ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃ ਪਞ੍ਚਵਟੀਂ ਗਤ੍ਵਾ ਨਾਨਾਵ੍ਯਾਲਮृਗਾਯੁਤਾਮ੍ ।
ਉਵਾਚ ਭ੍ਰਾਤਰਂ ਰਾਮਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਂ ਦੀਪ੍ਤਤੇਜਸਮ੍ ॥ 1 ॥
ਆਗਤਾਃ ਸ੍ਮ ਯਥੋਦ੍ਦਿष੍ਟਮਮੁਂ ਦੇਸ਼ਂ ਮਹਰ੍षਿਣਾ ।
ਅਯਂ ਪਞ੍ਚਵਟੀਦੇਸ਼ਸ੍ਸੌਮ੍ਯ ਪੁष੍ਪਿਤਪਾਦਪਃ ॥ 2 ॥
ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚਾਰ੍ਯਤਾਂ ਦृष੍ਟਿਃ ਕਾਨਨੇ ਨਿਪੁਣੋਹ੍ਯਸਿ ।
ਆਸ਼੍ਰਮਃ ਕਤਰਸ੍ਮਿਨ੍ਨੋ ਦੇਸ਼ੇ ਭਵਤਿ ਸਮ੍ਮਤਃ ॥ 3 ॥
ਰਮਤੇ ਯਤ੍ਰ ਵੈਦੇਹੀ ਤ੍ਵਮਹਂ ਚੈਵ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਤਾਦृਸ਼ੋ ਦृਸ਼੍ਯਤਾਂ ਦੇਸ਼ਸ੍ਸਨ੍ਨਿਕृष੍ਟਜਲਾਸ਼ਯਃ ॥ 4 ॥
ਵਨਰਾਮਣ੍ਯਕਂ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਥਲਰਾਮਣ੍ਯਕਂ ਤਥਾ ।
ਸਨ੍ਨਿਕृष੍ਟਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਮਿਤ੍ਪੁष੍ਪਕੁਸ਼ੋਦਕਮ੍ ॥ 5 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ਸਂਯਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।
ਸੀਤਾਸਮਕ੍षਂ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥਮਿਦਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 6 ॥
ਪਰਵਾਨਸ੍ਮਿ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਤ੍ਵਯਿ ਵਰ੍षਸ਼ਤਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ।
ਸ੍ਵਯਂ ਤੁ ਰੁਚਿਰੇ ਦੇਸ਼ੇ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮਿਤਿ ਮਾਂ ਵਦ ॥ 7 ॥
ਸੁਪ੍ਰੀਤਸ੍ਤੇਨ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਲਕ੍ष੍ਮਣਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਵਿਮृਸ਼ਨ੍ਰੋਚਯਾਮਾਸ ਦੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ 8 ॥
ਸ ਤਂ ਰੁਚਿਰਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਦੇਸ਼ਮਾਸ਼੍ਰਮਕਰ੍ਮਣਿ ।
ਹਸ੍ਤੌ ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਹਸ੍ਤੇਨ ਰਾਮਸ੍ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 9 ॥
ਅਯਂ ਦੇਸ਼ਸ੍ਸਮਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਪੁष੍ਪਿਤੈਸ੍ਤਰੁਭਿਰ੍ਵृਤਃ ।
ਇਹਾऽਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਸੌਮ੍ਯ ਯਥਾਵਤ੍ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ॥ 10 ॥
ਇਯਮਾਦਿਤ੍ਯਸਙ੍ਕਾਸ਼ੈਃ ਪਦ੍ਮੈਸ੍ਸੁਰਭਿਗਨ੍ਧਿਭਿਃ ।
ਅਦੂਰੇ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਰਮ੍ਯਾ ਪਦ੍ਮਿਨੀ ਪਦ੍ਮਸ਼ੋਭਿਤਾ ॥ 11 ॥
ਯਥਾਤਖ੍ਯਾਤਮਗਸ੍ਤ੍ਯੇਨ ਮੁਨਿਨਾ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾ ।
ਇਯਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਰਮ੍ਯਾ ਪੁष੍ਪਿਤੈਸ੍ਤਰੁਭਿਰ੍ਵृਤਾ ॥ 12 ॥
ਹਂਸਕਾਰਣ੍ਡਵਾਕੀਰ੍ਣਾ ਚਕ੍ਰਵਾਕੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾ ।
ਨਾਤਿਦੂਰੇ ਨ ਚਾਸਨ੍ਨੇ ਮृਗਯੂਥਪਿਪੀਡਿਤਾਃ ॥ 13 ॥
ਮਯੂਰਨਾਦਿਤਾ ਰਮ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਾਂਸ਼ਵੋ ਬਹੁਕਨ੍ਦਰਾਃ ।
ਦृਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਿਰਯਃ ਸੌਮ੍ਯ ਫੁਲ੍ਲੈਸ੍ਤਰੁਭਿਰਾਵृਤਾਃ ॥ 14 ॥
ਸੌਵਰ੍ਣੈਰਾਜਤੈਸ੍ਤਾਮ੍ਰੈਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚ ਧਾਤੁਭਿਃ ।
ਗਵਾਕ੍षਿਤਾ ਇਵਾਭਾਨ੍ਤਿ ਗਜਾਃ ਪਰਮਭਕ੍ਤਿਭਿਃ ॥ 15 ॥
ਸਾਲੈਸ੍ਤਾਲੈਸ੍ਤਮਾਲੈਸ਼੍ਚ ਖਰ੍ਜੂਰਪਨਸਾਮ੍ਰਕੈਃ ।
ਨੀਵਾਰੈਸ੍ਤਿਮਿਸ਼ੈਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਨ੍ਨਾਗੈਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ੋਭਿਤਾਃ ॥ 16 ॥
ਚੂਤੈਰਸ਼ੋਕੈਸ੍ਤਿਲਕੈਸ਼੍ਚਮ੍ਪਕੈਃ ਕੇਤਕੈਰਪਿ ।
ਪੁष੍ਪਗੁਲ੍ਮਲਤੋਪੇਤੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਸ੍ਤਰੁਭਿਰਾਵृਤਾਃ ॥ 17 ॥
ਚਨ੍ਦਨੈਸ੍ਪਨ੍ਦਨੈਰ੍ਨੀਪੈਃ ਪਰ੍ਣਾਸੈਰ੍ਲਿਕੁਚੈਰਪਿ ।
ਧਵਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਖਦਿਰੈਃ ਸ਼ਮੀਕਿਂਸ਼ੁਕਪਾਟਲੈਃ ॥ 18 ॥
ਇਦਂ ਪੁਣ੍ਯਮਿਦਂ ਮੇਧ੍ਯਮਿਦਂ ਬਹੁਮृਗਦ੍ਵਿਜਮ੍ ।
ਇਹ ਵਤ੍ਸ੍ਯਾਮ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ ਸਾਰ੍ਧਮੇਤੇਨ ਪਕ੍षਿਣਾ ॥ 19 ॥
ਏਵਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰਾਮੇਣ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਪਰਵੀਰਹਾ ।
ਅਚਿਰੇਣਾऽਸ਼੍ਰਮਂ ਭ੍ਰਾਤੁਸ਼੍ਚਕਾਰ ਸੁਮਹਾਬਲਃ ॥ 20 ॥
ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਂ ਸੁਵਿਪੁਲਾਂ ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਖਾਤਮृਤ੍ਤਿਕਾਮ੍ ।
ਸੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਂ ਮਸ੍ਕਰੈਰ੍ਦੀਰ੍ਘੈਃ ਕृਤਵਂਸ਼ਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਨਾਮ੍ ॥ 21 ॥
ਸ਼ਮੀਸ਼ਾਖਾਭਿਰਾਸ੍ਤੀਰ੍ਯ ਦृਢਪਾਸ਼ਾਵਪਾਸ਼ਿਤਾਮ੍ ।
ਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਸ਼ਰੈਃ ਪਰ੍ਣੈਸ੍ਸੁਪਰਿਚ੍ਛਾਦਿਤਾਂ ਤਥਾ ॥ 22 ॥
ਸਮੀਕृਤਤਲਾਂ ਰਮ੍ਯਾਂ ਚਕਾਰ ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਨਿਵਾਸਂ ਰਾਘਵਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰੇਕ੍षਣੀਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍ ॥ 23 ॥
ਸਹਸਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣਃ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ ਨਦੀਂ ਗੋਦਾਵਰੀਂ ਤਦਾ ।
ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪਦ੍ਮਾਨਿ ਚਾਦਾਯ ਸਫਲਃ ਪੁਨਰਾਗਤਃ ॥ 24 ॥
ਤਤਃ ਪੁष੍ਪਬਲਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਚ ਸ ਯਥਾਵਿਧਿ ।
ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਰਾਮਾਯ ਤਦਾਸ਼੍ਰਮਪਦਂ ਕृਤਮ੍ ॥ 25 ॥
ਸ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਕृਤਂ ਸੌਮ੍ਯਮਾਸ਼੍ਰਮਂ ਸੀਤਯਾ ਸਹ ।
ਰਾਘਵਃ ਪਰ੍ਣਸ਼ਾਲਾਯਾਂ ਹਰ੍षਮਾਹਾਰਯਤ੍ਪਰਮ੍ ॥ 26 ॥
ਸੁਸਂਹृष੍ਟਃ ਪਰਿष੍ਵਜ੍ਯ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਤਦਾ ।
ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਗਾਢਂ ਚ ਵਚਨਂ ਚੇਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 27 ॥
ਪ੍ਰੀਤੋऽਸ੍ਮਿ ਤੇ ਮਹਤ੍ਕਰ੍ਮ ਤ੍ਵਯਾ ਕृਤਮਿਦਂ ਪ੍ਰਭੋ ।
ਪ੍ਰਦੇਯੋ ਯਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਤੇ ਪਰਿष੍ਵਙ੍ਗੋ ਮਯਾ ਕृਤਃ ॥ 28 ॥
ਭਾਵਜ੍ਞੇਨ ਕृਤਜ੍ਞੇਨ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੇਨ ਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣ ।
ਤ੍ਵਯਾ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਨ ਸਂਵृਤ੍ਤਃ ਪਿਤਾ ਮਮ ॥ 29 ॥
ਏਵਂ ਲਕ੍ष੍ਮਣਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਰਾਘਵੋ ਲਕ੍ष੍ਮਿਵਰ੍ਧਨਃ ।
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਬਹੁਫਲੇ ਨ੍ਯਵਸਤ੍ਸੁਸੁਖਂ ਵਸ਼ੀ ॥ 30 ॥
ਕਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਸ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਸੀਤਯਾ ਲਕ੍ष੍ਮਣੇਨ ਚ ।
ਅਨ੍ਵਾਸ੍ਯਮਾਨੋ ਨ੍ਯਵਸਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਗਲੋਕੇ ਯਥਾਮਰਃ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਅਰਣ੍ਯਕਾਣ੍ਡੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām |
uvāca bhrātaraṃ rāmassaumitriṃ dīptatejasam || 1 ||
āgatāḥ sma yathoddiṣṭamamuṃ deśaṃ maharṣiṇā |
ayaṃ pañcavaṭīdeśassaumya puṣpitapādapaḥ || 2 ||
sarvataścāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇohyasi |
āśramaḥ katarasminno deśe bhavati sammataḥ || 3 ||
ramate yatra vaidehī tvamahaṃ caiva lakṣmaṇa |
tādṛśo dṛśyatāṃ deśassannikṛṣṭajalāśayaḥ || 4 ||
vanarāmaṇyakaṃ yatra sthalarāmaṇyakaṃ tathā |
sannikṛṣṭaṃ ca yatra syātsamitpuṣpakuśodakam || 5 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa saṃyatāñjaliḥ |
sītāsamakṣaṃ kākutsthamidaṃ vacanamabravīt || 6 ||
paravānasmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite |
svayaṃ tu rucire deśe kriyatāmiti māṃ vada || 7 ||
suprītastena vākyena lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |
vimṛśanrocayāmāsa deśaṃ sarvaguṇānvitam || 8 ||
sa taṃ ruciramākramya deśamāśramakarmaṇi |
hastau gṛhītvā hastena rāmassaumitrimabravīt || 9 ||
ayaṃ deśassamaśrīmān puṣpitaistarubhirvṛtaḥ |
ihā'śramapadaṃ saumya yathāvatkartumarhasi || 10 ||
iyamādityasaṅkāśaiḥ padmaissurabhigandhibhiḥ |
adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā || 11 ||
yathātakhyātamagastyena muninā bhāvitātmanā |
iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitaistarubhirvṛtā || 12 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā |
nātidūre na cāsanne mṛgayūthapipīḍitāḥ || 13 ||
mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ |
dṛśyante girayaḥ saumya phullaistarubhirāvṛtāḥ || 14 ||
sauvarṇairājataistāmrairdeśe deśe ca dhātubhiḥ |
gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ || 15 ||
sālaistālaistamālaiśca kharjūrapanasāmrakaiḥ |
nīvāraistimiśaiścaiva punnāgaiścopaśobhitāḥ || 16 ||
cūtairaśokaistilakaiścampakaiḥ ketakairapi |
puṣpagulmalatopetaistaistaistarubhirāvṛtāḥ || 17 ||
candanaispandanairnīpaiḥ parṇāsairlikucairapi |
dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ || 18 ||
idaṃ puṇyamidaṃ medhyamidaṃ bahumṛgadvijam |
iha vatsyāma saumitre sārdhametena pakṣiṇā || 19 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
acireṇā'śramaṃ bhrātuścakāra sumahābalaḥ || 20 ||
parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṅkhātamṛttikām |
sustambhāṃ maskarairdīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām || 21 ||
śamīśākhābhirāstīrya dṛḍhapāśāvapāśitām |
kuśakāśaśaraiḥ parṇaissuparicchāditāṃ tathā || 22 ||
samīkṛtatalāṃ ramyāṃ cakāra laghuvikramaḥ |
nivāsaṃ rāghavasyārthe prekṣaṇīyamanuttamam || 23 ||
sahasā lakṣmaṇaḥ śrīmān nadīṃ godāvarīṃ tadā |
snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punarāgataḥ || 24 ||
tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi |
darśayāmāsa rāmāya tadāśramapadaṃ kṛtam || 25 ||
sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyamāśramaṃ sītayā saha |
rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣamāhārayatparam || 26 ||
susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā |
atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedamabravīt || 27 ||
prīto'smi te mahatkarma tvayā kṛtamidaṃ prabho |
pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ || 28 ||
bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa |
tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama || 29 ||
evaṃ lakṣmaṇamuktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ |
tasmin deśe bahuphale nyavasatsusukhaṃ vaśī || 30 ||
kañcitkālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca |
anvāsyamāno nyavasatsvargaloke yathāmaraḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ पञ्चदशस्सर्गः ।
ततः पञ्चवटीं गत्वा नानाव्यालमृगायुताम् ।
उवाच भ्रातरं रामस्सौमित्रिं दीप्ततेजसम् ॥ 1 ॥
आगताः स्म यथोद्दिष्टममुं देशं महर्षिणा ।
अयं पञ्चवटीदेशस्सौम्य पुष्पितपादपः ॥ 2 ॥
सर्वतश्चार्यतां दृष्टिः कानने निपुणोह्यसि ।
आश्रमः कतरस्मिन्नो देशे भवति सम्मतः ॥ 3 ॥
रमते यत्र वैदेही त्वमहं चैव लक्ष्मण ।
तादृशो दृश्यतां देशस्सन्निकृष्टजलाशयः ॥ 4 ॥
वनरामण्यकं यत्र स्थलरामण्यकं तथा ।
सन्निकृष्टं च यत्र स्यात्समित्पुष्पकुशोदकम् ॥ 5 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मण संयताञ्जलिः ।
सीतासमक्षं काकुत्स्थमिदं वचनमब्रवीत् ॥ 6 ॥
परवानस्मि काकुत्स्थ त्वयि वर्षशतं स्थिते ।
स्वयं तु रुचिरे देशे क्रियतामिति मां वद ॥ 7 ॥
सुप्रीतस्तेन वाक्येन लक्ष्मणस्य महात्मनः ।
विमृशन्रोचयामास देशं सर्वगुणान्वितम् ॥ 8 ॥
स तं रुचिरमाक्रम्य देशमाश्रमकर्मणि ।
हस्तौ गृहीत्वा हस्तेन रामस्सौमित्रिमब्रवीत् ॥ 9 ॥
अयं देशस्समश्रीमान् पुष्पितैस्तरुभिर्वृतः ।
इहाऽश्रमपदं सौम्य यथावत्कर्तुमर्हसि ॥ 10 ॥
इयमादित्यसङ्काशैः पद्मैस्सुरभिगन्धिभिः ।
अदूरे दृश्यते रम्या पद्मिनी पद्मशोभिता ॥ 11 ॥
यथातख्यातमगस्त्येन मुनिना भावितात्मना ।
इयं गोदावरी रम्या पुष्पितैस्तरुभिर्वृता ॥ 12 ॥
हंसकारण्डवाकीर्णा चक्रवाकोपशोभिता ।
नातिदूरे न चासन्ने मृगयूथपिपीडिताः ॥ 13 ॥
मयूरनादिता रम्याः प्रांशवो बहुकन्दराः ।
दृश्यन्ते गिरयः सौम्य फुल्लैस्तरुभिरावृताः ॥ 14 ॥
सौवर्णैराजतैस्ताम्रैर्देशे देशे च धातुभिः ।
गवाक्षिता इवाभान्ति गजाः परमभक्तिभिः ॥ 15 ॥
सालैस्तालैस्तमालैश्च खर्जूरपनसाम्रकैः ।
नीवारैस्तिमिशैश्चैव पुन्नागैश्चोपशोभिताः ॥ 16 ॥
चूतैरशोकैस्तिलकैश्चम्पकैः केतकैरपि ।
पुष्पगुल्मलतोपेतैस्तैस्तैस्तरुभिरावृताः ॥ 17 ॥
चन्दनैस्पन्दनैर्नीपैः पर्णासैर्लिकुचैरपि ।
धवाश्वकर्णखदिरैः शमीकिंशुकपाटलैः ॥ 18 ॥
इदं पुण्यमिदं मेध्यमिदं बहुमृगद्विजम् ।
इह वत्स्याम सौमित्रे सार्धमेतेन पक्षिणा ॥ 19 ॥
एवमुक्तस्तु रामेण लक्ष्मणः परवीरहा ।
अचिरेणाऽश्रमं भ्रातुश्चकार सुमहाबलः ॥ 20 ॥
पर्णशालां सुविपुलां तत्र सङ्खातमृत्तिकाम् ।
सुस्तम्भां मस्करैर्दीर्घैः कृतवंशां सुशोभनाम् ॥ 21 ॥
शमीशाखाभिरास्तीर्य दृढपाशावपाशिताम् ।
कुशकाशशरैः पर्णैस्सुपरिच्छादितां तथा ॥ 22 ॥
समीकृततलां रम्यां चकार लघुविक्रमः ।
निवासं राघवस्यार्थे प्रेक्षणीयमनुत्तमम् ॥ 23 ॥
सहसा लक्ष्मणः श्रीमान् नदीं गोदावरीं तदा ।
स्नात्वा पद्मानि चादाय सफलः पुनरागतः ॥ 24 ॥
ततः पुष्पबलिं कृत्वा शान्तिं च स यथाविधि ।
दर्शयामास रामाय तदाश्रमपदं कृतम् ॥ 25 ॥
स तं दृष्ट्वा कृतं सौम्यमाश्रमं सीतया सह ।
राघवः पर्णशालायां हर्षमाहारयत्परम् ॥ 26 ॥
सुसंहृष्टः परिष्वज्य बाहुभ्यां लक्ष्मणं तदा ।
अतिस्निग्धं च गाढं च वचनं चेदमब्रवीत् ॥ 27 ॥
प्रीतोऽस्मि ते महत्कर्म त्वया कृतमिदं प्रभो ।
प्रदेयो यन्निमित्तं ते परिष्वङ्गो मया कृतः ॥ 28 ॥
भावज्ञेन कृतज्ञेन धर्मज्ञेन च लक्ष्मण ।
त्वया पुत्रेण धर्मात्मा न संवृत्तः पिता मम ॥ 29 ॥
एवं लक्ष्मणमुक्त्वा तु राघवो लक्ष्मिवर्धनः ।
तस्मिन् देशे बहुफले न्यवसत्सुसुखं वशी ॥ 30 ॥
कञ्चित्कालं स धर्मात्मा सीतया लक्ष्मणेन च ।
अन्वास्यमानो न्यवसत्स्वर्गलोके यथामरः ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चदशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcadaśassargaḥ |
tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām |
uvāca bhrātaraṃ rāmassaumitriṃ dīptatejasam || 1 ||
āgatāḥ sma yathoddiṣṭamamuṃ deśaṃ maharṣiṇā |
ayaṃ pañcavaṭīdeśassaumya puṣpitapādapaḥ || 2 ||
sarvataścāryatāṃ dṛṣṭiḥ kānane nipuṇohyasi |
āśramaḥ katarasminno deśe bhavati sammataḥ || 3 ||
ramate yatra vaidehī tvamahaṃ caiva lakṣmaṇa |
tādṛśo dṛśyatāṃ deśassannikṛṣṭajalāśayaḥ || 4 ||
vanarāmaṇyakaṃ yatra sthalarāmaṇyakaṃ tathā |
sannikṛṣṭaṃ ca yatra syātsamitpuṣpakuśodakam || 5 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇa saṃyatāñjaliḥ |
sītāsamakṣaṃ kākutsthamidaṃ vacanamabravīt || 6 ||
paravānasmi kākutstha tvayi varṣaśataṃ sthite |
svayaṃ tu rucire deśe kriyatāmiti māṃ vada || 7 ||
suprītastena vākyena lakṣmaṇasya mahātmanaḥ |
vimṛśanrocayāmāsa deśaṃ sarvaguṇānvitam || 8 ||
sa taṃ ruciramākramya deśamāśramakarmaṇi |
hastau gṛhītvā hastena rāmassaumitrimabravīt || 9 ||
ayaṃ deśassamaśrīmān puṣpitaistarubhirvṛtaḥ |
ihā'śramapadaṃ saumya yathāvatkartumarhasi || 10 ||
iyamādityasaṅkāśaiḥ padmaissurabhigandhibhiḥ |
adūre dṛśyate ramyā padminī padmaśobhitā || 11 ||
yathātakhyātamagastyena muninā bhāvitātmanā |
iyaṃ godāvarī ramyā puṣpitaistarubhirvṛtā || 12 ||
haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā |
nātidūre na cāsanne mṛgayūthapipīḍitāḥ || 13 ||
mayūranāditā ramyāḥ prāṃśavo bahukandarāḥ |
dṛśyante girayaḥ saumya phullaistarubhirāvṛtāḥ || 14 ||
sauvarṇairājataistāmrairdeśe deśe ca dhātubhiḥ |
gavākṣitā ivābhānti gajāḥ paramabhaktibhiḥ || 15 ||
sālaistālaistamālaiśca kharjūrapanasāmrakaiḥ |
nīvāraistimiśaiścaiva punnāgaiścopaśobhitāḥ || 16 ||
cūtairaśokaistilakaiścampakaiḥ ketakairapi |
puṣpagulmalatopetaistaistaistarubhirāvṛtāḥ || 17 ||
candanaispandanairnīpaiḥ parṇāsairlikucairapi |
dhavāśvakarṇakhadiraiḥ śamīkiṃśukapāṭalaiḥ || 18 ||
idaṃ puṇyamidaṃ medhyamidaṃ bahumṛgadvijam |
iha vatsyāma saumitre sārdhametena pakṣiṇā || 19 ||
evamuktastu rāmeṇa lakṣmaṇaḥ paravīrahā |
acireṇā'śramaṃ bhrātuścakāra sumahābalaḥ || 20 ||
parṇaśālāṃ suvipulāṃ tatra saṅkhātamṛttikām |
sustambhāṃ maskarairdīrghaiḥ kṛtavaṃśāṃ suśobhanām || 21 ||
śamīśākhābhirāstīrya dṛḍhapāśāvapāśitām |
kuśakāśaśaraiḥ parṇaissuparicchāditāṃ tathā || 22 ||
samīkṛtatalāṃ ramyāṃ cakāra laghuvikramaḥ |
nivāsaṃ rāghavasyārthe prekṣaṇīyamanuttamam || 23 ||
sahasā lakṣmaṇaḥ śrīmān nadīṃ godāvarīṃ tadā |
snātvā padmāni cādāya saphalaḥ punarāgataḥ || 24 ||
tataḥ puṣpabaliṃ kṛtvā śāntiṃ ca sa yathāvidhi |
darśayāmāsa rāmāya tadāśramapadaṃ kṛtam || 25 ||
sa taṃ dṛṣṭvā kṛtaṃ saumyamāśramaṃ sītayā saha |
rāghavaḥ parṇaśālāyāṃ harṣamāhārayatparam || 26 ||
susaṃhṛṣṭaḥ pariṣvajya bāhubhyāṃ lakṣmaṇaṃ tadā |
atisnigdhaṃ ca gāḍhaṃ ca vacanaṃ cedamabravīt || 27 ||
prīto'smi te mahatkarma tvayā kṛtamidaṃ prabho |
pradeyo yannimittaṃ te pariṣvaṅgo mayā kṛtaḥ || 28 ||
bhāvajñena kṛtajñena dharmajñena ca lakṣmaṇa |
tvayā putreṇa dharmātmā na saṃvṛttaḥ pitā mama || 29 ||
evaṃ lakṣmaṇamuktvā tu rāghavo lakṣmivardhanaḥ |
tasmin deśe bahuphale nyavasatsusukhaṃ vaśī || 30 ||
kañcitkālaṃ sa dharmātmā sītayā lakṣmaṇena ca |
anvāsyamāno nyavasatsvargaloke yathāmaraḥ || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcadaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.