Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 56 — Telugu Script

Meaning —

శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।

అథ షట్పఞ్చాశస్సర్గః ।

Shloka 1

తతస్తు శింశుపామూలే జానకీం పర్యుపస్థితామ్ ।
అభివాద్యాబ్రవీద్దిష్ట్యా పశ్యామి త్వామిహాక్షతామ్ ॥ 1 ॥

tatastu śiṃśupāmūle jānakīṃ paryupasthitām |
abhivādyābravīddiṣṭyā paśyāmi tvāmihākṣatām || 1 ||

Shloka 2

తతస్తం ప్రస్థితం సీతా వీక్షమాణా పునః పునః ।
భర్తృస్నేహాన్వితం వాక్యం హనుమన్తమభాషత ॥ 2 ॥

tatastaṃ prasthitaṃ sītā vīkṣamāṇā punaḥ punaḥ |
bhartṛsnehānvitaṃ vākyaṃ hanumantamabhāṣata || 2 ||

Shloka 3

కామమస్య త్వమేవైకః కార్యస్య పరిసాధనే ।
పర్యాప్తః పరవీరఘ్న యశస్యస్తే బలోదయః ॥ 3 ॥

kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste balodayaḥ || 3 ||

Shloka 4

శరైస్తు సఙ్కులాం కృత్వా లఙ్కాం పరబలార్దనః ।
మాం నయేద్యది కాకుత్స్థస్తత్తస్య సదృశం భవేత్ ॥ 4 ॥

śaraistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthastattasya sadṛśaṃ bhavet || 4 ||

Shloka 5

తద్యథా తస్య విక్రాన్తమనురూపం మహాత్మనః ।
భవత్యాహవశూరస్య తథా త్వముపపాదయ ॥ 5 ॥

tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavatyāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 5 ||

Shloka 6

తదర్థోపహితం వాక్యం ప్రశ్రితం హేతుసంహితమ్ ।
నిశమ్య హనుమాంస్తస్యా వాక్యముత్తరమబ్రవీత్ ॥ 6 ॥

tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamya hanumāṃstasyā vākyamuttaramabravīt || 6 ||

Shloka 7

క్షిప్రమేష్యతి కాకుత్స్థః హర్యృక్షప్రవరైర్వృతః ।
యస్తే యుధి విజిత్యారీన్ శోకం వ్యపనయిష్యతి ॥ 7 ॥

kṣiprameṣyati kākutsthaḥ haryṛkṣapravarairvṛtaḥ |
yaste yudhi vijityārīn śokaṃ vyapanayiṣyati || 7 ||

Shloka 8

ఏవమాశ్వాస్య వైదేహీం హనుమాన్ మారుతాత్మజః ।
గమనాయ మతిం కృత్వా వైదేహీమభ్యవాదయత్ ॥ 8 ॥

evamāśvāsya vaidehīṃ hanumān mārutātmajaḥ |
gamanāya matiṃ kṛtvā vaidehīmabhyavādayat || 8 ||

Shloka 9

తతస్స కపిశార్దూలః స్వామిసన్దర్శనోత్సుకః ।
ఆరురోహ గిరిశ్రేష్ఠమరిష్టమరిమర్దనః ॥ 9 ॥

tatassa kapiśārdūlaḥ svāmisandarśanotsukaḥ |
āruroha giriśreṣṭhamariṣṭamarimardanaḥ || 9 ||

Shloka 10

తుఙ్గపద్మకజుష్టాభిర్నీలాభిర్వనరాజిభిః ।
సోత్తరీయమివామ్భోదైః శృఙ్గాన్తరవిలమ్బిభిః ॥ 10 ॥

tuṅgapadmakajuṣṭābhirnīlābhirvanarājibhiḥ |
sottarīyamivāmbhodaiḥ śṛṅgāntaravilambibhiḥ || 10 ||

Shloka 11

బోధ్యమానమివ ప్రీత్యా దివాకరకరైశ్శుభైః ।
ఉన్మిషన్తమివోద్ధూతైర్లోచనైరివ ధాతుభిః ॥ 11 ॥

bodhyamānamiva prītyā divākarakaraiśśubhaiḥ |
unmiṣantamivoddhūtairlocanairiva dhātubhiḥ || 11 ||

Shloka 12

తోయౌఘననిస్స్వనైర్మన్ద్రైః ప్రాధీతమివ పర్వతమ్ ।
ప్రగీతమివ విస్పష్టైర్నానాప్రస్రవణస్వనైః ॥ 12 ॥

toyaughananissvanairmandraiḥ prādhītamiva parvatam |
pragītamiva vispaṣṭairnānāprasravaṇasvanaiḥ || 12 ||

Shloka 13

దేవదారుభిరత్యుచ్చైరూర్ధ్వబాహుమివ స్థితమ్ ।
ప్రపాతజలనిర్ఘోషైః ప్రాక్రుష్టమివ సర్వతః ॥ 13 ॥

devadārubhiratyuccairūrdhvabāhumiva sthitam |
prapātajalanirghoṣaiḥ prākruṣṭamiva sarvataḥ || 13 ||

Shloka 14

వేపమానమివ శ్యామైః కమ్పమానైశ్శరద్వనైః ।
వేణుభిర్మారుతోద్ధూతైః కూజన్తమివ కీచకైః ॥ 14 ॥

vepamānamiva śyāmaiḥ kampamānaiśśaradvanaiḥ |
veṇubhirmārutoddhūtaiḥ kūjantamiva kīcakaiḥ || 14 ||

Shloka 15

నిశ్శ్వసన్తమివామర్షాద్ఘోరైరాశీవిషోత్తమైః ।
నీహారకృతగమ్భీరైర్ధ్యాయన్తమివ గహ్వరైః ॥ 15 ॥

niśśvasantamivāmarṣādghorairāśīviṣottamaiḥ |
nīhārakṛtagambhīrairdhyāyantamiva gahvaraiḥ || 15 ||

Shloka 16

మేఘపాదనిభైః పాదైః ప్రక్రాన్తమివ సర్వతః ।
జృమ్మ్భమాణమివాఽకాశే శిఖరైరభ్రమాలిభిః ॥ 16 ॥

meghapādanibhaiḥ pādaiḥ prakrāntamiva sarvataḥ |
jṛmmbhamāṇamivā'kāśe śikharairabhramālibhiḥ || 16 ||

Shloka 17

కూటైశ్చ బహుధా కీర్ణైశ్శోభితం బహుకన్దరైః ।
సాలతాలాశ్వకర్ణైశ్చ వంశైశ్చ బహుభిర్వృతమ్ ॥ 17 ॥

kūṭaiśca bahudhā kīrṇaiśśobhitaṃ bahukandaraiḥ |
sālatālāśvakarṇaiśca vaṃśaiśca bahubhirvṛtam || 17 ||

Shloka 18

లతావితానైర్వితతైః పుష్పవద్భిరలఙ్కృతమ్ ।
నానామృగగణాకీర్ణం ధాతునిష్యన్దభూషితమ్ ॥ 18 ॥

latāvitānairvitataiḥ puṣpavadbhiralaṅkṛtam |
nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ dhātuniṣyandabhūṣitam || 18 ||

Shloka 19

బహుప్రస్రవణోపేతం శిలాసఞ్చయసఙ్కటమ్ ।
మహర్షియక్షగన్ధర్వకిన్నరోరగసేవితమ్ ॥ 19 ॥

bahuprasravaṇopetaṃ śilāsañcayasaṅkaṭam |
maharṣiyakṣagandharvakinnaroragasevitam || 19 ||

Shloka 20

లతాపాదపసఙ్ఘాతం సింహాధ్యుషితకన్దరమ్ ।
వ్యాఘ్రసఙ్ఘసమాకీర్ణం స్వాదుమూలఫలద్రుమమ్ ॥ 20 ॥

latāpādapasaṅghātaṃ siṃhādhyuṣitakandaram |
vyāghrasaṅghasamākīrṇaṃ svādumūlaphaladrumam || 20 ||

Shloka 21

తమారురోహ హనుమాన్ పర్వతం పవనాత్మజః ।
రామదర్శనశీఘ్రేణ ప్రహర్షేణాభిచోదితః ॥ 21 ॥

tamāruroha hanumān parvataṃ pavanātmajaḥ |
rāmadarśanaśīghreṇa praharṣeṇābhicoditaḥ || 21 ||

Shloka 22

తేన పాదతలాక్రాన్తా రమ్యేషు గిరిసానుషు ।
సఘోషాస్సమశీర్యన్త శిలాశ్చూర్ణీకృతాస్తతః ॥ 22 ॥

tena pādatalākrāntā ramyeṣu girisānuṣu |
saghoṣāssamaśīryanta śilāścūrṇīkṛtāstataḥ || 22 ||

Shloka 23

స తమారుహ్య శైలేన్ద్రం వ్యవర్ధత మహాకపిః ।
దక్షిణాదుత్తరం పారం ప్రార్థయన్ లవణామ్భసః ॥ 23 ॥

sa tamāruhya śailendraṃ vyavardhata mahākapiḥ |
dakṣiṇāduttaraṃ pāraṃ prārthayan lavaṇāmbhasaḥ || 23 ||

Shloka 24

అధిరుహ్య తతో వీరః పర్వతం పవనాత్మజః ।
దదర్శ సాగరం భీమం మీనోరగనిషేవితమ్ ॥ 24 ॥

adhiruhya tato vīraḥ parvataṃ pavanātmajaḥ |
dadarśa sāgaraṃ bhīmaṃ mīnoraganiṣevitam || 24 ||

Shloka 25

స మారుత ఇవాఽకాశం మారుతస్యాత్మసమ్భవః ।
ప్రపేదే హరిశార్దూలో దక్షిణాదుత్తరాం దిశమ్ ॥ 25 ॥

sa māruta ivā'kāśaṃ mārutasyātmasambhavaḥ |
prapede hariśārdūlo dakṣiṇāduttarāṃ diśam || 25 ||

Shloka 26

స తదా పీడితస్తేన కపినా పర్వతోత్తమః ।
రరాస సహ తైర్భూతైః ప్రవిశన్వసుధాతలమ్ ॥ 26 ॥

sa tadā pīḍitastena kapinā parvatottamaḥ |
rarāsa saha tairbhūtaiḥ praviśanvasudhātalam || 26 ||

Shloka 27

కమ్పమానైశ్చ శిఖరైః పతద్భిరపి చ ద్రుమైః ।
తస్యోరువేగోన్మథితాః పాదపాః పుష్పశాలినః ॥ 27 ॥

kampamānaiśca śikharaiḥ patadbhirapi ca drumaiḥ |
tasyoruvegonmathitāḥ pādapāḥ puṣpaśālinaḥ || 27 ||

Shloka 28

నిపేతుర్భూతలే రుగ్ణాశ్శక్రాయుధహతా ఇవ ।
కన్దరాన్తరసంస్థానాం పీడితానాం మహౌజసామ్ ॥ 28 ॥

nipeturbhūtale rugṇāśśakrāyudhahatā iva |
kandarāntarasaṃsthānāṃ pīḍitānāṃ mahaujasām || 28 ||

Shloka 29

సింహానాం నినదో భీమో నభో భిన్దన్ స శుశ్రువే ।
త్రస్తవ్యావృత్తవసనా వ్యాకులీకృతభూషణాః ॥ 29 ॥

siṃhānāṃ ninado bhīmo nabho bhindan sa śuśruve |
trastavyāvṛttavasanā vyākulīkṛtabhūṣaṇāḥ || 29 ||

Shloka 30

విద్యాధర్యః సముత్పేతుస్సహసా ధరణీధరాత్ ।
అతిప్రమాణా బలినో దీప్తజిహ్వా మహావిషాః ॥ 30 ॥

vidyādharyaḥ samutpetussahasā dharaṇīdharāt |
atipramāṇā balino dīptajihvā mahāviṣāḥ || 30 ||

Shloka 31

నిపీడితశిరోగ్రీవా వ్యచేష్టన్త మహాహయః ।
కిన్నరోరగన్ధర్వయక్షవిద్యాధరాస్తదా ॥ 31 ॥

nipīḍitaśirogrīvā vyaceṣṭanta mahāhayaḥ |
kinnaroragandharvayakṣavidyādharāstadā || 31 ||

Shloka 32

పీడితం తం నగవరం త్యక్త్వా గగనమాస్థితాః ।
స చ భూమిధరః శ్రీమాన్బలినా తేన పీడితః ॥ 32 ॥

pīḍitaṃ taṃ nagavaraṃ tyaktvā gaganamāsthitāḥ |
sa ca bhūmidharaḥ śrīmānbalinā tena pīḍitaḥ || 32 ||

Shloka 33

సవృక్షశిఖరోదగ్రః ప్రవివేశ రసాతలమ్ ।
దశయోజనవిస్తారస్త్రింశద్యోజనముచ్ఛ్రితః ॥ 33 ॥

savṛkṣaśikharodagraḥ praviveśa rasātalam |
daśayojanavistārastriṃśadyojanamucchritaḥ || 33 ||

Shloka 34

ధరణ్యాం సమతాం యాతః స బభూవ ధరాధరః ।
స లిలఙ్ఘయిషుర్భీమం సలీలం లవణార్ణవమ్ ॥ 34 ॥

dharaṇyāṃ samatāṃ yātaḥ sa babhūva dharādharaḥ |
sa lilaṅghayiṣurbhīmaṃ salīlaṃ lavaṇārṇavam || 34 ||

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే షట్పఞ్చాశస్సర్గః ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ षट्पञ्चाशस्सर्गः ।

ततस्तु शिंशुपामूले जानकीं पर्युपस्थिताम् ।

अभिवाद्याब्रवीद्दिष्ट्या पश्यामि त्वामिहाक्षताम् ॥ 1 ॥

ततस्तं प्रस्थितं सीता वीक्षमाणा पुनः पुनः ।

भर्तृस्नेहान्वितं वाक्यं हनुमन्तमभाषत ॥ 2 ॥

काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।

पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते बलोदयः ॥ 3 ॥

शरैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।

मां नयेद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 4 ॥

तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।

भवत्याहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ 5 ॥

तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम् ।

निशम्य हनुमांस्तस्या वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 6 ॥

क्षिप्रमेष्यति काकुत्स्थः हर्यृक्षप्रवरैर्वृतः ।

यस्ते युधि विजित्यारीन् शोकं व्यपनयिष्यति ॥ 7 ॥

एवमाश्वास्य वैदेहीं हनुमान् मारुतात्मजः ।

गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीमभ्यवादयत् ॥ 8 ॥

ततस्स कपिशार्दूलः स्वामिसन्दर्शनोत्सुकः ।

आरुरोह गिरिश्रेष्ठमरिष्टमरिमर्दनः ॥ 9 ॥

तुङ्गपद्मकजुष्टाभिर्नीलाभिर्वनराजिभिः ।

सोत्तरीयमिवाम्भोदैः शृङ्गान्तरविलम्बिभिः ॥ 10 ॥

बोध्यमानमिव प्रीत्या दिवाकरकरैश्शुभैः ।

उन्मिषन्तमिवोद्धूतैर्लोचनैरिव धातुभिः ॥ 11 ॥

तोयौघननिस्स्वनैर्मन्द्रैः प्राधीतमिव पर्वतम् ।

प्रगीतमिव विस्पष्टैर्नानाप्रस्रवणस्वनैः ॥ 12 ॥

देवदारुभिरत्युच्चैरूर्ध्वबाहुमिव स्थितम् ।

प्रपातजलनिर्घोषैः प्राक्रुष्टमिव सर्वतः ॥ 13 ॥

वेपमानमिव श्यामैः कम्पमानैश्शरद्वनैः ।

वेणुभिर्मारुतोद्धूतैः कूजन्तमिव कीचकैः ॥ 14 ॥

निश्श्वसन्तमिवामर्षाद्घोरैराशीविषोत्तमैः ।

नीहारकृतगम्भीरैर्ध्यायन्तमिव गह्वरैः ॥ 15 ॥

मेघपादनिभैः पादैः प्रक्रान्तमिव सर्वतः ।

जृम्म्भमाणमिवाऽकाशे शिखरैरभ्रमालिभिः ॥ 16 ॥

कूटैश्च बहुधा कीर्णैश्शोभितं बहुकन्दरैः ।

सालतालाश्वकर्णैश्च वंशैश्च बहुभिर्वृतम् ॥ 17 ॥

लतावितानैर्विततैः पुष्पवद्भिरलङ्कृतम् ।

नानामृगगणाकीर्णं धातुनिष्यन्दभूषितम् ॥ 18 ॥

बहुप्रस्रवणोपेतं शिलासञ्चयसङ्कटम् ।

महर्षियक्षगन्धर्वकिन्नरोरगसेवितम् ॥ 19 ॥

लतापादपसङ्घातं सिंहाध्युषितकन्दरम् ।

व्याघ्रसङ्घसमाकीर्णं स्वादुमूलफलद्रुमम् ॥ 20 ॥

तमारुरोह हनुमान् पर्वतं पवनात्मजः ।

रामदर्शनशीघ्रेण प्रहर्षेणाभिचोदितः ॥ 21 ॥

तेन पादतलाक्रान्ता रम्येषु गिरिसानुषु ।

सघोषास्समशीर्यन्त शिलाश्चूर्णीकृतास्ततः ॥ 22 ॥

स तमारुह्य शैलेन्द्रं व्यवर्धत महाकपिः ।

दक्षिणादुत्तरं पारं प्रार्थयन् लवणाम्भसः ॥ 23 ॥

अधिरुह्य ततो वीरः पर्वतं पवनात्मजः ।

ददर्श सागरं भीमं मीनोरगनिषेवितम् ॥ 24 ॥

स मारुत इवाऽकाशं मारुतस्यात्मसम्भवः ।

प्रपेदे हरिशार्दूलो दक्षिणादुत्तरां दिशम् ॥ 25 ॥

स तदा पीडितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः ।

ररास सह तैर्भूतैः प्रविशन्वसुधातलम् ॥ 26 ॥

कम्पमानैश्च शिखरैः पतद्भिरपि च द्रुमैः ।

तस्योरुवेगोन्मथिताः पादपाः पुष्पशालिनः ॥ 27 ॥

निपेतुर्भूतले रुग्णाश्शक्रायुधहता इव ।

कन्दरान्तरसंस्थानां पीडितानां महौजसाम् ॥ 28 ॥

सिंहानां निनदो भीमो नभो भिन्दन् स शुश्रुवे ।

त्रस्तव्यावृत्तवसना व्याकुलीकृतभूषणाः ॥ 29 ॥

विद्याधर्यः समुत्पेतुस्सहसा धरणीधरात् ।

अतिप्रमाणा बलिनो दीप्तजिह्वा महाविषाः ॥ 30 ॥

निपीडितशिरोग्रीवा व्यचेष्टन्त महाहयः ।

किन्नरोरगन्धर्वयक्षविद्याधरास्तदा ॥ 31 ॥

पीडितं तं नगवरं त्यक्त्वा गगनमास्थिताः ।

स च भूमिधरः श्रीमान्बलिना तेन पीडितः ॥ 32 ॥

सवृक्षशिखरोदग्रः प्रविवेश रसातलम् ।

दशयोजनविस्तारस्त्रिंशद्योजनमुच्छ्रितः ॥ 33 ॥

धरण्यां समतां यातः स बभूव धराधरः ।

स लिलङ्घयिषुर्भीमं सलीलं लवणार्णवम् ॥ 34 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षट्पञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.56 సున్దరకాణ్డ - షట్పఞ్చాశ సర్గః