ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤ੍ਵਰਮਾਣਸ੍ਤਤੋ ਗਤ੍ਵਾ ਜਨਸ੍ਥਾਨਾਦਕਮ੍ਪਨਃ ।
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਲਙ੍ਕਾਂ ਵੇਗੇਨ ਰਾਵਣਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਜਨਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਾ ਰਾਜਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾ ਬਹਵੋ ਹਤਾਃ ।
ਖਰਸ਼੍ਚ ਨਿਹਤਸ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਕਥਞ੍ਚਿਦਹਮਾਗਤਃ ॥ 2 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧ ਸ੍ਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਅਕਮ੍ਪਨਮੁਵਾਚੇਦਂ ਨਿਰ੍ਦਹਨ੍ਨਿਵ ਚਕ੍षੁषਾ ॥ 3 ॥
ਕੇਨ ਰਮ੍ਯਂ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਹਤਂ ਮਮ ਪਰਾਸੁਨਾ ।
ਕੋ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇषੁ ਲੋਕੇषੁ ਗਤਿਂ ਚਾਧਿਗਮਿष੍ਯਤਿ ॥ 4 ॥
ਨ ਹਿ ਮੇ ਵਿਪ੍ਰਿਯਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮਘਵਤਾ ਸੁਖਮ੍ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਂ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣੇਨਾਪਿ ਨ ਯਮੇਨ ਨ ਵਿष੍ਣੁਨਾ ॥ 5 ॥
ਕਾਲਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯਹਂ ਕਾਲੋ ਦਹੇਯਮਪਿ ਪਾਵਕਮ੍ ।
ਮृਤ੍ਯੁਂ ਮਰਣਧਰ੍ਮੇਣ ਸਂਯੋਜਯਿਤੁਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ 6 ॥
ਦਹੇਯਮਪਿ ਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਸ੍ਤੇਜਸਾऽਦਿਤ੍ਯਪਾਵਕੌ ।
ਵਾਤਸ੍ਯ ਤਰਸਾ ਵੇਗਂ ਨਿਹਨ੍ਤੁਮਹਮੁਤ੍ਸਹੇ ॥ 7 ॥
ਤਥਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵਂ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਰਕਮ੍ਪਨਃ ।
ਭਯਾਤ੍ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਯਾ ਵਾਚਾ ਰਾਵਣਂ ਯਾਚਤੇऽਭਯਮ੍ ॥ 8 ॥
ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੋऽਭਯਂ ਤਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਦੌ ਰਕ੍षਸਾਂ ਵਰਃ ।
ਸ ਵਿਸ੍ਰਬ੍ਧੋऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਮਕਮ੍ਪਨਃ ॥ 9 ॥
ਪੁਤ੍ਰੋ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਸਿਂਹਸਂਹਨਨੋ ਯੁਵਾ ।
ਰਾਮੋ ਨਾਮ ਵृषਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਵृਤ੍ਤਾਯਤਮਹਾਭੁਜਃ ॥ 10 ॥
ਵੀਰਃ ਪृਥੁਯਸ਼ਾਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਤੁਲ੍ਯਬਲਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਹਤਂ ਤੇਨ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਖਰਸ਼੍ਚ ਸਹ ਦੂषਣਃ ॥ 11 ॥
ਅਕਮ੍ਪਨਵਚ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ।
ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵ ਨਿਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 12 ॥
ਸ ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸਂਯੁਕ੍ਤੋ ਰਾਮਸ੍ਸਰ੍ਵਾਮਰੈਸ੍ਸਹ ।
ਉਪਯਾਤੋ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਬ੍ਰੂਹਿ ਕਚ੍ਚਿਦਕਮ੍ਪਨ ॥ 13 ॥
ਰਾਵਣਸ੍ਯ ਪੁਨਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਦਕਮ੍ਪਨਃ ।
ਆਚਚਕ੍षੇ ਬਲਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਰਮਂ ਚ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 14 ॥
ਰਾਮੋ ਨਾਮ ਮਹਾਤੇਜਾ ਸ਼੍ਰੇष੍ਠਸ੍ਸਰ੍ਵਧਨੁष੍ਮਤਾਮ੍ ।
ਦਿਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪੁਰਨ੍ਦਰਸਮੋ ਯੁਧਿ ॥ 15 ॥
ਤਸ੍ਯਾਨੁਰੂਪੋ ਬਲਵਾਨ੍ਰਕ੍ਤਾਕ੍षੋ ਦਨ੍ਦੁਭਿਸ੍ਵਨਃ ।
ਕਨੀਯਾਨ੍ਲਕ੍ष੍ਮਣੋ ਨਾਮ ਭ੍ਰਾਤਾ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿਭਾਨਨਃ ॥ 16 ॥
ਸ ਤੇਨ ਸਹ ਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਪਾਵਕੇਨਾਨਿਲੋ ਯਥਾ ।
ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਰਾਜਵਰਸ੍ਤੇਨ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍ ॥ 17 ॥
ਨੈਵ ਦੇਵਾ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੋ ਨਾਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਿਚਾਰਣਾ ।
ਸ਼ਰਾ ਰਾਮੇਣ ਤੂਤ੍ਸृष੍ਟਾ ਰੁਕ੍ਮਪੁਙ੍ਖਾਃ ਪਤਤ੍ਰਿਣਃ ॥ 18 ॥
ਸਰ੍ਪਾਃ ਪਞ੍ਚਾਨਨਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਕ੍षਯਨ੍ਤਿ ਸ੍ਮ ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ ।
ਯੇਨ ਯੇਨ ਚ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਰਾਕ੍षਸਾ ਭਯਕਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ ॥ 19 ॥
ਤੇਨ ਤੇਨ ਸ੍ਮ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰਾਮਮੇਵਾਗ੍ਰਤਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਇਤ੍ਥਂ ਵਿਨਾਸ਼ਿਤਂ ਤੇਨ ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਤਵਾਨਘ ॥ 20 ॥
ਅਕਮ੍ਪਨਵਚਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਵਣੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਜਨਸ੍ਥਾਨਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਹਨ੍ਤੁਂ ਰਾਮਂ ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 21 ॥
ਅਥੈਵਮੁਕ੍ਤੇ ਵਚਨੇ ਪ੍ਰੋਵਾਚੇਦਮਕਮ੍ਪਨਃ ।
ਸ਼ृਣੁ ਰਾਜਨ੍ਯਥਾਵृਤ੍ਤਂ ਰਾਮਸ੍ਯ ਬਲਪੌਰੁषਮ੍ ॥ 22 ॥
ਅਸਾਧ੍ਯਃ ਕੁਪਿਤੋ ਰਾਮੋ ਵਿਕ੍ਰਮੇਣ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਆਪਗਾਯਾਸ੍ਸੁਪੂਰ੍ਣਾਯਾ ਵੇਗਂ ਪਰਿਹਰੇਚ੍ਛਰੈਃ ॥ 23 ॥
ਸਤਾਰਗ੍ਰਹਨਕ੍षਤ੍ਰਂ ਨਭਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਵਸਾਦਯੇਤ੍ ।
ਅਸੌ ਰਾਮਸ੍ਤੁ ਸੀਦਨ੍ਤੀਂ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨਭ੍ਯੁਦ੍ਧਰੇਨ੍ਮਹੀਮ੍ ॥ 24 ॥
ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵੇਲਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਲੋਕਾਨਾਪ੍ਲਾਵਯੇਦ੍ਵਿਭੁਃ ।
ਵੇਗਂ ਵਾਪਿ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਾਯੁਂ ਵਾ ਵਿਧਮੇਚ੍ਛਰੈਃ ॥ 25 ॥
ਸਂਹृਤ੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਲੋਕਾਨ੍ਵਿਕ੍ਰਮੇਣ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ।
ਸ਼ਕ੍ਤਸ੍ਸਪੁਰੁषਵ੍ਯਾਘ੍ਰਃ ਸ੍ਰष੍ਟੁਂ ਪੁਨਰਪਿ ਪ੍ਰਜਾਃ ॥ 26 ॥
ਨ ਹਿ ਰਾਮੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ ਸ਼ਕ੍ਯੋ ਜੇਤੁਂ ਤ੍ਵਯਾ ਯੁਧਿ ।
ਰਕ੍षਸਾਂ ਵਾਪਿ ਲੋਕੇਨ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਪਾਪਜਨੈਰਿਵ ॥ 27 ॥
ਨ ਤਂ ਵਧ੍ਯਮਹਂ ਮਨ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੇਵਾਸੁਰੈਰਪਿ ।
ਅਯਂ ਤਸ੍ਯ ਵਧੋਪਾਯਸ੍ਤਨ੍ਮਮੈਕਮਨਾਸ਼੍ਸ਼ृਣੁ ॥ 28 ॥
ਭਾਰ੍ਯਾ ਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਮਾ ਲੋਕੇ ਸੀਤਾ ਨਾਮ ਸੁਮਧ੍ਯਮਾ ।
ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਸਮਵਿਭਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰਤ੍ਨਂ ਰਤ੍ਨਭੂषਿਤਾ ॥ 29 ॥
ਨੈਵ ਦੇਵੀ ਨ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵੀ ਨਾਪ੍ਸਰਾ ਨਾਪਿ ਦਾਨਵੀ ।
ਤੁਲ੍ਯਾ ਸੀਮਨ੍ਤਿਨੀ ਤਸ੍ਯਾ ਮਾਨੁषੀषੁ ਕੁਤੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ 30 ॥
ਤਸ੍ਯਾਪਹਰ ਭਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯ ਤੁ ਮਹਾਵਨੇ ।
ਸੀਤਯਾ ਰਹਿਤਃ ਕਾਮੀ ਰਾਮੋ ਹਾਸ੍ਯਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍ ॥ 31 ॥
ਅਰੋਚਯਤ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਰਾਵਣੋ ਰਾਕ੍षਸਾਧਿਪਃ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਬਾਹੁਰਕਮ੍ਪਨਮੁਵਾਚ ਹ ॥ 32 ॥
ਬਾਢਂ ਕਾਲ੍ਯਂ ਗਮਿष੍ਯਾਮਿ ਹ੍ਯੇਕਸ੍ਸਾਰਥਿਨਾ ਸਹ ।
ਆਨਯਿष੍ਯਾਮਿ ਵੈਦੇਹੀਮਿਮਾਂ ਹृष੍ਟੋ ਮਹਾਪੁਰੀਮ੍ ॥ 33 ॥
ਅਥੈਵਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯਯੌ ਖਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਰਾਵਣਃ ।
ਰਥੇਨਾਦਿਤ੍ਯਵਰ੍ਣੇਨ ਦਿਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਨ੍ ॥ 34 ॥
ਸ ਰਥੋ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਨਕ੍षਤ੍ਰਪਥਗੋ ਮਹਾਨ੍ ।
ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਮਾਣਸ਼੍ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਜਲਦੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਇਵ ॥ 35 ॥
ਸ ਮਾਰੀਚਾਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਾਟਕੇਯਮੁਪਾਗਮਤ੍ ।
ਮਾਰੀਚੇਨਾਰ੍ਚਿਤੋ ਰਾਜਾ ਭਕ੍ष੍ਯਭੋਜ੍ਯੈਰਮਾਨੁषੈਃ ॥ 36 ॥
ਤਂ ਸ੍ਵਯਂ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਆਸਨੇਨੋਦਕੇਨ ਚ ।
ਅਰ੍ਥੋਪਹਿਤਯਾ ਵਾਚਾ ਮਾਰੀਚੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 37 ॥
ਕਚ੍ਚਿਤ੍ਸੁਕੁਸ਼ਲਂ ਰਾਜਨ੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਰਾਕ੍षਸੇਸ਼੍ਵਰ ।
ਆਸ਼ਙ੍ਕੇ ਨਾਥ ਜਾਨੇ ਤ੍ਵਂ ਯਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਮਿਹਾਗਤਃ ॥ 38 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਮਹਾਤੇਜਾ ਮਾਰੀਚੇਨ ਸ ਰਾਵਣਃ ।
ਤਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਦਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਕੋਵਿਦਃ ॥ 39 ॥
ਆਰਕ੍षੋ ਮੇ ਹਤਸ੍ਤਾਤ ਰਾਮੇਣਾਕ੍ਲਿष੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਜਨਸ੍ਥਾਨਮਵਧ੍ਯ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਯੁਧਿ ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍ ॥ 40 ॥
ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਕੁਰੁ ਸਾਚਿਵ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਭਾਰ੍ਯਾਪਹਾਰਣੇ ।
ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰਵਚਸ਼੍ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਾਰੀਚੋ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 41 ॥
ਆਖ੍ਯਾਤਾ ਕੇਨ ਸੀਤਾ ਸਾ ਮਿਤ੍ਰਰੂਪੇਣ ਸ਼ਤ੍ਰੁਣਾ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਰਾਕ੍षਸਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਕੋ ਨ ਨਨ੍ਦਤਿ ਨਨ੍ਦਿਤਃ ॥ 42 ॥
ਸੀਤਾਮਿਹਾਨਯਸ੍ਵੇਤਿ ਕੋ ਬ੍ਰਵੀਤਿ ਬ੍ਰਵੀਹਿ ਮੇ ।
ਰਕ੍षੋਲੋਕਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਕਸ਼੍ਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਛੇਤ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ॥ 43 ॥
ਪ੍ਰੋਤ੍ਸਾਹਯਤਿ ਕਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਾਂ ਸ ਚ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਅਸ਼ੀਵਿषਮੁਖਾਦ੍ਦਂष੍ਟ੍ਰਾਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਚੇਚ੍ਛਤਿ ਤ੍ਵਯਾ ॥ 44 ॥
ਕਰ੍ਮਣਾ ਕੇਨ ਕੇਨਾਸਿ ਕਾਪਥਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ ।
ਸੁਖਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ ਪ੍ਰਹृਤਂ ਕੇਨ ਮੂਰ੍ਧਨਿ ॥ 45 ॥
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਵਂਸ਼ਾਭਿਜਨਾਗ੍ਰਹਸ੍ਤ ਸ੍ਤੇਜੋਮਦਸ੍ਸਂਸ੍ਥਿਤਦੋਰ੍ਵਿषਾਣਃ ।
ਉਦੀਕ੍षਿਤੁਂ ਰਾਵਣ ਨੇਹ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ ਸਂਯੁਗੇ ਰਾਘਵਗਨ੍ਧਹਸ੍ਤੀ ॥ 46 ॥
ਅਸੌ ਰਣਾਨ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਤਿਸਨ੍ਧਿਵਾਲੋ ਵਿਦਗ੍ਧਰਕ੍षੋਮृਗਹਾ ਨृਸਿਂਹਃ ।
ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਵਯਾ ਬੋਧਯਿਤੁਂ ਨ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ਰਾਙ੍ਗਪੂਰ੍ਣੋ ਨਿਸ਼ਿਤਾਸਿਦਂष੍ਟ੍ਰਃ ॥ 47 ॥
ਚਾਪਾਪਹਾਰੇ ਭੁਜਵੇਗਪਙ੍ਕੇ ਸ਼ਰੋਰ੍ਮਿਮਾਲੇ ਸੁਮਹਾਹਵੌਘੇ ।
ਨ ਰਾਮਪਾਤਾਲਮੁਖੇऽਤਿਘੋਰੇ ਪ੍ਰਸ੍ਕਨ੍ਦਿਤੁਂ ਰਾਕ੍षਸਰਾਜ ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ॥ 48 ॥
ਪ੍ਰਸੀਦ ਲਙ੍ਕੇਸ਼੍ਵਰ ਰਾਕ੍षਸੇਨ੍ਦ੍ਰ ਲਙ੍ਕਾਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਭਵ ਸਾਧੁ ਗਚ੍ਛ ।
ਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵੇषੁ ਦਾਰੇषੁ ਰਮਸ੍ਵ ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਾਮਸ੍ਸਭਾਰ੍ਯੋ ਰਮਤਾਂ ਵਨੇषੁ ॥ 49 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤੋ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵੋ ਮਾਰੀਚੇਨ ਸ ਰਾਵਣਃ ।
ਨ੍ਯਵਰ੍ਤਤ ਪੁਰੀਂ ਲਙ੍ਕਾਂ ਵਿਵੇਸ਼ ਚ ਗृਹੋਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 50 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tvaramāṇastato gatvā janasthānādakampanaḥ |
praviśya laṅkāṃ vegena rāvaṇaṃ vākyamabravīt || 1 ||
janasthānasthitā rājanrākṣasā bahavo hatāḥ |
kharaśca nihatassaṅkhye kathañcidahamāgataḥ || 2 ||
evamukto daśagrīvaḥ kruddha ssaṃraktalocanaḥ |
akampanamuvācedaṃ nirdahanniva cakṣuṣā || 3 ||
kena ramyaṃ janasthānaṃ hataṃ mama parāsunā |
ko hi sarveṣu lokeṣu gatiṃ cādhigamiṣyati || 4 ||
na hi me vipriyaṃ kṛtvā śakyaṃ maghavatā sukham |
prāptuṃ vaiśravaṇenāpi na yamena na viṣṇunā || 5 ||
kālasya cāpyahaṃ kālo daheyamapi pāvakam |
mṛtyuṃ maraṇadharmeṇa saṃyojayitumutsahe || 6 ||
daheyamapi saṅkṛddhastejasā'dityapāvakau |
vātasya tarasā vegaṃ nihantumahamutsahe || 7 ||
tathā kruddhaṃ daśagrīvaṃ kṛtāñjalirakampanaḥ |
bhayātsandigdhayā vācā rāvaṇaṃ yācate'bhayam || 8 ||
daśagrīvo'bhayaṃ tasmai pradadau rakṣasāṃ varaḥ |
sa visrabdho'bravīdvākyamasandigdhamakampanaḥ || 9 ||
putro daśarathasyāsti siṃhasaṃhanano yuvā |
rāmo nāma vṛṣaskandho vṛttāyatamahābhujaḥ || 10 ||
vīraḥ pṛthuyaśāśśrīmānatulyabalavikramaḥ |
hataṃ tena janasthānaṃ kharaśca saha dūṣaṇaḥ || 11 ||
akampanavaca śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
nāgendra iva niśvasya vacanaṃ cedamabravīt || 12 ||
sa surendreṇa saṃyukto rāmassarvāmaraissaha |
upayāto janasthānaṃ brūhi kaccidakampana || 13 ||
rāvaṇasya punarvākyaṃ niśamya tadakampanaḥ |
ācacakṣe balaṃ tasya vikramaṃ ca mahātmanaḥ || 14 ||
rāmo nāma mahātejā śreṣṭhassarvadhanuṣmatām |
divyāstraguṇasampannaḥ purandarasamo yudhi || 15 ||
tasyānurūpo balavānraktākṣo dandubhisvanaḥ |
kanīyānlakṣmaṇo nāma bhrātā śaśinibhānanaḥ || 16 ||
sa tena saha saṃyuktaḥ pāvakenānilo yathā |
śrīmānrājavarastena janasthānaṃ nipātitam || 17 ||
naiva devā mahātmāno nātra kāryā vicāraṇā |
śarā rāmeṇa tūtsṛṣṭā rukmapuṅkhāḥ patatriṇaḥ || 18 ||
sarpāḥ pañcānanā bhūtvā bhakṣayanti sma rākṣasān |
yena yena ca gacchanti rākṣasā bhayakarśitāḥ || 19 ||
tena tena sma paśyanti rāmamevāgrataḥ sthitam |
itthaṃ vināśitaṃ tena janasthānaṃ tavānagha || 20 ||
akampanavacaśrutvā rāvaṇo vākyamabravīt |
janasthānaṃ gamiṣyāmi hantuṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 21 ||
athaivamukte vacane provācedamakampanaḥ |
śṛṇu rājanyathāvṛttaṃ rāmasya balapauruṣam || 22 ||
asādhyaḥ kupito rāmo vikrameṇa mahāyaśāḥ |
āpagāyāssupūrṇāyā vegaṃ parihareccharaiḥ || 23 ||
satāragrahanakṣatraṃ nabhaścāpyavasādayet |
asau rāmastu sīdantīṃ śrīmānabhyuddharenmahīm || 24 ||
bhittvā velāṃ samudrasya lokānāplāvayedvibhuḥ |
vegaṃ vāpi samudrasya vāyuṃ vā vidhameccharaiḥ || 25 ||
saṃhṛtya vā punarlokānvikrameṇa mahāyaśāḥ |
śaktassapuruṣavyāghraḥ sraṣṭuṃ punarapi prajāḥ || 26 ||
na hi rāmo daśagrīva śakyo jetuṃ tvayā yudhi |
rakṣasāṃ vāpi lokena svargaḥ pāpajanairiva || 27 ||
na taṃ vadhyamahaṃ manye sarvairdevāsurairapi |
ayaṃ tasya vadhopāyastanmamaikamanāśśṛṇu || 28 ||
bhāryā tasyottamā loke sītā nāma sumadhyamā |
śyāmā samavibhaktāṅgī strīratnaṃ ratnabhūṣitā || 29 ||
naiva devī na gandharvī nāpsarā nāpi dānavī |
tulyā sīmantinī tasyā mānuṣīṣu kuto bhavet || 30 ||
tasyāpahara bhāryāntvaṃ pramathya tu mahāvane |
sītayā rahitaḥ kāmī rāmo hāsyati jīvitam || 31 ||
arocayata tadvākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
cintayitvā mahābāhurakampanamuvāca ha || 32 ||
bāḍhaṃ kālyaṃ gamiṣyāmi hyekassārathinā saha |
ānayiṣyāmi vaidehīmimāṃ hṛṣṭo mahāpurīm || 33 ||
athaivamuktvā prayayau kharayuktena rāvaṇaḥ |
rathenādityavarṇena diśassarvāḥ prakāśayan || 34 ||
sa ratho rākṣasendrasya nakṣatrapathago mahān |
sañcāryamāṇaśśuśubhe jalade candramā iva || 35 ||
sa mārīcāśramaṃ prāpya tāṭakeyamupāgamat |
mārīcenārcito rājā bhakṣyabhojyairamānuṣaiḥ || 36 ||
taṃ svayaṃ pūjayitvā tu āsanenodakena ca |
arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt || 37 ||
kaccitsukuśalaṃ rājanlokānāṃ rākṣaseśvara |
āśaṅke nātha jāne tvaṃ yatastūrṇamihāgataḥ || 38 ||
evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |
tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ || 39 ||
ārakṣo me hatastāta rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
janasthānamavadhya tatsarvaṃ yudhi nipātitam || 40 ||
tasya me kuru sācivyaṃ tasya bhāryāpahāraṇe |
rākṣasendravacaśśrutvā mārīco vākyamabravīt || 41 ||
ākhyātā kena sītā sā mitrarūpeṇa śatruṇā |
tvayā rākṣasaśārdūla ko na nandati nanditaḥ || 42 ||
sītāmihānayasveti ko bravīti bravīhi me |
rakṣolokasya sarvasya kaśśṛṅgaṃ chettumicchati || 43 ||
protsāhayati kaśca tvāṃ sa ca śatrurasaṃśayaḥ |
aśīviṣamukhāddaṃṣṭrāmuddhartuṃ cecchati tvayā || 44 ||
karmaṇā kena kenāsi kāpathaṃ pratipāditaḥ |
sukhasuptasya te rājan prahṛtaṃ kena mūrdhani || 45 ||
viśuddhavaṃśābhijanāgrahasta stejomadassaṃsthitadorviṣāṇaḥ |
udīkṣituṃ rāvaṇa neha yuktaḥ sa saṃyuge rāghavagandhahastī || 46 ||
asau raṇāntaḥ sthitisandhivālo vidagdharakṣomṛgahā nṛsiṃhaḥ |
suptastvayā bodhayituṃ na yuktaḥ śarāṅgapūrṇo niśitāsidaṃṣṭraḥ || 47 ||
cāpāpahāre bhujavegapaṅke śarormimāle sumahāhavaughe |
na rāmapātālamukhe'tighore praskandituṃ rākṣasarāja yuktam || 48 ||
prasīda laṅkeśvara rākṣasendra laṅkāṃ prasanno bhava sādhu gaccha |
tvaṃ sveṣu dāreṣu ramasva nityaṃ rāmassabhāryo ramatāṃ vaneṣu || 49 ||
evamukto daśagrīvo mārīcena sa rāvaṇaḥ |
nyavartata purīṃ laṅkāṃ viveśa ca gṛhottamam || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।
त्वरमाणस्ततो गत्वा जनस्थानादकम्पनः ।
प्रविश्य लङ्कां वेगेन रावणं वाक्यमब्रवीत् ॥ 1 ॥
जनस्थानस्थिता राजन्राक्षसा बहवो हताः ।
खरश्च निहतस्सङ्ख्ये कथञ्चिदहमागतः ॥ 2 ॥
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्ध स्संरक्तलोचनः ।
अकम्पनमुवाचेदं निर्दहन्निव चक्षुषा ॥ 3 ॥
केन रम्यं जनस्थानं हतं मम परासुना ।
को हि सर्वेषु लोकेषु गतिं चाधिगमिष्यति ॥ 4 ॥
न हि मे विप्रियं कृत्वा शक्यं मघवता सुखम् ।
प्राप्तुं वैश्रवणेनापि न यमेन न विष्णुना ॥ 5 ॥
कालस्य चाप्यहं कालो दहेयमपि पावकम् ।
मृत्युं मरणधर्मेण संयोजयितुमुत्सहे ॥ 6 ॥
दहेयमपि सङ्कृद्धस्तेजसाऽदित्यपावकौ ।
वातस्य तरसा वेगं निहन्तुमहमुत्सहे ॥ 7 ॥
तथा क्रुद्धं दशग्रीवं कृताञ्जलिरकम्पनः ।
भयात्सन्दिग्धया वाचा रावणं याचतेऽभयम् ॥ 8 ॥
दशग्रीवोऽभयं तस्मै प्रददौ रक्षसां वरः ।
स विस्रब्धोऽब्रवीद्वाक्यमसन्दिग्धमकम्पनः ॥ 9 ॥
पुत्रो दशरथस्यास्ति सिंहसंहननो युवा ।
रामो नाम वृषस्कन्धो वृत्तायतमहाभुजः ॥ 10 ॥
वीरः पृथुयशाश्श्रीमानतुल्यबलविक्रमः ।
हतं तेन जनस्थानं खरश्च सह दूषणः ॥ 11 ॥
अकम्पनवच श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः ।
नागेन्द्र इव निश्वस्य वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 12 ॥
स सुरेन्द्रेण संयुक्तो रामस्सर्वामरैस्सह ।
उपयातो जनस्थानं ब्रूहि कच्चिदकम्पन ॥ 13 ॥
रावणस्य पुनर्वाक्यं निशम्य तदकम्पनः ।
आचचक्षे बलं तस्य विक्रमं च महात्मनः ॥ 14 ॥
रामो नाम महातेजा श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम् ।
दिव्यास्त्रगुणसम्पन्नः पुरन्दरसमो युधि ॥ 15 ॥
तस्यानुरूपो बलवान्रक्ताक्षो दन्दुभिस्वनः ।
कनीयान्लक्ष्मणो नाम भ्राता शशिनिभाननः ॥ 16 ॥
स तेन सह संयुक्तः पावकेनानिलो यथा ।
श्रीमान्राजवरस्तेन जनस्थानं निपातितम् ॥ 17 ॥
नैव देवा महात्मानो नात्र कार्या विचारणा ।
शरा रामेण तूत्सृष्टा रुक्मपुङ्खाः पतत्रिणः ॥ 18 ॥
सर्पाः पञ्चानना भूत्वा भक्षयन्ति स्म राक्षसान् ।
येन येन च गच्छन्ति राक्षसा भयकर्शिताः ॥ 19 ॥
तेन तेन स्म पश्यन्ति राममेवाग्रतः स्थितम् ।
इत्थं विनाशितं तेन जनस्थानं तवानघ ॥ 20 ॥
अकम्पनवचश्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।
जनस्थानं गमिष्यामि हन्तुं रामं सलक्ष्मणम् ॥ 21 ॥
अथैवमुक्ते वचने प्रोवाचेदमकम्पनः ।
शृणु राजन्यथावृत्तं रामस्य बलपौरुषम् ॥ 22 ॥
असाध्यः कुपितो रामो विक्रमेण महायशाः ।
आपगायास्सुपूर्णाया वेगं परिहरेच्छरैः ॥ 23 ॥
सतारग्रहनक्षत्रं नभश्चाप्यवसादयेत् ।
असौ रामस्तु सीदन्तीं श्रीमानभ्युद्धरेन्महीम् ॥ 24 ॥
भित्त्वा वेलां समुद्रस्य लोकानाप्लावयेद्विभुः ।
वेगं वापि समुद्रस्य वायुं वा विधमेच्छरैः ॥ 25 ॥
संहृत्य वा पुनर्लोकान्विक्रमेण महायशाः ।
शक्तस्सपुरुषव्याघ्रः स्रष्टुं पुनरपि प्रजाः ॥ 26 ॥
न हि रामो दशग्रीव शक्यो जेतुं त्वया युधि ।
रक्षसां वापि लोकेन स्वर्गः पापजनैरिव ॥ 27 ॥
न तं वध्यमहं मन्ये सर्वैर्देवासुरैरपि ।
अयं तस्य वधोपायस्तन्ममैकमनाश्शृणु ॥ 28 ॥
भार्या तस्योत्तमा लोके सीता नाम सुमध्यमा ।
श्यामा समविभक्ताङ्गी स्त्रीरत्नं रत्नभूषिता ॥ 29 ॥
नैव देवी न गन्धर्वी नाप्सरा नापि दानवी ।
तुल्या सीमन्तिनी तस्या मानुषीषु कुतो भवेत् ॥ 30 ॥
तस्यापहर भार्यान्त्वं प्रमथ्य तु महावने ।
सीतया रहितः कामी रामो हास्यति जीवितम् ॥ 31 ॥
अरोचयत तद्वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः ।
चिन्तयित्वा महाबाहुरकम्पनमुवाच ह ॥ 32 ॥
बाढं काल्यं गमिष्यामि ह्येकस्सारथिना सह ।
आनयिष्यामि वैदेहीमिमां हृष्टो महापुरीम् ॥ 33 ॥
अथैवमुक्त्वा प्रययौ खरयुक्तेन रावणः ।
रथेनादित्यवर्णेन दिशस्सर्वाः प्रकाशयन् ॥ 34 ॥
स रथो राक्षसेन्द्रस्य नक्षत्रपथगो महान् ।
सञ्चार्यमाणश्शुशुभे जलदे चन्द्रमा इव ॥ 35 ॥
स मारीचाश्रमं प्राप्य ताटकेयमुपागमत् ।
मारीचेनार्चितो राजा भक्ष्यभोज्यैरमानुषैः ॥ 36 ॥
तं स्वयं पूजयित्वा तु आसनेनोदकेन च ।
अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यमब्रवीत् ॥ 37 ॥
कच्चित्सुकुशलं राजन्लोकानां राक्षसेश्वर ।
आशङ्के नाथ जाने त्वं यतस्तूर्णमिहागतः ॥ 38 ॥
एवमुक्तो महातेजा मारीचेन स रावणः ।
ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद्वाक्यकोविदः ॥ 39 ॥
आरक्षो मे हतस्तात रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
जनस्थानमवध्य तत्सर्वं युधि निपातितम् ॥ 40 ॥
तस्य मे कुरु साचिव्यं तस्य भार्यापहारणे ।
राक्षसेन्द्रवचश्श्रुत्वा मारीचो वाक्यमब्रवीत् ॥ 41 ॥
आख्याता केन सीता सा मित्ररूपेण शत्रुणा ।
त्वया राक्षसशार्दूल को न नन्दति नन्दितः ॥ 42 ॥
सीतामिहानयस्वेति को ब्रवीति ब्रवीहि मे ।
रक्षोलोकस्य सर्वस्य कश्शृङ्गं छेत्तुमिच्छति ॥ 43 ॥
प्रोत्साहयति कश्च त्वां स च शत्रुरसंशयः ।
अशीविषमुखाद्दंष्ट्रामुद्धर्तुं चेच्छति त्वया ॥ 44 ॥
कर्मणा केन केनासि कापथं प्रतिपादितः ।
सुखसुप्तस्य ते राजन् प्रहृतं केन मूर्धनि ॥ 45 ॥
विशुद्धवंशाभिजनाग्रहस्त स्तेजोमदस्संस्थितदोर्विषाणः ।
उदीक्षितुं रावण नेह युक्तः स संयुगे राघवगन्धहस्ती ॥ 46 ॥
असौ रणान्तः स्थितिसन्धिवालो विदग्धरक्षोमृगहा नृसिंहः ।
सुप्तस्त्वया बोधयितुं न युक्तः शराङ्गपूर्णो निशितासिदंष्ट्रः ॥ 47 ॥
चापापहारे भुजवेगपङ्के शरोर्मिमाले सुमहाहवौघे ।
न रामपातालमुखेऽतिघोरे प्रस्कन्दितुं राक्षसराज युक्तम् ॥ 48 ॥
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र लङ्कां प्रसन्नो भव साधु गच्छ ।
त्वं स्वेषु दारेषु रमस्व नित्यं रामस्सभार्यो रमतां वनेषु ॥ 49 ॥
एवमुक्तो दशग्रीवो मारीचेन स रावणः ।
न्यवर्तत पुरीं लङ्कां विवेश च गृहोत्तमम् ॥ 50 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tvaramāṇastato gatvā janasthānādakampanaḥ |
praviśya laṅkāṃ vegena rāvaṇaṃ vākyamabravīt || 1 ||
janasthānasthitā rājanrākṣasā bahavo hatāḥ |
kharaśca nihatassaṅkhye kathañcidahamāgataḥ || 2 ||
evamukto daśagrīvaḥ kruddha ssaṃraktalocanaḥ |
akampanamuvācedaṃ nirdahanniva cakṣuṣā || 3 ||
kena ramyaṃ janasthānaṃ hataṃ mama parāsunā |
ko hi sarveṣu lokeṣu gatiṃ cādhigamiṣyati || 4 ||
na hi me vipriyaṃ kṛtvā śakyaṃ maghavatā sukham |
prāptuṃ vaiśravaṇenāpi na yamena na viṣṇunā || 5 ||
kālasya cāpyahaṃ kālo daheyamapi pāvakam |
mṛtyuṃ maraṇadharmeṇa saṃyojayitumutsahe || 6 ||
daheyamapi saṅkṛddhastejasā'dityapāvakau |
vātasya tarasā vegaṃ nihantumahamutsahe || 7 ||
tathā kruddhaṃ daśagrīvaṃ kṛtāñjalirakampanaḥ |
bhayātsandigdhayā vācā rāvaṇaṃ yācate'bhayam || 8 ||
daśagrīvo'bhayaṃ tasmai pradadau rakṣasāṃ varaḥ |
sa visrabdho'bravīdvākyamasandigdhamakampanaḥ || 9 ||
putro daśarathasyāsti siṃhasaṃhanano yuvā |
rāmo nāma vṛṣaskandho vṛttāyatamahābhujaḥ || 10 ||
vīraḥ pṛthuyaśāśśrīmānatulyabalavikramaḥ |
hataṃ tena janasthānaṃ kharaśca saha dūṣaṇaḥ || 11 ||
akampanavaca śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
nāgendra iva niśvasya vacanaṃ cedamabravīt || 12 ||
sa surendreṇa saṃyukto rāmassarvāmaraissaha |
upayāto janasthānaṃ brūhi kaccidakampana || 13 ||
rāvaṇasya punarvākyaṃ niśamya tadakampanaḥ |
ācacakṣe balaṃ tasya vikramaṃ ca mahātmanaḥ || 14 ||
rāmo nāma mahātejā śreṣṭhassarvadhanuṣmatām |
divyāstraguṇasampannaḥ purandarasamo yudhi || 15 ||
tasyānurūpo balavānraktākṣo dandubhisvanaḥ |
kanīyānlakṣmaṇo nāma bhrātā śaśinibhānanaḥ || 16 ||
sa tena saha saṃyuktaḥ pāvakenānilo yathā |
śrīmānrājavarastena janasthānaṃ nipātitam || 17 ||
naiva devā mahātmāno nātra kāryā vicāraṇā |
śarā rāmeṇa tūtsṛṣṭā rukmapuṅkhāḥ patatriṇaḥ || 18 ||
sarpāḥ pañcānanā bhūtvā bhakṣayanti sma rākṣasān |
yena yena ca gacchanti rākṣasā bhayakarśitāḥ || 19 ||
tena tena sma paśyanti rāmamevāgrataḥ sthitam |
itthaṃ vināśitaṃ tena janasthānaṃ tavānagha || 20 ||
akampanavacaśrutvā rāvaṇo vākyamabravīt |
janasthānaṃ gamiṣyāmi hantuṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 21 ||
athaivamukte vacane provācedamakampanaḥ |
śṛṇu rājanyathāvṛttaṃ rāmasya balapauruṣam || 22 ||
asādhyaḥ kupito rāmo vikrameṇa mahāyaśāḥ |
āpagāyāssupūrṇāyā vegaṃ parihareccharaiḥ || 23 ||
satāragrahanakṣatraṃ nabhaścāpyavasādayet |
asau rāmastu sīdantīṃ śrīmānabhyuddharenmahīm || 24 ||
bhittvā velāṃ samudrasya lokānāplāvayedvibhuḥ |
vegaṃ vāpi samudrasya vāyuṃ vā vidhameccharaiḥ || 25 ||
saṃhṛtya vā punarlokānvikrameṇa mahāyaśāḥ |
śaktassapuruṣavyāghraḥ sraṣṭuṃ punarapi prajāḥ || 26 ||
na hi rāmo daśagrīva śakyo jetuṃ tvayā yudhi |
rakṣasāṃ vāpi lokena svargaḥ pāpajanairiva || 27 ||
na taṃ vadhyamahaṃ manye sarvairdevāsurairapi |
ayaṃ tasya vadhopāyastanmamaikamanāśśṛṇu || 28 ||
bhāryā tasyottamā loke sītā nāma sumadhyamā |
śyāmā samavibhaktāṅgī strīratnaṃ ratnabhūṣitā || 29 ||
naiva devī na gandharvī nāpsarā nāpi dānavī |
tulyā sīmantinī tasyā mānuṣīṣu kuto bhavet || 30 ||
tasyāpahara bhāryāntvaṃ pramathya tu mahāvane |
sītayā rahitaḥ kāmī rāmo hāsyati jīvitam || 31 ||
arocayata tadvākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
cintayitvā mahābāhurakampanamuvāca ha || 32 ||
bāḍhaṃ kālyaṃ gamiṣyāmi hyekassārathinā saha |
ānayiṣyāmi vaidehīmimāṃ hṛṣṭo mahāpurīm || 33 ||
athaivamuktvā prayayau kharayuktena rāvaṇaḥ |
rathenādityavarṇena diśassarvāḥ prakāśayan || 34 ||
sa ratho rākṣasendrasya nakṣatrapathago mahān |
sañcāryamāṇaśśuśubhe jalade candramā iva || 35 ||
sa mārīcāśramaṃ prāpya tāṭakeyamupāgamat |
mārīcenārcito rājā bhakṣyabhojyairamānuṣaiḥ || 36 ||
taṃ svayaṃ pūjayitvā tu āsanenodakena ca |
arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt || 37 ||
kaccitsukuśalaṃ rājanlokānāṃ rākṣaseśvara |
āśaṅke nātha jāne tvaṃ yatastūrṇamihāgataḥ || 38 ||
evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |
tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ || 39 ||
ārakṣo me hatastāta rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
janasthānamavadhya tatsarvaṃ yudhi nipātitam || 40 ||
tasya me kuru sācivyaṃ tasya bhāryāpahāraṇe |
rākṣasendravacaśśrutvā mārīco vākyamabravīt || 41 ||
ākhyātā kena sītā sā mitrarūpeṇa śatruṇā |
tvayā rākṣasaśārdūla ko na nandati nanditaḥ || 42 ||
sītāmihānayasveti ko bravīti bravīhi me |
rakṣolokasya sarvasya kaśśṛṅgaṃ chettumicchati || 43 ||
protsāhayati kaśca tvāṃ sa ca śatrurasaṃśayaḥ |
aśīviṣamukhāddaṃṣṭrāmuddhartuṃ cecchati tvayā || 44 ||
karmaṇā kena kenāsi kāpathaṃ pratipāditaḥ |
sukhasuptasya te rājan prahṛtaṃ kena mūrdhani || 45 ||
viśuddhavaṃśābhijanāgrahasta stejomadassaṃsthitadorviṣāṇaḥ |
udīkṣituṃ rāvaṇa neha yuktaḥ sa saṃyuge rāghavagandhahastī || 46 ||
asau raṇāntaḥ sthitisandhivālo vidagdharakṣomṛgahā nṛsiṃhaḥ |
suptastvayā bodhayituṃ na yuktaḥ śarāṅgapūrṇo niśitāsidaṃṣṭraḥ || 47 ||
cāpāpahāre bhujavegapaṅke śarormimāle sumahāhavaughe |
na rāmapātālamukhe'tighore praskandituṃ rākṣasarāja yuktam || 48 ||
prasīda laṅkeśvara rākṣasendra laṅkāṃ prasanno bhava sādhu gaccha |
tvaṃ sveṣu dāreṣu ramasva nityaṃ rāmassabhāryo ramatāṃ vaneṣu || 49 ||
evamukto daśagrīvo mārīcena sa rāvaṇaḥ |
nyavartata purīṃ laṅkāṃ viveśa ca gṛhottamam || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.