ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਖਰਂ ਤੁ ਵਿਰਥਂ ਰਾਮੋ ਗਦਾਪਾਣਿਮਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ।
ਮृਦੁਪੂਰ੍ਵਂ ਮਹਾਤੇਜਾਃ ਪਰੁषਂ ਵਾਕ੍ਯਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਗਜਾਸ਼੍ਵਰਥਸਮ੍ਬਾਧੇ ਬਲੇ ਮਹਤਿ ਤਿष੍ਠਤਾ ।
ਕृਤਂ ਸੁਦਾਰੁਣਂ ਕਰ੍ਮ ਸਰ੍ਵਲੋਕਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਮ੍ ॥ 2 ॥
ਉਦ੍ਵੇਜਨੀਯੋ ਭੂਤਾਨਾਂ ਨृਸ਼ਂਸਃ ਪਾਪਕਰ੍ਮਕृਤ੍ ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਲੋਕਾਨਾਮੀਸ਼੍ਵਰੋऽਪਿ ਨ ਤਿष੍ਠਤਿ ॥ 3 ॥
ਕਰ੍ਮ ਲੋਕਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਤੁ ਕੁਰ੍ਵਾਣਂ ਕ੍षਣਦਾਚਰ ।
ਤੀਕ੍ष੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਜਨੋ ਹਨ੍ਤਿ ਸਰ੍ਪਂ ਦੁष੍ਟਮਿਵਾਗਤਮ੍ ॥ 4 ॥
ਲੋਭਾਤ੍ਪਾਪਾਨਿ ਕੁਰ੍ਵਾਣਃ ਕਾਮਾਦ੍ਵਾ ਯੋ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ ।
ਭ੍ਰष੍ਟਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੀ ਕਰਕਾਦਿਵ ॥ 5 ॥
ਵਸਤੋ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯੇ ਤਾਪਸਾਨ੍ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ।
ਕਿਨ੍ਨੁ ਹਤ੍ਵਾ ਮਹਾਭਾਗਾਨ੍ਫਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸਿ ਰਾਕ੍षਸ ॥ 6 ॥
ਨ ਚਿਰਂ ਪਾਪਕਰ੍ਮਾਣਃ ਕ੍ਰੂਰਾ ਲੋਕਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਾਃ ।
ਐਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਰ੍ਣਮੂਲਾ ਇਵ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ॥ 7 ॥
ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਲਭਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਫਲਂ ਪਾਪਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ ।
ਘੋਰਂ ਪਰ੍ਯਾਗਤੇ ਕਾਲੇ ਦ੍ਰੁਮਾਃ ਪੁष੍ਪਮਿਵਾਰ੍ਤਵਮ੍ ॥ 8 ॥
ਨਚਿਰਾਤ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੇ ਲੋਕੇ ਪਾਪਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਫਲਮ੍ ।
ਸਵਿषਾਣਾਮਿਵਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਭੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਕ੍षਣਦਾਚਰ ॥ 9 ॥
ਪਾਪਮਾਚਰਤਾਂ ਘੋਰਂ ਲੋਕਸ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਮਿਚ੍ਛਤਾਮ੍ ।
ਅਹਮਾਸਾਦਿਤੋ ਰਾਜਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਹਨ੍ਤੁਂ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ॥ 10 ॥
ਅਦ੍ਯ ਹਿ ਤ੍ਵਾਂ ਮਯਾ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਸ਼ਰਾਃ ਕਾਞ੍ਚਨਭੂषਣਾਃ ।
ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਤਿਪਤਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਲ੍ਮੀਕਮਿਵ ਪਨ੍ਨਗਾਃ ॥ 11 ॥
ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਦਣ੍ਡਕਾਰਣ੍ਯੇ ਭਕ੍षਿਤਾ ਧਰ੍ਮਚਾਰਿਣਃ ।
ਤਾਨਦ੍ਯ ਨਿਹਤਸ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯੇ ਸਸੈਨ੍ਯੋऽਨੁਗਮਿष੍ਯਸਿ ॥ 12 ॥
ਅਦ੍ਯ ਤ੍ਵਾਂ ਨਿਹਤਂ ਬਾਣੈਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤੁ ਪਰਮਰ੍षਯਃ ।
ਨਿਰਯਸ੍ਥਂ ਵਿਮਾਨਸ੍ਥਾ ਯੇ ਤ੍ਵਯਾ ਹਿਂਸਿਤਾਃ ਪੁਰਾ ॥ 13 ॥
ਪ੍ਰਹਰ ਤ੍ਵਂ ਯਥਾਕਾਮਂ ਕੁਰੁ ਯਤ੍ਨਂ ਕੁਲਾਧਮ ।
ਅਦ੍ਯ ਤੇ ਪਾਤਯਿष੍ਯਾਮਿ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਾਲਫਲਂ ਯਥਾ ॥ 14 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਕृਦ੍ਧਸ੍ਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚ ਖਰੋ ਰਾਮਂ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਕ੍ਰੋਧਮੂਰ੍ਛਿਤਃ ॥ 15 ॥
ਪ੍ਰਾਕृਤਾਨ੍ਰਾਕ੍षਸਾਨ੍ਹਤ੍ਵਾ ਯੁਦ੍ਧੇ ਦਸ਼ਰਥਾਤ੍ਮਜ ।
ਆਤ੍ਮਨਾ ਕਥਮਾਤ੍ਮਾਨਮਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਸਿ ॥ 16 ॥
ਵਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਵਾ ਯੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਰਰ੍षਭਾਃ ।
ਕਥਯਨ੍ਤਿ ਨ ਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੇਜਸਾ ਸ੍ਵੇਨ ਗਰ੍ਵਿਤਾਃ ॥ 17 ॥
ਪ੍ਰਾਕृਤਾਸ੍ਤ੍ਵਕृਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਲੋਕੇ ਕ੍षਤ੍ਰਿਯਪਾਂਸਨਾਃ ।
ਨਿਰਰ੍ਥਕਂ ਵਿਕਤ੍ਥਨ੍ਤੇ ਯਥਾ ਰਾਮ ਵਿਕਤ੍ਥਸੇ ॥ 18 ॥
ਕੁਲਂ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼ਨ੍ਵੀਰਸ੍ਸਮਰੇ ਕੋऽਭਿਧਾਸ੍ਯਤਿ ।
ਮृਤ੍ਯੁਕਾਲੇ ਹਿ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਰਸ੍ਤਵੇ ਸ੍ਤਵਮ੍ ॥ 19 ॥
ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਤੇ ਕਤ੍ਥਨੇਨ ਵਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ।
ਸੁਵਰ੍ਣਪ੍ਰਤਿਰੂਪੇਣ ਤਪ੍ਤੇਨੇਵ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਨਿਨਾ ॥ 20 ॥
ਨ ਤੁ ਮਾਮਿਹ ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਂ ਪਸ਼੍ਯਸਿ ਤ੍ਵਂ ਗਦਾਧਰਮ੍ ।
ਧਰਾਧਰਮਿਵਾਕਮ੍ਪ੍ਯਂ ਪਰ੍ਵਤਂ ਧਾਤੁਭਿਸ਼੍ਚਿਤਮ੍ ॥ 21 ॥
ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤੋऽਹਂ ਗਦਾਪਾਣਿਰ੍ਹਨ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਰਣੇ ਤਵ ।
ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਪਾਸ਼ਹਸ੍ਤ ਇਵਾਨ੍ਤਕਃ ॥ 22 ॥
ਕਾਮਂ ਬਹ੍ਵਪਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤ੍ਵਯਿ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਨ ਤ੍ਵਹਮ੍ ।
ਅਸ੍ਤਂ ਗਚ੍ਛੇਦ੍ਧਿ ਸਵਿਤਾ ਯੁਦ੍ਧਵਿਘ੍ਨਸ੍ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍ ॥ 23 ॥
ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਰਾਕ੍षਸਾਨਾਂ ਹਤਾਨਿ ਤੇ ।
ਤ੍ਵਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਾਤ੍ਕਰੋਮ੍ਯੇषਾਂ ਤੇषਾਮਸ਼੍ਰੁਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ 24 ॥
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਰਮਕ੍ਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤਾਂ ਗਦਾਂ ਪਰਮਾਙ੍ਗਦਃ ।
ਖਰਸ਼੍ਚਿਕ੍षੇਪ ਰਾਮਾਯ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਮਸ਼ਨਿਂ ਯਥਾ ॥ 25 ॥
ਖਰਬਾਹੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾ ਸਾ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾ ਮਹਤੀ ਗਦਾ ।
ਭਸ੍ਮਵृਕ੍षਾਂਸ਼੍ਚ ਗੁਲ੍ਮਾਂਸ਼੍ਚ ਕृਤ੍ਵਾਗਾਤ੍ਤਤ੍ਸਮੀਪਤਃ ॥ 26 ॥
ਤਾਮਾਪਤਨ੍ਤੀਂ ਜ੍ਵਲਤਾਂ ਮृਤ੍ਯੁਪਾਸ਼ੋਪਮਾਂ ਗਦਾਮ੍ ।
ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍षਗਤਾਂ ਰਾਮਚਸ਼ਿਚ੍ਛੇਦ ਬਹੁਧਾ ਸ਼ਰੈਃ ॥ 27 ॥
ਸਾ ਵਿਕੀਰ੍ਣਾ ਸ਼ਰੈਰ੍ਭਗ੍ਨਾ ਪਪਾਤ ਧਰਣੀਤਲੇ ।
ਗਦਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧਬਲੈਰ੍ਵ੍ਯਾਲੀਵ ਵਿਨਿਪਾਤਿਤਾ ॥ 28 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
kharaṃ tu virathaṃ rāmo gadāpāṇimavasthitam |
mṛdupūrvaṃ mahātejāḥ paruṣaṃ vākyamabravīt || 1 ||
gajāśvarathasambādhe bale mahati tiṣṭhatā |
kṛtaṃ sudāruṇaṃ karma sarvalokajugupsitam || 2 ||
udvejanīyo bhūtānāṃ nṛśaṃsaḥ pāpakarmakṛt |
trayāṇāmapi lokānāmīśvaro'pi na tiṣṭhati || 3 ||
karma lokaviruddhaṃ tu kurvāṇaṃ kṣaṇadācara |
tīkṣṇaṃ sarvajano hanti sarpaṃ duṣṭamivāgatam || 4 ||
lobhātpāpāni kurvāṇaḥ kāmādvā yo na budhyate |
bhraṣṭaḥ paśyati tasyāntaṃ brāhmaṇī karakādiva || 5 ||
vasato daṇḍakāraṇye tāpasāndharmacāriṇaḥ |
kinnu hatvā mahābhāgānphalaṃ prāpsyasi rākṣasa || 6 ||
na ciraṃ pāpakarmāṇaḥ krūrā lokajugupsitāḥ |
aiśvaryaṃ prāpya tiṣṭhanti śīrṇamūlā iva drumāḥ || 7 ||
avaśyaṃ labhate jantuḥ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ |
ghoraṃ paryāgate kāle drumāḥ puṣpamivārtavam || 8 ||
nacirātprāpyate loke pāpānāṃ karmaṇāṃ phalam |
saviṣāṇāmivānnānāṃ bhuktānāṃ kṣaṇadācara || 9 ||
pāpamācaratāṃ ghoraṃ lokasyāpriyamicchatām |
ahamāsādito rājā prāṇānhantuṃ niśācara || 10 ||
adya hi tvāṃ mayā muktāśśarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |
vidāryātipatiṣyanti valmīkamiva pannagāḥ || 11 ||
ye tvayā daṇḍakāraṇye bhakṣitā dharmacāriṇaḥ |
tānadya nihatassaṅkhye sasainyo'nugamiṣyasi || 12 ||
adya tvāṃ nihataṃ bāṇaiḥ paśyantu paramarṣayaḥ |
nirayasthaṃ vimānasthā ye tvayā hiṃsitāḥ purā || 13 ||
prahara tvaṃ yathākāmaṃ kuru yatnaṃ kulādhama |
adya te pātayiṣyāmi śirastālaphalaṃ yathā || 14 ||
evamuktastu rāmeṇa kṛddhassaṃraktalocanaḥ |
pratyuvāca kharo rāmaṃ prahasankrodhamūrchitaḥ || 15 ||
prākṛtānrākṣasānhatvā yuddhe daśarathātmaja |
ātmanā kathamātmānamapraśasyaṃ praśaṃsasi || 16 ||
vikrāntā balavanto vā ye bhavanti nararṣabhāḥ |
kathayanti na te kiñcittejasā svena garvitāḥ || 17 ||
prākṛtāstvakṛtātmāno loke kṣatriyapāṃsanāḥ |
nirarthakaṃ vikatthante yathā rāma vikatthase || 18 ||
kulaṃ vyapadiśanvīrassamare ko'bhidhāsyati |
mṛtyukāle hi samprāpte svayamaprastave stavam || 19 ||
sarvathaiva laghutvaṃ te katthanena vidarśitam |
suvarṇapratirūpeṇa tapteneva kuśāgninā || 20 ||
na tu māmiha tiṣṭhantaṃ paśyasi tvaṃ gadādharam |
dharādharamivākampyaṃ parvataṃ dhātubhiścitam || 21 ||
paryāpto'haṃ gadāpāṇirhantuṃ prāṇānraṇe tava |
trayāṇāmapi lokānāṃ pāśahasta ivāntakaḥ || 22 ||
kāmaṃ bahvapi vaktavyaṃ tvayi vakṣyāmi na tvaham |
astaṃ gaccheddhi savitā yuddhavighnastato bhavet || 23 ||
caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṃ hatāni te |
tvadvināśātkaromyeṣāṃ teṣāmaśrupramārjanam || 24 ||
ityuktvā paramakruddhastāṃ gadāṃ paramāṅgadaḥ |
kharaścikṣepa rāmāya pradīptāmaśaniṃ yathā || 25 ||
kharabāhuprayuktā sā pradīptā mahatī gadā |
bhasmavṛkṣāṃśca gulmāṃśca kṛtvāgāttatsamīpataḥ || 26 ||
tāmāpatantīṃ jvalatāṃ mṛtyupāśopamāṃ gadām |
antarikṣagatāṃ rāmacaśiccheda bahudhā śaraiḥ || 27 ||
sā vikīrṇā śarairbhagnā papāta dharaṇītale |
gadā mantrauṣadhabalairvyālīva vinipātitā || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकोनत्रिंशस्सर्गः ।
खरं तु विरथं रामो गदापाणिमवस्थितम् ।
मृदुपूर्वं महातेजाः परुषं वाक्यमब्रवीत् ॥ 1 ॥
गजाश्वरथसम्बाधे बले महति तिष्ठता ।
कृतं सुदारुणं कर्म सर्वलोकजुगुप्सितम् ॥ 2 ॥
उद्वेजनीयो भूतानां नृशंसः पापकर्मकृत् ।
त्रयाणामपि लोकानामीश्वरोऽपि न तिष्ठति ॥ 3 ॥
कर्म लोकविरुद्धं तु कुर्वाणं क्षणदाचर ।
तीक्ष्णं सर्वजनो हन्ति सर्पं दुष्टमिवागतम् ॥ 4 ॥
लोभात्पापानि कुर्वाणः कामाद्वा यो न बुध्यते ।
भ्रष्टः पश्यति तस्यान्तं ब्राह्मणी करकादिव ॥ 5 ॥
वसतो दण्डकारण्ये तापसान्धर्मचारिणः ।
किन्नु हत्वा महाभागान्फलं प्राप्स्यसि राक्षस ॥ 6 ॥
न चिरं पापकर्माणः क्रूरा लोकजुगुप्सिताः ।
ऐश्वर्यं प्राप्य तिष्ठन्ति शीर्णमूला इव द्रुमाः ॥ 7 ॥
अवश्यं लभते जन्तुः फलं पापस्य कर्मणः ।
घोरं पर्यागते काले द्रुमाः पुष्पमिवार्तवम् ॥ 8 ॥
नचिरात्प्राप्यते लोके पापानां कर्मणां फलम् ।
सविषाणामिवान्नानां भुक्तानां क्षणदाचर ॥ 9 ॥
पापमाचरतां घोरं लोकस्याप्रियमिच्छताम् ।
अहमासादितो राजा प्राणान्हन्तुं निशाचर ॥ 10 ॥
अद्य हि त्वां मया मुक्ताश्शराः काञ्चनभूषणाः ।
विदार्यातिपतिष्यन्ति वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ 11 ॥
ये त्वया दण्डकारण्ये भक्षिता धर्मचारिणः ।
तानद्य निहतस्सङ्ख्ये ससैन्योऽनुगमिष्यसि ॥ 12 ॥
अद्य त्वां निहतं बाणैः पश्यन्तु परमर्षयः ।
निरयस्थं विमानस्था ये त्वया हिंसिताः पुरा ॥ 13 ॥
प्रहर त्वं यथाकामं कुरु यत्नं कुलाधम ।
अद्य ते पातयिष्यामि शिरस्तालफलं यथा ॥ 14 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण कृद्धस्संरक्तलोचनः ।
प्रत्युवाच खरो रामं प्रहसन्क्रोधमूर्छितः ॥ 15 ॥
प्राकृतान्राक्षसान्हत्वा युद्धे दशरथात्मज ।
आत्मना कथमात्मानमप्रशस्यं प्रशंससि ॥ 16 ॥
विक्रान्ता बलवन्तो वा ये भवन्ति नरर्षभाः ।
कथयन्ति न ते किञ्चित्तेजसा स्वेन गर्विताः ॥ 17 ॥
प्राकृतास्त्वकृतात्मानो लोके क्षत्रियपांसनाः ।
निरर्थकं विकत्थन्ते यथा राम विकत्थसे ॥ 18 ॥
कुलं व्यपदिशन्वीरस्समरे कोऽभिधास्यति ।
मृत्युकाले हि सम्प्राप्ते स्वयमप्रस्तवे स्तवम् ॥ 19 ॥
सर्वथैव लघुत्वं ते कत्थनेन विदर्शितम् ।
सुवर्णप्रतिरूपेण तप्तेनेव कुशाग्निना ॥ 20 ॥
न तु मामिह तिष्ठन्तं पश्यसि त्वं गदाधरम् ।
धराधरमिवाकम्प्यं पर्वतं धातुभिश्चितम् ॥ 21 ॥
पर्याप्तोऽहं गदापाणिर्हन्तुं प्राणान्रणे तव ।
त्रयाणामपि लोकानां पाशहस्त इवान्तकः ॥ 22 ॥
कामं बह्वपि वक्तव्यं त्वयि वक्ष्यामि न त्वहम् ।
अस्तं गच्छेद्धि सविता युद्धविघ्नस्ततो भवेत् ॥ 23 ॥
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां हतानि ते ।
त्वद्विनाशात्करोम्येषां तेषामश्रुप्रमार्जनम् ॥ 24 ॥
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धस्तां गदां परमाङ्गदः ।
खरश्चिक्षेप रामाय प्रदीप्तामशनिं यथा ॥ 25 ॥
खरबाहुप्रयुक्ता सा प्रदीप्ता महती गदा ।
भस्मवृक्षांश्च गुल्मांश्च कृत्वागात्तत्समीपतः ॥ 26 ॥
तामापतन्तीं ज्वलतां मृत्युपाशोपमां गदाम् ।
अन्तरिक्षगतां रामचशिच्छेद बहुधा शरैः ॥ 27 ॥
सा विकीर्णा शरैर्भग्ना पपात धरणीतले ।
गदा मन्त्रौषधबलैर्व्यालीव विनिपातिता ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकोनत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
kharaṃ tu virathaṃ rāmo gadāpāṇimavasthitam |
mṛdupūrvaṃ mahātejāḥ paruṣaṃ vākyamabravīt || 1 ||
gajāśvarathasambādhe bale mahati tiṣṭhatā |
kṛtaṃ sudāruṇaṃ karma sarvalokajugupsitam || 2 ||
udvejanīyo bhūtānāṃ nṛśaṃsaḥ pāpakarmakṛt |
trayāṇāmapi lokānāmīśvaro'pi na tiṣṭhati || 3 ||
karma lokaviruddhaṃ tu kurvāṇaṃ kṣaṇadācara |
tīkṣṇaṃ sarvajano hanti sarpaṃ duṣṭamivāgatam || 4 ||
lobhātpāpāni kurvāṇaḥ kāmādvā yo na budhyate |
bhraṣṭaḥ paśyati tasyāntaṃ brāhmaṇī karakādiva || 5 ||
vasato daṇḍakāraṇye tāpasāndharmacāriṇaḥ |
kinnu hatvā mahābhāgānphalaṃ prāpsyasi rākṣasa || 6 ||
na ciraṃ pāpakarmāṇaḥ krūrā lokajugupsitāḥ |
aiśvaryaṃ prāpya tiṣṭhanti śīrṇamūlā iva drumāḥ || 7 ||
avaśyaṃ labhate jantuḥ phalaṃ pāpasya karmaṇaḥ |
ghoraṃ paryāgate kāle drumāḥ puṣpamivārtavam || 8 ||
nacirātprāpyate loke pāpānāṃ karmaṇāṃ phalam |
saviṣāṇāmivānnānāṃ bhuktānāṃ kṣaṇadācara || 9 ||
pāpamācaratāṃ ghoraṃ lokasyāpriyamicchatām |
ahamāsādito rājā prāṇānhantuṃ niśācara || 10 ||
adya hi tvāṃ mayā muktāśśarāḥ kāñcanabhūṣaṇāḥ |
vidāryātipatiṣyanti valmīkamiva pannagāḥ || 11 ||
ye tvayā daṇḍakāraṇye bhakṣitā dharmacāriṇaḥ |
tānadya nihatassaṅkhye sasainyo'nugamiṣyasi || 12 ||
adya tvāṃ nihataṃ bāṇaiḥ paśyantu paramarṣayaḥ |
nirayasthaṃ vimānasthā ye tvayā hiṃsitāḥ purā || 13 ||
prahara tvaṃ yathākāmaṃ kuru yatnaṃ kulādhama |
adya te pātayiṣyāmi śirastālaphalaṃ yathā || 14 ||
evamuktastu rāmeṇa kṛddhassaṃraktalocanaḥ |
pratyuvāca kharo rāmaṃ prahasankrodhamūrchitaḥ || 15 ||
prākṛtānrākṣasānhatvā yuddhe daśarathātmaja |
ātmanā kathamātmānamapraśasyaṃ praśaṃsasi || 16 ||
vikrāntā balavanto vā ye bhavanti nararṣabhāḥ |
kathayanti na te kiñcittejasā svena garvitāḥ || 17 ||
prākṛtāstvakṛtātmāno loke kṣatriyapāṃsanāḥ |
nirarthakaṃ vikatthante yathā rāma vikatthase || 18 ||
kulaṃ vyapadiśanvīrassamare ko'bhidhāsyati |
mṛtyukāle hi samprāpte svayamaprastave stavam || 19 ||
sarvathaiva laghutvaṃ te katthanena vidarśitam |
suvarṇapratirūpeṇa tapteneva kuśāgninā || 20 ||
na tu māmiha tiṣṭhantaṃ paśyasi tvaṃ gadādharam |
dharādharamivākampyaṃ parvataṃ dhātubhiścitam || 21 ||
paryāpto'haṃ gadāpāṇirhantuṃ prāṇānraṇe tava |
trayāṇāmapi lokānāṃ pāśahasta ivāntakaḥ || 22 ||
kāmaṃ bahvapi vaktavyaṃ tvayi vakṣyāmi na tvaham |
astaṃ gaccheddhi savitā yuddhavighnastato bhavet || 23 ||
caturdaśa sahasrāṇi rākṣasānāṃ hatāni te |
tvadvināśātkaromyeṣāṃ teṣāmaśrupramārjanam || 24 ||
ityuktvā paramakruddhastāṃ gadāṃ paramāṅgadaḥ |
kharaścikṣepa rāmāya pradīptāmaśaniṃ yathā || 25 ||
kharabāhuprayuktā sā pradīptā mahatī gadā |
bhasmavṛkṣāṃśca gulmāṃśca kṛtvāgāttatsamīpataḥ || 26 ||
tāmāpatantīṃ jvalatāṃ mṛtyupāśopamāṃ gadām |
antarikṣagatāṃ rāmacaśiccheda bahudhā śaraiḥ || 27 ||
sā vikīrṇā śarairbhagnā papāta dharaṇītale |
gadā mantrauṣadhabalairvyālīva vinipātitā || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.