ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அரண்யகாண்டம் ।
அத ஏகத்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
த்வரமாணஸ்ததோ கத்வா ஜநஸ்தாநாதகம்பநஃ ।
ப்ரவிஶ்ய லங்காம் வேகேந ராவணம் வாக்யமப்ரவீத் ॥ 1 ॥
ஜநஸ்தாநஸ்திதா ராஜந்ராக்ஷஸா பஹவோ ஹதாஃ ।
கரஶ்ச நிஹதஸ்ஸங்க்யே கதஞ்சிதஹமாகதஃ ॥ 2 ॥
ஏவமுக்தோ தஶக்ரீவஃ க்ருத்த ஸ்ஸம்ரக்தலோசநஃ ।
அகம்பநமுவாசேதம் நிர்தஹந்நிவ சக்ஷுஷா ॥ 3 ॥
கேந ரம்யம் ஜநஸ்தாநம் ஹதம் மம பராஸுநா ।
கோ ஹி ஸர்வேஷு லோகேஷு கதிம் சாதிகமிஷ்யதி ॥ 4 ॥
ந ஹி மே விப்ரியம் க்ரு'த்வா ஶக்யம் மகவதா ஸுகம் ।
ப்ராப்தும் வைஶ்ரவணேநாபி ந யமேந ந விஷ்ணுநா ॥ 5 ॥
காலஸ்ய சாப்யஹம் காலோ தஹேயமபி பாவகம் ।
ம்ரு'த்யும் மரணதர்மேண ஸம்யோஜயிதுமுத்ஸஹே ॥ 6 ॥
தஹேயமபி ஸங்க்ரு'த்தஸ்தேஜஸாऽதித்யபாவகௌ ।
வாதஸ்ய தரஸா வேகம் நிஹந்துமஹமுத்ஸஹே ॥ 7 ॥
ததா க்ருத்தம் தஶக்ரீவம் க்ரு'தாஞ்ஜலிரகம்பநஃ ।
பயாத்ஸந்திக்தயா வாசா ராவணம் யாசதேऽபயம் ॥ 8 ॥
தஶக்ரீவோऽபயம் தஸ்மை ப்ரததௌ ரக்ஷஸாம் வரஃ ।
ஸ விஸ்ரப்தோऽப்ரவீத்வாக்யமஸந்திக்தமகம்பநஃ ॥ 9 ॥
புத்ரோ தஶரதஸ்யாஸ்தி ஸிம்ஹஸம்ஹநநோ யுவா ।
ராமோ நாம வ்ரு'ஷஸ்கந்தோ வ்ரு'த்தாயதமஹாபுஜஃ ॥ 10 ॥
வீரஃ ப்ரு'துயஶாஶ்ஶ்ரீமாநதுல்யபலவிக்ரமஃ ।
ஹதம் தேந ஜநஸ்தாநம் கரஶ்ச ஸஹ தூஷணஃ ॥ 11 ॥
அகம்பநவச ஶ்ருத்வா ராவணோ ராக்ஷஸாதிபஃ ।
நாகேந்த்ர இவ நிஶ்வஸ்ய வசநம் சேதமப்ரவீத் ॥ 12 ॥
ஸ ஸுரேந்த்ரேண ஸம்யுக்தோ ராமஸ்ஸர்வாமரைஸ்ஸஹ ।
உபயாதோ ஜநஸ்தாநம் ப்ரூஹி கச்சிதகம்பந ॥ 13 ॥
ராவணஸ்ய புநர்வாக்யம் நிஶம்ய ததகம்பநஃ ।
ஆசசக்ஷே பலம் தஸ்ய விக்ரமம் ச மஹாத்மநஃ ॥ 14 ॥
ராமோ நாம மஹாதேஜா ஶ்ரேஷ்டஸ்ஸர்வதநுஷ்மதாம் ।
திவ்யாஸ்த்ரகுணஸம்பந்நஃ புரந்தரஸமோ யுதி ॥ 15 ॥
தஸ்யாநுரூபோ பலவாந்ரக்தாக்ஷோ தந்துபிஸ்வநஃ ।
கநீயாந்லக்ஷ்மணோ நாம ப்ராதா ஶஶிநிபாநநஃ ॥ 16 ॥
ஸ தேந ஸஹ ஸம்யுக்தஃ பாவகேநாநிலோ யதா ।
ஶ்ரீமாந்ராஜவரஸ்தேந ஜநஸ்தாநம் நிபாதிதம் ॥ 17 ॥
நைவ தேவா மஹாத்மாநோ நாத்ர கார்யா விசாரணா ।
ஶரா ராமேண தூத்ஸ்ரு'ஷ்டா ருக்மபுங்காஃ பதத்ரிணஃ ॥ 18 ॥
ஸர்பாஃ பஞ்சாநநா பூத்வா பக்ஷயந்தி ஸ்ம ராக்ஷஸாந் ।
யேந யேந ச கச்சந்தி ராக்ஷஸா பயகர்ஶிதாஃ ॥ 19 ॥
தேந தேந ஸ்ம பஶ்யந்தி ராமமேவாக்ரதஃ ஸ்திதம் ।
இத்தம் விநாஶிதம் தேந ஜநஸ்தாநம் தவாநக ॥ 20 ॥
அகம்பநவசஶ்ருத்வா ராவணோ வாக்யமப்ரவீத் ।
ஜநஸ்தாநம் கமிஷ்யாமி ஹந்தும் ராமம் ஸலக்ஷ்மணம் ॥ 21 ॥
அதைவமுக்தே வசநே ப்ரோவாசேதமகம்பநஃ ।
ஶ்ரு'ணு ராஜந்யதாவ்ரு'த்தம் ராமஸ்ய பலபௌருஷம் ॥ 22 ॥
அஸாத்யஃ குபிதோ ராமோ விக்ரமேண மஹாயஶாஃ ।
ஆபகாயாஸ்ஸுபூர்ணாயா வேகம் பரிஹரேச்சரைஃ ॥ 23 ॥
ஸதாரக்ரஹநக்ஷத்ரம் நபஶ்சாப்யவஸாதயேத் ।
அஸௌ ராமஸ்து ஸீதந்தீம் ஶ்ரீமாநப்யுத்தரேந்மஹீம் ॥ 24 ॥
பித்த்வா வேலாம் ஸமுத்ரஸ்ய லோகாநாப்லாவயேத்விபுஃ ।
வேகம் வாபி ஸமுத்ரஸ்ய வாயும் வா விதமேச்சரைஃ ॥ 25 ॥
ஸம்ஹ்ரு'த்ய வா புநர்லோகாந்விக்ரமேண மஹாயஶாஃ ।
ஶக்தஸ்ஸபுருஷவ்யாக்ரஃ ஸ்ரஷ்டும் புநரபி ப்ரஜாஃ ॥ 26 ॥
ந ஹி ராமோ தஶக்ரீவ ஶக்யோ ஜேதும் த்வயா யுதி ।
ரக்ஷஸாம் வாபி லோகேந ஸ்வர்கஃ பாபஜநைரிவ ॥ 27 ॥
ந தம் வத்யமஹம் மந்யே ஸர்வைர்தேவாஸுரைரபி ।
அயம் தஸ்ய வதோபாயஸ்தந்மமைகமநாஶ்ஶ்ரு'ணு ॥ 28 ॥
பார்யா தஸ்யோத்தமா லோகே ஸீதா நாம ஸுமத்யமா ।
ஶ்யாமா ஸமவிபக்தாங்கீ ஸ்த்ரீரத்நம் ரத்நபூஷிதா ॥ 29 ॥
நைவ தேவீ ந கந்தர்வீ நாப்ஸரா நாபி தாநவீ ।
துல்யா ஸீமந்திநீ தஸ்யா மாநுஷீஷு குதோ பவேத் ॥ 30 ॥
தஸ்யாபஹர பார்யாந்த்வம் ப்ரமத்ய து மஹாவநே ।
ஸீதயா ரஹிதஃ காமீ ராமோ ஹாஸ்யதி ஜீவிதம் ॥ 31 ॥
அரோசயத தத்வாக்யம் ராவணோ ராக்ஷஸாதிபஃ ।
சிந்தயித்வா மஹாபாஹுரகம்பநமுவாச ஹ ॥ 32 ॥
பாடம் கால்யம் கமிஷ்யாமி ஹ்யேகஸ்ஸாரதிநா ஸஹ ।
ஆநயிஷ்யாமி வைதேஹீமிமாம் ஹ்ரு'ஷ்டோ மஹாபுரீம் ॥ 33 ॥
அதைவமுக்த்வா ப்ரயயௌ கரயுக்தேந ராவணஃ ।
ரதேநாதித்யவர்ணேந திஶஸ்ஸர்வாஃ ப்ரகாஶயந் ॥ 34 ॥
ஸ ரதோ ராக்ஷஸேந்த்ரஸ்ய நக்ஷத்ரபதகோ மஹாந் ।
ஸஞ்சார்யமாணஶ்ஶுஶுபே ஜலதே சந்த்ரமா இவ ॥ 35 ॥
ஸ மாரீசாஶ்ரமம் ப்ராப்ய தாடகேயமுபாகமத் ।
மாரீசேநார்சிதோ ராஜா பக்ஷ்யபோஜ்யைரமாநுஷைஃ ॥ 36 ॥
தம் ஸ்வயம் பூஜயித்வா து ஆஸநேநோதகேந ச ।
அர்தோபஹிதயா வாசா மாரீசோ வாக்யமப்ரவீத் ॥ 37 ॥
கச்சித்ஸுகுஶலம் ராஜந்லோகாநாம் ராக்ஷஸேஶ்வர ।
ஆஶங்கே நாத ஜாநே த்வம் யதஸ்தூர்ணமிஹாகதஃ ॥ 38 ॥
ஏவமுக்தோ மஹாதேஜா மாரீசேந ஸ ராவணஃ ।
ததஃ பஶ்சாதிதம் வாக்யமப்ரவீத்வாக்யகோவிதஃ ॥ 39 ॥
ஆரக்ஷோ மே ஹதஸ்தாத ராமேணாக்லிஷ்டகர்மணா ।
ஜநஸ்தாநமவத்ய தத்ஸர்வம் யுதி நிபாதிதம் ॥ 40 ॥
தஸ்ய மே குரு ஸாசிவ்யம் தஸ்ய பார்யாபஹாரணே ।
ராக்ஷஸேந்த்ரவசஶ்ஶ்ருத்வா மாரீசோ வாக்யமப்ரவீத் ॥ 41 ॥
ஆக்யாதா கேந ஸீதா ஸா மித்ரரூபேண ஶத்ருணா ।
த்வயா ராக்ஷஸஶார்தூல கோ ந நந்ததி நந்திதஃ ॥ 42 ॥
ஸீதாமிஹாநயஸ்வேதி கோ ப்ரவீதி ப்ரவீஹி மே ।
ரக்ஷோலோகஸ்ய ஸர்வஸ்ய கஶ்ஶ்ரு'ங்கம் சேத்துமிச்சதி ॥ 43 ॥
ப்ரோத்ஸாஹயதி கஶ்ச த்வாம் ஸ ச ஶத்ருரஸம்ஶயஃ ।
அஶீவிஷமுகாத்தம்ஷ்ட்ராமுத்தர்தும் சேச்சதி த்வயா ॥ 44 ॥
கர்மணா கேந கேநாஸி காபதம் ப்ரதிபாதிதஃ ।
ஸுகஸுப்தஸ்ய தே ராஜந் ப்ரஹ்ரு'தம் கேந மூர்தநி ॥ 45 ॥
விஶுத்தவம்ஶாபிஜநாக்ரஹஸ்த ஸ்தேஜோமதஸ்ஸம்ஸ்திததோர்விஷாணஃ ।
உதீக்ஷிதும் ராவண நேஹ யுக்தஃ ஸ ஸம்யுகே ராகவகந்தஹஸ்தீ ॥ 46 ॥
அஸௌ ரணாந்தஃ ஸ்திதிஸந்திவாலோ விதக்தரக்ஷோம்ரு'கஹா ந்ரு'ஸிம்ஹஃ ।
ஸுப்தஸ்த்வயா போதயிதும் ந யுக்தஃ ஶராங்கபூர்ணோ நிஶிதாஸிதம்ஷ்ட்ரஃ ॥ 47 ॥
சாபாபஹாரே புஜவேகபங்கே ஶரோர்மிமாலே ஸுமஹாஹவௌகே ।
ந ராமபாதாலமுகேऽதிகோரே ப்ரஸ்கந்திதும் ராக்ஷஸராஜ யுக்தம் ॥ 48 ॥
ப்ரஸீத லங்கேஶ்வர ராக்ஷஸேந்த்ர லங்காம் ப்ரஸந்நோ பவ ஸாது கச்ச ।
த்வம் ஸ்வேஷு தாரேஷு ரமஸ்வ நித்யம் ராமஸ்ஸபார்யோ ரமதாம் வநேஷு ॥ 49 ॥
ஏவமுக்தோ தஶக்ரீவோ மாரீசேந ஸ ராவணஃ ।
ந்யவர்தத புரீம் லங்காம் விவேஶ ச க்ரு'ஹோத்தமம் ॥ 50 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அரண்யகாண்டே ஏகத்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tvaramāṇastato gatvā janasthānādakampanaḥ |
praviśya laṅkāṃ vegena rāvaṇaṃ vākyamabravīt || 1 ||
janasthānasthitā rājanrākṣasā bahavo hatāḥ |
kharaśca nihatassaṅkhye kathañcidahamāgataḥ || 2 ||
evamukto daśagrīvaḥ kruddha ssaṃraktalocanaḥ |
akampanamuvācedaṃ nirdahanniva cakṣuṣā || 3 ||
kena ramyaṃ janasthānaṃ hataṃ mama parāsunā |
ko hi sarveṣu lokeṣu gatiṃ cādhigamiṣyati || 4 ||
na hi me vipriyaṃ kṛtvā śakyaṃ maghavatā sukham |
prāptuṃ vaiśravaṇenāpi na yamena na viṣṇunā || 5 ||
kālasya cāpyahaṃ kālo daheyamapi pāvakam |
mṛtyuṃ maraṇadharmeṇa saṃyojayitumutsahe || 6 ||
daheyamapi saṅkṛddhastejasā'dityapāvakau |
vātasya tarasā vegaṃ nihantumahamutsahe || 7 ||
tathā kruddhaṃ daśagrīvaṃ kṛtāñjalirakampanaḥ |
bhayātsandigdhayā vācā rāvaṇaṃ yācate'bhayam || 8 ||
daśagrīvo'bhayaṃ tasmai pradadau rakṣasāṃ varaḥ |
sa visrabdho'bravīdvākyamasandigdhamakampanaḥ || 9 ||
putro daśarathasyāsti siṃhasaṃhanano yuvā |
rāmo nāma vṛṣaskandho vṛttāyatamahābhujaḥ || 10 ||
vīraḥ pṛthuyaśāśśrīmānatulyabalavikramaḥ |
hataṃ tena janasthānaṃ kharaśca saha dūṣaṇaḥ || 11 ||
akampanavaca śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
nāgendra iva niśvasya vacanaṃ cedamabravīt || 12 ||
sa surendreṇa saṃyukto rāmassarvāmaraissaha |
upayāto janasthānaṃ brūhi kaccidakampana || 13 ||
rāvaṇasya punarvākyaṃ niśamya tadakampanaḥ |
ācacakṣe balaṃ tasya vikramaṃ ca mahātmanaḥ || 14 ||
rāmo nāma mahātejā śreṣṭhassarvadhanuṣmatām |
divyāstraguṇasampannaḥ purandarasamo yudhi || 15 ||
tasyānurūpo balavānraktākṣo dandubhisvanaḥ |
kanīyānlakṣmaṇo nāma bhrātā śaśinibhānanaḥ || 16 ||
sa tena saha saṃyuktaḥ pāvakenānilo yathā |
śrīmānrājavarastena janasthānaṃ nipātitam || 17 ||
naiva devā mahātmāno nātra kāryā vicāraṇā |
śarā rāmeṇa tūtsṛṣṭā rukmapuṅkhāḥ patatriṇaḥ || 18 ||
sarpāḥ pañcānanā bhūtvā bhakṣayanti sma rākṣasān |
yena yena ca gacchanti rākṣasā bhayakarśitāḥ || 19 ||
tena tena sma paśyanti rāmamevāgrataḥ sthitam |
itthaṃ vināśitaṃ tena janasthānaṃ tavānagha || 20 ||
akampanavacaśrutvā rāvaṇo vākyamabravīt |
janasthānaṃ gamiṣyāmi hantuṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 21 ||
athaivamukte vacane provācedamakampanaḥ |
śṛṇu rājanyathāvṛttaṃ rāmasya balapauruṣam || 22 ||
asādhyaḥ kupito rāmo vikrameṇa mahāyaśāḥ |
āpagāyāssupūrṇāyā vegaṃ parihareccharaiḥ || 23 ||
satāragrahanakṣatraṃ nabhaścāpyavasādayet |
asau rāmastu sīdantīṃ śrīmānabhyuddharenmahīm || 24 ||
bhittvā velāṃ samudrasya lokānāplāvayedvibhuḥ |
vegaṃ vāpi samudrasya vāyuṃ vā vidhameccharaiḥ || 25 ||
saṃhṛtya vā punarlokānvikrameṇa mahāyaśāḥ |
śaktassapuruṣavyāghraḥ sraṣṭuṃ punarapi prajāḥ || 26 ||
na hi rāmo daśagrīva śakyo jetuṃ tvayā yudhi |
rakṣasāṃ vāpi lokena svargaḥ pāpajanairiva || 27 ||
na taṃ vadhyamahaṃ manye sarvairdevāsurairapi |
ayaṃ tasya vadhopāyastanmamaikamanāśśṛṇu || 28 ||
bhāryā tasyottamā loke sītā nāma sumadhyamā |
śyāmā samavibhaktāṅgī strīratnaṃ ratnabhūṣitā || 29 ||
naiva devī na gandharvī nāpsarā nāpi dānavī |
tulyā sīmantinī tasyā mānuṣīṣu kuto bhavet || 30 ||
tasyāpahara bhāryāntvaṃ pramathya tu mahāvane |
sītayā rahitaḥ kāmī rāmo hāsyati jīvitam || 31 ||
arocayata tadvākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
cintayitvā mahābāhurakampanamuvāca ha || 32 ||
bāḍhaṃ kālyaṃ gamiṣyāmi hyekassārathinā saha |
ānayiṣyāmi vaidehīmimāṃ hṛṣṭo mahāpurīm || 33 ||
athaivamuktvā prayayau kharayuktena rāvaṇaḥ |
rathenādityavarṇena diśassarvāḥ prakāśayan || 34 ||
sa ratho rākṣasendrasya nakṣatrapathago mahān |
sañcāryamāṇaśśuśubhe jalade candramā iva || 35 ||
sa mārīcāśramaṃ prāpya tāṭakeyamupāgamat |
mārīcenārcito rājā bhakṣyabhojyairamānuṣaiḥ || 36 ||
taṃ svayaṃ pūjayitvā tu āsanenodakena ca |
arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt || 37 ||
kaccitsukuśalaṃ rājanlokānāṃ rākṣaseśvara |
āśaṅke nātha jāne tvaṃ yatastūrṇamihāgataḥ || 38 ||
evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |
tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ || 39 ||
ārakṣo me hatastāta rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
janasthānamavadhya tatsarvaṃ yudhi nipātitam || 40 ||
tasya me kuru sācivyaṃ tasya bhāryāpahāraṇe |
rākṣasendravacaśśrutvā mārīco vākyamabravīt || 41 ||
ākhyātā kena sītā sā mitrarūpeṇa śatruṇā |
tvayā rākṣasaśārdūla ko na nandati nanditaḥ || 42 ||
sītāmihānayasveti ko bravīti bravīhi me |
rakṣolokasya sarvasya kaśśṛṅgaṃ chettumicchati || 43 ||
protsāhayati kaśca tvāṃ sa ca śatrurasaṃśayaḥ |
aśīviṣamukhāddaṃṣṭrāmuddhartuṃ cecchati tvayā || 44 ||
karmaṇā kena kenāsi kāpathaṃ pratipāditaḥ |
sukhasuptasya te rājan prahṛtaṃ kena mūrdhani || 45 ||
viśuddhavaṃśābhijanāgrahasta stejomadassaṃsthitadorviṣāṇaḥ |
udīkṣituṃ rāvaṇa neha yuktaḥ sa saṃyuge rāghavagandhahastī || 46 ||
asau raṇāntaḥ sthitisandhivālo vidagdharakṣomṛgahā nṛsiṃhaḥ |
suptastvayā bodhayituṃ na yuktaḥ śarāṅgapūrṇo niśitāsidaṃṣṭraḥ || 47 ||
cāpāpahāre bhujavegapaṅke śarormimāle sumahāhavaughe |
na rāmapātālamukhe'tighore praskandituṃ rākṣasarāja yuktam || 48 ||
prasīda laṅkeśvara rākṣasendra laṅkāṃ prasanno bhava sādhu gaccha |
tvaṃ sveṣu dāreṣu ramasva nityaṃ rāmassabhāryo ramatāṃ vaneṣu || 49 ||
evamukto daśagrīvo mārīcena sa rāvaṇaḥ |
nyavartata purīṃ laṅkāṃ viveśa ca gṛhottamam || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।
त्वरमाणस्ततो गत्वा जनस्थानादकम्पनः ।
प्रविश्य लङ्कां वेगेन रावणं वाक्यमब्रवीत् ॥ 1 ॥
जनस्थानस्थिता राजन्राक्षसा बहवो हताः ।
खरश्च निहतस्सङ्ख्ये कथञ्चिदहमागतः ॥ 2 ॥
एवमुक्तो दशग्रीवः क्रुद्ध स्संरक्तलोचनः ।
अकम्पनमुवाचेदं निर्दहन्निव चक्षुषा ॥ 3 ॥
केन रम्यं जनस्थानं हतं मम परासुना ।
को हि सर्वेषु लोकेषु गतिं चाधिगमिष्यति ॥ 4 ॥
न हि मे विप्रियं कृत्वा शक्यं मघवता सुखम् ।
प्राप्तुं वैश्रवणेनापि न यमेन न विष्णुना ॥ 5 ॥
कालस्य चाप्यहं कालो दहेयमपि पावकम् ।
मृत्युं मरणधर्मेण संयोजयितुमुत्सहे ॥ 6 ॥
दहेयमपि सङ्कृद्धस्तेजसाऽदित्यपावकौ ।
वातस्य तरसा वेगं निहन्तुमहमुत्सहे ॥ 7 ॥
तथा क्रुद्धं दशग्रीवं कृताञ्जलिरकम्पनः ।
भयात्सन्दिग्धया वाचा रावणं याचतेऽभयम् ॥ 8 ॥
दशग्रीवोऽभयं तस्मै प्रददौ रक्षसां वरः ।
स विस्रब्धोऽब्रवीद्वाक्यमसन्दिग्धमकम्पनः ॥ 9 ॥
पुत्रो दशरथस्यास्ति सिंहसंहननो युवा ।
रामो नाम वृषस्कन्धो वृत्तायतमहाभुजः ॥ 10 ॥
वीरः पृथुयशाश्श्रीमानतुल्यबलविक्रमः ।
हतं तेन जनस्थानं खरश्च सह दूषणः ॥ 11 ॥
अकम्पनवच श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः ।
नागेन्द्र इव निश्वस्य वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 12 ॥
स सुरेन्द्रेण संयुक्तो रामस्सर्वामरैस्सह ।
उपयातो जनस्थानं ब्रूहि कच्चिदकम्पन ॥ 13 ॥
रावणस्य पुनर्वाक्यं निशम्य तदकम्पनः ।
आचचक्षे बलं तस्य विक्रमं च महात्मनः ॥ 14 ॥
रामो नाम महातेजा श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम् ।
दिव्यास्त्रगुणसम्पन्नः पुरन्दरसमो युधि ॥ 15 ॥
तस्यानुरूपो बलवान्रक्ताक्षो दन्दुभिस्वनः ।
कनीयान्लक्ष्मणो नाम भ्राता शशिनिभाननः ॥ 16 ॥
स तेन सह संयुक्तः पावकेनानिलो यथा ।
श्रीमान्राजवरस्तेन जनस्थानं निपातितम् ॥ 17 ॥
नैव देवा महात्मानो नात्र कार्या विचारणा ।
शरा रामेण तूत्सृष्टा रुक्मपुङ्खाः पतत्रिणः ॥ 18 ॥
सर्पाः पञ्चानना भूत्वा भक्षयन्ति स्म राक्षसान् ।
येन येन च गच्छन्ति राक्षसा भयकर्शिताः ॥ 19 ॥
तेन तेन स्म पश्यन्ति राममेवाग्रतः स्थितम् ।
इत्थं विनाशितं तेन जनस्थानं तवानघ ॥ 20 ॥
अकम्पनवचश्रुत्वा रावणो वाक्यमब्रवीत् ।
जनस्थानं गमिष्यामि हन्तुं रामं सलक्ष्मणम् ॥ 21 ॥
अथैवमुक्ते वचने प्रोवाचेदमकम्पनः ।
शृणु राजन्यथावृत्तं रामस्य बलपौरुषम् ॥ 22 ॥
असाध्यः कुपितो रामो विक्रमेण महायशाः ।
आपगायास्सुपूर्णाया वेगं परिहरेच्छरैः ॥ 23 ॥
सतारग्रहनक्षत्रं नभश्चाप्यवसादयेत् ।
असौ रामस्तु सीदन्तीं श्रीमानभ्युद्धरेन्महीम् ॥ 24 ॥
भित्त्वा वेलां समुद्रस्य लोकानाप्लावयेद्विभुः ।
वेगं वापि समुद्रस्य वायुं वा विधमेच्छरैः ॥ 25 ॥
संहृत्य वा पुनर्लोकान्विक्रमेण महायशाः ।
शक्तस्सपुरुषव्याघ्रः स्रष्टुं पुनरपि प्रजाः ॥ 26 ॥
न हि रामो दशग्रीव शक्यो जेतुं त्वया युधि ।
रक्षसां वापि लोकेन स्वर्गः पापजनैरिव ॥ 27 ॥
न तं वध्यमहं मन्ये सर्वैर्देवासुरैरपि ।
अयं तस्य वधोपायस्तन्ममैकमनाश्शृणु ॥ 28 ॥
भार्या तस्योत्तमा लोके सीता नाम सुमध्यमा ।
श्यामा समविभक्ताङ्गी स्त्रीरत्नं रत्नभूषिता ॥ 29 ॥
नैव देवी न गन्धर्वी नाप्सरा नापि दानवी ।
तुल्या सीमन्तिनी तस्या मानुषीषु कुतो भवेत् ॥ 30 ॥
तस्यापहर भार्यान्त्वं प्रमथ्य तु महावने ।
सीतया रहितः कामी रामो हास्यति जीवितम् ॥ 31 ॥
अरोचयत तद्वाक्यं रावणो राक्षसाधिपः ।
चिन्तयित्वा महाबाहुरकम्पनमुवाच ह ॥ 32 ॥
बाढं काल्यं गमिष्यामि ह्येकस्सारथिना सह ।
आनयिष्यामि वैदेहीमिमां हृष्टो महापुरीम् ॥ 33 ॥
अथैवमुक्त्वा प्रययौ खरयुक्तेन रावणः ।
रथेनादित्यवर्णेन दिशस्सर्वाः प्रकाशयन् ॥ 34 ॥
स रथो राक्षसेन्द्रस्य नक्षत्रपथगो महान् ।
सञ्चार्यमाणश्शुशुभे जलदे चन्द्रमा इव ॥ 35 ॥
स मारीचाश्रमं प्राप्य ताटकेयमुपागमत् ।
मारीचेनार्चितो राजा भक्ष्यभोज्यैरमानुषैः ॥ 36 ॥
तं स्वयं पूजयित्वा तु आसनेनोदकेन च ।
अर्थोपहितया वाचा मारीचो वाक्यमब्रवीत् ॥ 37 ॥
कच्चित्सुकुशलं राजन्लोकानां राक्षसेश्वर ।
आशङ्के नाथ जाने त्वं यतस्तूर्णमिहागतः ॥ 38 ॥
एवमुक्तो महातेजा मारीचेन स रावणः ।
ततः पश्चादिदं वाक्यमब्रवीद्वाक्यकोविदः ॥ 39 ॥
आरक्षो मे हतस्तात रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
जनस्थानमवध्य तत्सर्वं युधि निपातितम् ॥ 40 ॥
तस्य मे कुरु साचिव्यं तस्य भार्यापहारणे ।
राक्षसेन्द्रवचश्श्रुत्वा मारीचो वाक्यमब्रवीत् ॥ 41 ॥
आख्याता केन सीता सा मित्ररूपेण शत्रुणा ।
त्वया राक्षसशार्दूल को न नन्दति नन्दितः ॥ 42 ॥
सीतामिहानयस्वेति को ब्रवीति ब्रवीहि मे ।
रक्षोलोकस्य सर्वस्य कश्शृङ्गं छेत्तुमिच्छति ॥ 43 ॥
प्रोत्साहयति कश्च त्वां स च शत्रुरसंशयः ।
अशीविषमुखाद्दंष्ट्रामुद्धर्तुं चेच्छति त्वया ॥ 44 ॥
कर्मणा केन केनासि कापथं प्रतिपादितः ।
सुखसुप्तस्य ते राजन् प्रहृतं केन मूर्धनि ॥ 45 ॥
विशुद्धवंशाभिजनाग्रहस्त स्तेजोमदस्संस्थितदोर्विषाणः ।
उदीक्षितुं रावण नेह युक्तः स संयुगे राघवगन्धहस्ती ॥ 46 ॥
असौ रणान्तः स्थितिसन्धिवालो विदग्धरक्षोमृगहा नृसिंहः ।
सुप्तस्त्वया बोधयितुं न युक्तः शराङ्गपूर्णो निशितासिदंष्ट्रः ॥ 47 ॥
चापापहारे भुजवेगपङ्के शरोर्मिमाले सुमहाहवौघे ।
न रामपातालमुखेऽतिघोरे प्रस्कन्दितुं राक्षसराज युक्तम् ॥ 48 ॥
प्रसीद लङ्केश्वर राक्षसेन्द्र लङ्कां प्रसन्नो भव साधु गच्छ ।
त्वं स्वेषु दारेषु रमस्व नित्यं रामस्सभार्यो रमतां वनेषु ॥ 49 ॥
एवमुक्तो दशग्रीवो मारीचेन स रावणः ।
न्यवर्तत पुरीं लङ्कां विवेश च गृहोत्तमम् ॥ 50 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
tvaramāṇastato gatvā janasthānādakampanaḥ |
praviśya laṅkāṃ vegena rāvaṇaṃ vākyamabravīt || 1 ||
janasthānasthitā rājanrākṣasā bahavo hatāḥ |
kharaśca nihatassaṅkhye kathañcidahamāgataḥ || 2 ||
evamukto daśagrīvaḥ kruddha ssaṃraktalocanaḥ |
akampanamuvācedaṃ nirdahanniva cakṣuṣā || 3 ||
kena ramyaṃ janasthānaṃ hataṃ mama parāsunā |
ko hi sarveṣu lokeṣu gatiṃ cādhigamiṣyati || 4 ||
na hi me vipriyaṃ kṛtvā śakyaṃ maghavatā sukham |
prāptuṃ vaiśravaṇenāpi na yamena na viṣṇunā || 5 ||
kālasya cāpyahaṃ kālo daheyamapi pāvakam |
mṛtyuṃ maraṇadharmeṇa saṃyojayitumutsahe || 6 ||
daheyamapi saṅkṛddhastejasā'dityapāvakau |
vātasya tarasā vegaṃ nihantumahamutsahe || 7 ||
tathā kruddhaṃ daśagrīvaṃ kṛtāñjalirakampanaḥ |
bhayātsandigdhayā vācā rāvaṇaṃ yācate'bhayam || 8 ||
daśagrīvo'bhayaṃ tasmai pradadau rakṣasāṃ varaḥ |
sa visrabdho'bravīdvākyamasandigdhamakampanaḥ || 9 ||
putro daśarathasyāsti siṃhasaṃhanano yuvā |
rāmo nāma vṛṣaskandho vṛttāyatamahābhujaḥ || 10 ||
vīraḥ pṛthuyaśāśśrīmānatulyabalavikramaḥ |
hataṃ tena janasthānaṃ kharaśca saha dūṣaṇaḥ || 11 ||
akampanavaca śrutvā rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
nāgendra iva niśvasya vacanaṃ cedamabravīt || 12 ||
sa surendreṇa saṃyukto rāmassarvāmaraissaha |
upayāto janasthānaṃ brūhi kaccidakampana || 13 ||
rāvaṇasya punarvākyaṃ niśamya tadakampanaḥ |
ācacakṣe balaṃ tasya vikramaṃ ca mahātmanaḥ || 14 ||
rāmo nāma mahātejā śreṣṭhassarvadhanuṣmatām |
divyāstraguṇasampannaḥ purandarasamo yudhi || 15 ||
tasyānurūpo balavānraktākṣo dandubhisvanaḥ |
kanīyānlakṣmaṇo nāma bhrātā śaśinibhānanaḥ || 16 ||
sa tena saha saṃyuktaḥ pāvakenānilo yathā |
śrīmānrājavarastena janasthānaṃ nipātitam || 17 ||
naiva devā mahātmāno nātra kāryā vicāraṇā |
śarā rāmeṇa tūtsṛṣṭā rukmapuṅkhāḥ patatriṇaḥ || 18 ||
sarpāḥ pañcānanā bhūtvā bhakṣayanti sma rākṣasān |
yena yena ca gacchanti rākṣasā bhayakarśitāḥ || 19 ||
tena tena sma paśyanti rāmamevāgrataḥ sthitam |
itthaṃ vināśitaṃ tena janasthānaṃ tavānagha || 20 ||
akampanavacaśrutvā rāvaṇo vākyamabravīt |
janasthānaṃ gamiṣyāmi hantuṃ rāmaṃ salakṣmaṇam || 21 ||
athaivamukte vacane provācedamakampanaḥ |
śṛṇu rājanyathāvṛttaṃ rāmasya balapauruṣam || 22 ||
asādhyaḥ kupito rāmo vikrameṇa mahāyaśāḥ |
āpagāyāssupūrṇāyā vegaṃ parihareccharaiḥ || 23 ||
satāragrahanakṣatraṃ nabhaścāpyavasādayet |
asau rāmastu sīdantīṃ śrīmānabhyuddharenmahīm || 24 ||
bhittvā velāṃ samudrasya lokānāplāvayedvibhuḥ |
vegaṃ vāpi samudrasya vāyuṃ vā vidhameccharaiḥ || 25 ||
saṃhṛtya vā punarlokānvikrameṇa mahāyaśāḥ |
śaktassapuruṣavyāghraḥ sraṣṭuṃ punarapi prajāḥ || 26 ||
na hi rāmo daśagrīva śakyo jetuṃ tvayā yudhi |
rakṣasāṃ vāpi lokena svargaḥ pāpajanairiva || 27 ||
na taṃ vadhyamahaṃ manye sarvairdevāsurairapi |
ayaṃ tasya vadhopāyastanmamaikamanāśśṛṇu || 28 ||
bhāryā tasyottamā loke sītā nāma sumadhyamā |
śyāmā samavibhaktāṅgī strīratnaṃ ratnabhūṣitā || 29 ||
naiva devī na gandharvī nāpsarā nāpi dānavī |
tulyā sīmantinī tasyā mānuṣīṣu kuto bhavet || 30 ||
tasyāpahara bhāryāntvaṃ pramathya tu mahāvane |
sītayā rahitaḥ kāmī rāmo hāsyati jīvitam || 31 ||
arocayata tadvākyaṃ rāvaṇo rākṣasādhipaḥ |
cintayitvā mahābāhurakampanamuvāca ha || 32 ||
bāḍhaṃ kālyaṃ gamiṣyāmi hyekassārathinā saha |
ānayiṣyāmi vaidehīmimāṃ hṛṣṭo mahāpurīm || 33 ||
athaivamuktvā prayayau kharayuktena rāvaṇaḥ |
rathenādityavarṇena diśassarvāḥ prakāśayan || 34 ||
sa ratho rākṣasendrasya nakṣatrapathago mahān |
sañcāryamāṇaśśuśubhe jalade candramā iva || 35 ||
sa mārīcāśramaṃ prāpya tāṭakeyamupāgamat |
mārīcenārcito rājā bhakṣyabhojyairamānuṣaiḥ || 36 ||
taṃ svayaṃ pūjayitvā tu āsanenodakena ca |
arthopahitayā vācā mārīco vākyamabravīt || 37 ||
kaccitsukuśalaṃ rājanlokānāṃ rākṣaseśvara |
āśaṅke nātha jāne tvaṃ yatastūrṇamihāgataḥ || 38 ||
evamukto mahātejā mārīcena sa rāvaṇaḥ |
tataḥ paścādidaṃ vākyamabravīdvākyakovidaḥ || 39 ||
ārakṣo me hatastāta rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
janasthānamavadhya tatsarvaṃ yudhi nipātitam || 40 ||
tasya me kuru sācivyaṃ tasya bhāryāpahāraṇe |
rākṣasendravacaśśrutvā mārīco vākyamabravīt || 41 ||
ākhyātā kena sītā sā mitrarūpeṇa śatruṇā |
tvayā rākṣasaśārdūla ko na nandati nanditaḥ || 42 ||
sītāmihānayasveti ko bravīti bravīhi me |
rakṣolokasya sarvasya kaśśṛṅgaṃ chettumicchati || 43 ||
protsāhayati kaśca tvāṃ sa ca śatrurasaṃśayaḥ |
aśīviṣamukhāddaṃṣṭrāmuddhartuṃ cecchati tvayā || 44 ||
karmaṇā kena kenāsi kāpathaṃ pratipāditaḥ |
sukhasuptasya te rājan prahṛtaṃ kena mūrdhani || 45 ||
viśuddhavaṃśābhijanāgrahasta stejomadassaṃsthitadorviṣāṇaḥ |
udīkṣituṃ rāvaṇa neha yuktaḥ sa saṃyuge rāghavagandhahastī || 46 ||
asau raṇāntaḥ sthitisandhivālo vidagdharakṣomṛgahā nṛsiṃhaḥ |
suptastvayā bodhayituṃ na yuktaḥ śarāṅgapūrṇo niśitāsidaṃṣṭraḥ || 47 ||
cāpāpahāre bhujavegapaṅke śarormimāle sumahāhavaughe |
na rāmapātālamukhe'tighore praskandituṃ rākṣasarāja yuktam || 48 ||
prasīda laṅkeśvara rākṣasendra laṅkāṃ prasanno bhava sādhu gaccha |
tvaṃ sveṣu dāreṣu ramasva nityaṃ rāmassabhāryo ramatāṃ vaneṣu || 49 ||
evamukto daśagrīvo mārīcena sa rāvaṇaḥ |
nyavartata purīṃ laṅkāṃ viveśa ca gṛhottamam || 50 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.