ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அரண்யகாண்டம் ।
அத அஷ்டஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ।
ராமஸ்ஸம்ப்ரேக்ஷ்ய தம் க்ரு'த்ரம் புவி ரௌத்ரேண பாதிதம் ।
ஸௌமித்ரிம் மித்ரஸம்பந்நமிதம் வசநமப்ரவீத் ॥ 1 ॥
மமாயம் நூநமர்தேஷு யதமாநோ விஹங்கமஃ ।
ராக்ஷஸேந ஹதஸ்ஸங்க்யே ப்ராணாம்ஸ்த்யக்ஷ்யதி துஸ்த்யஜாந் ॥ 2 ॥
அயமஸ்ய ஶரீரேऽஸ்மிந்ப்ராணோ லக்ஷ்மண வித்யதே ।
ததா ஹி ஸ்வரஹீநோऽயம் விக்லபஸ்ஸமுதீக்ஷ்யதே ॥ 3 ॥
ஜடாயோ யதி ஶக்நோஷி வாக்யம் வ்யாஹரிதும் புநஃ ।
ஸீதாமாக்யாஹி பத்ரம் தே வதமாக்யாஹி சாத்மநஃ ॥ 4 ॥
கிம் நிமித்தோऽஹரத்ஸீதாம் ராவணஸ்தஸ்ய கிம் மயா ।
அபராத்தம் து யம் த்ரு'ஷ்ட்வா ராவணேந ஹ்ரு'தா ப்ரியா ॥ 5 ॥
கதம் தச்சந்த்ரஸங்காஶம் முகமாஸீந்மநோஹரம் ।
ஸீதயா காநி சோக்தாநி தஸ்மிந்காலே த்விஜோத்தம ॥ 6 ॥
கதம் வீர்யஃ கதம் ரூபஃ கிம் கர்மா ஸ ச ராக்ஷஸஃ ।
க்வ சாஸ்ய பவநம் தாத ப்ரூஹி மே பரிப்ரு'ச்சதஃ ॥ 7 ॥
தமுத்வீக்ஷ்யாத தீநாத்மா விலபந்தமநந்தரம் ।
வாசாதிஸந்நயா ராமம் ஜடாயுரிதமப்ரவீத் ॥ 8 ॥
ஹ்ரு'தா ஸா ராக்ஷஸேந்த்ரேண ராவணேந விஹாயஸா ।
மாயாமாஸ்தாய விபுலாம் வாததுர்திநஸங்குலாம் ॥ 9 ॥
பரிஶ்ராந்தஸ்ய மே தாத பக்ஷௌ சித்வா ஸ ராக்ஷஸஃ ।
ஸீதாமாதாய வைதேஹீம் ப்ரயாதோ தக்ஷிணாம் திஶம் ॥ 10 ॥
உபருத்யந்தி மே ப்ராணா த்ரு'ஷ்டிர்ப்ரமதி ராகவ ।
பஶ்யாமி வ்ரு'க்ஷாந்ஸௌவர்ணாநுஶீரக்ரு'தமூர்தஜாந் ॥ 11 ॥
யேந யாதி முஹூர்தேந ஸீதாமாதாய ராவணஃ ।
விப்ரணஷ்டம் தநம் க்ஷிப்ரம் தத்ஸ்வாமீ ப்ரதிபத்யதே ॥ 12 ॥
விந்தோ நாம முஹூர்தோऽயம் ஸ ச காகுத்ஸ்த நாபுதத் ।
த்வத்ப்ரியாம் ஜாநகீம் ஹ்ரு'த்வா ராவணோ ராக்ஷஸேஶ்வரஃ ॥ 13 ॥
சஷவத்படிஶம் க்ரு'ஹ்ய க்ஷிப்ரமேவ விநஶ்யதி ।
ந ச த்வயா வ்யதா கார்யா ஜநகஸ்ய ஸுதாம் ப்ரதி ॥ 14 ॥
வைதேஹ்யா ரம்ஸ்யஸே க்ஷிப்ரம் ஹத்வா தம் ராக்ஷஸம் ரணே ।
அஸம்மூடஸ்ய க்ரு'த்ரஸ்ய ராமம் ப்ரத்யநுபாஷதஃ ॥ 15 ॥
ஆஸ்யாத்ஸுஸ்ராவ ருதிரம் ம்ரியமாணஸ்ய ஸாமிஷம் ।
புத்ரோ விஶ்ரவஸஸ்ஸாக்ஷாத்ப்ராதா வைஶ்ரவணஸ்ய ச ॥ 16 ॥
இத்யுக்த்வா துர்லபாந்ப்ராணாந்முமோச பதகேஶ்வரஃ ।
ப்ரூஹி ப்ரூஹீதி ராமஸ்ய ப்ருவாணஸ்ய க்ரு'தாஞ்ஜலேஃ ॥ 17 ॥
த்வக்த்வா ஶரீரம் க்ரு'த்ரஸ்ய ஜக்முஃ ப்ராணா விஹாயஸம் ।
ஸ நிக்ஷிப்ய ஶிரோ பூமௌ ப்ரஸார்ய சரணௌ ததா ॥ 18 ॥
விக்ஷிப்ய ச ஶரீரம் ஸ்வம் பபாத தரணீதலே ।
தம் க்ரு'த்ரம் ப்ரேக்ஷ்ய தாம்ராக்ஷம் கதாஸுமசலோபமம் ॥ 19 ॥
ராமஸ்ஸுபஹுபிர்துஃகைர்தீநஸ்ஸௌமித்ரிமப்ரவீத் ।
பஹூநி ரக்ஷஸாம் வாஸே வர்ஷாணி வஸதா ஸுகம் ॥ 20 ॥
அநேந தண்டகாரண்யே விஶீர்ணமிஹ பக்ஷிணா ।
அநேகவார்ஷிகோ யஸ்து சிரகாலஸமுத்திதஃ ॥ 21 ॥
ஸோऽயமத்ய ஹதஶ்ஶேதே காலோ ஹி துரதிக்ரமஃ ।
பஶ்ய லக்ஷ்மண க்ரு'த்ரோऽயமுபகாரீ ஹதஶ்ச மே ॥ 22 ॥
ஸீதாமப்யவபந்நோ வை ராவணேந பலீயஸா ।
க்ரு'த்ரராஜ்யம் பரித்யஜ்ய பித்ரு'பைதாமஹம் மஹத் ॥ 23 ॥
மம ஹேதோரயம் ப்ராணாந்முமோச பதகேஶ்வரஃ ।
ஸர்வத்ர கலு த்ரு'ஶ்யந்தே ஸாதவோ தர்மசாரிணஃ ॥ 24 ॥
ஶூராஶ்ஶரண்யாஸ்ஸௌமித்ரே திர்யக்யோநிகதேஷ்வபி ।
ஸீதாஹரணஜம் துஃகம் ந மே ஸௌம்ய ததாவிதம் ॥ 25 ॥
யதா விநாஶே க்ரு'த்ரஸ்ய மத்க்ரு'தே ச பரந்தப ।
ராஜா தஶரதஶ்ஶ்ரீமாந்யதா மம மஹாயஶாஃ ॥ 26 ॥
பூஜநீயஶ்ச மாந்யஶ்ச ததாऽயம் பதகேஶ்வரஃ ।
ஸௌமித்ரே ஹர காஷ்டாநி நிர்மதிஷ்யாமி பாவகம் ॥ 27 ॥
க்ரு'த்ரராஜம் திதக்ஷாமி மத்க்ரு'தே நிதநம் கதம் ।
நாதம் பதகலோகஸ்ய சிதாமாரோப்ய ராகவ ॥ 28 ॥
இமம் தக்ஷ்யாமி ஸௌமித்ரே ஹதம் ரௌத்ரேண ரக்ஷஸா ।
யா கதிர்யஜ்ஞஶீலாநாமாஹிதாக்நேஶ்ச யா கதிஃ ॥ 29 ॥
அபராவர்திநாம் யா ச யா ச பூமிப்ரதாயிநாம் ।
மயா த்வம் ஸமநுஜ்ஞாதோ கச்ச லோகாநநுத்தமாந் ॥ 30 ॥
க்ரு'த்ரராஜ மஹாஸத்த்வ ஸம்ஸ்க்ரு'தஶ்ச மயா வ்ரஜ ।
ஏவமுக்த்வா சிதாம் தீப்தாமாரோப்ய பதகேஶ்வரம் ॥ 31 ॥
ததாஹ ராமோ தர்மாத்மா ஸ்வபந்துமிவ துஃகிதஃ ।
ராமோऽத ஸஹஸௌமித்ரிர்வநம் கத்வா ஸ வீர்யவாந் ॥ 32 ॥
ஸ்தூலாந்ஹத்வா மஹாரோஹீநநுதஸ்தார தம் த்விஜம் ।
ரோஹிமாம்ஸாநி சோத்க்ரு'த்ய பேஶீக்ரு'த்ய மஹாயஶாஃ ॥ 33 ॥
ஶகுநாய ததௌ ராமோ ரம்யே ஹரிதஶாத்வலே ।
யத்தத்ப்ரேதஸ்ய மர்த்யஸ்ய கதயந்தி த்விஜாதயஃ ॥ 34 ॥
தத்ஸ்வர்ககமநம் தஸ்ய பித்ர்யம் ராமோ ஜஜாப ஹ ।
ததோ கோதாவரீம் கத்வா நதீம் நரவராத்மஜௌ ॥ 35 ॥
உதகம் சக்ரதுஸ்தஸ்மை க்ரு'த்ரராஜாய தாவுபௌ ।
ஶாஸ்த்ரத்ரு'ஷ்டேந விதிநா ஜலே க்ரு'த்ராய ராகவௌ ॥ 36 ॥
ஸ்நாத்வா தௌ க்ரு'த்ரராஜாய உதகம் சக்ரதுஸ்ததா ।
ஸ க்ரு'த்ரராஜஃ க்ரு'தவாந்யஶஸ்கரம் ஸுதுஷ்கரம் கர்ம ரணே நிபாதிதஃ ।
மஹர்ஷிகல்பேந ச ஸம்ஸ்க்ரு'தஸ்ததா ஜகாம புண்யாம் கதிமாத்மநஶ்ஶுபாம் ॥ 37 ॥
க்ரு'தோதகௌ தாவபி பக்ஷிஸத்தமே ஸ்திராம் ச புத்திம் ப்ரணிதாய ஜக்மதுஃ ।
ப்ரவேஶ்ய ஸீதாதிகமே ததோ மநோ வநம் ஸுரேந்த்ரவிவ விஷ்ணுவாஸவௌ ॥ 38 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அரண்யகாண்டே அஷ்டஷஷ்டிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
rāmassamprekṣya taṃ gṛdhraṃ bhuvi raudreṇa pātitam |
saumitriṃ mitrasampannamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||
mamāyaṃ nūnamartheṣu yatamāno vihaṅgamaḥ |
rākṣasena hatassaṅkhye prāṇāṃstyakṣyati dustyajān || 2 ||
ayamasya śarīre'sminprāṇo lakṣmaṇa vidyate |
tathā hi svarahīno'yaṃ viklabassamudīkṣyate || 3 ||
jaṭāyo yadi śaknoṣi vākyaṃ vyāharituṃ punaḥ |
sītāmākhyāhi bhadraṃ te vadhamākhyāhi cātmanaḥ || 4 ||
kiṃ nimitto'haratsītāṃ rāvaṇastasya kiṃ mayā |
aparāddhaṃ tu yaṃ dṛṣṭvā rāvaṇena hṛtā priyā || 5 ||
kathaṃ taccandrasaṅkāśaṃ mukhamāsīnmanoharam |
sītayā kāni coktāni tasminkāle dvijottama || 6 ||
kathaṃ vīryaḥ kathaṃ rūpaḥ kiṃ karmā sa ca rākṣasaḥ |
kva cāsya bhavanaṃ tāta brūhi me paripṛcchataḥ || 7 ||
tamudvīkṣyātha dīnātmā vilapantamanantaram |
vācātisannayā rāmaṃ jaṭāyuridamabravīt || 8 ||
hṛtā sā rākṣasendreṇa rāvaṇena vihāyasā |
māyāmāsthāya vipulāṃ vātadurdinasaṅkulām || 9 ||
pariśrāntasya me tāta pakṣau chitvā sa rākṣasaḥ |
sītāmādāya vaidehīṃ prayāto dakṣiṇāṃ diśam || 10 ||
uparudhyanti me prāṇā dṛṣṭirbhramati rāghava |
paśyāmi vṛkṣānsauvarṇānuśīrakṛtamūrdhajān || 11 ||
yena yāti muhūrtena sītāmādāya rāvaṇaḥ |
vipraṇaṣṭaṃ dhanaṃ kṣipraṃ tatsvāmī pratipadyate || 12 ||
vindo nāma muhūrto'yaṃ sa ca kākutstha nābudhat |
tvatpriyāṃ jānakīṃ hṛtvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 13 ||
jhaṣavadbaḍiśaṃ gṛhya kṣiprameva vinaśyati |
na ca tvayā vyathā kāryā janakasya sutāṃ prati || 14 ||
vaidehyā raṃsyase kṣipraṃ hatvā taṃ rākṣasaṃ raṇe |
asammūḍhasya gṛdhrasya rāmaṃ pratyanubhāṣataḥ || 15 ||
āsyātsusrāva rudhiraṃ mriyamāṇasya sāmiṣam |
putro viśravasassākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca || 16 ||
ityuktvā durlabhānprāṇānmumoca patageśvaraḥ |
brūhi brūhīti rāmasya bruvāṇasya kṛtāñjaleḥ || 17 ||
tvaktvā śarīraṃ gṛdhrasya jagmuḥ prāṇā vihāyasam |
sa nikṣipya śiro bhūmau prasārya caraṇau tadā || 18 ||
vikṣipya ca śarīraṃ svaṃ papāta dharaṇītale |
taṃ gṛdhraṃ prekṣya tāmrākṣaṃ gatāsumacalopamam || 19 ||
rāmassubahubhirduḥkhairdīnassaumitrimabravīt |
bahūni rakṣasāṃ vāse varṣāṇi vasatā sukham || 20 ||
anena daṇḍakāraṇye viśīrṇamiha pakṣiṇā |
anekavārṣiko yastu cirakālasamutthitaḥ || 21 ||
so'yamadya hataśśete kālo hi duratikramaḥ |
paśya lakṣmaṇa gṛdhro'yamupakārī hataśca me || 22 ||
sītāmabhyavapanno vai rāvaṇena balīyasā |
gṛdhrarājyaṃ parityajya pitṛpaitāmahaṃ mahat || 23 ||
mama hetorayaṃ prāṇānmumoca patageśvaraḥ |
sarvatra khalu dṛśyante sādhavo dharmacāriṇaḥ || 24 ||
śūrāśśaraṇyāssaumitre tiryagyonigateṣvapi |
sītāharaṇajaṃ duḥkhaṃ na me saumya tathāvidham || 25 ||
yathā vināśe gṛdhrasya matkṛte ca parantapa |
rājā daśarathaśśrīmānyathā mama mahāyaśāḥ || 26 ||
pūjanīyaśca mānyaśca tathā'yaṃ patageśvaraḥ |
saumitre hara kāṣṭhāni nirmathiṣyāmi pāvakam || 27 ||
gṛdhrarājaṃ didhakṣāmi matkṛte nidhanaṃ gatam |
nāthaṃ patagalokasya citāmāropya rāghava || 28 ||
imaṃ dhakṣyāmi saumitre hataṃ raudreṇa rakṣasā |
yā gatiryajñaśīlānāmāhitāgneśca yā gatiḥ || 29 ||
aparāvartināṃ yā ca yā ca bhūmipradāyinām |
mayā tvaṃ samanujñāto gaccha lokānanuttamān || 30 ||
gṛdhrarāja mahāsattva saṃskṛtaśca mayā vraja |
evamuktvā citāṃ dīptāmāropya patageśvaram || 31 ||
dadāha rāmo dharmātmā svabandhumiva duḥkhitaḥ |
rāmo'tha sahasaumitrirvanaṃ gatvā sa vīryavān || 32 ||
sthūlānhatvā mahārohīnanutastāra taṃ dvijam |
rohimāṃsāni cotkṛtya peśīkṛtya mahāyaśāḥ || 33 ||
śakunāya dadau rāmo ramye haritaśādvale |
yattatpretasya martyasya kathayanti dvijātayaḥ || 34 ||
tatsvargagamanaṃ tasya pitryaṃ rāmo jajāpa ha |
tato godāvarīṃ gatvā nadīṃ naravarātmajau || 35 ||
udakaṃ cakratustasmai gṛdhrarājāya tāvubhau |
śāstradṛṣṭena vidhinā jale gṛdhrāya rāghavau || 36 ||
snātvā tau gṛdhrarājāya udakaṃ cakratustadā |
sa gṛdhrarājaḥ kṛtavānyaśaskaraṃ suduṣkaraṃ karma raṇe nipātitaḥ |
maharṣikalpena ca saṃskṛtastadā jagāma puṇyāṃ gatimātmanaśśubhām || 37 ||
kṛtodakau tāvapi pakṣisattame sthirāṃ ca buddhiṃ praṇidhāya jagmatuḥ |
praveśya sītādhigame tato mano vanaṃ surendraviva viṣṇuvāsavau || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ अष्टषष्टितमस्सर्गः ।
रामस्सम्प्रेक्ष्य तं गृध्रं भुवि रौद्रेण पातितम् ।
सौमित्रिं मित्रसम्पन्नमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 1 ॥
ममायं नूनमर्थेषु यतमानो विहङ्गमः ।
राक्षसेन हतस्सङ्ख्ये प्राणांस्त्यक्ष्यति दुस्त्यजान् ॥ 2 ॥
अयमस्य शरीरेऽस्मिन्प्राणो लक्ष्मण विद्यते ।
तथा हि स्वरहीनोऽयं विक्लबस्समुदीक्ष्यते ॥ 3 ॥
जटायो यदि शक्नोषि वाक्यं व्याहरितुं पुनः ।
सीतामाख्याहि भद्रं ते वधमाख्याहि चात्मनः ॥ 4 ॥
किं निमित्तोऽहरत्सीतां रावणस्तस्य किं मया ।
अपराद्धं तु यं दृष्ट्वा रावणेन हृता प्रिया ॥ 5 ॥
कथं तच्चन्द्रसङ्काशं मुखमासीन्मनोहरम् ।
सीतया कानि चोक्तानि तस्मिन्काले द्विजोत्तम ॥ 6 ॥
कथं वीर्यः कथं रूपः किं कर्मा स च राक्षसः ।
क्व चास्य भवनं तात ब्रूहि मे परिपृच्छतः ॥ 7 ॥
तमुद्वीक्ष्याथ दीनात्मा विलपन्तमनन्तरम् ।
वाचातिसन्नया रामं जटायुरिदमब्रवीत् ॥ 8 ॥
हृता सा राक्षसेन्द्रेण रावणेन विहायसा ।
मायामास्थाय विपुलां वातदुर्दिनसङ्कुलाम् ॥ 9 ॥
परिश्रान्तस्य मे तात पक्षौ छित्वा स राक्षसः ।
सीतामादाय वैदेहीं प्रयातो दक्षिणां दिशम् ॥ 10 ॥
उपरुध्यन्ति मे प्राणा दृष्टिर्भ्रमति राघव ।
पश्यामि वृक्षान्सौवर्णानुशीरकृतमूर्धजान् ॥ 11 ॥
येन याति मुहूर्तेन सीतामादाय रावणः ।
विप्रणष्टं धनं क्षिप्रं तत्स्वामी प्रतिपद्यते ॥ 12 ॥
विन्दो नाम मुहूर्तोऽयं स च काकुत्स्थ नाबुधत् ।
त्वत्प्रियां जानकीं हृत्वा रावणो राक्षसेश्वरः ॥ 13 ॥
झषवद्बडिशं गृह्य क्षिप्रमेव विनश्यति ।
न च त्वया व्यथा कार्या जनकस्य सुतां प्रति ॥ 14 ॥
वैदेह्या रंस्यसे क्षिप्रं हत्वा तं राक्षसं रणे ।
असम्मूढस्य गृध्रस्य रामं प्रत्यनुभाषतः ॥ 15 ॥
आस्यात्सुस्राव रुधिरं म्रियमाणस्य सामिषम् ।
पुत्रो विश्रवसस्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च ॥ 16 ॥
इत्युक्त्वा दुर्लभान्प्राणान्मुमोच पतगेश्वरः ।
ब्रूहि ब्रूहीति रामस्य ब्रुवाणस्य कृताञ्जलेः ॥ 17 ॥
त्वक्त्वा शरीरं गृध्रस्य जग्मुः प्राणा विहायसम् ।
स निक्षिप्य शिरो भूमौ प्रसार्य चरणौ तदा ॥ 18 ॥
विक्षिप्य च शरीरं स्वं पपात धरणीतले ।
तं गृध्रं प्रेक्ष्य ताम्राक्षं गतासुमचलोपमम् ॥ 19 ॥
रामस्सुबहुभिर्दुःखैर्दीनस्सौमित्रिमब्रवीत् ।
बहूनि रक्षसां वासे वर्षाणि वसता सुखम् ॥ 20 ॥
अनेन दण्डकारण्ये विशीर्णमिह पक्षिणा ।
अनेकवार्षिको यस्तु चिरकालसमुत्थितः ॥ 21 ॥
सोऽयमद्य हतश्शेते कालो हि दुरतिक्रमः ।
पश्य लक्ष्मण गृध्रोऽयमुपकारी हतश्च मे ॥ 22 ॥
सीतामभ्यवपन्नो वै रावणेन बलीयसा ।
गृध्रराज्यं परित्यज्य पितृपैतामहं महत् ॥ 23 ॥
मम हेतोरयं प्राणान्मुमोच पतगेश्वरः ।
सर्वत्र खलु दृश्यन्ते साधवो धर्मचारिणः ॥ 24 ॥
शूराश्शरण्यास्सौमित्रे तिर्यग्योनिगतेष्वपि ।
सीताहरणजं दुःखं न मे सौम्य तथाविधम् ॥ 25 ॥
यथा विनाशे गृध्रस्य मत्कृते च परन्तप ।
राजा दशरथश्श्रीमान्यथा मम महायशाः ॥ 26 ॥
पूजनीयश्च मान्यश्च तथाऽयं पतगेश्वरः ।
सौमित्रे हर काष्ठानि निर्मथिष्यामि पावकम् ॥ 27 ॥
गृध्रराजं दिधक्षामि मत्कृते निधनं गतम् ।
नाथं पतगलोकस्य चितामारोप्य राघव ॥ 28 ॥
इमं धक्ष्यामि सौमित्रे हतं रौद्रेण रक्षसा ।
या गतिर्यज्ञशीलानामाहिताग्नेश्च या गतिः ॥ 29 ॥
अपरावर्तिनां या च या च भूमिप्रदायिनाम् ।
मया त्वं समनुज्ञातो गच्छ लोकाननुत्तमान् ॥ 30 ॥
गृध्रराज महासत्त्व संस्कृतश्च मया व्रज ।
एवमुक्त्वा चितां दीप्तामारोप्य पतगेश्वरम् ॥ 31 ॥
ददाह रामो धर्मात्मा स्वबन्धुमिव दुःखितः ।
रामोऽथ सहसौमित्रिर्वनं गत्वा स वीर्यवान् ॥ 32 ॥
स्थूलान्हत्वा महारोहीननुतस्तार तं द्विजम् ।
रोहिमांसानि चोत्कृत्य पेशीकृत्य महायशाः ॥ 33 ॥
शकुनाय ददौ रामो रम्ये हरितशाद्वले ।
यत्तत्प्रेतस्य मर्त्यस्य कथयन्ति द्विजातयः ॥ 34 ॥
तत्स्वर्गगमनं तस्य पित्र्यं रामो जजाप ह ।
ततो गोदावरीं गत्वा नदीं नरवरात्मजौ ॥ 35 ॥
उदकं चक्रतुस्तस्मै गृध्रराजाय तावुभौ ।
शास्त्रदृष्टेन विधिना जले गृध्राय राघवौ ॥ 36 ॥
स्नात्वा तौ गृध्रराजाय उदकं चक्रतुस्तदा ।
स गृध्रराजः कृतवान्यशस्करं सुदुष्करं कर्म रणे निपातितः ।
महर्षिकल्पेन च संस्कृतस्तदा जगाम पुण्यां गतिमात्मनश्शुभाम् ॥ 37 ॥
कृतोदकौ तावपि पक्षिसत्तमे स्थिरां च बुद्धिं प्रणिधाय जग्मतुः ।
प्रवेश्य सीताधिगमे ततो मनो वनं सुरेन्द्रविव विष्णुवासवौ ॥ 38 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे अष्टषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
rāmassamprekṣya taṃ gṛdhraṃ bhuvi raudreṇa pātitam |
saumitriṃ mitrasampannamidaṃ vacanamabravīt || 1 ||
mamāyaṃ nūnamartheṣu yatamāno vihaṅgamaḥ |
rākṣasena hatassaṅkhye prāṇāṃstyakṣyati dustyajān || 2 ||
ayamasya śarīre'sminprāṇo lakṣmaṇa vidyate |
tathā hi svarahīno'yaṃ viklabassamudīkṣyate || 3 ||
jaṭāyo yadi śaknoṣi vākyaṃ vyāharituṃ punaḥ |
sītāmākhyāhi bhadraṃ te vadhamākhyāhi cātmanaḥ || 4 ||
kiṃ nimitto'haratsītāṃ rāvaṇastasya kiṃ mayā |
aparāddhaṃ tu yaṃ dṛṣṭvā rāvaṇena hṛtā priyā || 5 ||
kathaṃ taccandrasaṅkāśaṃ mukhamāsīnmanoharam |
sītayā kāni coktāni tasminkāle dvijottama || 6 ||
kathaṃ vīryaḥ kathaṃ rūpaḥ kiṃ karmā sa ca rākṣasaḥ |
kva cāsya bhavanaṃ tāta brūhi me paripṛcchataḥ || 7 ||
tamudvīkṣyātha dīnātmā vilapantamanantaram |
vācātisannayā rāmaṃ jaṭāyuridamabravīt || 8 ||
hṛtā sā rākṣasendreṇa rāvaṇena vihāyasā |
māyāmāsthāya vipulāṃ vātadurdinasaṅkulām || 9 ||
pariśrāntasya me tāta pakṣau chitvā sa rākṣasaḥ |
sītāmādāya vaidehīṃ prayāto dakṣiṇāṃ diśam || 10 ||
uparudhyanti me prāṇā dṛṣṭirbhramati rāghava |
paśyāmi vṛkṣānsauvarṇānuśīrakṛtamūrdhajān || 11 ||
yena yāti muhūrtena sītāmādāya rāvaṇaḥ |
vipraṇaṣṭaṃ dhanaṃ kṣipraṃ tatsvāmī pratipadyate || 12 ||
vindo nāma muhūrto'yaṃ sa ca kākutstha nābudhat |
tvatpriyāṃ jānakīṃ hṛtvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ || 13 ||
jhaṣavadbaḍiśaṃ gṛhya kṣiprameva vinaśyati |
na ca tvayā vyathā kāryā janakasya sutāṃ prati || 14 ||
vaidehyā raṃsyase kṣipraṃ hatvā taṃ rākṣasaṃ raṇe |
asammūḍhasya gṛdhrasya rāmaṃ pratyanubhāṣataḥ || 15 ||
āsyātsusrāva rudhiraṃ mriyamāṇasya sāmiṣam |
putro viśravasassākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca || 16 ||
ityuktvā durlabhānprāṇānmumoca patageśvaraḥ |
brūhi brūhīti rāmasya bruvāṇasya kṛtāñjaleḥ || 17 ||
tvaktvā śarīraṃ gṛdhrasya jagmuḥ prāṇā vihāyasam |
sa nikṣipya śiro bhūmau prasārya caraṇau tadā || 18 ||
vikṣipya ca śarīraṃ svaṃ papāta dharaṇītale |
taṃ gṛdhraṃ prekṣya tāmrākṣaṃ gatāsumacalopamam || 19 ||
rāmassubahubhirduḥkhairdīnassaumitrimabravīt |
bahūni rakṣasāṃ vāse varṣāṇi vasatā sukham || 20 ||
anena daṇḍakāraṇye viśīrṇamiha pakṣiṇā |
anekavārṣiko yastu cirakālasamutthitaḥ || 21 ||
so'yamadya hataśśete kālo hi duratikramaḥ |
paśya lakṣmaṇa gṛdhro'yamupakārī hataśca me || 22 ||
sītāmabhyavapanno vai rāvaṇena balīyasā |
gṛdhrarājyaṃ parityajya pitṛpaitāmahaṃ mahat || 23 ||
mama hetorayaṃ prāṇānmumoca patageśvaraḥ |
sarvatra khalu dṛśyante sādhavo dharmacāriṇaḥ || 24 ||
śūrāśśaraṇyāssaumitre tiryagyonigateṣvapi |
sītāharaṇajaṃ duḥkhaṃ na me saumya tathāvidham || 25 ||
yathā vināśe gṛdhrasya matkṛte ca parantapa |
rājā daśarathaśśrīmānyathā mama mahāyaśāḥ || 26 ||
pūjanīyaśca mānyaśca tathā'yaṃ patageśvaraḥ |
saumitre hara kāṣṭhāni nirmathiṣyāmi pāvakam || 27 ||
gṛdhrarājaṃ didhakṣāmi matkṛte nidhanaṃ gatam |
nāthaṃ patagalokasya citāmāropya rāghava || 28 ||
imaṃ dhakṣyāmi saumitre hataṃ raudreṇa rakṣasā |
yā gatiryajñaśīlānāmāhitāgneśca yā gatiḥ || 29 ||
aparāvartināṃ yā ca yā ca bhūmipradāyinām |
mayā tvaṃ samanujñāto gaccha lokānanuttamān || 30 ||
gṛdhrarāja mahāsattva saṃskṛtaśca mayā vraja |
evamuktvā citāṃ dīptāmāropya patageśvaram || 31 ||
dadāha rāmo dharmātmā svabandhumiva duḥkhitaḥ |
rāmo'tha sahasaumitrirvanaṃ gatvā sa vīryavān || 32 ||
sthūlānhatvā mahārohīnanutastāra taṃ dvijam |
rohimāṃsāni cotkṛtya peśīkṛtya mahāyaśāḥ || 33 ||
śakunāya dadau rāmo ramye haritaśādvale |
yattatpretasya martyasya kathayanti dvijātayaḥ || 34 ||
tatsvargagamanaṃ tasya pitryaṃ rāmo jajāpa ha |
tato godāvarīṃ gatvā nadīṃ naravarātmajau || 35 ||
udakaṃ cakratustasmai gṛdhrarājāya tāvubhau |
śāstradṛṣṭena vidhinā jale gṛdhrāya rāghavau || 36 ||
snātvā tau gṛdhrarājāya udakaṃ cakratustadā |
sa gṛdhrarājaḥ kṛtavānyaśaskaraṃ suduṣkaraṃ karma raṇe nipātitaḥ |
maharṣikalpena ca saṃskṛtastadā jagāma puṇyāṃ gatimātmanaśśubhām || 37 ||
kṛtodakau tāvapi pakṣisattame sthirāṃ ca buddhiṃ praṇidhāya jagmatuḥ |
praveśya sītādhigame tato mano vanaṃ surendraviva viṣṇuvāsavau || 38 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.