ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
କଦାଚିଦପ୍ଯହଂ ଵୀର୍ଯାତ୍ପର୍ଯଟନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ ।
ବଲଂ ନାଗସହସ୍ରସ୍ଯ ଧାରଯନ୍ପର୍ଵତୋପମଃ ॥ 1 ॥
ନୀଲଜୀମୂତସଙ୍କାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ ।
ଭଯଂ ଲୋକସ୍ଯ ଜନଯନ୍କିରୀଟୀ ପରିଘାଯୁଧଃ ॥ 2 ॥
ଵ୍ଯଚରଂ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଋଷିମାଂସାନି ଭକ୍ଷଯନ୍ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋଽଥ ଧର୍ମାତ୍ମା ମଦ୍ଵିତ୍ରସ୍ତୋ ମହାମୁନିଃ ॥ 3 ॥
ସ୍ଵଯଂ ଗତ୍ଵା ଦଶରଥଂ ନରେନ୍ଦ୍ରମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଅଦ୍ଯ ରକ୍ଷତୁ ମାଂ ରାମଃ ପର୍ଵକାଲେ ସମାହିତଃ ॥ 4 ॥
ମାରୀଚାନ୍ମେ ଭଯଂ ଘୋରଂ ସମୁତ୍ପନ୍ନଂ ନରେଶ୍ଵର ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା ॥ 5 ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ମହାଭାଗଂ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଂ ମହାମୁନିମ୍ ।
ବାଲୋ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷୋଽଯମକୃତାସ୍ତ୍ରଶ୍ଚ ରାଘଵଃ ॥ 6 ॥
କାମଂ ତୁ ମମ ଯତ୍ସୈନ୍ଯଂ ମଯା ସହ ଗମିଷ୍ଯତି ।
ବଲେନ ଚତୁରଙ୍ଗେଣ ସ୍ଵଯମେତ୍ଯ ନିଶାଚରାନ୍ ॥ 7 ॥
ଵଧିଷ୍ଯାମି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶତ୍ରୂଂସ୍ତେ ମନସେପ୍ସିତାନ୍ ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତସ୍ସମୁନୀ ରାଜାନମିଦମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 8 ॥
ରାମାନ୍ନାନ୍ଯଦ୍ବଲଂ ଲୋକେ ପର୍ଯାପ୍ତଂ ତସ୍ଯ ରକ୍ଷସଃ ।
ଦେଵତାନାମପି ଭଵାନ୍ ସମରେଷ୍ଵଭିପାଲକଃ ॥ 9 ॥
ଆସୀତ୍ତଵ କୃତଂ କର୍ମ ତ୍ରିଲୋକେ ଵିଦିତଂ ନୃପ ।
କାମମସ୍ତୁ ମହତ୍ସୈନ୍ଯଂ ତିଷ୍ଠତ୍ଵିହ ପରନ୍ତପ ॥ 10 ॥
ବାଲୋଽପ୍ଯେଷ ମହାତେଜାସ୍ସମର୍ଥସ୍ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହେ ।
ଗମିଷ୍ଯେ ରାମମାଦାଯ ସ୍ଵସ୍ତି ତେଽସ୍ତୁ ପରନ୍ତପ ॥ 11 ॥
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସ ମୁନିସ୍ତମାଦାଯ ନୃପାତ୍ମଜମ୍ ।
ଜଗାମ ପରମପ୍ରୀତୋ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍ ॥ 12 ॥
ତଂ ତଦା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯେ ଯଜ୍ଞମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦୀକ୍ଷିତମ୍ ।
ବଭୂଵୋପସ୍ଥିତୋ ରାମଶ୍ଚିତ୍ରଂ ଵିଷ୍ଫାରଯନ୍ଧନୁଃ ॥ 13 ॥
ଅଜାତଵ୍ଯଞ୍ଜନଶ୍ରୀମାନ୍ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣଃ ।
ଏକଵସ୍ତ୍ରଧରୋ ଧନ୍ଵୀ ଶିଖୀ କନକମାଲଯା ॥ 14 ॥
ଶୋଭଯନ୍ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ଯଂ ଦୀପ୍ତେନ ସ୍ଵେନ ତେଜସା ।
ଅଦୃଶ୍ଯତ ତତୋ ରାମୋ ବାଲଚନ୍ଦ୍ର ଇଵୋଦିତଃ ॥ 15 ॥
ତତୋଽହଂ ମେଘସଙ୍କାଶସ୍ତପ୍ତକାଞ୍ଚନକୁଣ୍ଡଲଃ ।
ବଲୀ ଦତ୍ତଵରୋଦର୍ପାଦାଜଗାମ ତଦାଶ୍ରମମ୍ ॥ 16 ॥
ତେନ ଦୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଵିଷ୍ଟୋଽହଂ ସହସୈଵୋଦ୍ଯତାଯୁଧଃ ।
ମାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଧନୁସ୍ସଜ୍ଯମସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚକାର ସଃ ॥ 17 ॥
ଅଵଜାନନ୍ନହଂ ମୋହାଦ୍ବାଲୋଽଯମିତି ରାଘଵମ୍ ।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ଯ ତାଂ ଵେଦିମଭ୍ଯଧାଵଂ କୃତତ୍ଵରଃ ॥ 18 ॥
ତେନ ମୁକ୍ତସ୍ତତୋ ବାଣଃ ଶିତଶ୍ଶତ୍ରୁନିବର୍ହଣଃ ।
ତେନାହଂ ତ୍ଵାହତଃ କ୍ଷିପ୍ତସ୍ସମୁଦ୍ରେ ଶତଯୋଜନେ ॥ 19 ॥
ନେଚ୍ଛତା ତାତ ମାଂ ହନ୍ତୁଂ ତଦା ଵୀରେଣ ରକ୍ଷିତଃ ।
ରାମସ୍ଯ ଶରଵେଗେନ ନିରସ୍ତୋଽହମଚେତନଃ ॥ 20 ॥
ପାତିତୋଽହଂ ତଦା ତେନ ଗମ୍ଭୀରେ ସାଗରାମ୍ଭସି ।
ପ୍ରାପ୍ଯ ସଞ୍ଜ୍ଞାଂ ଚିରାତ୍ତାତ ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରତିଗତଃ ପୁରୀମ୍ ॥ 21 ॥
ଏଵମସ୍ମି ତଦା ମୁକ୍ତସ୍ସହାଯାସ୍ତୁ ନିପାତିତାଃ ।
ଅକୃତାସ୍ତ୍ରେଣ ବାଲେନ ରାମେଣାକ୍ଲିଷ୍ଟକର୍ମଣା ॥ 22 ॥
ତନ୍ମଯା ଵାର୍ଯମାଣସ୍ତ୍ଵଂ ଯଦି ରାମେଣ ଵିଗ୍ରହମ୍ ।
କରିଷ୍ଯସ୍ଯାପଦଂ ଘୋରାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ରାଵଣ ॥ 23 ॥
କ୍ରୀଡାରତିଵିଧିଜ୍ଞାନାଂ ସମାଜୋତ୍ସଵଶାଲିନାମ୍ ।
ରକ୍ଷସାଂ ଚୈଵ ସନ୍ତାପମନର୍ଥଂ ଚାହରିଷ୍ଯସି ॥ 24 ॥
ହର୍ମ୍ଯପ୍ରାସାଦସମ୍ବାଧାଂ ନାନାରତ୍ନଵିଭୂଷିତାମ୍ ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ପୁରୀଂ ଲଙ୍କାଂ ଵିନଷ୍ଟାଂ ମୈଥିଲୀକୃତେ ॥ 25 ॥
ଅକୁର୍ଵନ୍ତୋଽପି ପାପାନି ଶୁଚଯଃ ପାପସଂଶ୍ରଯାତ୍ ।
ପରପାପୈର୍ଵିନଶ୍ଯନ୍ତି ମତ୍ସ୍ଯା ନାଗହ୍ରଦେ ଯଥା ॥ 26 ॥
ଦିଵ୍ଯଚନ୍ଦନଦିଗ୍ଧାଙ୍ଗାନ୍ଦିଵ୍ଯାଭରଣଭୂଷିତାନ୍ ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯଭିହତାନ୍ଭୂମୌ ତଵ ଦୋଷାତ୍ତୁ ରାକ୍ଷସାନ୍ ॥ 27 ॥
ହୃତଦାରାନ୍ ସଦାରାଂଶ୍ଚ ଦଶ ଵିଦ୍ରଵତୋ ଦିଶଃ ।
ହତଶେଷାନଶରଣାନ୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନିଶାଚରାନ୍ ॥ 28 ॥
ଶରଜାଲପରିକ୍ଷିପ୍ତାମଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାସମାଵୃତାମ୍ ।
ପ୍ରଦଗ୍ଧଭଵନାଂ ଲଙ୍କାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ନ ସଂଶଯଃ ॥ 29 ॥
ପରଦାରାଭିମର୍ଶାତ୍ତୁ ନାନ୍ଯତ୍ପାପତରଂ ମହତ୍ ।
ପ୍ରମଦାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଚ ତଵ ରାଜନ୍ପରିଗ୍ରହଃ ॥ 30 ॥
ଭଵ ସ୍ଵଦାରନିରତସ୍ଵକୁଲଂ ରକ୍ଷ ରାକ୍ଷସ ।
ମାନମୃଦ୍ଧିଂ ଚ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ଜୀଵିତଂ ଚେଷ୍ଟମାତ୍ମନଃ ॥ 31 ॥
କଲତ୍ରାଣି ଚ ସୌମ୍ଯାନି ମିତ୍ରଵର୍ଗଂ ତଥୈଵ ଚ ।
ଯଦୀଚ୍ଛସି ଚିରଂ ଭୋକ୍ତଂ ମା କୃଥା ରାମଵିପ୍ରିଯମ୍ ॥ 32 ॥
ନିଵାର୍ଯମାଣସ୍ସୁହୃଦା ମଯା ଭୃଶଂ ପ୍ରସହ୍ଯ ସୀତାଂ ଯଦି ଧର୍ଷଯିଷ୍ଯସି ।
ଗମିଷ୍ଯସି କ୍ଷୀଣବଲସ୍ସବାନ୍ଧଵୋ ଯମକ୍ଷଯଂ ରାମଶରାତ୍ତଜୀଵିତଃ ॥ 33 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟତ୍ରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
kadācidapyahaṃ vīryātparyaṭanpṛthivīmimām |
balaṃ nāgasahasrasya dhārayanparvatopamaḥ || 1 ||
nīlajīmūtasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
bhayaṃ lokasya janayankirīṭī parighāyudhaḥ || 2 ||
vyacaraṃ daṇḍakāraṇye ṛṣimāṃsāni bhakṣayan |
viśvāmitro'tha dharmātmā madvitrasto mahāmuniḥ || 3 ||
svayaṃ gatvā daśarathaṃ narendramidamabravīt |
adya rakṣatu māṃ rāmaḥ parvakāle samāhitaḥ || 4 ||
mārīcānme bhayaṃ ghoraṃ samutpannaṃ nareśvara |
ityevamukto dharmātmā rājā daśarathastadā || 5 ||
pratyuvāca mahābhāgaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim |
bālo dvādaśavarṣo'yamakṛtāstraśca rāghavaḥ || 6 ||
kāmaṃ tu mama yatsainyaṃ mayā saha gamiṣyati |
balena caturaṅgeṇa svayametya niśācarān || 7 ||
vadhiṣyāmi muniśreṣṭha śatrūṃste manasepsitān |
ityevamuktassamunī rājānamidamabravīt || 8 ||
rāmānnānyadbalaṃ loke paryāptaṃ tasya rakṣasaḥ |
devatānāmapi bhavān samareṣvabhipālakaḥ || 9 ||
āsīttava kṛtaṃ karma triloke viditaṃ nṛpa |
kāmamastu mahatsainyaṃ tiṣṭhatviha parantapa || 10 ||
bālo'pyeṣa mahātejāssamarthastasya nigrahe |
gamiṣye rāmamādāya svasti te'stu parantapa || 11 ||
evamuktvā tu sa munistamādāya nṛpātmajam |
jagāma paramaprīto viśvāmitrassvamāśramam || 12 ||
taṃ tadā daṇḍakāraṇye yajñamuddiśya dīkṣitam |
babhūvopasthito rāmaścitraṃ viṣphārayandhanuḥ || 13 ||
ajātavyañjanaśrīmānpadmapatranibhekṣaṇaḥ |
ekavastradharo dhanvī śikhī kanakamālayā || 14 ||
śobhayan daṇḍakāraṇyaṃ dīptena svena tejasā |
adṛśyata tato rāmo bālacandra ivoditaḥ || 15 ||
tato'haṃ meghasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
balī dattavarodarpādājagāma tadāśramam || 16 ||
tena dṛṣṭaḥ praviṣṭo'haṃ sahasaivodyatāyudhaḥ |
māṃ tu dṛṣṭvā dhanussajyamasambhrāntaścakāra saḥ || 17 ||
avajānannahaṃ mohādbālo'yamiti rāghavam |
viśvāmitrasya tāṃ vedimabhyadhāvaṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
tena muktastato bāṇaḥ śitaśśatrunibarhaṇaḥ |
tenāhaṃ tvāhataḥ kṣiptassamudre śatayojane || 19 ||
necchatā tāta māṃ hantuṃ tadā vīreṇa rakṣitaḥ |
rāmasya śaravegena nirasto'hamacetanaḥ || 20 ||
pātito'haṃ tadā tena gambhīre sāgarāmbhasi |
prāpya sañjñāṃ cirāttāta laṅkāṃ pratigataḥ purīm || 21 ||
evamasmi tadā muktassahāyāstu nipātitāḥ |
akṛtāstreṇa bālena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 22 ||
tanmayā vāryamāṇastvaṃ yadi rāmeṇa vigraham |
kariṣyasyāpadaṃ ghorāṃ kṣipraṃ prāpsyasi rāvaṇa || 23 ||
krīḍāratividhijñānāṃ samājotsavaśālinām |
rakṣasāṃ caiva santāpamanarthaṃ cāhariṣyasi || 24 ||
harmyaprāsādasambādhāṃ nānāratnavibhūṣitām |
drakṣyasi tvaṃ purīṃ laṅkāṃ vinaṣṭāṃ maithilīkṛte || 25 ||
akurvanto'pi pāpāni śucayaḥ pāpasaṃśrayāt |
parapāpairvinaśyanti matsyā nāgahrade yathā || 26 ||
divyacandanadigdhāṅgāndivyābharaṇabhūṣitān |
drakṣyasyabhihatānbhūmau tava doṣāttu rākṣasān || 27 ||
hṛtadārān sadārāṃśca daśa vidravato diśaḥ |
hataśeṣānaśaraṇāndrakṣyasi tvaṃ niśācarān || 28 ||
śarajālaparikṣiptāmagnijvālāsamāvṛtām |
pradagdhabhavanāṃ laṅkāṃ drakṣyasi tvaṃ na saṃśayaḥ || 29 ||
paradārābhimarśāttu nānyatpāpataraṃ mahat |
pramadānāṃ sahasraṃ ca tava rājanparigrahaḥ || 30 ||
bhava svadāraniratasvakulaṃ rakṣa rākṣasa |
mānamṛddhiṃ ca rājyaṃ ca jīvitaṃ ceṣṭamātmanaḥ || 31 ||
kalatrāṇi ca saumyāni mitravargaṃ tathaiva ca |
yadīcchasi ciraṃ bhoktaṃ mā kṛthā rāmavipriyam || 32 ||
nivāryamāṇassuhṛdā mayā bhṛśaṃ prasahya sītāṃ yadi dharṣayiṣyasi |
gamiṣyasi kṣīṇabalassabāndhavo yamakṣayaṃ rāmaśarāttajīvitaḥ || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ अष्टत्रिंशस्सर्गः ।
कदाचिदप्यहं वीर्यात्पर्यटन्पृथिवीमिमाम् ।
बलं नागसहस्रस्य धारयन्पर्वतोपमः ॥ 1 ॥
नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
भयं लोकस्य जनयन्किरीटी परिघायुधः ॥ 2 ॥
व्यचरं दण्डकारण्ये ऋषिमांसानि भक्षयन् ।
विश्वामित्रोऽथ धर्मात्मा मद्वित्रस्तो महामुनिः ॥ 3 ॥
स्वयं गत्वा दशरथं नरेन्द्रमिदमब्रवीत् ।
अद्य रक्षतु मां रामः पर्वकाले समाहितः ॥ 4 ॥
मारीचान्मे भयं घोरं समुत्पन्नं नरेश्वर ।
इत्येवमुक्तो धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ॥ 5 ॥
प्रत्युवाच महाभागं विश्वामित्रं महामुनिम् ।
बालो द्वादशवर्षोऽयमकृतास्त्रश्च राघवः ॥ 6 ॥
कामं तु मम यत्सैन्यं मया सह गमिष्यति ।
बलेन चतुरङ्गेण स्वयमेत्य निशाचरान् ॥ 7 ॥
वधिष्यामि मुनिश्रेष्ठ शत्रूंस्ते मनसेप्सितान् ।
इत्येवमुक्तस्समुनी राजानमिदमब्रवीत् ॥ 8 ॥
रामान्नान्यद्बलं लोके पर्याप्तं तस्य रक्षसः ।
देवतानामपि भवान् समरेष्वभिपालकः ॥ 9 ॥
आसीत्तव कृतं कर्म त्रिलोके विदितं नृप ।
काममस्तु महत्सैन्यं तिष्ठत्विह परन्तप ॥ 10 ॥
बालोऽप्येष महातेजास्समर्थस्तस्य निग्रहे ।
गमिष्ये राममादाय स्वस्ति तेऽस्तु परन्तप ॥ 11 ॥
एवमुक्त्वा तु स मुनिस्तमादाय नृपात्मजम् ।
जगाम परमप्रीतो विश्वामित्रस्स्वमाश्रमम् ॥ 12 ॥
तं तदा दण्डकारण्ये यज्ञमुद्दिश्य दीक्षितम् ।
बभूवोपस्थितो रामश्चित्रं विष्फारयन्धनुः ॥ 13 ॥
अजातव्यञ्जनश्रीमान्पद्मपत्रनिभेक्षणः ।
एकवस्त्रधरो धन्वी शिखी कनकमालया ॥ 14 ॥
शोभयन् दण्डकारण्यं दीप्तेन स्वेन तेजसा ।
अदृश्यत ततो रामो बालचन्द्र इवोदितः ॥ 15 ॥
ततोऽहं मेघसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
बली दत्तवरोदर्पादाजगाम तदाश्रमम् ॥ 16 ॥
तेन दृष्टः प्रविष्टोऽहं सहसैवोद्यतायुधः ।
मां तु दृष्ट्वा धनुस्सज्यमसम्भ्रान्तश्चकार सः ॥ 17 ॥
अवजानन्नहं मोहाद्बालोऽयमिति राघवम् ।
विश्वामित्रस्य तां वेदिमभ्यधावं कृतत्वरः ॥ 18 ॥
तेन मुक्तस्ततो बाणः शितश्शत्रुनिबर्हणः ।
तेनाहं त्वाहतः क्षिप्तस्समुद्रे शतयोजने ॥ 19 ॥
नेच्छता तात मां हन्तुं तदा वीरेण रक्षितः ।
रामस्य शरवेगेन निरस्तोऽहमचेतनः ॥ 20 ॥
पातितोऽहं तदा तेन गम्भीरे सागराम्भसि ।
प्राप्य सञ्ज्ञां चिरात्तात लङ्कां प्रतिगतः पुरीम् ॥ 21 ॥
एवमस्मि तदा मुक्तस्सहायास्तु निपातिताः ।
अकृतास्त्रेण बालेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 22 ॥
तन्मया वार्यमाणस्त्वं यदि रामेण विग्रहम् ।
करिष्यस्यापदं घोरां क्षिप्रं प्राप्स्यसि रावण ॥ 23 ॥
क्रीडारतिविधिज्ञानां समाजोत्सवशालिनाम् ।
रक्षसां चैव सन्तापमनर्थं चाहरिष्यसि ॥ 24 ॥
हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानारत्नविभूषिताम् ।
द्रक्ष्यसि त्वं पुरीं लङ्कां विनष्टां मैथिलीकृते ॥ 25 ॥
अकुर्वन्तोऽपि पापानि शुचयः पापसंश्रयात् ।
परपापैर्विनश्यन्ति मत्स्या नागह्रदे यथा ॥ 26 ॥
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान्दिव्याभरणभूषितान् ।
द्रक्ष्यस्यभिहतान्भूमौ तव दोषात्तु राक्षसान् ॥ 27 ॥
हृतदारान् सदारांश्च दश विद्रवतो दिशः ।
हतशेषानशरणान्द्रक्ष्यसि त्वं निशाचरान् ॥ 28 ॥
शरजालपरिक्षिप्तामग्निज्वालासमावृताम् ।
प्रदग्धभवनां लङ्कां द्रक्ष्यसि त्वं न संशयः ॥ 29 ॥
परदाराभिमर्शात्तु नान्यत्पापतरं महत् ।
प्रमदानां सहस्रं च तव राजन्परिग्रहः ॥ 30 ॥
भव स्वदारनिरतस्वकुलं रक्ष राक्षस ।
मानमृद्धिं च राज्यं च जीवितं चेष्टमात्मनः ॥ 31 ॥
कलत्राणि च सौम्यानि मित्रवर्गं तथैव च ।
यदीच्छसि चिरं भोक्तं मा कृथा रामविप्रियम् ॥ 32 ॥
निवार्यमाणस्सुहृदा मया भृशं प्रसह्य सीतां यदि धर्षयिष्यसि ।
गमिष्यसि क्षीणबलस्सबान्धवो यमक्षयं रामशरात्तजीवितः ॥ 33 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
kadācidapyahaṃ vīryātparyaṭanpṛthivīmimām |
balaṃ nāgasahasrasya dhārayanparvatopamaḥ || 1 ||
nīlajīmūtasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
bhayaṃ lokasya janayankirīṭī parighāyudhaḥ || 2 ||
vyacaraṃ daṇḍakāraṇye ṛṣimāṃsāni bhakṣayan |
viśvāmitro'tha dharmātmā madvitrasto mahāmuniḥ || 3 ||
svayaṃ gatvā daśarathaṃ narendramidamabravīt |
adya rakṣatu māṃ rāmaḥ parvakāle samāhitaḥ || 4 ||
mārīcānme bhayaṃ ghoraṃ samutpannaṃ nareśvara |
ityevamukto dharmātmā rājā daśarathastadā || 5 ||
pratyuvāca mahābhāgaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim |
bālo dvādaśavarṣo'yamakṛtāstraśca rāghavaḥ || 6 ||
kāmaṃ tu mama yatsainyaṃ mayā saha gamiṣyati |
balena caturaṅgeṇa svayametya niśācarān || 7 ||
vadhiṣyāmi muniśreṣṭha śatrūṃste manasepsitān |
ityevamuktassamunī rājānamidamabravīt || 8 ||
rāmānnānyadbalaṃ loke paryāptaṃ tasya rakṣasaḥ |
devatānāmapi bhavān samareṣvabhipālakaḥ || 9 ||
āsīttava kṛtaṃ karma triloke viditaṃ nṛpa |
kāmamastu mahatsainyaṃ tiṣṭhatviha parantapa || 10 ||
bālo'pyeṣa mahātejāssamarthastasya nigrahe |
gamiṣye rāmamādāya svasti te'stu parantapa || 11 ||
evamuktvā tu sa munistamādāya nṛpātmajam |
jagāma paramaprīto viśvāmitrassvamāśramam || 12 ||
taṃ tadā daṇḍakāraṇye yajñamuddiśya dīkṣitam |
babhūvopasthito rāmaścitraṃ viṣphārayandhanuḥ || 13 ||
ajātavyañjanaśrīmānpadmapatranibhekṣaṇaḥ |
ekavastradharo dhanvī śikhī kanakamālayā || 14 ||
śobhayan daṇḍakāraṇyaṃ dīptena svena tejasā |
adṛśyata tato rāmo bālacandra ivoditaḥ || 15 ||
tato'haṃ meghasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
balī dattavarodarpādājagāma tadāśramam || 16 ||
tena dṛṣṭaḥ praviṣṭo'haṃ sahasaivodyatāyudhaḥ |
māṃ tu dṛṣṭvā dhanussajyamasambhrāntaścakāra saḥ || 17 ||
avajānannahaṃ mohādbālo'yamiti rāghavam |
viśvāmitrasya tāṃ vedimabhyadhāvaṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
tena muktastato bāṇaḥ śitaśśatrunibarhaṇaḥ |
tenāhaṃ tvāhataḥ kṣiptassamudre śatayojane || 19 ||
necchatā tāta māṃ hantuṃ tadā vīreṇa rakṣitaḥ |
rāmasya śaravegena nirasto'hamacetanaḥ || 20 ||
pātito'haṃ tadā tena gambhīre sāgarāmbhasi |
prāpya sañjñāṃ cirāttāta laṅkāṃ pratigataḥ purīm || 21 ||
evamasmi tadā muktassahāyāstu nipātitāḥ |
akṛtāstreṇa bālena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 22 ||
tanmayā vāryamāṇastvaṃ yadi rāmeṇa vigraham |
kariṣyasyāpadaṃ ghorāṃ kṣipraṃ prāpsyasi rāvaṇa || 23 ||
krīḍāratividhijñānāṃ samājotsavaśālinām |
rakṣasāṃ caiva santāpamanarthaṃ cāhariṣyasi || 24 ||
harmyaprāsādasambādhāṃ nānāratnavibhūṣitām |
drakṣyasi tvaṃ purīṃ laṅkāṃ vinaṣṭāṃ maithilīkṛte || 25 ||
akurvanto'pi pāpāni śucayaḥ pāpasaṃśrayāt |
parapāpairvinaśyanti matsyā nāgahrade yathā || 26 ||
divyacandanadigdhāṅgāndivyābharaṇabhūṣitān |
drakṣyasyabhihatānbhūmau tava doṣāttu rākṣasān || 27 ||
hṛtadārān sadārāṃśca daśa vidravato diśaḥ |
hataśeṣānaśaraṇāndrakṣyasi tvaṃ niśācarān || 28 ||
śarajālaparikṣiptāmagnijvālāsamāvṛtām |
pradagdhabhavanāṃ laṅkāṃ drakṣyasi tvaṃ na saṃśayaḥ || 29 ||
paradārābhimarśāttu nānyatpāpataraṃ mahat |
pramadānāṃ sahasraṃ ca tava rājanparigrahaḥ || 30 ||
bhava svadāraniratasvakulaṃ rakṣa rākṣasa |
mānamṛddhiṃ ca rājyaṃ ca jīvitaṃ ceṣṭamātmanaḥ || 31 ||
kalatrāṇi ca saumyāni mitravargaṃ tathaiva ca |
yadīcchasi ciraṃ bhoktaṃ mā kṛthā rāmavipriyam || 32 ||
nivāryamāṇassuhṛdā mayā bhṛśaṃ prasahya sītāṃ yadi dharṣayiṣyasi |
gamiṣyasi kṣīṇabalassabāndhavo yamakṣayaṃ rāmaśarāttajīvitaḥ || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.