ॥ 23 ॥
जीवेच्चिरं वज्रधरस्य हस्ताच्छचीं प्रधृष्याप्रतिरूपरूपाम् ।
न मादृशीं राक्षस दूशयित्वा पीतामृतस्यापि तवास्ति मोक्षः ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭacatvāriṃśassargaḥ |
evaṃ bṛvantyāṃ sītāyāṃ saṃrabdaḥ paruṣaṃ vacaḥ |
lalāṭe bhṛkuṭīṃ kṛtvā rāvaṇaḥ pratyuvāca ha || 1 ||
bhrātā vaiśravaṇasyāhaṃ sāpatnyo varavarṇini |
rāvaṇo nāma bhadraṃ te daśagrīvaḥ pratāpavān || 2 ||
yasya devāssagandharvāḥ piśācapatagoragāḥ |
vidravanti bhayādbhītā mṛtyoriva sadā prajāḥ || 3 ||
yena vaiśravaṇo rājā dvaimātraḥ kāraṇāntare |
dvandvamāsāditaḥ krodhādraṇe vikramya nirjitaḥ || 4 ||
yadbhayārtaḥ parityajya svamadhiṣṭhānamṛddhimat |
kailāsaṃ parvataśreṣṭhamadhyāste naravāhanaḥ || 5 ||
yasya tatpuṣpakaṃ nāma vimānaṃ kāmagaṃ śubham |
vīryādevārjitaṃ bhadre yena yāmi vihāyasam || 6 ||
mama sañjātaroṣasya mukhaṃ dṛṣṭvaiva maithili |
vidravanti paritrastāssurāśśakrapurogamāḥ || 7 ||
yatra tiṣṭhāmyahaṃ tatra māruto vāti śaṅkitaḥ |
tīvrāṃśuśśiśirāṃśuśca bhayātsampadyate raviḥ || 8 ||
niṣkampapatrāstaravo nadyaśca stimitodakāḥ |
bhavanti yatra yatrāhaṃ tiṣṭhāmi vicarāmi ca || 9 ||
mama pāre samudrasya laṅkā nāma purī śubhā |
sampūrṇā rākṣasairghorairyathendrasyāmarāvatī || 10 ||
prākāreṇa parikṣiptā pāṇḍureṇa virājatā |
hemakakṣyā purī ramyā vaiḍhūryamayatoraṇā || 11 ||
hastyaśvarathasambādhā tūryanādavināditā |
sarvakālaphalairvṛkṣaissaṅkuloddyānaśobhitā || 12 ||
tatra tvaṃ vasatī sīte rājaputri mayā saha |
na smariṣyasi nārīṇāṃ mānuṣīṇāṃ manasvini || 13 ||
bhuñjānā mānuṣānbhogāndivyāṃśca varavarṇini |
na smariṣyasi rāmasya mānuṣasya gatāyuṣaḥ || 14 ||
sthāpayitvā priyaṃ putraṃ rājñā daśarathena yaḥ |
mandavīryassuto jyeṣṭhastataḥ prasthāpito vanam || 15 ||
tena kiṃ bhraṣṭarājyena rāmeṇa gatacetasā |
kariṣyasi viśālākṣi tāpasena tapasvinā || 16 ||
sarvarākṣasabhartāraṃ kāmātsvayamihāgatam |
na manmathaśarāviṣṭaṃ pratyākhyātuṃ tvamarhasi || 17 ||
pratyākhyāya hi māṃ bhīru paritāpaṃ gamiṣyasi |
caraṇenābhihatyeva purūravasamūrvaśī || 18 ||
aṅgulyā na samo rāmo mama yuddhe sa mānuṣaḥ |
tava bhāgyena samprāptaṃ bhajasva varavarṇini || 19 ||
evamuktā tu vaidehī kruddhā saṃraktalocanā |
abravītparuṣaṃ vākyaṃ rahite rākṣasādhipam || 20 ||
kathaṃ vaiśravaṇaṃ devaṃ sarvabhūtanamaskṛtam |
bhrātaraṃ vyapadiśya tvamaśubhaṃ kartumicchasi || 21 ||
avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇa rākṣasāḥ |
yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhirajitendriyaḥ || 22 ||
apahṛtya śacīṃ bhāryāṃ śakyamindrasya jīvitum |
na ca rāmasya bhāryāṃ māmapanīyāsti jīvitam || 23 ||
jīvecciraṃ vajradharasya hastācchacīṃ pradhṛṣyāpratirūparūpām |
na mādṛśīṃ rākṣasa dūśayitvā pītāmṛtasyāpi tavāsti mokṣaḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.