📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
3.3 ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡ - ਤृਤੀਯ ਸਰ੍ਗਃ
3.3 Aranyakanda - Tritiya Sargah
Valmiki Gurmukhi
ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਤृਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ਼੍ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਵਿਰਾਧੇ ਪ੍ਰਹਸਨ੍ਨਿਵ ।
ਕੋਭਵਾਨ੍ਵਨਮਭ੍ਯੇਤ੍ਯ ਚਰਿष੍ਯਸਿ ਯਥਾਸੁਖਮ੍ ॥ 1 ॥
ਅਥੋਵਾਚ ਪੁਨਰ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਵਿਰਾਧਃ ਪੂਰਯਨ੍ਵਨਮ੍ ।
ਪृਚ੍ਛਤੋ ਮਮ ਹਿ ਬ੍ਰੂਤਂ ਕੌ ਯੁਵਾਂ ਕ੍ਵ ਗਮਿष੍ਯਥਃ ॥ 2 ॥
. ।
ਤਮੁਵਾਚ ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਰਾਕ੍षਸਂ ਜ੍ਵਲਿਤਾਨਨਮ੍ ।
ਪृਚ੍ਛਨ੍ਤਂ ਸੁਮਹਾਤੇਜਾ ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੁਕੁਲਮਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 3 ॥
ਕ੍षਤ੍ਰਿਯੌ ਵृਤ੍ਤਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਵਿਦ੍ਧਿ ਨੌ ਵਨਗੋਚਰੌ ।
ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਵੇਦਿਤੁਮਿਚ੍ਛਾਵਃ ਕਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚਰਸਿ ਦਣ੍ਡਕਾਨ੍ ॥ 4 ॥
ਤਮੁਵਾਚ ਵਿਰਾਧਸ੍ਤੁ ਰਾਮਂ ਸਤ੍ਯਪਰਾਕ੍ਰਮਮ੍ ।
ਹਨ੍ਤ ਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਰਾਜਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮਮ ਰਾਘਵ ॥ 5 ॥
ਪੁਤ੍ਰਃ ਕਿਲ ਜਯਸ੍ਯਾਹਂ ਮਾਤਾ ਮਮ ਸ਼ਤਹ੍ਰਦਾ ।
ਵਿਰਾਧ ਇਤਿ ਮਾਮਾਹੁਃ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਰਾਕ੍षਸਾਃ ॥ 6 ॥
ਤਪਸਾ ਚਾਭਿਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਹਿ ਪ੍ਰਸਾਦਜਾ ।
ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਵਧ੍ਯਤਾ ਲੋਕੇऽਚ੍ਛੇਦ੍ਯਾਭੇਦ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ ਚ ॥ 7 ॥
ਉਤ੍ਸृਜ੍ਯ ਪ੍ਰਮਦਾਮੇਨਾਮਨਪੇਕ੍षੌ ਯਥਾਗਤਮ੍ ।
ਤ੍ਵਰਮਾਣੌ ਪਲਾਯੇਥਾਂ ਨ ਵਾਂ ਜੀਵਿਤਮਾਦਦੇ ॥ 8 ॥
ਤਂ ਰਾਮਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਵਾਚੇਦਂ ਕੋਪਸਂਰਕ੍ਤਲੋਚਨਃ ।
ਰਾਕ੍षਸਂ ਵਿਕृਤਾਕਾਰਂ ਵਿਰਾਧਂ ਪਾਪਚੇਤਸਮ੍ ॥ 9 ॥
ਕ੍षੁਦ੍ਰ ਧਿਕ੍ਤ੍ਵਾਂ ਤੁ ਹੀਨਾਰ੍ਥਂ ਮृਤ੍ਯੁਮਨ੍ਵੇषਸੇ ਧ੍ਰੁਵਮ੍ ।
ਰਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਸਨ੍ਤਿष੍ਠ ਨ ਮੇ ਜੀਵਨ੍ ਗਮਿष੍ਯਾਸਿ ॥ 10 ॥
ਤਤਃ ਸਜ੍ਯਂ ਧਨੁਃ ਕृਤ੍ਵਾ ਰਾਮਸ੍ਸੁਨਿਸ਼ਿਤਾਞ੍ਛਰਾਨ੍ ।
ਸੁਸ਼ੀਘ੍ਰਮਭਿਸਨ੍ਧਾਯ ਰਾਕ੍षਸਂ ਨਿਜਘਾਨ ਹ ॥ 11 ॥
ਧਨੁषਾ ਜ੍ਯਾਗੁਣਵਤਾ ਸਪ੍ਤ ਬਾਣਾਨ੍ਮੁਮੋਚ ਹ ।
ਰੁਕ੍ਮਪੁਙ੍ਖਾਨ੍ਮਹਾਵੇਗਾਨ੍ਸੁਪਰ੍ਣਾਨਿਲਤੁਲ੍ਯਗਾਨ੍ ॥ 12 ॥
ਤੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਵਿਰਾਧਸ੍ਯ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾਬਰ੍ਹਿਣਵਾਸਸਃ ।
ਨਿਪੇਤੁਸ਼੍ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਗ੍ਧਾ ਧਰਣ੍ਯਾਂ ਪਾਵਕੋਪਮਾਃ ॥ 13 ॥
ਸ ਵਿਦ੍ਧੋ ਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵੈਦੇਹੀਂ ਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਅਭ੍ਯਦ੍ਰਵਤ੍ਸੁਸਙ੍ਕृਦ੍ਧਸ੍ਤਦਾ ਰਾਮਂ ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 14 ॥
ਸ ਵਿਨਦ੍ਯ ਮਹਾਨਾਦਂ ਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ਕ੍ਰਧ੍ਵਜੋਪਮਮ੍ ।
ਪ੍ਰਗृਹ੍ਯਾਸ਼ੋਭਤ ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਤ੍ਤਾਨਨ ਇਵਾਨ੍ਤਕਃ ॥ 15 ॥
ਅਥ ਤੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਦੀਪ੍ਤਂ ਸ਼ਰਵਰ੍षਂ ਵਵਰ੍षਤੁਃ ।
ਵਿਰਾਧੇ ਰਾਕ੍षਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲਾਨ੍ਤਕਯਮੋਪਮੇ ॥ 16 ॥
ਸ ਪ੍ਰਹਸ੍ਯ ਮਹਾਰੌਦ੍ਰਃ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾਜृਮ੍ਭਤ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਜृਮ੍ਭਮਾਣਸ੍ਯ ਤੇ ਬਾਣਾਃ ਕਾਯਾਨ੍ਨਿष੍ਪੇਤੁਰਾਸ਼ੁਗਾਃ ॥ 17 ॥
ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ਤੁ ਵਰਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਸਮ੍ਰੋਧ੍ਯ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਵਿਰਾਧਃ ਸ਼ੂਲਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਰਾਘਵਾਵਭ੍ਯਧਾਵਤ ॥ 18 ॥
ਤਚ੍ਛੂਲਂ ਵਜ੍ਰਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਗਗਨੇ ਜ੍ਵਲਨੋਪਮਮ੍ ।
ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚਿਚ੍ਛੇਦ ਰਾਮਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਭृਤਾਂਵਰਃ ॥ 19 ॥
ਤਦ੍ਰਾਮਵਿਸ਼ਿਖਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ੂਲਂ ਤਸ੍ਯਕਰਾਦ੍ਭੁਵਿ ।
ਪਪਾਤਾਸ਼ਨਿਨਾ ਛਿਨ੍ਨਂ ਮੇਰੋਰਿਵ ਸ਼ਿਲਾਤਲਮ੍ ॥ 20 ॥
ਤੌ ਖਡ੍ਗੌ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੁਦ੍ਯਮ੍ਯ ਕृष੍ਣਸਰ੍ਪੋਪਮੌਸ਼ੁਭੌ ।
ਤੂਰ੍ਣਮਾਪੇਤਤੁਸ੍ਤਸ੍ਯ ਤਦਾ ਪ੍ਰਹਰਤਾਂ ਬਲਾਤ੍ ॥ 21 ॥
ਸ ਵਧ੍ਯਮਾਨਃ ਸੁਭृਸ਼ਂ ਭੁਜਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਰਭ੍ਯਤੌ ।
ਅਪ੍ਰਕਮ੍ਪ੍ਯੌ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰੌ ਰੌਦ੍ਰਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਤੁਮੈਚ੍ਛਤ ॥ 22 ॥
ਤਸ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰਾਯਮਾਜ੍ਞਾਯ ਰਾਮੋ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ।
ਵਹਤ੍ਵਯਮਲਂ ਤਾਵਤ੍ਪਥਾऽਨੇਨ ਤੁ ਰਾਕ੍षਸਃ ॥ 23 ॥
ਯਥਾ ਚੇਚ੍ਛਤਿ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਤਥਾ ਵਹਤੁ ਰਾਕ੍षਸਃ ।
ਅਯਮੇਵ ਹਿ ਨਃ ਪਨ੍ਥਾ ਯੇਨ ਯਾਤਿ ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ॥ 24 ॥
ਸ ਤੁ ਸ੍ਵਬਲਵੀਰ੍ਯੇਣ ਸਮੁਤ੍ਕ੍षਿਪ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਚਰਃ ।
ਬਾਲਾਵਿਵ ਸ੍ਕਨ੍ਧਗਤੌ ਚਕਾਰਾਤਿਬਲੋਦ੍ਧਤਃ ॥ 25 ॥
ਤਾਵਾਰੋਪ੍ਯ ਤਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧਂ ਰਾਘਵੌ ਰਜਨੀਚਰਃ ।
ਵਿਰਾਧੋ ਵਿਨਦਨ੍ਘੋਰਂ ਜਗਾਮਾਭਿਮੁਖੋ ਵਨਮ੍ ॥ 26 ॥
ਵਨਂ ਮਹਾਮੇਘਨਿਭਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟੋ ਦ੍ਰੁਮੈਰ੍ਮਹਦ੍ਭਿਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰੁਪੇਤਮ੍ ।
ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਪਕ੍षਿਕੁਲੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਂ ਸ਼ਿਵਾਯੁਤਂ ਵ੍ਯਾਲਮृਗੈਰ੍ਵਿਕੀਰ੍ਣਮ੍ ॥ 27 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਤृਤੀਯਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha tṛtīyassargaḥ |
ityuktvā lakṣmaṇaśśrīmānvirādhe prahasanniva |
kobhavānvanamabhyetya cariṣyasi yathāsukham || 1 ||
athovāca punarvākyaṃ virādhaḥ pūrayanvanam |
pṛcchato mama hi brūtaṃ kau yuvāṃ kva gamiṣyathaḥ || 2 ||
. |
tamuvāca tato rāmo rākṣasaṃ jvalitānanam |
pṛcchantaṃ sumahātejā ikṣvākukulamātmanaḥ || 3 ||
kṣatriyau vṛttasampannau viddhi nau vanagocarau |
tvāṃ tu veditumicchāvaḥ kastvaṃ carasi daṇḍakān || 4 ||
tamuvāca virādhastu rāmaṃ satyaparākramam |
hanta vakṣyāmi te rājannibodha mama rāghava || 5 ||
putraḥ kila jayasyāhaṃ mātā mama śatahradā |
virādha iti māmāhuḥ pṛthivyāṃ sarvarākṣasāḥ || 6 ||
tapasā cābhisamprāptā brahmaṇo hi prasādajā |
śastreṇāvadhyatā loke'cchedyābhedyatvameva ca || 7 ||
utsṛjya pramadāmenāmanapekṣau yathāgatam |
tvaramāṇau palāyethāṃ na vāṃ jīvitamādade || 8 ||
taṃ rāmaḥ pratyuvācedaṃ kopasaṃraktalocanaḥ |
rākṣasaṃ vikṛtākāraṃ virādhaṃ pāpacetasam || 9 ||
kṣudra dhiktvāṃ tu hīnārthaṃ mṛtyumanveṣase dhruvam |
raṇe prāpsyase santiṣṭha na me jīvan gamiṣyāsi || 10 ||
tataḥ sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā rāmassuniśitāñcharān |
suśīghramabhisandhāya rākṣasaṃ nijaghāna ha || 11 ||
dhanuṣā jyāguṇavatā sapta bāṇānmumoca ha |
rukmapuṅkhānmahāvegānsuparṇānilatulyagān || 12 ||
te śarīraṃ virādhasya bhittvābarhiṇavāsasaḥ |
nipetuśśoṇitādigdhā dharaṇyāṃ pāvakopamāḥ || 13 ||
sa viddho nyasya vaidehīṃ śūlamudyamya rākṣasaḥ |
abhyadravatsusaṅkṛddhastadā rāmaṃ salakṣmaṇam || 14 ||
sa vinadya mahānādaṃ śūlaṃ śakradhvajopamam |
pragṛhyāśobhata tadā vyāttānana ivāntakaḥ || 15 ||
atha tau bhrātarau dīptaṃ śaravarṣaṃ vavarṣatuḥ |
virādhe rākṣase tasmin kālāntakayamopame || 16 ||
sa prahasya mahāraudraḥ sthitvājṛmbhata rākṣasaḥ |
jṛmbhamāṇasya te bāṇāḥ kāyānniṣpeturāśugāḥ || 17 ||
sparśāttu varadānena prāṇānsamrodhya rākṣasaḥ |
virādhaḥ śūlamudyamya rāghavāvabhyadhāvata || 18 ||
tacchūlaṃ vajrasaṅkāśaṃ gagane jvalanopamam |
dvābhyāṃ śarābhyāṃ ciccheda rāmaḥ śastrabhṛtāṃvaraḥ || 19 ||
tadrāmaviśikhacchinnaṃ śūlaṃ tasyakarādbhuvi |
papātāśaninā chinnaṃ meroriva śilātalam || 20 ||
tau khaḍgau kṣipramudyamya kṛṣṇasarpopamauśubhau |
tūrṇamāpetatustasya tadā praharatāṃ balāt || 21 ||
sa vadhyamānaḥ subhṛśaṃ bhujābhyāṃ parirabhyatau |
aprakampyau naravyāghrau raudraḥ prasthātumaicchata || 22 ||
tasyābhiprāyamājñāya rāmo lakṣmaṇamabravīt |
vahatvayamalaṃ tāvatpathā'nena tu rākṣasaḥ || 23 ||
yathā cecchati saumitre tathā vahatu rākṣasaḥ |
ayameva hi naḥ panthā yena yāti niśācaraḥ || 24 ||
sa tu svabalavīryeṇa samutkṣipya niśācaraḥ |
bālāviva skandhagatau cakārātibaloddhataḥ || 25 ||
tāvāropya tataḥ skandhaṃ rāghavau rajanīcaraḥ |
virādho vinadanghoraṃ jagāmābhimukho vanam || 26 ||
vanaṃ mahāmeghanibhaṃ praviṣṭo drumairmahadbhirvividhairupetam |
nānāvidhaiḥ pakṣikulairvicitraṃ śivāyutaṃ vyālamṛgairvikīrṇam || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe tṛtīyassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever