శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ పఞ్చషష్టితమస్సర్గః ।
తతః ప్రస్రవణం శైలం తే గత్వా చిత్రకాననమ్ ।
ప్రణమ్య శిరసా రామం లక్ష్మణం చ మహాబలమ్ ॥ 1 ॥
యువరాజం పురస్కృత్య సుగ్రీవమభివాద్య చ ।
ప్రవృత్తిమథ సీతాయాః ప్రవక్తుముపచక్రముః ॥ 2 ॥
రావణాన్తః పురే రోధం రాక్షసీభిశ్చ తర్జనమ్ ।
రామే సమనురాగం చ యశ్చాయం సమయః కృతః ॥ 3 ॥
ఏతదాఖ్యాన్తి తే సర్వే హరయో రామసన్నిధౌ ।
వైదేహీమక్షతాం శ్రుత్వా రామస్తూత్తరమబ్రవీత్ ॥ 4 ॥
క్వ సీతా వర్తతే దేవీ కథం చ మయి వర్తతే ।
ఏతన్మే సర్వమాఖ్యాత వైదేహీం ప్రతి వానరాః ॥ 5 ॥
రామస్య గదితం శ్రుత్వా హరయో రామసన్నిధౌ ।
చోదయన్తి హనూమన్తం సీతావృత్తాన్తకోవిదమ్ ॥ 6 ॥
శ్రుత్వా తు వచనం తేషాం హనుమాన్మారుతాత్మజః ।
ప్రణమ్య శిరసా దేవ్యై సీతాయై తాం దిశం ప్రతి ॥ 7 ॥
ఉవాచ వాక్యం వాక్యజ్ఞస్సీతాయా దర్శనం యథా ।
సముద్రం లఙ్ఘయిత్వాహం శతయోజనమాయతమ్ ॥ 8 ॥
అగచ్ఛం జానకీం సీతాం మార్గమాణో దిదృక్షయా ।
తత్ర లఙ్కేతి నగరీ రావణస్య దురాత్మనః ॥ 9 ॥
దక్షిణస్య సముద్రస్య తీరే వసతి దక్షిణే ।
తత్ర దృష్టా మయా సీతా రావణాన్తః పురే సతీ ॥ 10 ॥
సన్న్యస్య త్వయి జీవన్తీ రామా రామ మనోరథమ్ ।
దృష్టా మే రాక్షసీమధ్యే తర్జ్యమానా ముహుర్ముహుః ॥ 11 ॥
రాక్షసీభిర్విరూపాభీ రక్షితా ప్రమదావనే ।
దుఃఖ మాసాద్యతే దేవీ తథాఽదుఃఖోచితా సతీ ॥ 12 ॥
రావణాన్తః పురే రుద్ధా రాక్షసీభి స్సురక్షితా ।
ఏకవేణీధరా దీనా త్వయి చిన్తాపరాయణా ॥ 13 ॥
అధఃశయ్యా వివర్ణాఙ్గీ పద్మినీవ హిమాగమే ।
రావణాద్వినివృత్తార్థా మర్తవ్యకృతనిశ్చయా ॥ 14 ॥
దేవీ కథఞ్చిత్కాకుత్స్థ త్వన్మనా మార్గితా మయా ।
ఇక్ష్వాకువంశవిఖ్యాతిం శనైః కీర్తయతానఘ ॥ 15 ॥
సా మయా నరశార్దూల విశ్వాసముపపాదితా ।
తత స్సమ్భాషితా దేవీ సర్వమర్థం చ దర్శితా ॥ 16 ॥
రామసుగ్రీవసఖ్యం చ శ్రుత్వా ప్రీతిముపాగతా ।
నియత స్సముదాచారో భక్తిశ్చాస్యాస్తథా త్వయి ॥ 17 ॥
ఏవం మయా మహాభాగా దృష్టా జనకనన్దినీ ।
ఉగ్రేణ తపసా యుక్తా త్వద్భక్త్యా పురుషర్షభ ॥ 18 ॥
అభిజ్ఞానం చ మే దత్తం యథా వృత్తం తవాన్తికే ।
చిత్రకూటే మహాప్రాజ్ఞ వాయసం ప్రతి రాఘవ ॥ 19 ॥
విజ్ఞాప్యశ్చ నరవ్యాఘ్రో రామో వాయుసుత త్వయా ।
అఖిలేనేహ యద్ధృష్టమితి మామాహ జానకీ ॥ 20 ॥
అయం చాస్మై ప్రదాతవ్యో యత్నాత్సుపరిరక్షితః ।
బ్రువతా వచనాన్యేవం సుగ్రీవస్యోపశృణ్వతః ॥ 21 ॥
ఏష చూడామణిశ్శ్రీమాన్ మయా సుపరిరక్షితః ।
మనశ్శిలాయాస్తిలకో గణ్డపార్శ్వే నివేశితః ॥ 22 ॥
త్వయా ప్రణష్ఠే తిలకే తం కిల స్మర్తుమర్హసి ।
ఏష నిర్యాతితశ్శ్రీమాన్మయా తే వారి సమ్భవః ।
ఏతం దృష్ట్వా ప్రహృష్యామి వ్యసనే త్వామివానఘ ॥ 23 ॥
జీవితం ధారయిష్యామి మాసం దశరథాత్మజ ॥ 24 ॥
ఊర్ధ్వం మాసాన్న జీవేయం రక్షసాం వశమాగతా ।
ఇతి మామబ్రవీత్సీతా కృశాఙ్గీ ధర్మచారిణీ ॥ 25 ॥
రావణాన్తః పురే రుద్ధా మృగీవోత్ఫుల్లలోచనా ।
ఏతదేవ మయాఖ్యాతం సర్వం రాఘవ యద్యథా ॥ 26 ॥
సర్వథా సాగరజలే సన్తారః ప్రవిధీయతామ్ ।
తౌ జాతాశ్వాసౌ రాజపుత్రౌ విదిత్వా తచ్చాభిజ్ఞానం రాఘవాయ ప్రదాయ ।
దేవ్యా చాఖ్యాతం సర్వమేవానుపూర్వ్యాద్వాచా సమ్పూర్ణం వాయుపుత్త్ర శ్శశంస ॥ 27 ॥
ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే పఞ్చషష్టితమస్సర్గః ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
tataḥ prasravaṇaṃ śailaṃ te gatvā citrakānanam |
praṇamya śirasā rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam || 1 ||
yuvarājaṃ puraskṛtya sugrīvamabhivādya ca |
pravṛttimatha sītāyāḥ pravaktumupacakramuḥ || 2 ||
rāvaṇāntaḥ pure rodhaṃ rākṣasībhiśca tarjanam |
rāme samanurāgaṃ ca yaścāyaṃ samayaḥ kṛtaḥ || 3 ||
etadākhyānti te sarve harayo rāmasannidhau |
vaidehīmakṣatāṃ śrutvā rāmastūttaramabravīt || 4 ||
kva sītā vartate devī kathaṃ ca mayi vartate |
etanme sarvamākhyāta vaidehīṃ prati vānarāḥ || 5 ||
rāmasya gaditaṃ śrutvā harayo rāmasannidhau |
codayanti hanūmantaṃ sītāvṛttāntakovidam || 6 ||
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ hanumānmārutātmajaḥ |
praṇamya śirasā devyai sītāyai tāṃ diśaṃ prati || 7 ||
uvāca vākyaṃ vākyajñassītāyā darśanaṃ yathā |
samudraṃ laṅghayitvāhaṃ śatayojanamāyatam || 8 ||
agacchaṃ jānakīṃ sītāṃ mārgamāṇo didṛkṣayā |
tatra laṅketi nagarī rāvaṇasya durātmanaḥ || 9 ||
dakṣiṇasya samudrasya tīre vasati dakṣiṇe |
tatra dṛṣṭā mayā sītā rāvaṇāntaḥ pure satī || 10 ||
sannyasya tvayi jīvantī rāmā rāma manoratham |
dṛṣṭā me rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 11 ||
rākṣasībhirvirūpābhī rakṣitā pramadāvane |
duḥkha māsādyate devī tathā'duḥkhocitā satī || 12 ||
rāvaṇāntaḥ pure ruddhā rākṣasībhi ssurakṣitā |
ekaveṇīdharā dīnā tvayi cintāparāyaṇā || 13 ||
adhaḥśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame |
rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā || 14 ||
devī kathañcitkākutstha tvanmanā mārgitā mayā |
ikṣvākuvaṃśavikhyātiṃ śanaiḥ kīrtayatānagha || 15 ||
sā mayā naraśārdūla viśvāsamupapāditā |
tata ssambhāṣitā devī sarvamarthaṃ ca darśitā || 16 ||
rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītimupāgatā |
niyata ssamudācāro bhaktiścāsyāstathā tvayi || 17 ||
evaṃ mayā mahābhāgā dṛṣṭā janakanandinī |
ugreṇa tapasā yuktā tvadbhaktyā puruṣarṣabha || 18 ||
abhijñānaṃ ca me dattaṃ yathā vṛttaṃ tavāntike |
citrakūṭe mahāprājña vāyasaṃ prati rāghava || 19 ||
vijñāpyaśca naravyāghro rāmo vāyusuta tvayā |
akhileneha yaddhṛṣṭamiti māmāha jānakī || 20 ||
ayaṃ cāsmai pradātavyo yatnātsuparirakṣitaḥ |
bruvatā vacanānyevaṃ sugrīvasyopaśṛṇvataḥ || 21 ||
eṣa cūḍāmaṇiśśrīmān mayā suparirakṣitaḥ |
manaśśilāyāstilako gaṇḍapārśve niveśitaḥ || 22 ||
tvayā praṇaṣṭhe tilake taṃ kila smartumarhasi |
eṣa niryātitaśśrīmānmayā te vāri sambhavaḥ |
etaṃ dṛṣṭvā prahṛṣyāmi vyasane tvāmivānagha || 23 ||
jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja || 24 ||
ūrdhvaṃ māsānna jīveyaṃ rakṣasāṃ vaśamāgatā |
iti māmabravītsītā kṛśāṅgī dharmacāriṇī || 25 ||
rāvaṇāntaḥ pure ruddhā mṛgīvotphullalocanā |
etadeva mayākhyātaṃ sarvaṃ rāghava yadyathā || 26 ||
sarvathā sāgarajale santāraḥ pravidhīyatām |
tau jātāśvāsau rājaputrau viditvā taccābhijñānaṃ rāghavāya pradāya |
devyā cākhyātaṃ sarvamevānupūrvyādvācā sampūrṇaṃ vāyuputtra śśaśaṃsa || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ पञ्चषष्टितमस्सर्गः ।
ततः प्रस्रवणं शैलं ते गत्वा चित्रकाननम् ।
प्रणम्य शिरसा रामं लक्ष्मणं च महाबलम् ॥ 1 ॥
युवराजं पुरस्कृत्य सुग्रीवमभिवाद्य च ।
प्रवृत्तिमथ सीतायाः प्रवक्तुमुपचक्रमुः ॥ 2 ॥
रावणान्तः पुरे रोधं राक्षसीभिश्च तर्जनम् ।
रामे समनुरागं च यश्चायं समयः कृतः ॥ 3 ॥
एतदाख्यान्ति ते सर्वे हरयो रामसन्निधौ ।
वैदेहीमक्षतां श्रुत्वा रामस्तूत्तरमब्रवीत् ॥ 4 ॥
क्व सीता वर्तते देवी कथं च मयि वर्तते ।
एतन्मे सर्वमाख्यात वैदेहीं प्रति वानराः ॥ 5 ॥
रामस्य गदितं श्रुत्वा हरयो रामसन्निधौ ।
चोदयन्ति हनूमन्तं सीतावृत्तान्तकोविदम् ॥ 6 ॥
श्रुत्वा तु वचनं तेषां हनुमान्मारुतात्मजः ।
प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै तां दिशं प्रति ॥ 7 ॥
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञस्सीताया दर्शनं यथा ।
समुद्रं लङ्घयित्वाहं शतयोजनमायतम् ॥ 8 ॥
अगच्छं जानकीं सीतां मार्गमाणो दिदृक्षया ।
तत्र लङ्केति नगरी रावणस्य दुरात्मनः ॥ 9 ॥
दक्षिणस्य समुद्रस्य तीरे वसति दक्षिणे ।
तत्र दृष्टा मया सीता रावणान्तः पुरे सती ॥ 10 ॥
सन्न्यस्य त्वयि जीवन्ती रामा राम मनोरथम् ।
दृष्टा मे राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ 11 ॥
राक्षसीभिर्विरूपाभी रक्षिता प्रमदावने ।
दुःख मासाद्यते देवी तथाऽदुःखोचिता सती ॥ 12 ॥
रावणान्तः पुरे रुद्धा राक्षसीभि स्सुरक्षिता ।
एकवेणीधरा दीना त्वयि चिन्तापरायणा ॥ 13 ॥
अधःशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे ।
रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया ॥ 14 ॥
देवी कथञ्चित्काकुत्स्थ त्वन्मना मार्गिता मया ।
इक्ष्वाकुवंशविख्यातिं शनैः कीर्तयतानघ ॥ 15 ॥
सा मया नरशार्दूल विश्वासमुपपादिता ।
तत स्सम्भाषिता देवी सर्वमर्थं च दर्शिता ॥ 16 ॥
रामसुग्रीवसख्यं च श्रुत्वा प्रीतिमुपागता ।
नियत स्समुदाचारो भक्तिश्चास्यास्तथा त्वयि ॥ 17 ॥
एवं मया महाभागा दृष्टा जनकनन्दिनी ।
उग्रेण तपसा युक्ता त्वद्भक्त्या पुरुषर्षभ ॥ 18 ॥
अभिज्ञानं च मे दत्तं यथा वृत्तं तवान्तिके ।
चित्रकूटे महाप्राज्ञ वायसं प्रति राघव ॥ 19 ॥
विज्ञाप्यश्च नरव्याघ्रो रामो वायुसुत त्वया ।
अखिलेनेह यद्धृष्टमिति मामाह जानकी ॥ 20 ॥
अयं चास्मै प्रदातव्यो यत्नात्सुपरिरक्षितः ।
ब्रुवता वचनान्येवं सुग्रीवस्योपशृण्वतः ॥ 21 ॥
एष चूडामणिश्श्रीमान् मया सुपरिरक्षितः ।
मनश्शिलायास्तिलको गण्डपार्श्वे निवेशितः ॥ 22 ॥
त्वया प्रणष्ठे तिलके तं किल स्मर्तुमर्हसि ।
एष निर्यातितश्श्रीमान्मया ते वारि सम्भवः ।
एतं दृष्ट्वा प्रहृष्यामि व्यसने त्वामिवानघ ॥ 23 ॥
जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज ॥ 24 ॥
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं रक्षसां वशमागता ।
इति मामब्रवीत्सीता कृशाङ्गी धर्मचारिणी ॥ 25 ॥
रावणान्तः पुरे रुद्धा मृगीवोत्फुल्ललोचना ।
एतदेव मयाख्यातं सर्वं राघव यद्यथा ॥ 26 ॥
सर्वथा सागरजले सन्तारः प्रविधीयताम् ।
तौ जाताश्वासौ राजपुत्रौ विदित्वा तच्चाभिज्ञानं राघवाय प्रदाय ।
देव्या चाख्यातं सर्वमेवानुपूर्व्याद्वाचा सम्पूर्णं वायुपुत्त्र श्शशंस ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे पञ्चषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha pañcaṣaṣṭitamassargaḥ |
tataḥ prasravaṇaṃ śailaṃ te gatvā citrakānanam |
praṇamya śirasā rāmaṃ lakṣmaṇaṃ ca mahābalam || 1 ||
yuvarājaṃ puraskṛtya sugrīvamabhivādya ca |
pravṛttimatha sītāyāḥ pravaktumupacakramuḥ || 2 ||
rāvaṇāntaḥ pure rodhaṃ rākṣasībhiśca tarjanam |
rāme samanurāgaṃ ca yaścāyaṃ samayaḥ kṛtaḥ || 3 ||
etadākhyānti te sarve harayo rāmasannidhau |
vaidehīmakṣatāṃ śrutvā rāmastūttaramabravīt || 4 ||
kva sītā vartate devī kathaṃ ca mayi vartate |
etanme sarvamākhyāta vaidehīṃ prati vānarāḥ || 5 ||
rāmasya gaditaṃ śrutvā harayo rāmasannidhau |
codayanti hanūmantaṃ sītāvṛttāntakovidam || 6 ||
śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ hanumānmārutātmajaḥ |
praṇamya śirasā devyai sītāyai tāṃ diśaṃ prati || 7 ||
uvāca vākyaṃ vākyajñassītāyā darśanaṃ yathā |
samudraṃ laṅghayitvāhaṃ śatayojanamāyatam || 8 ||
agacchaṃ jānakīṃ sītāṃ mārgamāṇo didṛkṣayā |
tatra laṅketi nagarī rāvaṇasya durātmanaḥ || 9 ||
dakṣiṇasya samudrasya tīre vasati dakṣiṇe |
tatra dṛṣṭā mayā sītā rāvaṇāntaḥ pure satī || 10 ||
sannyasya tvayi jīvantī rāmā rāma manoratham |
dṛṣṭā me rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 11 ||
rākṣasībhirvirūpābhī rakṣitā pramadāvane |
duḥkha māsādyate devī tathā'duḥkhocitā satī || 12 ||
rāvaṇāntaḥ pure ruddhā rākṣasībhi ssurakṣitā |
ekaveṇīdharā dīnā tvayi cintāparāyaṇā || 13 ||
adhaḥśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame |
rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā || 14 ||
devī kathañcitkākutstha tvanmanā mārgitā mayā |
ikṣvākuvaṃśavikhyātiṃ śanaiḥ kīrtayatānagha || 15 ||
sā mayā naraśārdūla viśvāsamupapāditā |
tata ssambhāṣitā devī sarvamarthaṃ ca darśitā || 16 ||
rāmasugrīvasakhyaṃ ca śrutvā prītimupāgatā |
niyata ssamudācāro bhaktiścāsyāstathā tvayi || 17 ||
evaṃ mayā mahābhāgā dṛṣṭā janakanandinī |
ugreṇa tapasā yuktā tvadbhaktyā puruṣarṣabha || 18 ||
abhijñānaṃ ca me dattaṃ yathā vṛttaṃ tavāntike |
citrakūṭe mahāprājña vāyasaṃ prati rāghava || 19 ||
vijñāpyaśca naravyāghro rāmo vāyusuta tvayā |
akhileneha yaddhṛṣṭamiti māmāha jānakī || 20 ||
ayaṃ cāsmai pradātavyo yatnātsuparirakṣitaḥ |
bruvatā vacanānyevaṃ sugrīvasyopaśṛṇvataḥ || 21 ||
eṣa cūḍāmaṇiśśrīmān mayā suparirakṣitaḥ |
manaśśilāyāstilako gaṇḍapārśve niveśitaḥ || 22 ||
tvayā praṇaṣṭhe tilake taṃ kila smartumarhasi |
eṣa niryātitaśśrīmānmayā te vāri sambhavaḥ |
etaṃ dṛṣṭvā prahṛṣyāmi vyasane tvāmivānagha || 23 ||
jīvitaṃ dhārayiṣyāmi māsaṃ daśarathātmaja || 24 ||
ūrdhvaṃ māsānna jīveyaṃ rakṣasāṃ vaśamāgatā |
iti māmabravītsītā kṛśāṅgī dharmacāriṇī || 25 ||
rāvaṇāntaḥ pure ruddhā mṛgīvotphullalocanā |
etadeva mayākhyātaṃ sarvaṃ rāghava yadyathā || 26 ||
sarvathā sāgarajale santāraḥ pravidhīyatām |
tau jātāśvāsau rājaputrau viditvā taccābhijñānaṃ rāghavāya pradāya |
devyā cākhyātaṃ sarvamevānupūrvyādvācā sampūrṇaṃ vāyuputtra śśaśaṃsa || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe pañcaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.