ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤृਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਰਾਧੇ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ।
ਕੋਭਵਾਨ੍ਵਨਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਚਰਿष੍ਯਸਿ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ 1 ॥
ਅਥੋਵਾਚ ਪੁਨਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਰਾਧਃ ਪੂਰਯਨ੍ਵਨਮ੍ ।
ਪृਚ੍ਛਤੋ ਮਮ ਹਿ ਬ੍ਰੂਤਂ ਕੌ ਯੁਵਾਂ ਕ੍ਵ ਗਮਿष੍ਯਥਃ ॥ 2 ॥
. ।
ਤਮੁਵਾਚ ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਰਾਕ੍षਸਂ ਜ੍ਵਲਿਤਾਨਨਮ੍ ।
ਪृਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾ ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੁਕੁਲਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 3 ॥
ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੌ ਵृਤ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨੌ ਵਨਗੋਚਰੌ ।
ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਵਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚਰਸਿ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ॥ 4 ॥
ਤਮੁਵਾਚ ਵਿਰਾਧਸ੍ਤੁ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਹਨ੍ਤ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮਮ ਰਾਘਵ ॥ 5 ॥
ਪੁਤ੍ਰਃ ਕਿਲ ਜਯਸ੍ਯਾਹਂ ਮਾਤਾ ਮਮ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾ ।
ਵਿਰਾਧ ਇਤਿ ਮਾਮਾਹੁਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 6 ॥
ਤਪਸਾ ਚਾਭਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹਿ ਪ੍ਰਸਾਦਜਾ ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਵਧ੍ਯਤਾ ਲੋਕੇऽਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਭੇਦ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ ਚ ॥ 7 ॥
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਪ੍ਰਮਦਾਮੇਨਾਮਨਪੇਕ੍षੌ ਯਥਾਗਤਮ੍ ।
ਤ੍ਵਰਮਾਣੌ ਪਲਾਯੇਥਾਂ ਨ ਵਾਂ ਜੀਵਿਤਮਾਦਦੇ ॥ 8 ॥
ਤਂ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਕੋਪਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਰਾਕ੍षਸਂ ਵਿਕृਤਾਕਾਰਂ ਵਿਰਾਧਂ ਪਾਪਚੇਤਸਮ੍ ॥ 9 ॥
ਕ੍षੁਦ੍ਰ ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਹੀਨਾਰ੍ਥਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਨ੍ਵੇषਸੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।
ਰਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਸਨ੍ਤਿष੍ਠ ਨ ਮੇ ਜੀਵਨ੍ ਗਮਿष੍ਯਾਸਿ ॥ 10 ॥
ਤਤਃ ਸਜ੍ਯਂ ਧਨੁਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਾਞ੍ਛਰਾਨ੍ ।
ਸੁਸ਼ੀਘ੍ਰਮਭਿਸਨ੍ਧਾਯ ਰਾਕ੍षਸਂ ਨਿਜਘਾਨ ਹ ॥ 11 ॥
ਧਨੁषਾ ਜ੍ਯਾਗੁਣਵਤਾ ਸਪ੍ਤ ਬਾਣਾਨ੍ਮੁਮੋਚ ਹ ।
ਰੁਕ੍ਮਪੁਙ੍ਖਾਨ੍ਮਹਾਵੇਗਾਨ੍ਸੁਪਰ੍ਣਾਨਿਲਤੁਲ੍ਯਗਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਰਾਧਸ੍ਯ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾਬਰ੍ਹਿਣਵਾਸਸਃ ।
ਨਿਪੇਤੁਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਗ੍ਧਾ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਪਾਵਕੋਪਮਾਃ ॥ 13 ॥
ਸ ਵਿਦ੍ਧੋ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀਂ ਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਅਭ੍ਯਦ੍ਰਵਤ੍ਸੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਸ੍ਤਦਾ ਰਾਮਂ ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 14 ॥
ਸ ਵਿਨਦ੍ਯ ਮਹਾਨਾਦਂ ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ਕ੍ਰਧ੍ਵਜੋਪਮਮ੍ ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਾਸ਼ੋਭਤ ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨਨ ਇਵਾਨ੍ਤਕਃ ॥ 15 ॥
ਅਥ ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਦੀਪ੍ਤਂ ਸ਼ਰਵਰ੍षਂ ਵਵਰ੍षਤੁਃ ।
ਵਿਰਾਧੇ ਰਾਕ੍षਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲਾਨ੍ਤਕਯਮੋਪਮੇ ॥ 16 ॥
ਸ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾਜृਮ੍ਭਤ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਜृਮ੍ਭਮਾਣਸ੍ਯ ਤੇ ਬਾਣਾਃ ਕਾਯਾਨ੍ਨਿष੍ਪੇਤੁਰਾਸ਼ੁਗਾਃ ॥ 17 ॥
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਵਰਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਸਮ੍ਰੋਧ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਵਿਰਾਧਃ ਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਰਾਘਵਾਵਭ੍ਯਧਾਵਤ ॥ 18 ॥
ਤਚ੍ਛੂਲਂ ਵਜ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਗਗਨੇ ਜ੍ਵਲਨੋਪਮਮ੍ ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਰਾਮਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂਵਰਃ ॥ 19 ॥
ਤਦ੍ਰਾਮਵਿਸ਼ਿਖਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ੂਲਂ ਤਸ੍ਯਕਰਾਦ੍ਭੁਵਿ ।
ਪਪਾਤਾਸ਼ਨਿਨਾ ਛਿਨ੍ਨਂ ਮੇਰੋਰਿਵ ਸ਼ਿਲਾਤਲਮ੍ ॥ 20 ॥
ਤੌ ਖਡ੍ਗੌ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਕृष੍ਣਸਰ੍ਪੋਪਮੌਸ਼ੁਭੌ ।
ਤੂਰ੍ਣਮਾਪੇਤਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪ੍ਰਹਰਤਾਂ ਬਲਾਤ੍ ॥ 21 ॥
ਸ ਵਧ੍ਯਮਾਨਃ ਸੁਭृਸ਼ਂ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਰਭ੍ਯਤੌ ।
ਅਪ੍ਰਕਮ੍ਪ੍ਯੌ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਰੌਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਤੁਮੈਚ੍ਛਤ ॥ 22 ॥
ਤਸ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਾਯਮਾਜ੍ਞਾਯ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਵਹਤ੍ਵਯਮਲਂ ਤਾਵਤ੍ਪਥਾऽਨੇਨ ਤੁ ਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 23 ॥
ਯਥਾ ਚੇਚ੍ਛਤਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਵਹਤੁ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਅਯਮੇਵ ਹਿ ਨਃ ਪਨ੍ਥਾ ਯੇਨ ਯਾਤਿ ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ॥ 24 ॥
ਸ ਤੁ ਸ੍ਵਬਲਵੀਰ੍ਯੇਣ ਸਮੁਤ੍ਕ੍षਿਪ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਬਾਲਾਵਿਵ ਸ੍ਕਨ੍ਧਗਤੌ ਚਕਾਰਾਤਿਬਲੋਦ੍ਧਤਃ ॥ 25 ॥
ਤਾਵਾਰੋਪ੍ਯ ਤਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਰਾਘਵੌ ਰਜਨੀਚਰਃ ।
ਵਿਰਾਧੋ ਵਿਨਦਨ੍ਘੋਰਂ ਜਗਾਮਾਭਿਮੁਖੋ ਵਨਮ੍ ॥ 26 ॥
ਵਨਂ ਮਹਾਮੇਘਨਿਭਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਮਹਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰੁਪੇਤਮ੍ ।
ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪਕ੍षਿਕੁਲੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਵਾਯੁਤਂ ਵ੍ਯਾਲਮृਗੈਰ੍ਵਿਕੀਰ੍ਣਮ੍ ॥ 27 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha tṛtīyassargaḥ |
ityuktvā lakṣmaṇaśśrīmānvirādhe prahasanniva |
kobhavānvanamabhyetya cariṣyasi yathāsukham || 1 ||
athovāca punarvākyaṃ virādhaḥ pūrayanvanam |
pṛcchato mama hi brūtaṃ kau yuvāṃ kva gamiṣyathaḥ || 2 ||
. |
tamuvāca tato rāmo rākṣasaṃ jvalitānanam |
pṛcchantaṃ sumahātejā ikṣvākukulamātmanaḥ || 3 ||
kṣatriyau vṛttasampannau viddhi nau vanagocarau |
tvāṃ tu veditumicchāvaḥ kastvaṃ carasi daṇḍakān || 4 ||
tamuvāca virādhastu rāmaṃ satyaparākramam |
hanta vakṣyāmi te rājannibodha mama rāghava || 5 ||
putraḥ kila jayasyāhaṃ mātā mama śatahradā |
virādha iti māmāhuḥ pṛthivyāṃ sarvarākṣasāḥ || 6 ||
tapasā cābhisamprāptā brahmaṇo hi prasādajā |
śastreṇāvadhyatā loke'cchedyābhedyatvameva ca || 7 ||
utsṛjya pramadāmenāmanapekṣau yathāgatam |
tvaramāṇau palāyethāṃ na vāṃ jīvitamādade || 8 ||
taṃ rāmaḥ pratyuvācedaṃ kopasaṃraktalocanaḥ |
rākṣasaṃ vikṛtākāraṃ virādhaṃ pāpacetasam || 9 ||
kṣudra dhiktvāṃ tu hīnārthaṃ mṛtyumanveṣase dhruvam |
raṇe prāpsyase santiṣṭha na me jīvan gamiṣyāsi || 10 ||
tataḥ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā rāmassuniśitāñcharān |
suśīghramabhisandhāya rākṣasaṃ nijaghāna ha || 11 ||
dhanuṣā jyāguṇavatā sapta bāṇānmumoca ha |
rukmapuṅkhānmahāvegānsuparṇānilatulyagān || 12 ||
te śarīraṃ virādhasya bhittvābarhiṇavāsasaḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ pāvakopamāḥ || 13 ||
sa viddho nyasya vaidehīṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ |
abhyadravatsusaṅkṛddhastadā rāmaṃ salakṣmaṇam || 14 ||
sa vinadya mahānādaṃ śūlaṃ śakradhvajopamam |
pragṛhyāśobhata tadā vyāttānana ivāntakaḥ || 15 ||
atha tau bhrātarau dīptaṃ śaravarṣaṃ vavarṣatuḥ |
virādhe rākṣase tasmin kālāntakayamopame || 16 ||
sa prahasya mahāraudraḥ sthitvājṛmbhata rākṣasaḥ |
jṛmbhamāṇasya te bāṇāḥ kāyānniṣpeturāśugāḥ || 17 ||
sparśāttu varadānena prāṇānsamrodhya rākṣasaḥ |
virādhaḥ śūlamudyamya rāghavāvabhyadhāvata || 18 ||
tacchūlaṃ vajrasaṅkāśaṃ gagane jvalanopamam |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda rāmaḥ śastrabhṛtāṃvaraḥ || 19 ||
tadrāmaviśikhacchinnaṃ śūlaṃ tasyakarādbhuvi |
papātāśaninā chinnaṃ meroriva śilātalam || 20 ||
tau khaḍgau kṣipramudyamya kṛṣṇasarpopamauśubhau |
tūrṇamāpetatustasya tadā praharatāṃ balāt || 21 ||
sa vadhyamānaḥ subhṛśaṃ bhujābhyāṃ parirabhyatau |
aprakampyau naravyāghrau raudraḥ prasthātumaicchata || 22 ||
tasyābhiprāyamājñāya rāmo lakṣmaṇamabravīt |
vahatvayamalaṃ tāvatpathā'nena tu rākṣasaḥ || 23 ||
yathā cecchati saumitre tathā vahatu rākṣasaḥ |
ayameva hi naḥ panthā yena yāti niśācaraḥ || 24 ||
sa tu svabalavīryeṇa samutkṣipya niśācaraḥ |
bālāviva skandhagatau cakārātibaloddhataḥ || 25 ||
tāvāropya tataḥ skandhaṃ rāghavau rajanīcaraḥ |
virādho vinadanghoraṃ jagāmābhimukho vanam || 26 ||
vanaṃ mahāmeghanibhaṃ praviṣṭo drumairmahadbhirvividhairupetam |
nānāvidhaiḥ pakṣikulairvicitraṃ śivāyutaṃ vyālamṛgairvikīrṇam || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe tṛtīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ तृतीयस्सर्गः ।
इत्युक्त्वा लक्ष्मणश्श्रीमान्विराधे प्रहसन्निव ।
कोभवान्वनमभ्येत्य चरिष्यसि यथासुखम् ॥ 1 ॥
अथोवाच पुनर्वाक्यं विराधः पूरयन्वनम् ।
पृच्छतो मम हि ब्रूतं कौ युवां क्व गमिष्यथः ॥ 2 ॥
. ।
तमुवाच ततो रामो राक्षसं ज्वलिताननम् ।
पृच्छन्तं सुमहातेजा इक्ष्वाकुकुलमात्मनः ॥ 3 ॥
क्षत्रियौ वृत्तसम्पन्नौ विद्धि नौ वनगोचरौ ।
त्वां तु वेदितुमिच्छावः कस्त्वं चरसि दण्डकान् ॥ 4 ॥
तमुवाच विराधस्तु रामं सत्यपराक्रमम् ।
हन्त वक्ष्यामि ते राजन्निबोध मम राघव ॥ 5 ॥
पुत्रः किल जयस्याहं माता मम शतह्रदा ।
विराध इति मामाहुः पृथिव्यां सर्वराक्षसाः ॥ 6 ॥
तपसा चाभिसम्प्राप्ता ब्रह्मणो हि प्रसादजा ।
शस्त्रेणावध्यता लोकेऽच्छेद्याभेद्यत्वमेव च ॥ 7 ॥
उत्सृज्य प्रमदामेनामनपेक्षौ यथागतम् ।
त्वरमाणौ पलायेथां न वां जीवितमाददे ॥ 8 ॥
तं रामः प्रत्युवाचेदं कोपसंरक्तलोचनः ।
राक्षसं विकृताकारं विराधं पापचेतसम् ॥ 9 ॥
क्षुद्र धिक्त्वां तु हीनार्थं मृत्युमन्वेषसे ध्रुवम् ।
रणे प्राप्स्यसे सन्तिष्ठ न मे जीवन् गमिष्यासि ॥ 10 ॥
ततः सज्यं धनुः कृत्वा रामस्सुनिशिताञ्छरान् ।
सुशीघ्रमभिसन्धाय राक्षसं निजघान ह ॥ 11 ॥
धनुषा ज्यागुणवता सप्त बाणान्मुमोच ह ।
रुक्मपुङ्खान्महावेगान्सुपर्णानिलतुल्यगान् ॥ 12 ॥
ते शरीरं विराधस्य भित्त्वाबर्हिणवाससः ।
निपेतुश्शोणितादिग्धा धरण्यां पावकोपमाः ॥ 13 ॥
स विद्धो न्यस्य वैदेहीं शूलमुद्यम्य राक्षसः ।
अभ्यद्रवत्सुसङ्कृद्धस्तदा रामं सलक्ष्मणम् ॥ 14 ॥
स विनद्य महानादं शूलं शक्रध्वजोपमम् ।
प्रगृह्याशोभत तदा व्यात्तानन इवान्तकः ॥ 15 ॥
अथ तौ भ्रातरौ दीप्तं शरवर्षं ववर्षतुः ।
विराधे राक्षसे तस्मिन् कालान्तकयमोपमे ॥ 16 ॥
स प्रहस्य महारौद्रः स्थित्वाजृम्भत राक्षसः ।
जृम्भमाणस्य ते बाणाः कायान्निष्पेतुराशुगाः ॥ 17 ॥
स्पर्शात्तु वरदानेन प्राणान्सम्रोध्य राक्षसः ।
विराधः शूलमुद्यम्य राघवावभ्यधावत ॥ 18 ॥
तच्छूलं वज्रसङ्काशं गगने ज्वलनोपमम् ।
द्वाभ्यां शराभ्यां चिच्छेद रामः शस्त्रभृतांवरः ॥ 19 ॥
तद्रामविशिखच्छिन्नं शूलं तस्यकराद्भुवि ।
पपाताशनिना छिन्नं मेरोरिव शिलातलम् ॥ 20 ॥
तौ खड्गौ क्षिप्रमुद्यम्य कृष्णसर्पोपमौशुभौ ।
तूर्णमापेततुस्तस्य तदा प्रहरतां बलात् ॥ 21 ॥
स वध्यमानः सुभृशं भुजाभ्यां परिरभ्यतौ ।
अप्रकम्प्यौ नरव्याघ्रौ रौद्रः प्रस्थातुमैच्छत ॥ 22 ॥
तस्याभिप्रायमाज्ञाय रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
वहत्वयमलं तावत्पथाऽनेन तु राक्षसः ॥ 23 ॥
यथा चेच्छति सौमित्रे तथा वहतु राक्षसः ।
अयमेव हि नः पन्था येन याति निशाचरः ॥ 24 ॥
स तु स्वबलवीर्येण समुत्क्षिप्य निशाचरः ।
बालाविव स्कन्धगतौ चकारातिबलोद्धतः ॥ 25 ॥
तावारोप्य ततः स्कन्धं राघवौ रजनीचरः ।
विराधो विनदन्घोरं जगामाभिमुखो वनम् ॥ 26 ॥
वनं महामेघनिभं प्रविष्टो द्रुमैर्महद्भिर्विविधैरुपेतम् ।
नानाविधैः पक्षिकुलैर्विचित्रं शिवायुतं व्यालमृगैर्विकीर्णम् ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे तृतीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha tṛtīyassargaḥ |
ityuktvā lakṣmaṇaśśrīmānvirādhe prahasanniva |
kobhavānvanamabhyetya cariṣyasi yathāsukham || 1 ||
athovāca punarvākyaṃ virādhaḥ pūrayanvanam |
pṛcchato mama hi brūtaṃ kau yuvāṃ kva gamiṣyathaḥ || 2 ||
. |
tamuvāca tato rāmo rākṣasaṃ jvalitānanam |
pṛcchantaṃ sumahātejā ikṣvākukulamātmanaḥ || 3 ||
kṣatriyau vṛttasampannau viddhi nau vanagocarau |
tvāṃ tu veditumicchāvaḥ kastvaṃ carasi daṇḍakān || 4 ||
tamuvāca virādhastu rāmaṃ satyaparākramam |
hanta vakṣyāmi te rājannibodha mama rāghava || 5 ||
putraḥ kila jayasyāhaṃ mātā mama śatahradā |
virādha iti māmāhuḥ pṛthivyāṃ sarvarākṣasāḥ || 6 ||
tapasā cābhisamprāptā brahmaṇo hi prasādajā |
śastreṇāvadhyatā loke'cchedyābhedyatvameva ca || 7 ||
utsṛjya pramadāmenāmanapekṣau yathāgatam |
tvaramāṇau palāyethāṃ na vāṃ jīvitamādade || 8 ||
taṃ rāmaḥ pratyuvācedaṃ kopasaṃraktalocanaḥ |
rākṣasaṃ vikṛtākāraṃ virādhaṃ pāpacetasam || 9 ||
kṣudra dhiktvāṃ tu hīnārthaṃ mṛtyumanveṣase dhruvam |
raṇe prāpsyase santiṣṭha na me jīvan gamiṣyāsi || 10 ||
tataḥ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā rāmassuniśitāñcharān |
suśīghramabhisandhāya rākṣasaṃ nijaghāna ha || 11 ||
dhanuṣā jyāguṇavatā sapta bāṇānmumoca ha |
rukmapuṅkhānmahāvegānsuparṇānilatulyagān || 12 ||
te śarīraṃ virādhasya bhittvābarhiṇavāsasaḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ pāvakopamāḥ || 13 ||
sa viddho nyasya vaidehīṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ |
abhyadravatsusaṅkṛddhastadā rāmaṃ salakṣmaṇam || 14 ||
sa vinadya mahānādaṃ śūlaṃ śakradhvajopamam |
pragṛhyāśobhata tadā vyāttānana ivāntakaḥ || 15 ||
atha tau bhrātarau dīptaṃ śaravarṣaṃ vavarṣatuḥ |
virādhe rākṣase tasmin kālāntakayamopame || 16 ||
sa prahasya mahāraudraḥ sthitvājṛmbhata rākṣasaḥ |
jṛmbhamāṇasya te bāṇāḥ kāyānniṣpeturāśugāḥ || 17 ||
sparśāttu varadānena prāṇānsamrodhya rākṣasaḥ |
virādhaḥ śūlamudyamya rāghavāvabhyadhāvata || 18 ||
tacchūlaṃ vajrasaṅkāśaṃ gagane jvalanopamam |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda rāmaḥ śastrabhṛtāṃvaraḥ || 19 ||
tadrāmaviśikhacchinnaṃ śūlaṃ tasyakarādbhuvi |
papātāśaninā chinnaṃ meroriva śilātalam || 20 ||
tau khaḍgau kṣipramudyamya kṛṣṇasarpopamauśubhau |
tūrṇamāpetatustasya tadā praharatāṃ balāt || 21 ||
sa vadhyamānaḥ subhṛśaṃ bhujābhyāṃ parirabhyatau |
aprakampyau naravyāghrau raudraḥ prasthātumaicchata || 22 ||
tasyābhiprāyamājñāya rāmo lakṣmaṇamabravīt |
vahatvayamalaṃ tāvatpathā'nena tu rākṣasaḥ || 23 ||
yathā cecchati saumitre tathā vahatu rākṣasaḥ |
ayameva hi naḥ panthā yena yāti niśācaraḥ || 24 ||
sa tu svabalavīryeṇa samutkṣipya niśācaraḥ |
bālāviva skandhagatau cakārātibaloddhataḥ || 25 ||
tāvāropya tataḥ skandhaṃ rāghavau rajanīcaraḥ |
virādho vinadanghoraṃ jagāmābhimukho vanam || 26 ||
vanaṃ mahāmeghanibhaṃ praviṣṭo drumairmahadbhirvividhairupetam |
nānāvidhaiḥ pakṣikulairvicitraṃ śivāyutaṃ vyālamṛgairvikīrṇam || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe tṛtīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.