📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.69 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଏକୋନସପ୍ତତିତମ ସର୍ଗଃ
3.69 Aranyakanda - Ekonasaptatitama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଏକୋନସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
କୃତ୍ଵୈଵମୁଦକଂ ତସ୍ମୈ ପ୍ରସ୍ଥିତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଅଵେକ୍ଷନ୍ତୌ ଵନେ ସୀତାଂ ପଶ୍ଚିମାଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ଦିଶମ୍ ॥ 1 ॥
ତୌ ଦିଶଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଗତ୍ଵା ଶରଚାପାସିଧାରିଣୌ ।
ଅଵିପ୍ରହତମୈକ୍ଷ୍ଵାକୌ ପନ୍ଥାନଂ ପ୍ରତିପେଦତୁଃ ॥ 2 ॥
ଗୁଲ୍ମୈର୍ଵୃକ୍ଷୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଲତାଭିଶ୍ଚ ପ୍ରଵେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ଆଵୃତଂ ସର୍ଵତୋ ଦୁର୍ଗଂ ଗହନଂ ଘୋରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 3 ॥
ଵ୍ଯତିକ୍ରମ୍ଯ ତୁ ଵେଗେନ ଵ୍ଯାଲସିଂହନିଷେଵିତମ୍ ।
ସୁଭୀମଂ ତନ୍ମହାରଣ୍ଯଂ ଵ୍ଯତିଯାତୌ ମହାବଲୌ ॥ 4 ॥
ତତଃ ପରଂ ଜନସ୍ଥାନାତତ୍ରିକ୍ରୋଶଂ ଗମ୍ଯ ରାଘଵୌ ।
କ୍ରୌଞ୍ଚାରଣ୍ଯଂ ଵିଵିଶତୁର୍ଗହନଂ ତୌ ମହୌଜସୌ ॥ 5 ॥
ନାନାମେଘଘନପ୍ରଖ୍ଯଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟମିଵ ସର୍ଵତଃ ।
ନାନାପକ୍ଷିଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ନାନାଵ୍ଯାଲମୃଗୈର୍ଯୁତମ୍ ॥ 6 ॥
ଦିଦୃକ୍ଷମାଣୌ ଵୈଦେହୀଂ ତଦ୍ଵନଂ ତୌ ଵିଚିକ୍ଯତୁଃ ।
ତତ୍ର ତତ୍ରାଵତିଷ୍ଠନ୍ତୌ ସୀତାହରଣକର୍ଶିତୌ ॥ 7 ॥
ତତଃ ପୂର୍ଵେଣ ତୌ ଗତ୍ଵା ତ୍ରିକ୍ରୋଶଂ ଭ୍ରାତରୌ ତଦା ।
କ୍ରୌଞ୍ଚାରଣ୍ଯମତିକ୍ରମ୍ଯ ମତଙ୍ଗାଶ୍ରମମନ୍ତରା ॥ 8 ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵନଂ ଘୋରଂ ବହୁଭୀମମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍ ।
ନନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵଂ ଗହନପାଦପମ୍ ॥ 9 ॥
ଦଦୃଶାତେ ତୁ ତୌ ତତ୍ର ଦରୀଂ ଦଶରଥାତ୍ମଜୌ ।
ପାତାଲସମଗମ୍ଭୀରାଂ ତମସା ନିତ୍ଯସଂଵୃତାମ୍ ॥ 10 ॥
ଆସାଦ୍ଯ ତୌ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଦର୍ଯାସ୍ତସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ ।
ଦଦୃଶାତେ ମହାରୂପାଂ ରାକ୍ଷସୀଂ ଵିକୃତାନନାମ୍ ॥ 11 ॥
ଭଯଦାମଲ୍ପସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ବୀଭତ୍ସାଂ ରୌଦ୍ରଦର୍ଶନାମ୍ ।
ଲମ୍ବୋଦରୀଂ ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରାଂ କରାଲୀଂ ପରୁଷତ୍ଵଚମ୍ ॥ 12 ॥
ଭକ୍ଷଯନ୍ତୀଂ ମୃଗାନ୍ଭୀମାନ୍ଵିକଟାଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜାମ୍ ।
ପ୍ରୈକ୍ଷେତାଂ ତୌ ତତସ୍ତତ୍ର ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 13 ॥
ସା ସମାସାଦ୍ଯ ତୌ ଵୀରୌ ଵ୍ରଜନ୍ତଂ ଭ୍ରାତୁରଗ୍ରତଃ ।
ଏହି ରଂସ୍ଯାଵହେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସମାଲମ୍ବତ ଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ 14 ॥
ଉଵାଚ ଚୈନଂ ଵଚନଂ ସୌମିତ୍ରିମୁପଗୂହ୍ଯ ସା ।
ଅହଂ ତ୍ଵଯୋମୁଖୀ ନାମ ଲବ୍ଧା ତେ ତ୍ଵମସି ପ୍ରିଯଃ ॥ 15 ॥
ନାଥ ପର୍ଵତକୂଟେଷୁ ନଦୀନାଂ ପୁଲିନେଷୁ ଚ ।
ଆଯୁଶ୍ଶେଷମିମଂ ଵୀର ତ୍ଵଂ ମଯା ସହ ରଂସ୍ଯସେ ॥ 16 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୁପିତଃ ଖଡ୍ଗମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
କର୍ଣନାସାସ୍ତନଂ ତସ୍ଯା ନିଚକର୍ତାରିସୂଦନଃ ॥ 17 ॥
କର୍ଣନାସେ ନିକୃତ୍ତେ ତୁ ଵିସ୍ଵରଂ ସା ଵିନଦ୍ଯ ଚ ।
ଯଥାଗତଂ ପ୍ରଦୁଦ୍ରାଵ ରାକ୍ଷସୀ ଭୀମଦର୍ଶନା ॥ 18 ॥
ତସ୍ଯାଂ ଗତାଯାଂ ଗହନଂ ଵ୍ରଜନ୍ତୌ ଵନମୋଜସା ।
ଆସେଦତୁରମିତ୍ରଘ୍ନୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 19 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ମହାତେଜାସ୍ସତ୍ତ୍ଵଵାନ୍ ଶୀଲଵାନ୍ ଶୁଚିଃ ।
ଅବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଵାକ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୀପ୍ତତେଜସମ୍ ॥ 20 ॥
ସ୍ପନ୍ଦତେ ଚ ଦୃଢଂ ବାହୁରୁଦ୍ଵିଗ୍ନମିଵ ମେ ମନଃ ।
ପ୍ରାଯଶଶ୍ଚାପ୍ଯନିଷ୍ଟାନି ନିମିତ୍ତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ ॥ 21 ॥
ତସ୍ମାତ୍ସଜ୍ଜୀଭଵାର୍ଯ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵଚନଂ ହିତମ୍ ।
ମମୈଵ ହି ନିମିତ୍ତାନି ସଦ୍ଯଶ୍ଶଂସନ୍ତି ସମ୍ଭ୍ରମମ୍ ॥ 22 ॥
ଏଷ ଵଞ୍ଚୁଲକୋ ନାମ ପକ୍ଷୀ ପରମଦାରୁଣଃ ।
ଆଵଯୋର୍ଵିଜଯଂ ଯୁଦ୍ଧେ ଶଂସନ୍ନିଵ ଵିନର୍ଦତି ॥ 23 ॥
ତଯୋରନ୍ଵେଷତୋରେଵଂ ସର୍ଵଂ ତଦ୍ଵନମୋଜସା ।
ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ଵିପୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ପ୍ରଭଞ୍ଜନ୍ନିଵ ତଦ୍ଵନମ୍ ॥ 24 ॥
ସଂଵେଷ୍ଟିତମିଵାତ୍ଯର୍ଥଂ ଗଗନଂ ମାତରିଶ୍ଵନା ।
ଵନସ୍ଯ ତସ୍ଯ ଶବ୍ଦୋଽଭୂଦ୍ଦିଵମାପୂରଯନ୍ନିଵ ॥ 25 ॥
ତଂ ଶବ୍ଦଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣସ୍ତୁ ରାମଃ କକ୍ଷେ ସହାନୁଜଃ ।
ଦଦର୍ଶ ସୁମହାକାଯଂ ରାକ୍ଷସଂ ଵିପୁଲୋଦରମ୍ ॥ 26 ॥
ଆସେଦତୁସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ତାଵୁଭୌ ପ୍ରମୁଖେ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ଵିଵୃଦ୍ଧମଶିରୋଗ୍ରୀଵଂ କବନ୍ଧମୁଦରେ ମୁଖମ୍ ॥ 27 ॥
ରୋମଭିର୍ନିଚିତୈସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣୈର୍ମହାଗିରିମିଵୋଛ୍ରିତମ୍ ।
ନୀଲମେଘନିଭଂ ରୌଦ୍ରଂ ମେଘସ୍ତନିତନିସ୍ଵନମ୍ ॥ 28 ॥
ଅଗ୍ନିଜ୍ଵାଲାନିକାଶେନ ଲଲାଟସ୍ଥେନ ଦୀପ୍ଯତା ।
ମହାପକ୍ଷ୍ମେଣ ପିଙ୍ଗେନ ଵିପୁଲେନାଯତେନ ଚ ॥ 29 ॥
ଏକେନୋରସି ଘୋରେଣ ନଯନେନାଶୁଦର୍ଶିନା ।
ମହାଦଂଷ୍ଟ୍ରୋପପନ୍ନଂ ତଲ୍ଲେଲିହାନଂ ମହାମୁଖମ୍ ॥ 30 ॥
ଭକ୍ଷଯନ୍ତଂ ମହାଘୋରାନୃକ୍ଷସିଂହମୃଗଦ୍ଵିପାନ୍ ।
ଘୋରୌ ଭୁଜୌ ଵିକୁର୍ଵାଣମୁଭୌ ଯୋଜନମାଯତୌ ॥ 31 ॥
କରାଭ୍ଯାଂ ଵିଵିଧାନ୍ଗୃହ୍ଯଋକ୍ଷାନ୍ପକ୍ଷିଗଣାନ୍ମୃଗାନ୍ ।
ଆକର୍ଷନ୍ତଂ ଵିକର୍ଷନ୍ତମନେକାନ୍ମୃଗଯୂଥପାନ୍ ॥ 32 ॥
ସ୍ଥିତମାଵୃତ୍ଯ ପନ୍ଥାନଂ ତଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ପ୍ରପନ୍ନଯୋଃ ।
ଅଥ ତୌ ସମଭିକ୍ରମ୍ଯ କ୍ରୋଶମାତ୍ରେ ଦଦର୍ଶତୁଃ ॥ 33 ॥
ମହାନ୍ତଂ ଦାରୁଣଂ ଭୀମଂ କବନ୍ଧଂ ଭୁଜସଂଵୃମ୍ ।
କବନ୍ଧମିଵ ସଂସ୍ଥାନାଦତିଘୋରପ୍ରଦର୍ଶନମ୍ ॥ 34 ॥
ସ ମହାବାହୁରତ୍ଯର୍ଥଂ ପ୍ରସାର୍ଯ ଵିପୁଲୌ ଭୁଜୌ ।
ଜଗ୍ରାହ ସହିତାଵେଵ ରାଘଵୌ ପୀଡଯନ୍ବଲାତ୍ ॥ 35 ॥
ଖଡ୍ଗିନୌ ଦୃଢଧନ୍ଵାନୌ ତିଗ୍ମତେଜୋଵପୁର୍ଧରୌ ।
ଭ୍ରାତରୌ ଵିଵଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ କୃଷ୍ଯମାଣୌ ମହାବଲୌ ॥ 36 ॥
ତତ୍ର ଧୈର୍ଯେଣ ଶୂରସ୍ତୁ ରାଘଵୋ ନୈଵ ଵିଵ୍ଯଥେ ।
ବାଲ୍ଯାଦନାଶ୍ରଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ଵତିଵିଵ୍ଯଥେ ॥ 37 ॥
ଉଵାଚ ସ ଵିଷଣ୍ଣସ୍ସନ୍ରାଘଵଂ ରାଘଵାନୁଜଃ ।
ପଶ୍ଯ ମାଂ ଵୀର ଵିଵଶଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଵଶଂ ଗତମ୍ ॥ 38 ॥
ମଯୈକେନ ଵିନିର୍ଯୁକ୍ତଃ ପରିମୁଞ୍ଚସ୍ଵ ରାଘଵ ।
ମାଂ ହି ଭୂତବଲିଂ ଦତ୍ଵା ପଲାଯସ୍ଵ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ 39 ॥
ଅଧିଗନ୍ତାସି ଵୈଦେହୀମଚିରେଣେତି ମେ ମତିଃ ।
ପ୍ରତିଲଭ୍ଯ ଚ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ପିତୃପୈତାମହୀଂ ମହୀମ୍ ॥ 40 ॥
ତତ୍ର ମାଂ ରାମ ରାଜ୍ଯସ୍ଥସ୍ସ୍ମର୍ତୁମର୍ହସି ସର୍ଵଦା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମସ୍ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 41 ॥
ମା ସ୍ମ ତ୍ରାସଂ କୃଥା ଵୀର ନ ହି ତ୍ଵାଦୃଗ୍ଵିଷୀଦତି ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ କ୍ରୂରୋ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ 42 ॥
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଘନନିର୍ଘୋଷଃ କବନ୍ଧୋ ଦାନଵୋତ୍ତମଃ ।
କୌ ଯୁଵାଂ ଵୃଷଭସ୍କନ୍ଧୌ ମହାଖଡ୍ଗଧନୁର୍ଧରୌ ॥ 43 ॥
ଘୋରଂ ଦେଶମିମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ମମ ଭକ୍ଷାଵୁପସ୍ଥିତୌ ।
ଵଦତଂ କାର୍ଯମିହ ଵାଂ କିମର୍ଥଂ ଚାଗତୌ ଯୁଵାମ୍ ॥ 44 ॥
ଇମଂ ଦେଶମନୁପ୍ରାପ୍ତୌ କ୍ଷୁଧାର୍ତସ୍ଯେହ ତିଷ୍ଠତଃ ।
ସବାଣଚାପଖଡ୍ଗୌ ଚ ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗାଵିଵର୍ଷଭୌ ॥ 45 ॥
ମମାସ୍ଯମନୁସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୌ ଦୁର୍ଲଭଂ ଜୀଵିତଂ ପୁନଃ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କବନ୍ଧସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ 46 ॥
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ଯତା ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ କୃଚ୍ଛ୍ରତରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦାରୁଣଂ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ ॥ 47 ॥
ଵ୍ଯସନଂ ଜୀଵିତାନ୍ତାଯ ପ୍ରାପ୍ତମପ୍ରାପ୍ଯ ତାଂ ପ୍ରିଯାମ୍ ।
କାଲସ୍ଯ ସୁମହଦ୍ଵୀର୍ଯଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 48 ॥
ତ୍ଵାଂ ଚ ମାଂ ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ଵ୍ଯସନୈଃ ପଶ୍ଯ ମୋହିତୌ ।
ନାତିଭାରୋସ୍ତି କାଲସ୍ଯ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 49 ॥
ଶୂରାଶ୍ଚ ବଲଵନ୍ତଶ୍ଚ କୃତାସ୍ତ୍ରାଶ୍ଚ ରଣାଜିରେ ।
କାଲାଭିପନ୍ନାସ୍ସୀଦନ୍ତି ଯଥା ଵାଲୁକସେତଵଃ ॥ 50 ॥
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣୋ ଦୃଢସତ୍ଯଵିକ୍ରମୋ ମହାଯଶା ଦାଶରଥିଃ ପ୍ରତାପଵାନ୍ ।
ଅଵେକ୍ଷ୍ଯ ସୌମିତ୍ରିମୁଦଗ୍ରପୌରୁଷଂ ସ୍ଥିରାଂ ତଦା ସ୍ଵାଂ ମତିମାତ୍ମନାଽକରୋତ୍ ॥ 51 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଏକୋନସପ୍ତତିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonasaptatitamassargaḥ |
kṛtvaivamudakaṃ tasmai prasthitau rāmalakṣmaṇau |
avekṣantau vane sītāṃ paścimāṃ jagmaturdiśam || 1 ||
tau diśaṃ dakṣiṇāṃ gatvā śaracāpāsidhāriṇau |
aviprahatamaikṣvākau panthānaṃ pratipedatuḥ || 2 ||
gulmairvṛkṣaiśca bahubhirlatābhiśca praveṣṭitam |
āvṛtaṃ sarvato durgaṃ gahanaṃ ghoradarśanam || 3 ||
vyatikramya tu vegena vyālasiṃhaniṣevitam |
subhīmaṃ tanmahāraṇyaṃ vyatiyātau mahābalau || 4 ||
tataḥ paraṃ janasthānātatrikrośaṃ gamya rāghavau |
krauñcāraṇyaṃ viviśaturgahanaṃ tau mahaujasau || 5 ||
nānāmeghaghanaprakhyaṃ prahṛṣṭamiva sarvataḥ |
nānāpakṣigaṇairyuktaṃ nānāvyālamṛgairyutam || 6 ||
didṛkṣamāṇau vaidehīṃ tadvanaṃ tau vicikyatuḥ |
tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau || 7 ||
tataḥ pūrveṇa tau gatvā trikrośaṃ bhrātarau tadā |
krauñcāraṇyamatikramya mataṅgāśramamantarā || 8 ||
dṛṣṭvā tu tadvanaṃ ghoraṃ bahubhīmamṛgadvijam |
nanāsattvasamākīrṇaṃ sarvaṃ gahanapādapam || 9 ||
dadṛśāte tu tau tatra darīṃ daśarathātmajau |
pātālasamagambhīrāṃ tamasā nityasaṃvṛtām || 10 ||
āsādya tau naravyāghrau daryāstasyāvidūrataḥ |
dadṛśāte mahārūpāṃ rākṣasīṃ vikṛtānanām || 11 ||
bhayadāmalpasattvānāṃ bībhatsāṃ raudradarśanām |
lambodarīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ karālīṃ paruṣatvacam || 12 ||
bhakṣayantīṃ mṛgānbhīmānvikaṭāṃ muktamūrdhajām |
praikṣetāṃ tau tatastatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
sā samāsādya tau vīrau vrajantaṃ bhrāturagrataḥ |
ehi raṃsyāvahetyuktvā samālambata lakṣmaṇam || 14 ||
uvāca cainaṃ vacanaṃ saumitrimupagūhya sā |
ahaṃ tvayomukhī nāma labdhā te tvamasi priyaḥ || 15 ||
nātha parvatakūṭeṣu nadīnāṃ pulineṣu ca |
āyuśśeṣamimaṃ vīra tvaṃ mayā saha raṃsyase || 16 ||
evamuktastu kupitaḥ khaḍgamuddhṛtya lakṣmaṇaḥ |
karṇanāsāstanaṃ tasyā nicakartārisūdanaḥ || 17 ||
karṇanāse nikṛtte tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva rākṣasī bhīmadarśanā || 18 ||
tasyāṃ gatāyāṃ gahanaṃ vrajantau vanamojasā |
āsedaturamitraghnau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 19 ||
lakṣmaṇastu mahātejāssattvavān śīlavān śuciḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam || 20 ||
spandate ca dṛḍhaṃ bāhurudvignamiva me manaḥ |
prāyaśaścāpyaniṣṭāni nimittānyupalakṣaye || 21 ||
tasmātsajjībhavārya tvaṃ kuruṣva vacanaṃ hitam |
mamaiva hi nimittāni sadyaśśaṃsanti sambhramam || 22 ||
eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ |
āvayorvijayaṃ yuddhe śaṃsanniva vinardati || 23 ||
tayoranveṣatorevaṃ sarvaṃ tadvanamojasā |
sañjajñe vipulaḥ śabdo prabhañjanniva tadvanam || 24 ||
saṃveṣṭitamivātyarthaṃ gaganaṃ mātariśvanā |
vanasya tasya śabdo'bhūddivamāpūrayanniva || 25 ||
taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇastu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ |
dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulodaram || 26 ||
āsedatustatastatra tāvubhau pramukhe sthitam |
vivṛddhamaśirogrīvaṃ kabandhamudare mukham || 27 ||
romabhirnicitaistīkṣṇairmahāgirimivochritam |
nīlameghanibhaṃ raudraṃ meghastanitanisvanam || 28 ||
agnijvālānikāśena lalāṭasthena dīpyatā |
mahāpakṣmeṇa piṅgena vipulenāyatena ca || 29 ||
ekenorasi ghoreṇa nayanenāśudarśinā |
mahādaṃṣṭropapannaṃ tallelihānaṃ mahāmukham || 30 ||
bhakṣayantaṃ mahāghorānṛkṣasiṃhamṛgadvipān |
ghorau bhujau vikurvāṇamubhau yojanamāyatau || 31 ||
karābhyāṃ vividhāngṛhyaṛkṣānpakṣigaṇānmṛgān |
ākarṣantaṃ vikarṣantamanekānmṛgayūthapān || 32 ||
sthitamāvṛtya panthānaṃ tayorbhrātroḥ prapannayoḥ |
atha tau samabhikramya krośamātre dadarśatuḥ || 33 ||
mahāntaṃ dāruṇaṃ bhīmaṃ kabandhaṃ bhujasaṃvṛm |
kabandhamiva saṃsthānādatighorapradarśanam || 34 ||
sa mahābāhuratyarthaṃ prasārya vipulau bhujau |
jagrāha sahitāveva rāghavau pīḍayanbalāt || 35 ||
khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatejovapurdharau |
bhrātarau vivaśaṃ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau || 36 ||
tatra dhairyeṇa śūrastu rāghavo naiva vivyathe |
bālyādanāśrayatvācca lakṣmaṇastvativivyathe || 37 ||
uvāca sa viṣaṇṇassanrāghavaṃ rāghavānujaḥ |
paśya māṃ vīra vivaśaṃ rākṣasasya vaśaṃ gatam || 38 ||
mayaikena viniryuktaḥ parimuñcasva rāghava |
māṃ hi bhūtabaliṃ datvā palāyasva yathāsukham || 39 ||
adhigantāsi vaidehīmacireṇeti me matiḥ |
pratilabhya ca kākutstha pitṛpaitāmahīṃ mahīm || 40 ||
tatra māṃ rāma rājyasthassmartumarhasi sarvadā |
lakṣmaṇenaivamuktastu rāmassaumitrimabravīt || 41 ||
mā sma trāsaṃ kṛthā vīra na hi tvādṛgviṣīdati |
etasminnantare krūro bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 42 ||
papraccha ghananirghoṣaḥ kabandho dānavottamaḥ |
kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau || 43 ||
ghoraṃ deśamimaṃ prāptau mama bhakṣāvupasthitau |
vadataṃ kāryamiha vāṃ kimarthaṃ cāgatau yuvām || 44 ||
imaṃ deśamanuprāptau kṣudhārtasyeha tiṣṭhataḥ |
sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāvivarṣabhau || 45 ||
mamāsyamanusamprāptau durlabhaṃ jīvitaṃ punaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ || 46 ||
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā |
kṛcchrāt kṛcchrataraṃ prāpya dāruṇaṃ satyavikramaḥ || 47 ||
vyasanaṃ jīvitāntāya prāptamaprāpya tāṃ priyām |
kālasya sumahadvīryaṃ sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 48 ||
tvāṃ ca māṃ ca naravyāghra vyasanaiḥ paśya mohitau |
nātibhārosti kālasya sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 49 ||
śūrāśca balavantaśca kṛtāstrāśca raṇājire |
kālābhipannāssīdanti yathā vālukasetavaḥ || 50 ||
iti bruvāṇo dṛḍhasatyavikramo mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān |
avekṣya saumitrimudagrapauruṣaṃ sthirāṃ tadā svāṃ matimātmanā'karot || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonasaptatitamassargaḥ ||