📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" 2 A dialog opens 3 Choose "Save as PDF" as printer 4 Click Save
3.64 ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡ - ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମ ସର୍ଗଃ
3.64 Aranyakanda - Chatuhshashtitama Sargah
Valmiki Oriya
ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସ ଦୀନୋ ଦୀନଯା ଵାଚା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜାନୀହି ଗତ୍ଵା ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍ ॥ 1 ॥
ଅପି ଗୋଦାଵରୀଂ ସୀତା ପଦ୍ମାନ୍ଯାନଯିତୁଂ ଗତା ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପରଵୀରହା ॥ 2 ॥
ନଦୀଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ଜଗାମ ଲଘୁଵିକ୍ରମଃ ।
ତାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୀର୍ଥଵତୀ ଵିଚିତ୍ଵା ରାମମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 3 ॥
ନୈନାଂ ପଶ୍ଯାମି ତୀର୍ଥେଷୁ କ୍ରୋଶତୋ ନ ଶୃଣୋତି ମେ ।
କଂ ନୁ ଵା ଦେଶମାପନ୍ନା ଵୈଦେହୀ କ୍ଲେଶନାଶିନୀ ॥ 4 ॥
ନ ହ୍ଯହଂ ଵେଦ ତଂ ଦେଶଂ ଯତ୍ର ସା ଜନକାତ୍ମଜା ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ଯ ଵଚଶ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୀନସ୍ସନ୍ତାପମୋହିତଃ ॥ 5 ॥
ରାମସ୍ସମଭିଚକ୍ରାମ ସ୍ଵଯଂ ଗୋଦାଵରୀଂ ନଦୀମ୍ ।
ସ ତାମୁପସ୍ଥିତୋ ରାମଃ କ୍ଵ ସୀତେତ୍ଯେଵମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 6 ॥
ଭୂତାନି ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରେଣ ଵଧାର୍ହେଣ ହୃତାମିତି ।
ନ ତାଂ ଶଶଂସୂ ରାମାଯ ତଥା ଗୋଦାଵରୀ ନଦି ॥ 7 ॥
ତତଃ ପ୍ରଚୋଦିତା ଭୂତୈଶ୍ଶଂସାସ୍ମୈତାଂ ପ୍ରିଯାମିତି ।
ନ ତୁ ସାଭ୍ଯଵଦତସିତାଂ ପୃଷ୍ଟା ରାମେଣ ଶୋଚତା ॥ 8 ॥
ରାଵଣସ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ରୂପଂ କର୍ମାଣି ଚ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଭଯାତ୍ତୁ ଵୈଦେହୀଂ ସା ନଦୀ ନ ଶଶଂସ ତାମ୍ ॥ 9 ॥
ନିରାଶସ୍ତୁ ତଯା ନଦ୍ଯା ସୀତାଯା ଦର୍ଶନେ କୃତଃ ।
ଉଵାଚ ରାମସ୍ସୌମିତ୍ରିଂ ସୀତାଦର୍ଶନକର୍ଶିତଃ ॥ 10 ॥
ଏଷା ଗୋଦାଵରୀ ସୌମ୍ଯ କିଞ୍ଚିନ୍ନ ପ୍ରତି ଭାଷତେ ।
କିଂ ନୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ସମେତ୍ଯ ଜନକଂ ଵଚଃ ॥ 11 ॥
ମାତରଂ ଚୈଵ ଵୈଦେହ୍ଯା ଵିନା ତାମହମପ୍ରିଯମ୍ ।
ଯା ମେ ରାଜ୍ଯଵିହୀନସ୍ଯ ଵନେ ଵନ୍ଯେନ ଜୀଵତଃ ॥ 12 ॥
ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯପନଯେଚ୍ଛୋକଂ ଵୈଦେହୀ କ୍ଵ ନୁ ସା ଗତା ।
ଜ୍ଞାତିପକ୍ଷଵିହୀନସ୍ଯ ରାଜପୁତ୍ରୀମପଶ୍ଯତଃ ॥ 13 ॥
ମନ୍ଯେ ଦୀର୍ଘା ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ରାତ୍ରଯୋ ମମ ଜାଗ୍ରତଃ ।
ଗୋଦାଵରୀଂ ଜନସ୍ଥାନମିମଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣଂ ଗିରିମ୍ ॥ 14 ॥
ସର୍ଵାଣ୍ଯନୁଗମିଷ୍ଯାମି ଯଦି ସୀତା ହି ଦୃଶ୍ଯତେ ।
ଏତେ ମୃଗା ମହାଵୀର୍ଯ ମାମୀକ୍ଷନ୍ତେ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ॥ 15 ॥
ଵକ୍ତୁକାମା ଇଵ ହି ମେ ଇଙ୍ଗିତାନ୍ଯୁପଲକ୍ଷଯେ ।
ତାଂସ୍ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ରାଘଵଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ ॥ 16 ॥
କ୍ଵ ସୀତେତି ନିରୀକ୍ଷନ୍ଵୈ ବାଷ୍ପସଂରୁଦ୍ଧଯା ଦୃଶା ।
ଏଵମୁକ୍ତା ନରେନ୍ଦ୍ରେଣ ତେ ମୃଗାସ୍ସହସୋତ୍ଥିତାଃ ॥ 17 ॥
ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖାସ୍ସର୍ଵେ ଦର୍ଶଯନ୍ତୋ ନଭସ୍ଥଲମ୍ ।
ମୈଥିଲୀ ହ୍ରିଯମାଣା ସା ଦିଶଂ ଯାମନ୍ଵପଦ୍ଯତ ॥ 18 ॥
ତେନ ମାର୍ଗେଣ ଧାଵନ୍ତୋ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ନରାଧିପମ୍ ।
ଯେନ ମାର୍ଗଂ ଚ ଭୂମିଂ ଚ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ସ୍ମ ତେ ମୃଗାଃ ॥ 19 ॥
ପୁନଶ୍ଚ ମାର୍ଗମିଚ୍ଛନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନୋପଲକ୍ଷିତାଃ ।
ତେଷାଂ ଵଚନସର୍ଵସ୍ଵଂ ଲକ୍ଷଯାମାସ ଚେଙ୍ଗିତମ୍ ॥ 20 ॥
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ଧୀମାନ୍ଭ୍ରାତରମାର୍ତଵତ୍ ।
କ୍ଵ ସିତେତି ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟା ଯଥେମେ ସହସୋତ୍ଥିତାଃ ॥ 21 ॥
ଦର୍ଶଯନ୍ତି କ୍ଷିତିଂ ଚୈଵ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଚ ଦିଶଂ ମୃଗାଃ ।
ସାଧୁ ଗଚ୍ଛାଵହେ ଦେଵ ଦିଶମେତାଂ ହି ନୈଋତିମ୍ ॥ 22 ॥
ଯଦି ସ୍ଯାଦାଗମଃ କଶ୍ଚିଦାର୍ଯା ଵା ସାଽଥ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ ।
ବାଢମିତ୍ଯେଵ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 23 ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣାନୁଗତଶ୍ଶୀମନ୍ଵୀକ୍ଷମାଣୋ ଵସୁନ୍ଧରାମ୍ ।
ଏଵଂ ସମ୍ଭାଷମାଣୌ ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଭ୍ରାତରାଵୁଭୌ ॥ 24 ॥
ଵସୁନ୍ଧରାଯାଂ ପତିତଂ ପୁଷ୍ପମାର୍ଗମପଶ୍ଯତାମ୍ ।
ତାଂ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ପତିତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାମୋ ମହୀତଲେ ॥ 25 ॥
ଉଵାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଵୀରୋ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖିତଂ ଵଚଃ ।
ଅଭିଜାନାମି ପୁଷ୍ପାଣି ତାନୀମାନୀହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 26 ॥
ପିନଦ୍ଧାନି ହି ଵୈଦେହ୍ଯା ମଯା ଦତ୍ତାନି କାନନେ ।
ମନ୍ଯେ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ମେଦିନୀ ଚ ଯଶସ୍ଵିନୀ ॥ 27 ॥
ଅଭିରକ୍ଷନ୍ତି ପୁଷ୍ପାଣି ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତୋ ମମ ପ୍ରିଯମ୍ ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ॥ 28 ॥
ଉଵାଚ ରାମୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗିରିଂ ପ୍ରସ୍ରଵଣାକୁଲମ୍ ।
କଚ୍ଚିତ୍ କ୍ଷିତିଭୃତାଂ ନାଥ ଦୃଷ୍ଟା ସର୍ଵାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ ॥ 29 ॥
ରାମା ରମ୍ଯେ ଵନୋଦ୍ଦେଶେ ମଯା ଵିରହିତା ତ୍ଵଯା ।
କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଗିରିଂ ତତ୍ର ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା ॥ 30 ॥
ତାଂ ହେମଵର୍ଣାଂ ହେମାଭାଂ ସୀତାଂ ଦର୍ଶଯ ପର୍ଵତ ।
ଯାଵତ୍ସାନୂନି ସର୍ଵାଣି ନ ତେ ଵିଧ୍ଵଂସଯାମ୍ଯହମ୍ ॥ 31 ॥
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାମେଣ ପର୍ଵତୋ ମୈଥିଲୀଂ ପ୍ରତି ।
ଶଂସନ୍ନିଵ ତତସ୍ସୀତାଂ ନାଦର୍ଶଯତ ରାଘଵେ ॥ 32 ॥
ତତୋ ଦାଶରଥୀ ରାମ ଉଵାଚ ଚ ଶିଲୋଚ୍ଚଯମ୍ ।
ମମ ବାଣାଗ୍ନିନିର୍ଦଗ୍ଧୋ ଭସ୍ମୀଭୂତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ॥ 33 ॥
ଅସେଵ୍ଯଃ ସତତଂ ଚୈଵ ନିସ୍ତୃଣଦ୍ରୁମପଲ୍ଲଵଃ ।
ଇମାଂ ଵା ସରିତଂ ଚାଦ୍ଯ ଶୋଷଯିଷ୍ଯାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 34 ॥
ଯଦି ନାଖ୍ଯାତି ମେ ସୀତାମାର୍ଯାଂ ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନାମ୍ ।
ଏଵଂ ସ ରୁଷିତୋ ରାମୋ ଦିଧକ୍ଷନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା ॥ 35 ॥
ଦଦର୍ଶ ଭୂମୌ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତଂ ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ପଦଂ ମହତ୍ ।
ତ୍ରସ୍ତାଯା ରାମକାଙ୍କ୍ଷିଣ୍ଯାଃ ପ୍ରଧାଵନ୍ତ୍ଯା ଇତସ୍ତତଃ ॥ 36 ॥
ରାକ୍ଷସେନାନୁଵୃତ୍ତାଯା ମୈଥିଲ୍ଯାଶ୍ଚ ପଦାନ୍ଯଥ ।
ସ ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ପରିକ୍ରାନ୍ତଂ ସୀତାଯା ରାକ୍ଷସସ୍ଯ ଚ ॥ 37 ॥
ଭଗ୍ନଂ ଧନୁଶ୍ଚ ତୂଣୀ ଚ ଵିକୀର୍ଣଂ ବହୁଧା ରଥମ୍ ।
ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତହୃଦଯୋ ରାମଶ୍ଶଶଂସ ଭ୍ରାତରମ୍ପ୍ରିଯମ୍ ॥ 38 ॥
ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହ୍ଯାଶଶୀର୍ଣାଃ କନକବିନ୍ଦଵଃ ।
ଭୂଷଣାନାଂ ହି ସୌମିତ୍ରେ ମାଲ୍ଯାନି ଵିଵିଧାନି ଚ ॥ 39 ॥
ତପ୍ତବିନ୍ଦୁନିକାଶୈଶ୍ଚ ଚିତ୍ରୈଃ କ୍ଷତଜବିନ୍ଦୁଭିଃ ।
ଆଵୃତଂ ପଶ୍ଯ ସୌମିତ୍ରେ ସର୍ଵତୋ ଧରଣୀତଲମ୍ ॥ 40 ॥
ମନ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଵୈଦେହୀ ରାକ୍ଷସୈଃ କାମରୂପିଭିଃ ।
ଭିତ୍ଵାଭିତ୍ଵା ଵିଭକ୍ତା ଵା ଭକ୍ଷିତା ଵା ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 41 ॥
ତସ୍ଯା ନିମିତ୍ତଂ ଵୈଦେହ୍ଯା ଦ୍ଵଯୋର୍ଵିଵଦମାନଯୋଃ ।
ବଭୂଵ ଯୁଦ୍ଧଂ ସୌମିତ୍ରେ ଘୋରଂ ରାକ୍ଷସଯୋରିହ ॥ 42 ॥
ମୁକ୍ତାମଣିମଯଂ ଚେଦଂ ତପନୀଯଵିଭୂଷିତମ୍ ।
ଧରଣ୍ଯାଂ ପତିତଂ ସୌମ୍ଯ କସ୍ଯ ଭଗ୍ନଂ ମହଦ୍ଧନୁଃ ॥ 43 ॥
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶଂ ଵୈଡୂର୍ଯଗୁଲିକାଚିତମ୍ ।
ଵିଶୀର୍ଣଂ ପତିତଂ ଭୂମୌ କଵଚଂ କସ୍ଯ କାଞ୍ଚନମ୍ ॥ 44 ॥
ଛତ୍ରଂ ଶତଶଲାକଂ ଚ ଦିଵ୍ଯମାଲ୍ଯୋପଶୋଭିତମ୍ ।
ଭଗ୍ନଦଣ୍ଡମିଦଂ କସ୍ଯ ଭୂମୌ ସମ୍ଯଙ୍ନିପାତିତମ୍ ॥ 45 ॥
କାଞ୍ଚନୋରଶ୍ଛଦା ଶ୍ଚେମେ ପିଶାଚଵଦନାଃ ଖରାଃ ।
ଭୀମରୂପା ମହାକାଯାଃ କସ୍ଯ ଵା ନିହତା ରଣେ ॥ 46 ॥
ଦୀପ୍ତପାଵକସଙ୍କାଶୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ସମରଧ୍ଵଜଃ ।
ଅପଵିଦ୍ଧଶ୍ଚ ଭଗ୍ନଶ୍ଚ କସ୍ଯ ସାଙ୍ଗ୍ରାମିକୋ ରଥଃ ॥ 47 ॥
ରଥାକ୍ଷମାତ୍ରା ଵିଶିଖାସ୍ତପନୀଯଵିଭୂଷଣାଃ ।
କସ୍ଯେମେଽଭିହତା ବାଣାଃ ପ୍ରକୀର୍ଣା ଘୋରକର୍ମଣଃ ॥ 48 ॥
ଶରାଵରୌ ଶରୈଃ ପୂର୍ଣୌ ଵିଧ୍ଵସ୍ତୌ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ପ୍ରତୋଦାଭୀଶୁହସ୍ତୋ ଵୈ କସ୍ଯାଯଂ ସାରଥିର୍ହତଃ ॥ 49 ॥
କସ୍ଯେମୌ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଶଯାତେ ନିହତୌ ଯୁଧି ।
ଚାମରଗ୍ରାହିଣୌ ସୌମ୍ଯ ସୋଷ୍ଣୀଷମଣିକୁଣ୍ଡଲୌ ॥ 50 ॥
ପଦଵୀପୁରୁଷସ୍ଯୈଷା ଵ୍ଯକ୍ତଂ କସ୍ଯାପି ରକ୍ଷସଃ ।
ଵୈରଂ ଶତଗୁଣଂ ପଶ୍ଯ ମମେଦଂ ଜୀଵିତାନ୍ତକମ୍ ॥ 51 ॥
ସୁଘୋରହୃଦଯୈସ୍ସୌମ୍ଯ ରାକ୍ଷସୈଃ କାମରୂପିଭିଃ ।
ହୃତା ମୃତା ଵା ସୀତା ସା ଭକ୍ଷିତା ଵା ତପସ୍ଵିନୀ ॥ 52 ॥
ନଧର୍ମସ୍ତ୍ରାଯତେ ସୀତାଂ ହ୍ରିଯମାଣାଂ ମହାଵନେ ।
ଭକ୍ଷିତାଯାଂ ହି ଵୈଦେହ୍ଯାଂ ହୃତାଯାମପି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 53 ॥
କେ ହି ଲୋକେ ପ୍ରିଯଂ କର୍ତୁଂ ଶକ୍ତାସ୍ସୌମ୍ଯ ମମେଶ୍ଵରାଃ ।
କର୍ତାରମପି ଲୋକାନାଂ ଶୂରଂ କରୁଣଵେଦିନମ୍ ॥ 54 ॥
ଅଜ୍ଞାନାଦଵମନ୍ଯେରତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ମୃଦୁଂ ଲୋକହିତେ ଯୁକ୍ତଂ ଦାନ୍ତଂ କରୁଣଵେଦିନମ୍ ॥ 55 ॥
ନିର୍ଵୀର୍ଯ ଇତି ମନ୍ଯନ୍ତେ ନୂନଂ ମାଂ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ଵରାଃ ।
ମାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ହି ଗୁଣୋ ଦୋଷସ୍ସଂଵୃତ୍ତଃ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 56 ॥
ଅଦ୍ଯୈଵ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ରକ୍ଷସାମଭଵାଯ ଚ ।
ସଂହୃତ୍ଯୈଵ ଶଶିଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନାଂ ମହାନ୍ସୂର୍ଯ ଇଵୋଦିତଃ ॥ 57 ॥
ସଂହୃତ୍ଯୈଵ ଗୁଣାନ୍ସର୍ଵାନ୍ମମ ତେଜଃ ପ୍ରକାଶତେ ।
ନୈଵ ଯକ୍ଷା ନ ଗନ୍ଧର୍ଵା ନ ପିଶାଚା ନ ରାକ୍ଷସାଃ ॥ 58 ॥
କିନ୍ନରା ଵା ମନୁଷ୍ଯା ଵା ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯନ୍ତି ଲିକ୍ଷ୍ମଣ ।
ମମାସ୍ତ୍ରବାଣସମ୍ପୂର୍ଣମାକାଶଂ ପଶ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 59 ॥
ନିସ୍ସମ୍ପାତଂ କରିଷ୍ଯାମି ହ୍ଯଦ୍ଯ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଚାରିଣାମ୍ ।
ସନ୍ନିରୁଦ୍ଧଗ୍ରହଗଣମାଵାରିତନିଶାକରମ୍ ॥ 60 ॥
ଵିପ୍ରଣଷ୍ଟାନଲମରୁଦ୍ଭାସ୍କରଦ୍ଯୁତିସଂଵୃତମ୍ ।
ଵିନିର୍ମଥିତଶୈଲାଗ୍ରଂ ଶୁଷ୍ଯମାଣଜଲାଶଯମ୍ ॥ 61 ॥
ଧ୍ଵସ୍ତଦ୍ରୁମଲତାଗୁଲ୍ମଂ ଵିପ୍ରଣାଶିତସାଗରମ୍ ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ତୁ କରିଷ୍ଯାମି ସଂଯୁକ୍ତଂ କାଲକର୍ମଣା ॥ 62 ॥
ନ ତାଂ କୁଶଲିନୀଂ ସୀତାଂ ପ୍ରଦାସ୍ଯନ୍ତି ମମେଶ୍ଵରାଃ ।
ଅସ୍ମିନ୍ମୁହୂର୍ତେ ସୌମିତ୍ରେ ମମ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଵିକ୍ରମମ୍ ॥ 63 ॥
ନାକାଶମୁତ୍ପତିଷ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵଭୂତାନି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ମମ ଚାପଗୁଣୋନ୍ମୁକ୍ତୈର୍ବାଣଜାଲୈର୍ନିରନ୍ତରମ୍ ॥ 64 ॥
ଅର୍ଦିତଂ ମମ ନାରାଚୈର୍ଧ୍ଵସ୍ତଭ୍ରାନ୍ତମୃଗଦ୍ଵିଜମ୍ ।
ସମାକୁଲମମର୍ଯାଦଂ ଜଗତ୍ପଶ୍ଯାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 65 ॥
ଆକର୍ଣପୂର୍ଣୈରିଷୁଭିର୍ଜୀଵଲୋକଂ ଦୁରାଵରୈଃ ।
କରିଷ୍ଯେ ମୈଥିଲୀହେତୋରପିଶାଚମରାକ୍ଷସମ୍ ॥ 66 ॥
ମମ ରୋଷପ୍ରଯୁକ୍ତାନାଂ ସାଯକାନାଂ ବଲଂ ସୁରାଃ ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ୍ଯଦ୍ଯ ଵିମୁକ୍ତାନାମତିଦୂରାତିଗାମିନାମ୍ ॥ 67 ॥
ନୈଵ ଦେଵା ନ ଦୈତେଯା ନ ପିଶାଚା ନ ରାକ୍ଷସାଃ ।
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମମ କ୍ରୋଧାତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ଵିପ୍ରଣାଶିତେ ॥ 68 ॥
ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଣାଂ ଲୋକା ଯେ ରକ୍ଷସାମପି ।
ବହୁଧା ନ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ବାଣୌଘୈଶ୍ଶକଲୀକୃତାଃ ॥ 69 ॥
ନିର୍ମର୍ଯାଦାନିମାନ୍ଲୋକାନ୍କରିଷ୍ଯାମ୍ଯଦ୍ଯ ସାଯକୈଃ ।
ହୃତାଂ ମୃତାଂ ଵା ସୌମିତ୍ରେ ନ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ମମେଶ୍ଵରାଃ ॥ 70 ॥
ତଥାରୁପାଂ ହି ଵୈଦେହୀଂ ନ ଦାସ୍ଯନ୍ତି ଯଦି ପ୍ରିଯାମ୍ ।
ନାଶଯାମି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସଚରାଚରମ୍ ॥ 71 ॥
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ରୋଷତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ରାମୋ ନିଷ୍ପୀଡ୍ଯ କାର୍ମୁକମ୍ ।
ଶରମାଦାଯ ସନ୍ଦୀପ୍ତଂ ଘୋରମାଶୀଵିଷୋପମମ୍ ॥ 72 ॥
ସନ୍ଧାଯ ଧନୁଷି ଶ୍ରୀମାନ୍ରାମଃ ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ ।
ଯୁଗାନ୍ତାଗ୍ନିରିଵ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ॥ 73 ॥
ଯଥା ଜରା ଯଥା ମୃତ୍ଯୁର୍ଯଥା କାଲୋ ଯଥା ଵିଧିଃ ।
ନିତ୍ଯଂ ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ॥ 74 ॥
ତଥାହଂ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତୋ ନ ନିଵାର୍ଯୋଽସ୍ମି ସର୍ଵଥା ।
ପୁରେଵ ମେ ଚାରୁଦନ୍ତୀମନିନ୍ଦିତାଂ ଦିଶନ୍ତି ସୀତାଂ ଯଦି ନାଦ୍ଯ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ସଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵମନୁଷ୍ଯପନ୍ନଗଂ ଜଗତ୍ସଶୈଲଂ ପରିଵର୍ତଯାମ୍ଯହମ୍ ॥ 75 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ ଅରଣ୍ଯକାଣ୍ଡେ ଚତୁଃଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha catuḥṣaṣṭitamassargaḥ |
sa dīno dīnayā vācā lakṣmaṇaṃ vākyamabravīt |
śīghraṃ lakṣmaṇa jānīhi gatvā godāvarīṃ nadīm || 1 ||
api godāvarīṃ sītā padmānyānayituṃ gatā |
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā || 2 ||
nadīṃ godāvarīṃ ramyāṃ jagāma laghuvikramaḥ |
tāṃ lakṣmaṇastīrthavatī vicitvā rāmamabravīt || 3 ||
naināṃ paśyāmi tīrtheṣu krośato na śṛṇoti me |
kaṃ nu vā deśamāpannā vaidehī kleśanāśinī || 4 ||
na hyahaṃ veda taṃ deśaṃ yatra sā janakātmajā |
lakṣmaṇasya vacaśśrutvā dīnassantāpamohitaḥ || 5 ||
rāmassamabhicakrāma svayaṃ godāvarīṃ nadīm |
sa tāmupasthito rāmaḥ kva sītetyevamabravīt || 6 ||
bhūtāni rākṣasendreṇa vadhārheṇa hṛtāmiti |
na tāṃ śaśaṃsū rāmāya tathā godāvarī nadi || 7 ||
tataḥ pracoditā bhūtaiśśaṃsāsmaitāṃ priyāmiti |
na tu sābhyavadatasitāṃ pṛṣṭā rāmeṇa śocatā || 8 ||
rāvaṇasya tu tadrūpaṃ karmāṇi ca durātmanaḥ |
dhyātvā bhayāttu vaidehīṃ sā nadī na śaśaṃsa tām || 9 ||
nirāśastu tayā nadyā sītāyā darśane kṛtaḥ |
uvāca rāmassaumitriṃ sītādarśanakarśitaḥ || 10 ||
eṣā godāvarī saumya kiñcinna prati bhāṣate |
kiṃ nu lakṣmaṇa vakṣyāmi sametya janakaṃ vacaḥ || 11 ||
mātaraṃ caiva vaidehyā vinā tāmahamapriyam |
yā me rājyavihīnasya vane vanyena jīvataḥ || 12 ||
sarvaṃ vyapanayecchokaṃ vaidehī kva nu sā gatā |
jñātipakṣavihīnasya rājaputrīmapaśyataḥ || 13 ||
manye dīrghā bhaviṣyanti rātrayo mama jāgrataḥ |
godāvarīṃ janasthānamimaṃ prasravaṇaṃ girim || 14 ||
sarvāṇyanugamiṣyāmi yadi sītā hi dṛśyate |
ete mṛgā mahāvīrya māmīkṣante muhurmuhuḥ || 15 ||
vaktukāmā iva hi me iṅgitānyupalakṣaye |
tāṃstu dṛṣṭvā naravyāghro rāghavaḥ pratyuvāca ha || 16 ||
kva sīteti nirīkṣanvai bāṣpasaṃruddhayā dṛśā |
evamuktā narendreṇa te mṛgāssahasotthitāḥ || 17 ||
dakṣiṇābhimukhāssarve darśayanto nabhasthalam |
maithilī hriyamāṇā sā diśaṃ yāmanvapadyata || 18 ||
tena mārgeṇa dhāvanto nirīkṣante narādhipam |
yena mārgaṃ ca bhūmiṃ ca nirīkṣante sma te mṛgāḥ || 19 ||
punaśca mārgamicchanti lakṣmaṇenopalakṣitāḥ |
teṣāṃ vacanasarvasvaṃ lakṣayāmāsa ceṅgitam || 20 ||
uvāca lakṣmaṇo jyeṣṭhaṃ dhīmānbhrātaramārtavat |
kva siteti tvayā pṛṣṭā yatheme sahasotthitāḥ || 21 ||
darśayanti kṣitiṃ caiva dakṣiṇāṃ ca diśaṃ mṛgāḥ |
sādhu gacchāvahe deva diśametāṃ hi naiṛtim || 22 ||
yadi syādāgamaḥ kaścidāryā vā sā'tha lakṣyate |
bāḍhamityeva kākutsthaḥ prasthito dakṣiṇāṃ diśam || 23 ||
lakṣmaṇānugataśśīmanvīkṣamāṇo vasundharām |
evaṃ sambhāṣamāṇau tāvanyonyaṃ bhrātarāvubhau || 24 ||
vasundharāyāṃ patitaṃ puṣpamārgamapaśyatām |
tāṃ puṣpavṛṣṭiṃ patitāṃ dṛṣṭvā rāmo mahītale || 25 ||
uvāca lakṣmaṇaṃ vīro duḥkhito duḥkhitaṃ vacaḥ |
abhijānāmi puṣpāṇi tānīmānīha lakṣmaṇa || 26 ||
pinaddhāni hi vaidehyā mayā dattāni kānane |
manye sūryaśca vāyuśca medinī ca yaśasvinī || 27 ||
abhirakṣanti puṣpāṇi prakurvanto mama priyam |
evamuktvā mahābāhuṃ lakṣmaṇaṃ puruṣarṣabhaḥ || 28 ||
uvāca rāmo dharmātmā giriṃ prasravaṇākulam |
kaccit kṣitibhṛtāṃ nātha dṛṣṭā sarvāṅgasundarī || 29 ||
rāmā ramye vanoddeśe mayā virahitā tvayā |
kruddho'bravīdgiriṃ tatra siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā || 30 ||
tāṃ hemavarṇāṃ hemābhāṃ sītāṃ darśaya parvata |
yāvatsānūni sarvāṇi na te vidhvaṃsayāmyaham || 31 ||
evamuktastu rāmeṇa parvato maithilīṃ prati |
śaṃsanniva tatassītāṃ nādarśayata rāghave || 32 ||
tato dāśarathī rāma uvāca ca śiloccayam |
mama bāṇāgninirdagdho bhasmībhūto bhaviṣyasi || 33 ||
asevyaḥ satataṃ caiva nistṛṇadrumapallavaḥ |
imāṃ vā saritaṃ cādya śoṣayiṣyāmi lakṣmaṇa || 34 ||
yadi nākhyāti me sītāmāryāṃ candranibhānanām |
evaṃ sa ruṣito rāmo didhakṣanniva cakṣuṣā || 35 ||
dadarśa bhūmau niṣkrāntaṃ rākṣasasya padaṃ mahat |
trastāyā rāmakāṅkṣiṇyāḥ pradhāvantyā itastataḥ || 36 ||
rākṣasenānuvṛttāyā maithilyāśca padānyatha |
sa samīkṣya parikrāntaṃ sītāyā rākṣasasya ca || 37 ||
bhagnaṃ dhanuśca tūṇī ca vikīrṇaṃ bahudhā ratham |
sambhrāntahṛdayo rāmaśśaśaṃsa bhrātarampriyam || 38 ||
paśya lakṣmaṇa vaidehyāśaśīrṇāḥ kanakabindavaḥ |
bhūṣaṇānāṃ hi saumitre mālyāni vividhāni ca || 39 ||
taptabindunikāśaiśca citraiḥ kṣatajabindubhiḥ |
āvṛtaṃ paśya saumitre sarvato dharaṇītalam || 40 ||
manye lakṣmaṇa vaidehī rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |
bhitvābhitvā vibhaktā vā bhakṣitā vā bhaviṣyati || 41 ||
tasyā nimittaṃ vaidehyā dvayorvivadamānayoḥ |
babhūva yuddhaṃ saumitre ghoraṃ rākṣasayoriha || 42 ||
muktāmaṇimayaṃ cedaṃ tapanīyavibhūṣitam |
dharaṇyāṃ patitaṃ saumya kasya bhagnaṃ mahaddhanuḥ || 43 ||
taruṇādityasaṅkāśaṃ vaiḍūryagulikācitam |
viśīrṇaṃ patitaṃ bhūmau kavacaṃ kasya kāñcanam || 44 ||
chatraṃ śataśalākaṃ ca divyamālyopaśobhitam |
bhagnadaṇḍamidaṃ kasya bhūmau samyaṅnipātitam || 45 ||
kāñcanoraśchadā śceme piśācavadanāḥ kharāḥ |
bhīmarūpā mahākāyāḥ kasya vā nihatā raṇe || 46 ||
dīptapāvakasaṅkāśo dyutimānsamaradhvajaḥ |
apaviddhaśca bhagnaśca kasya sāṅgrāmiko rathaḥ || 47 ||
rathākṣamātrā viśikhāstapanīyavibhūṣaṇāḥ |
kasyeme'bhihatā bāṇāḥ prakīrṇā ghorakarmaṇaḥ || 48 ||
śarāvarau śaraiḥ pūrṇau vidhvastau paśya lakṣmaṇa |
pratodābhīśuhasto vai kasyāyaṃ sārathirhataḥ || 49 ||
kasyemau puruṣavyāghra śayāte nihatau yudhi |
cāmaragrāhiṇau saumya soṣṇīṣamaṇikuṇḍalau || 50 ||
padavīpuruṣasyaiṣā vyaktaṃ kasyāpi rakṣasaḥ |
vairaṃ śataguṇaṃ paśya mamedaṃ jīvitāntakam || 51 ||
sughorahṛdayaissaumya rākṣasaiḥ kāmarūpibhiḥ |
hṛtā mṛtā vā sītā sā bhakṣitā vā tapasvinī || 52 ||
nadharmastrāyate sītāṃ hriyamāṇāṃ mahāvane |
bhakṣitāyāṃ hi vaidehyāṃ hṛtāyāmapi lakṣmaṇa || 53 ||
ke hi loke priyaṃ kartuṃ śaktāssaumya mameśvarāḥ |
kartāramapi lokānāṃ śūraṃ karuṇavedinam || 54 ||
ajñānādavamanyeratsarvabhūtāni lakṣmaṇa |
mṛduṃ lokahite yuktaṃ dāntaṃ karuṇavedinam || 55 ||
nirvīrya iti manyante nūnaṃ māṃ tridaśeśvarāḥ |
māṃ prāpya hi guṇo doṣassaṃvṛttaḥ paśya lakṣmaṇa || 56 ||
adyaiva sarvabhūtānāṃ rakṣasāmabhavāya ca |
saṃhṛtyaiva śaśijyotsnāṃ mahānsūrya ivoditaḥ || 57 ||
saṃhṛtyaiva guṇānsarvānmama tejaḥ prakāśate |
naiva yakṣā na gandharvā na piśācā na rākṣasāḥ || 58 ||
kinnarā vā manuṣyā vā sukhaṃ prāpsyanti likṣmaṇa |
mamāstrabāṇasampūrṇamākāśaṃ paśya lakṣmaṇa || 59 ||
nissampātaṃ kariṣyāmi hyadya trailokyacāriṇām |
sanniruddhagrahagaṇamāvāritaniśākaram || 60 ||
vipraṇaṣṭānalamarudbhāskaradyutisaṃvṛtam |
vinirmathitaśailāgraṃ śuṣyamāṇajalāśayam || 61 ||
dhvastadrumalatāgulmaṃ vipraṇāśitasāgaram |
trailokyaṃ tu kariṣyāmi saṃyuktaṃ kālakarmaṇā || 62 ||
na tāṃ kuśalinīṃ sītāṃ pradāsyanti mameśvarāḥ |
asminmuhūrte saumitre mama drakṣyanti vikramam || 63 ||
nākāśamutpatiṣyanti sarvabhūtāni lakṣmaṇa |
mama cāpaguṇonmuktairbāṇajālairnirantaram || 64 ||
arditaṃ mama nārācairdhvastabhrāntamṛgadvijam |
samākulamamaryādaṃ jagatpaśyādya lakṣmaṇa || 65 ||
ākarṇapūrṇairiṣubhirjīvalokaṃ durāvaraiḥ |
kariṣye maithilīhetorapiśācamarākṣasam || 66 ||
mama roṣaprayuktānāṃ sāyakānāṃ balaṃ surāḥ |
drakṣyantyadya vimuktānāmatidūrātigāminām || 67 ||
naiva devā na daiteyā na piśācā na rākṣasāḥ |
bhaviṣyanti mama krodhāttrailokye vipraṇāśite || 68 ||
devadānavayakṣāṇāṃ lokā ye rakṣasāmapi |
bahudhā na bhaviṣyanti bāṇaughaiśśakalīkṛtāḥ || 69 ||
nirmaryādānimānlokānkariṣyāmyadya sāyakaiḥ |
hṛtāṃ mṛtāṃ vā saumitre na dāsyanti mameśvarāḥ || 70 ||
tathārupāṃ hi vaidehīṃ na dāsyanti yadi priyām |
nāśayāmi jagatsarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram || 71 ||
ityuktvā roṣatāmrākṣo rāmo niṣpīḍya kārmukam |
śaramādāya sandīptaṃ ghoramāśīviṣopamam || 72 ||
sandhāya dhanuṣi śrīmānrāmaḥ parapurañjayaḥ |
yugāntāgniriva kruddha idaṃ vacanamabravīt || 73 ||
yathā jarā yathā mṛtyuryathā kālo yathā vidhiḥ |
nityaṃ na pratihanyante sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 74 ||
tathāhaṃ krodhasaṃyukto na nivāryo'smi sarvathā |
pureva me cārudantīmaninditāṃ diśanti sītāṃ yadi nādya maithilīm |
sadevagandharvamanuṣyapannagaṃ jagatsaśailaṃ parivartayāmyaham || 75 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe catuḥṣaṣṭitamassargaḥ ||