ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਕਦਾਚਿਦਪ੍ਯਹਂ ਵੀਰ੍ਯਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟਨ੍ਪृਥਿਵੀਮਿਮਾਮ੍ ।
ਬਲਂ ਨਾਗਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਧਾਰਯਨ੍ਪਰ੍ਵਤੋਪਮਃ ॥ 1 ॥
ਨੀਲਜੀਮੂਤਸਙ੍ਕਾਸ਼ਸ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਕੁਣ੍ਡਲਃ ।
ਭਯਂ ਲੋਕਸ੍ਯ ਜਨਯਨ੍ਕਿਰੀਟੀ ਪਰਿਘਾਯੁਧਃ ॥ 2 ॥
ਵ੍ਯਚਰਂ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯੇ ऋषਿਮਾਂਸਾਨਿ ਭਕ੍षਯਨ੍ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਥ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਮਦ੍ਵਿਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਮਹਾਮੁਨਿਃ ॥ 3 ॥
ਸ੍ਵਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਦਸ਼ਰਥਂ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਅਦ੍ਯ ਰਕ੍षਤੁ ਮਾਂ ਰਾਮਃ ਪਰ੍ਵਕਾਲੇ ਸਮਾਹਿਤਃ ॥ 4 ॥
ਮਾਰੀਚਾਨ੍ਮੇ ਭਯਂ ਘੋਰਂ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਂ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤੋ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤਦਾ ॥ 5 ॥
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਮਹਾਭਾਗਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਮਹਾਮੁਨਿਮ੍ ।
ਬਾਲੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਵਰ੍षੋऽਯਮਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਰਾਘਵਃ ॥ 6 ॥
ਕਾਮਂ ਤੁ ਮਮ ਯਤ੍ਸੈਨ੍ਯਂ ਮਯਾ ਸਹ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ।
ਬਲੇਨ ਚਤੁਰਙ੍ਗੇਣ ਸ੍ਵਯਮੇਤ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ॥ 7 ॥
ਵਧਿष੍ਯਾਮਿ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇष੍ਠ ਸ਼ਤ੍ਰੂਂਸ੍ਤੇ ਮਨਸੇਪ੍ਸਿਤਾਨ੍ ।
ਇਤ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਸਮੁਨੀ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 8 ॥
ਰਾਮਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਦ੍ਬਲਂ ਲੋਕੇ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍षਸਃ ।
ਦੇਵਤਾਨਾਮਪਿ ਭਵਾਨ੍ ਸਮਰੇष੍ਵਭਿਪਾਲਕਃ ॥ 9 ॥
ਆਸੀਤ੍ਤਵ ਕृਤਂ ਕਰ੍ਮ ਤ੍ਰਿਲੋਕੇ ਵਿਦਿਤਂ ਨृਪ ।
ਕਾਮਮਸ੍ਤੁ ਮਹਤ੍ਸੈਨ੍ਯਂ ਤਿष੍ਠਤ੍ਵਿਹ ਪਰਨ੍ਤਪ ॥ 10 ॥
ਬਾਲੋऽਪ੍ਯੇष ਮਹਾਤੇਜਾਸ੍ਸਮਰ੍ਥਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਗ੍ਰਹੇ ।
ਗਮਿष੍ਯੇ ਰਾਮਮਾਦਾਯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਤੇऽਸ੍ਤੁ ਪਰਨ੍ਤਪ ॥ 11 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਸ ਮੁਨਿਸ੍ਤਮਾਦਾਯ ਨृਪਾਤ੍ਮਜਮ੍ ।
ਜਗਾਮ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤੋ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਸ੍ਵਮਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ 12 ॥
ਤਂ ਤਦਾ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯੇ ਯਜ੍ਞਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਦੀਕ੍षਿਤਮ੍ ।
ਬਭੂਵੋਪਸ੍ਥਿਤੋ ਰਾਮਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਂ ਵਿष੍ਫਾਰਯਨ੍ਧਨੁਃ ॥ 13 ॥
ਅਜਾਤਵ੍ਯਞ੍ਜਨਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਨਿਭੇਕ੍षਣਃ ।
ਏਕਵਸ੍ਤ੍ਰਧਰੋ ਧਨ੍ਵੀ ਸ਼ਿਖੀ ਕਨਕਮਾਲਯਾ ॥ 14 ॥
ਸ਼ੋਭਯਨ੍ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯਂ ਦੀਪ੍ਤੇਨ ਸ੍ਵੇਨ ਤੇਜਸਾ ।
ਅਦृਸ਼੍ਯਤ ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਬਾਲਚਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵੋਦਿਤਃ ॥ 15 ॥
ਤਤੋऽਹਂ ਮੇਘਸਙ੍ਕਾਸ਼ਸ੍ਤਪ੍ਤਕਾਞ੍ਚਨਕੁਣ੍ਡਲਃ ।
ਬਲੀ ਦਤ੍ਤਵਰੋਦਰ੍ਪਾਦਾਜਗਾਮ ਤਦਾਸ਼੍ਰਮਮ੍ ॥ 16 ॥
ਤੇਨ ਦृष੍ਟਃ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋऽਹਂ ਸਹਸੈਵੋਦ੍ਯਤਾਯੁਧਃ ।
ਮਾਂ ਤੁ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਧਨੁਸ੍ਸਜ੍ਯਮਸਮ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸਃ ॥ 17 ॥
ਅਵਜਾਨਨ੍ਨਹਂ ਮੋਹਾਦ੍ਬਾਲੋऽਯਮਿਤਿ ਰਾਘਵਮ੍ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤਾਂ ਵੇਦਿਮਭ੍ਯਧਾਵਂ ਕृਤਤ੍ਵਰਃ ॥ 18 ॥
ਤੇਨ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਤੋ ਬਾਣਃ ਸ਼ਿਤਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ।
ਤੇਨਾਹਂ ਤ੍ਵਾਹਤਃ ਕ੍षਿਪ੍ਤਸ੍ਸਮੁਦ੍ਰੇ ਸ਼ਤਯੋਜਨੇ ॥ 19 ॥
ਨੇਚ੍ਛਤਾ ਤਾਤ ਮਾਂ ਹਨ੍ਤੁਂ ਤਦਾ ਵੀਰੇਣ ਰਕ੍षਿਤਃ ।
ਰਾਮਸ੍ਯ ਸ਼ਰਵੇਗੇਨ ਨਿਰਸ੍ਤੋऽਹਮਚੇਤਨਃ ॥ 20 ॥
ਪਾਤਿਤੋऽਹਂ ਤਦਾ ਤੇਨ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਸਾਗਰਾਮ੍ਭਸਿ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਚਿਰਾਤ੍ਤਾਤ ਲਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਤਿਗਤਃ ਪੁਰੀਮ੍ ॥ 21 ॥
ਏਵਮਸ੍ਮਿ ਤਦਾ ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਸਹਾਯਾਸ੍ਤੁ ਨਿਪਾਤਿਤਾਃ ।
ਅਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਬਾਲੇਨ ਰਾਮੇਣਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 22 ॥
ਤਨ੍ਮਯਾ ਵਾਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਤ੍ਵਂ ਯਦਿ ਰਾਮੇਣ ਵਿਗ੍ਰਹਮ੍ ।
ਕਰਿष੍ਯਸ੍ਯਾਪਦਂ ਘੋਰਾਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਰਾਵਣ ॥ 23 ॥
ਕ੍ਰੀਡਾਰਤਿਵਿਧਿਜ੍ਞਾਨਾਂ ਸਮਾਜੋਤ੍ਸਵਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍ ।
ਰਕ੍षਸਾਂ ਚੈਵ ਸਨ੍ਤਾਪਮਨਰ੍ਥਂ ਚਾਹਰਿष੍ਯਸਿ ॥ 24 ॥
ਹਰ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਾਸਾਦਸਮ੍ਬਾਧਾਂ ਨਾਨਾਰਤ੍ਨਵਿਭੂषਿਤਾਮ੍ ।
ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਵਿਨष੍ਟਾਂ ਮੈਥਿਲੀਕृਤੇ ॥ 25 ॥
ਅਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤੋऽਪਿ ਪਾਪਾਨਿ ਸ਼ੁਚਯਃ ਪਾਪਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍ ।
ਪਰਪਾਪੈਰ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਨਾਗਹ੍ਰਦੇ ਯਥਾ ॥ 26 ॥
ਦਿਵ੍ਯਚਨ੍ਦਨਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਾਨ੍ਦਿਵ੍ਯਾਭਰਣਭੂषਿਤਾਨ੍ ।
ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸ੍ਯਭਿਹਤਾਨ੍ਭੂਮੌ ਤਵ ਦੋषਾਤ੍ਤੁ ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ॥ 27 ॥
ਹृਤਦਾਰਾਨ੍ ਸਦਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ ਵਿਦ੍ਰਵਤੋ ਦਿਸ਼ਃ ।
ਹਤਸ਼ੇषਾਨਸ਼ਰਣਾਨ੍ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਨ੍ ॥ 28 ॥
ਸ਼ਰਜਾਲਪਰਿਕ੍षਿਪ੍ਤਾਮਗ੍ਨਿਜ੍ਵਾਲਾਸਮਾਵृਤਾਮ੍ ।
ਪ੍ਰਦਗ੍ਧਭਵਨਾਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਦ੍ਰਕ੍ष੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 29 ॥
ਪਰਦਾਰਾਭਿਮਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਪਾਪਤਰਂ ਮਹਤ੍ ।
ਪ੍ਰਮਦਾਨਾਂ ਸਹਸ੍ਰਂ ਚ ਤਵ ਰਾਜਨ੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ॥ 30 ॥
ਭਵ ਸ੍ਵਦਾਰਨਿਰਤਸ੍ਵਕੁਲਂ ਰਕ੍ष ਰਾਕ੍षਸ ।
ਮਾਨਮृਦ੍ਧਿਂ ਚ ਰਾਜ੍ਯਂ ਚ ਜੀਵਿਤਂ ਚੇष੍ਟਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 31 ॥
ਕਲਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਸੌਮ੍ਯਾਨਿ ਮਿਤ੍ਰਵਰ੍ਗਂ ਤਥੈਵ ਚ ।
ਯਦੀਚ੍ਛਸਿ ਚਿਰਂ ਭੋਕ੍ਤਂ ਮਾ ਕृਥਾ ਰਾਮਵਿਪ੍ਰਿਯਮ੍ ॥ 32 ॥
ਨਿਵਾਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਸੁਹृਦਾ ਮਯਾ ਭृਸ਼ਂ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਸੀਤਾਂ ਯਦਿ ਧਰ੍षਯਿष੍ਯਸਿ ।
ਗਮਿष੍ਯਸਿ ਕ੍षੀਣਬਲਸ੍ਸਬਾਨ੍ਧਵੋ ਯਮਕ੍षਯਂ ਰਾਮਸ਼ਰਾਤ੍ਤਜੀਵਿਤਃ ॥ 33 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਅष੍ਟਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
kadācidapyahaṃ vīryātparyaṭanpṛthivīmimām |
balaṃ nāgasahasrasya dhārayanparvatopamaḥ || 1 ||
nīlajīmūtasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
bhayaṃ lokasya janayankirīṭī parighāyudhaḥ || 2 ||
vyacaraṃ daṇḍakāraṇye ṛṣimāṃsāni bhakṣayan |
viśvāmitro'tha dharmātmā madvitrasto mahāmuniḥ || 3 ||
svayaṃ gatvā daśarathaṃ narendramidamabravīt |
adya rakṣatu māṃ rāmaḥ parvakāle samāhitaḥ || 4 ||
mārīcānme bhayaṃ ghoraṃ samutpannaṃ nareśvara |
ityevamukto dharmātmā rājā daśarathastadā || 5 ||
pratyuvāca mahābhāgaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim |
bālo dvādaśavarṣo'yamakṛtāstraśca rāghavaḥ || 6 ||
kāmaṃ tu mama yatsainyaṃ mayā saha gamiṣyati |
balena caturaṅgeṇa svayametya niśācarān || 7 ||
vadhiṣyāmi muniśreṣṭha śatrūṃste manasepsitān |
ityevamuktassamunī rājānamidamabravīt || 8 ||
rāmānnānyadbalaṃ loke paryāptaṃ tasya rakṣasaḥ |
devatānāmapi bhavān samareṣvabhipālakaḥ || 9 ||
āsīttava kṛtaṃ karma triloke viditaṃ nṛpa |
kāmamastu mahatsainyaṃ tiṣṭhatviha parantapa || 10 ||
bālo'pyeṣa mahātejāssamarthastasya nigrahe |
gamiṣye rāmamādāya svasti te'stu parantapa || 11 ||
evamuktvā tu sa munistamādāya nṛpātmajam |
jagāma paramaprīto viśvāmitrassvamāśramam || 12 ||
taṃ tadā daṇḍakāraṇye yajñamuddiśya dīkṣitam |
babhūvopasthito rāmaścitraṃ viṣphārayandhanuḥ || 13 ||
ajātavyañjanaśrīmānpadmapatranibhekṣaṇaḥ |
ekavastradharo dhanvī śikhī kanakamālayā || 14 ||
śobhayan daṇḍakāraṇyaṃ dīptena svena tejasā |
adṛśyata tato rāmo bālacandra ivoditaḥ || 15 ||
tato'haṃ meghasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
balī dattavarodarpādājagāma tadāśramam || 16 ||
tena dṛṣṭaḥ praviṣṭo'haṃ sahasaivodyatāyudhaḥ |
māṃ tu dṛṣṭvā dhanussajyamasambhrāntaścakāra saḥ || 17 ||
avajānannahaṃ mohādbālo'yamiti rāghavam |
viśvāmitrasya tāṃ vedimabhyadhāvaṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
tena muktastato bāṇaḥ śitaśśatrunibarhaṇaḥ |
tenāhaṃ tvāhataḥ kṣiptassamudre śatayojane || 19 ||
necchatā tāta māṃ hantuṃ tadā vīreṇa rakṣitaḥ |
rāmasya śaravegena nirasto'hamacetanaḥ || 20 ||
pātito'haṃ tadā tena gambhīre sāgarāmbhasi |
prāpya sañjñāṃ cirāttāta laṅkāṃ pratigataḥ purīm || 21 ||
evamasmi tadā muktassahāyāstu nipātitāḥ |
akṛtāstreṇa bālena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 22 ||
tanmayā vāryamāṇastvaṃ yadi rāmeṇa vigraham |
kariṣyasyāpadaṃ ghorāṃ kṣipraṃ prāpsyasi rāvaṇa || 23 ||
krīḍāratividhijñānāṃ samājotsavaśālinām |
rakṣasāṃ caiva santāpamanarthaṃ cāhariṣyasi || 24 ||
harmyaprāsādasambādhāṃ nānāratnavibhūṣitām |
drakṣyasi tvaṃ purīṃ laṅkāṃ vinaṣṭāṃ maithilīkṛte || 25 ||
akurvanto'pi pāpāni śucayaḥ pāpasaṃśrayāt |
parapāpairvinaśyanti matsyā nāgahrade yathā || 26 ||
divyacandanadigdhāṅgāndivyābharaṇabhūṣitān |
drakṣyasyabhihatānbhūmau tava doṣāttu rākṣasān || 27 ||
hṛtadārān sadārāṃśca daśa vidravato diśaḥ |
hataśeṣānaśaraṇāndrakṣyasi tvaṃ niśācarān || 28 ||
śarajālaparikṣiptāmagnijvālāsamāvṛtām |
pradagdhabhavanāṃ laṅkāṃ drakṣyasi tvaṃ na saṃśayaḥ || 29 ||
paradārābhimarśāttu nānyatpāpataraṃ mahat |
pramadānāṃ sahasraṃ ca tava rājanparigrahaḥ || 30 ||
bhava svadāraniratasvakulaṃ rakṣa rākṣasa |
mānamṛddhiṃ ca rājyaṃ ca jīvitaṃ ceṣṭamātmanaḥ || 31 ||
kalatrāṇi ca saumyāni mitravargaṃ tathaiva ca |
yadīcchasi ciraṃ bhoktaṃ mā kṛthā rāmavipriyam || 32 ||
nivāryamāṇassuhṛdā mayā bhṛśaṃ prasahya sītāṃ yadi dharṣayiṣyasi |
gamiṣyasi kṣīṇabalassabāndhavo yamakṣayaṃ rāmaśarāttajīvitaḥ || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ अष्टत्रिंशस्सर्गः ।
कदाचिदप्यहं वीर्यात्पर्यटन्पृथिवीमिमाम् ।
बलं नागसहस्रस्य धारयन्पर्वतोपमः ॥ 1 ॥
नीलजीमूतसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
भयं लोकस्य जनयन्किरीटी परिघायुधः ॥ 2 ॥
व्यचरं दण्डकारण्ये ऋषिमांसानि भक्षयन् ।
विश्वामित्रोऽथ धर्मात्मा मद्वित्रस्तो महामुनिः ॥ 3 ॥
स्वयं गत्वा दशरथं नरेन्द्रमिदमब्रवीत् ।
अद्य रक्षतु मां रामः पर्वकाले समाहितः ॥ 4 ॥
मारीचान्मे भयं घोरं समुत्पन्नं नरेश्वर ।
इत्येवमुक्तो धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ॥ 5 ॥
प्रत्युवाच महाभागं विश्वामित्रं महामुनिम् ।
बालो द्वादशवर्षोऽयमकृतास्त्रश्च राघवः ॥ 6 ॥
कामं तु मम यत्सैन्यं मया सह गमिष्यति ।
बलेन चतुरङ्गेण स्वयमेत्य निशाचरान् ॥ 7 ॥
वधिष्यामि मुनिश्रेष्ठ शत्रूंस्ते मनसेप्सितान् ।
इत्येवमुक्तस्समुनी राजानमिदमब्रवीत् ॥ 8 ॥
रामान्नान्यद्बलं लोके पर्याप्तं तस्य रक्षसः ।
देवतानामपि भवान् समरेष्वभिपालकः ॥ 9 ॥
आसीत्तव कृतं कर्म त्रिलोके विदितं नृप ।
काममस्तु महत्सैन्यं तिष्ठत्विह परन्तप ॥ 10 ॥
बालोऽप्येष महातेजास्समर्थस्तस्य निग्रहे ।
गमिष्ये राममादाय स्वस्ति तेऽस्तु परन्तप ॥ 11 ॥
एवमुक्त्वा तु स मुनिस्तमादाय नृपात्मजम् ।
जगाम परमप्रीतो विश्वामित्रस्स्वमाश्रमम् ॥ 12 ॥
तं तदा दण्डकारण्ये यज्ञमुद्दिश्य दीक्षितम् ।
बभूवोपस्थितो रामश्चित्रं विष्फारयन्धनुः ॥ 13 ॥
अजातव्यञ्जनश्रीमान्पद्मपत्रनिभेक्षणः ।
एकवस्त्रधरो धन्वी शिखी कनकमालया ॥ 14 ॥
शोभयन् दण्डकारण्यं दीप्तेन स्वेन तेजसा ।
अदृश्यत ततो रामो बालचन्द्र इवोदितः ॥ 15 ॥
ततोऽहं मेघसङ्काशस्तप्तकाञ्चनकुण्डलः ।
बली दत्तवरोदर्पादाजगाम तदाश्रमम् ॥ 16 ॥
तेन दृष्टः प्रविष्टोऽहं सहसैवोद्यतायुधः ।
मां तु दृष्ट्वा धनुस्सज्यमसम्भ्रान्तश्चकार सः ॥ 17 ॥
अवजानन्नहं मोहाद्बालोऽयमिति राघवम् ।
विश्वामित्रस्य तां वेदिमभ्यधावं कृतत्वरः ॥ 18 ॥
तेन मुक्तस्ततो बाणः शितश्शत्रुनिबर्हणः ।
तेनाहं त्वाहतः क्षिप्तस्समुद्रे शतयोजने ॥ 19 ॥
नेच्छता तात मां हन्तुं तदा वीरेण रक्षितः ।
रामस्य शरवेगेन निरस्तोऽहमचेतनः ॥ 20 ॥
पातितोऽहं तदा तेन गम्भीरे सागराम्भसि ।
प्राप्य सञ्ज्ञां चिरात्तात लङ्कां प्रतिगतः पुरीम् ॥ 21 ॥
एवमस्मि तदा मुक्तस्सहायास्तु निपातिताः ।
अकृतास्त्रेण बालेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 22 ॥
तन्मया वार्यमाणस्त्वं यदि रामेण विग्रहम् ।
करिष्यस्यापदं घोरां क्षिप्रं प्राप्स्यसि रावण ॥ 23 ॥
क्रीडारतिविधिज्ञानां समाजोत्सवशालिनाम् ।
रक्षसां चैव सन्तापमनर्थं चाहरिष्यसि ॥ 24 ॥
हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानारत्नविभूषिताम् ।
द्रक्ष्यसि त्वं पुरीं लङ्कां विनष्टां मैथिलीकृते ॥ 25 ॥
अकुर्वन्तोऽपि पापानि शुचयः पापसंश्रयात् ।
परपापैर्विनश्यन्ति मत्स्या नागह्रदे यथा ॥ 26 ॥
दिव्यचन्दनदिग्धाङ्गान्दिव्याभरणभूषितान् ।
द्रक्ष्यस्यभिहतान्भूमौ तव दोषात्तु राक्षसान् ॥ 27 ॥
हृतदारान् सदारांश्च दश विद्रवतो दिशः ।
हतशेषानशरणान्द्रक्ष्यसि त्वं निशाचरान् ॥ 28 ॥
शरजालपरिक्षिप्तामग्निज्वालासमावृताम् ।
प्रदग्धभवनां लङ्कां द्रक्ष्यसि त्वं न संशयः ॥ 29 ॥
परदाराभिमर्शात्तु नान्यत्पापतरं महत् ।
प्रमदानां सहस्रं च तव राजन्परिग्रहः ॥ 30 ॥
भव स्वदारनिरतस्वकुलं रक्ष राक्षस ।
मानमृद्धिं च राज्यं च जीवितं चेष्टमात्मनः ॥ 31 ॥
कलत्राणि च सौम्यानि मित्रवर्गं तथैव च ।
यदीच्छसि चिरं भोक्तं मा कृथा रामविप्रियम् ॥ 32 ॥
निवार्यमाणस्सुहृदा मया भृशं प्रसह्य सीतां यदि धर्षयिष्यसि ।
गमिष्यसि क्षीणबलस्सबान्धवो यमक्षयं रामशरात्तजीवितः ॥ 33 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭatriṃśassargaḥ |
kadācidapyahaṃ vīryātparyaṭanpṛthivīmimām |
balaṃ nāgasahasrasya dhārayanparvatopamaḥ || 1 ||
nīlajīmūtasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
bhayaṃ lokasya janayankirīṭī parighāyudhaḥ || 2 ||
vyacaraṃ daṇḍakāraṇye ṛṣimāṃsāni bhakṣayan |
viśvāmitro'tha dharmātmā madvitrasto mahāmuniḥ || 3 ||
svayaṃ gatvā daśarathaṃ narendramidamabravīt |
adya rakṣatu māṃ rāmaḥ parvakāle samāhitaḥ || 4 ||
mārīcānme bhayaṃ ghoraṃ samutpannaṃ nareśvara |
ityevamukto dharmātmā rājā daśarathastadā || 5 ||
pratyuvāca mahābhāgaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim |
bālo dvādaśavarṣo'yamakṛtāstraśca rāghavaḥ || 6 ||
kāmaṃ tu mama yatsainyaṃ mayā saha gamiṣyati |
balena caturaṅgeṇa svayametya niśācarān || 7 ||
vadhiṣyāmi muniśreṣṭha śatrūṃste manasepsitān |
ityevamuktassamunī rājānamidamabravīt || 8 ||
rāmānnānyadbalaṃ loke paryāptaṃ tasya rakṣasaḥ |
devatānāmapi bhavān samareṣvabhipālakaḥ || 9 ||
āsīttava kṛtaṃ karma triloke viditaṃ nṛpa |
kāmamastu mahatsainyaṃ tiṣṭhatviha parantapa || 10 ||
bālo'pyeṣa mahātejāssamarthastasya nigrahe |
gamiṣye rāmamādāya svasti te'stu parantapa || 11 ||
evamuktvā tu sa munistamādāya nṛpātmajam |
jagāma paramaprīto viśvāmitrassvamāśramam || 12 ||
taṃ tadā daṇḍakāraṇye yajñamuddiśya dīkṣitam |
babhūvopasthito rāmaścitraṃ viṣphārayandhanuḥ || 13 ||
ajātavyañjanaśrīmānpadmapatranibhekṣaṇaḥ |
ekavastradharo dhanvī śikhī kanakamālayā || 14 ||
śobhayan daṇḍakāraṇyaṃ dīptena svena tejasā |
adṛśyata tato rāmo bālacandra ivoditaḥ || 15 ||
tato'haṃ meghasaṅkāśastaptakāñcanakuṇḍalaḥ |
balī dattavarodarpādājagāma tadāśramam || 16 ||
tena dṛṣṭaḥ praviṣṭo'haṃ sahasaivodyatāyudhaḥ |
māṃ tu dṛṣṭvā dhanussajyamasambhrāntaścakāra saḥ || 17 ||
avajānannahaṃ mohādbālo'yamiti rāghavam |
viśvāmitrasya tāṃ vedimabhyadhāvaṃ kṛtatvaraḥ || 18 ||
tena muktastato bāṇaḥ śitaśśatrunibarhaṇaḥ |
tenāhaṃ tvāhataḥ kṣiptassamudre śatayojane || 19 ||
necchatā tāta māṃ hantuṃ tadā vīreṇa rakṣitaḥ |
rāmasya śaravegena nirasto'hamacetanaḥ || 20 ||
pātito'haṃ tadā tena gambhīre sāgarāmbhasi |
prāpya sañjñāṃ cirāttāta laṅkāṃ pratigataḥ purīm || 21 ||
evamasmi tadā muktassahāyāstu nipātitāḥ |
akṛtāstreṇa bālena rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 22 ||
tanmayā vāryamāṇastvaṃ yadi rāmeṇa vigraham |
kariṣyasyāpadaṃ ghorāṃ kṣipraṃ prāpsyasi rāvaṇa || 23 ||
krīḍāratividhijñānāṃ samājotsavaśālinām |
rakṣasāṃ caiva santāpamanarthaṃ cāhariṣyasi || 24 ||
harmyaprāsādasambādhāṃ nānāratnavibhūṣitām |
drakṣyasi tvaṃ purīṃ laṅkāṃ vinaṣṭāṃ maithilīkṛte || 25 ||
akurvanto'pi pāpāni śucayaḥ pāpasaṃśrayāt |
parapāpairvinaśyanti matsyā nāgahrade yathā || 26 ||
divyacandanadigdhāṅgāndivyābharaṇabhūṣitān |
drakṣyasyabhihatānbhūmau tava doṣāttu rākṣasān || 27 ||
hṛtadārān sadārāṃśca daśa vidravato diśaḥ |
hataśeṣānaśaraṇāndrakṣyasi tvaṃ niśācarān || 28 ||
śarajālaparikṣiptāmagnijvālāsamāvṛtām |
pradagdhabhavanāṃ laṅkāṃ drakṣyasi tvaṃ na saṃśayaḥ || 29 ||
paradārābhimarśāttu nānyatpāpataraṃ mahat |
pramadānāṃ sahasraṃ ca tava rājanparigrahaḥ || 30 ||
bhava svadāraniratasvakulaṃ rakṣa rākṣasa |
mānamṛddhiṃ ca rājyaṃ ca jīvitaṃ ceṣṭamātmanaḥ || 31 ||
kalatrāṇi ca saumyāni mitravargaṃ tathaiva ca |
yadīcchasi ciraṃ bhoktaṃ mā kṛthā rāmavipriyam || 32 ||
nivāryamāṇassuhṛdā mayā bhṛśaṃ prasahya sītāṃ yadi dharṣayiṣyasi |
gamiṣyasi kṣīṇabalassabāndhavo yamakṣayaṃ rāmaśarāttajīvitaḥ || 33 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.