ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਥਾ ਵਸਿष੍ਠੇ ਬ੍ਰੁਵਤਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਸੁਤਮ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਦਨੋ ਰਾਮਮਾਜੁਹਾਵ ਸਲਕ੍ष੍ਮਣਮ੍ ॥ 1 ॥
ਕृਤਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਤ੍ਰਾ ਦਸ਼ਰਥੇਨ ਚ ।
ਪੁਰੋਧਸਾ ਵਸਿष੍ਠੇਨ ਮਙ੍ਗਲੈਰਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍ ॥ 2 ॥
ਸ ਪੁਤ੍ਰਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨ੍ਯੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਃ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਦਦੌ ਕੁਸ਼ਿਕਪੁਤ੍ਰਾਯ ਸੁਪ੍ਰੀਤੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 3 ॥
ਤਤੋ ਵਾਯੁਸ੍ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਨੀਰਜਸ੍ਕੋ ਵਵੌ ਤਦਾ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਗਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਰਾਮਂ ਰਾਜੀਵਲੋਚਨਮ੍ ॥ 4 ॥
ਪੁष੍ਪਵृष੍ਟਿਰ੍ਮਹਤ੍ਯਾਸੀਦ੍ਦੇਵਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਸ੍ਵਨੈਃ ।
ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषਃ ਪ੍ਰਯਾਤੇ ਤੁ ਮਹਾਤ੍ਮਨਿ ॥ 5 ॥
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋ ਯਯਾਵਗ੍ਰੇ ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਧਨੁਰ੍ਧਰਃ ।
ਕਾਕਪਕ੍षਧਰੋ ਧਨ੍ਵੀ ਤਂ ਚ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿਰਨ੍ਵਗਾਤ੍ ॥ 6 ॥
ਕਲਾਪਿਨੌ ਧਨੁष੍ਪਾਣੀ ਸ਼ੋਭਮਾਨੌ ਦਿਸ਼ੋ ਦਸ਼ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰਂ ਮਹਾਤ੍ਮਾਨਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੀਰ੍षਾਵਿਵ ਪਨ੍ਨਗੌ ॥ 7 ॥
ਅਨੁਜਗ੍ਮਤੁਰਕ੍षੁਦ੍ਰੌ ਪਿਤਾਮਹਮਿਵਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ।
ਤਦਾ ਕੁਸ਼ਿਕਪੁਤ੍ਰਂ ਤੁ ਧਨੁष੍ਪਾਣੀ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤੌ ॥ 8 ॥
ਬਦ੍ਧਗੋਧਾਙ੍ਗੁਲਿਤ੍ਰਾਣੌ ਖਡ੍ਗਵਨ੍ਤੌ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤੀ ।
ਕੁਮਾਰੌ ਚਾਰੁਵਪੁषੌ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਰਾਮਲਕ੍ष੍ਮਣੌ ॥ 9 ॥
ਅਨੁਯਾਤੌ ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਦੀਪ੍ਤੌ ਸ਼ੋਭਯੇਤਾਮਨਿਨ੍ਦਿਤੌ ।
ਸ੍ਥਾਣੁਂ ਦੇਵਮਿਵਾਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਕੁਮਾਰਾਵਿਵ ਪਾਵਕੀ ॥ 10 ॥
ਅਧ੍ਯਰ੍ਧਯੋਜਨਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸਰਯ੍ਵਾ ਦਕ੍षਿਣੇ ਤਟੇ ।
ਰਾਮੇਤਿ ਮਧੁਰਾਂ ਵਾਣੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੋऽਭ੍ਯਭਾषਤ ॥ 11 ॥
ਗृਹਾਣ ਵਤ੍ਸ ਸਲਿਲਂ ਮਾ ਭੂਤ੍ਕਾਲਸ੍ਯ ਪਰ੍ਯਯਃ ।
ਮਨ੍ਤ੍ਰਗ੍ਰਾਮਂ ਗृਹਾਣ ਤ੍ਵਂ ਬਲਾਮਤਿਬਲਾਂ ਤਥਾ ॥ 12 ॥
ਨ ਸ਼੍ਰਮੋ ਨ ਜ੍ਵਰੋ ਵਾ ਤੇ ਨ ਰੂਪਸ੍ਯ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ ।
ਨ ਚ ਸੁਪ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਤ੍ਤਂ ਵਾ ਧਰ੍षਯਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਨੈਰृਤਾਃ ॥ 13 ॥
ਨ ਬਾਹ੍ਵੋਸ੍ਸਦृਸ਼ੋ ਵੀਰ੍ਯੇ ਪृਥਿਵ੍ਯਾਮਸ੍ਤਿ ਕਸ਼੍ਚਨ ।
ਤ੍ਰਿषੁ ਲੋਕੇषੁ ਵੈ ਰਾਮ ਨ ਭਵੇਤ੍ਸਦृਸ਼ਸ੍ਤਵ ॥ 14 ॥
ਨ ਸੌਭਾਗ੍ਯੇ ਨ ਦਾਕ੍षਿਣ੍ਯੇ ਨ ਜ੍ਞਾਨੇ ਬੁਦ੍ਧਿਨਿਸ਼੍ਚਯੇ ।
ਨੋਤ੍ਤਰੇ ਪ੍ਰਤਿਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਸਮੋ ਲੋਕੇ ਤਵਾऽਨਘ ॥ 15 ॥
ਏਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਯੇ ਲਬ੍ਧੇ ਭਵਿਤਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇ ਸਮਃ ।
ਬਲਾਤ੍ਵਤਿਬਲਾ ਚੈਵ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ ਮਾਤਰੌ ॥ 16 ॥
ਕ੍षੁਤ੍ਪਿਪਾਸੇ ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਭਵਿष੍ਯੇਤੇ ਨਰੋਤ੍ਤਮ ।
ਬਲਾਮਤਿਬਲਾਂ ਚੈਵ ਪਠਤਃ ਪਥਿ ਰਾਘਵ ॥ 17 ॥
ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਯਮਧੀਯਾਨੇ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਤੁਲਂ ਤ੍ਵਯਿ ।
ਪਿਤਾਮਹਸੁਤੇ ਹ੍ਯੇਤੇ ਵਿਦ੍ਯੇ ਤੇਜਸ੍ਸਮਨ੍ਵਿਤੇ ॥ 18 ॥
ਪ੍ਰਦਾਤੁਂ ਤਵ ਕਾਕੁਤ੍ਸ੍ਥ ਸਦृਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਧਾਰ੍ਮਿਕ ।
ਕਾਮਂ ਬਹੁਗੁਣਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਤ੍ਵਯ੍ਯੇਤੇ ਨਾਤ੍ਰ ਸਂਸ਼ਯਃ ।
ਤਪਸਾ ਸਮ੍ਭृਤੇ ਚੈਤੇ ਬਹੁਰੂਪੇ ਭਵਿष੍ਯਤਃ ॥ 19 ॥
ਤਤੋ ਰਾਮੋ ਜਲਂ ਸ੍ਪृष੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਵਦਨਸ਼੍ਸ਼ੁਚਿਃ ।
ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਤੇ ਵਿਦ੍ਯੇ ਮਹਰ੍षੇਰ੍ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ॥ 20 ॥
ਵਿਦ੍ਯਾਸਮੁਦਿਤੋ ਰਾਮਸ਼੍ਸ਼ੁਸ਼ੁਭੇ ਭੂਰਿਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਸਹਸ੍ਰਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਭਗਵਾਨ੍ ਸ਼ਰਦੀਵ ਦਿਵਾਕਰਃ ॥ 21 ॥
ਗੁਰੁਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਨਿਯੁਜ੍ਯ ਕੁਸ਼ਿਕਾਤ੍ਮਜੇ ।
ਊषੁਸ੍ਤਾਂ ਰਜਨੀਂ ਤਤ੍ਰ ਸਰਯ੍ਵਾਂ ਸੁਸੁਖਂ ਤ੍ਰਯਃ ॥ 22 ॥
ਦਸ਼ਰਥਨृਪਸੂਨੁਸਤ੍ਤਮਾਭ੍ਯਾਂ ਤृਣਸ਼ਯਨੇऽਨੁਚਿਤੇ ਸਹੋषਿਤਾਭ੍ਯਾਮ੍ ।
ਕੁਸ਼ਿਕਸੁਤਵਚੋऽਨੁਲਾਲਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਖਮਿਵ ਸਾ ਵਿਬਭੌ ਵਿਭਾਵਰੀ ਚ ॥ 23 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathassutama prahṛṣṭavadano rāmamājuhāva salakṣmaṇam || 1 ||
kṛtasvastyayanaṃ mātrā pitrā daśarathena ca |
purodhasā vasiṣṭhena maṅgalairabhimantritam || 2 ||
sa putraṃ mūrdhnyupāghrāya rājā daśarathaḥ priyam |
dadau kuśikaputrāya suprītenāntarātmanā || 3 ||
tato vāyussukhasparśo nīrajasko vavau tadā |
viśvāmitragataṃ dṛṣṭvā rāmaṃ rājīvalocanam || 4 ||
puṣpavṛṣṭirmahatyāsīddevadundubhinisvanaiḥ |
śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ prayāte tu mahātmani || 5 ||
viśvāmitro yayāvagre tato rāmo dhanurdharaḥ |
kākapakṣadharo dhanvī taṃ ca saumitriranvagāt || 6 ||
kalāpinau dhanuṣpāṇī śobhamānau diśo daśa |
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ triśīrṣāviva pannagau || 7 ||
anujagmaturakṣudrau pitāmahamivāśvinau |
tadā kuśikaputraṃ tu dhanuṣpāṇī svalaṅkṛtau || 8 ||
baddhagodhāṅgulitrāṇau khaḍgavantau mahādyutī |
kumārau cāruvapuṣau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 9 ||
anuyātau śriyā dīptau śobhayetāmaninditau |
sthāṇuṃ devamivācintyaṃ kumārāviva pāvakī || 10 ||
adhyardhayojanaṃ gatvā sarayvā dakṣiṇe taṭe |
rāmeti madhurāṃ vāṇīṃ viśvāmitro'bhyabhāṣata || 11 ||
gṛhāṇa vatsa salilaṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ |
mantragrāmaṃ gṛhāṇa tvaṃ balāmatibalāṃ tathā || 12 ||
na śramo na jvaro vā te na rūpasya viparyayaḥ |
na ca suptaṃ pramattaṃ vā dharṣayiṣyanti nairṛtāḥ || 13 ||
na bāhvossadṛśo vīrye pṛthivyāmasti kaścana |
triṣu lokeṣu vai rāma na bhavetsadṛśastava || 14 ||
na saubhāgye na dākṣiṇye na jñāne buddhiniścaye |
nottare prativaktavye samo loke tavā'nagha || 15 ||
etadvidyādvaye labdhe bhavitā nāsti te samaḥ |
balātvatibalā caiva sarvajñānasya mātarau || 16 ||
kṣutpipāse na te rāma bhaviṣyete narottama |
balāmatibalāṃ caiva paṭhataḥ pathi rāghava || 17 ||
vidyādvayamadhīyāne yaśaścāpyatulaṃ tvayi |
pitāmahasute hyete vidye tejassamanvite || 18 ||
pradātuṃ tava kākutstha sadṛśastvaṃ hi dhārmika |
kāmaṃ bahuguṇāssarve tvayyete nātra saṃśayaḥ |
tapasā sambhṛte caite bahurūpe bhaviṣyataḥ || 19 ||
tato rāmo jalaṃ spṛṣṭvā prahṛṣṭavadanaśśuciḥ |
pratijagrāha te vidye maharṣerbhāvitātmanaḥ || 20 ||
vidyāsamudito rāmaśśuśubhe bhūrivikramaḥ |
sahasraraśmirbhagavān śaradīva divākaraḥ || 21 ||
gurukāryāṇi sarvāṇi niyujya kuśikātmaje |
ūṣustāṃ rajanīṃ tatra sarayvāṃ susukhaṃ trayaḥ || 22 ||
daśarathanṛpasūnusattamābhyāṃ tṛṇaśayane'nucite sahoṣitābhyām |
kuśikasutavaco'nulālitābhyāṃ sukhamiva sā vibabhau vibhāvarī ca || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशस्सर्गः ।
तथा वसिष्ठे ब्रुवति राजा दशरथस्सुतम प्रहृष्टवदनो राममाजुहाव सलक्ष्मणम् ॥ 1 ॥
कृतस्वस्त्ययनं मात्रा पित्रा दशरथेन च ।
पुरोधसा वसिष्ठेन मङ्गलैरभिमन्त्रितम् ॥ 2 ॥
स पुत्रं मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा दशरथः प्रियम् ।
ददौ कुशिकपुत्राय सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ 3 ॥
ततो वायुस्सुखस्पर्शो नीरजस्को ववौ तदा ।
विश्वामित्रगतं दृष्ट्वा रामं राजीवलोचनम् ॥ 4 ॥
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनैः ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः प्रयाते तु महात्मनि ॥ 5 ॥
विश्वामित्रो ययावग्रे ततो रामो धनुर्धरः ।
काकपक्षधरो धन्वी तं च सौमित्रिरन्वगात् ॥ 6 ॥
कलापिनौ धनुष्पाणी शोभमानौ दिशो दश ।
विश्वामित्रं महात्मानं त्रिशीर्षाविव पन्नगौ ॥ 7 ॥
अनुजग्मतुरक्षुद्रौ पितामहमिवाश्विनौ ।
तदा कुशिकपुत्रं तु धनुष्पाणी स्वलङ्कृतौ ॥ 8 ॥
बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती ।
कुमारौ चारुवपुषौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 9 ॥
अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेतामनिन्दितौ ।
स्थाणुं देवमिवाचिन्त्यं कुमाराविव पावकी ॥ 10 ॥
अध्यर्धयोजनं गत्वा सरय्वा दक्षिणे तटे ।
रामेति मधुरां वाणीं विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ 11 ॥
गृहाण वत्स सलिलं मा भूत्कालस्य पर्ययः ।
मन्त्रग्रामं गृहाण त्वं बलामतिबलां तथा ॥ 12 ॥
न श्रमो न ज्वरो वा ते न रूपस्य विपर्ययः ।
न च सुप्तं प्रमत्तं वा धर्षयिष्यन्ति नैरृताः ॥ 13 ॥
न बाह्वोस्सदृशो वीर्ये पृथिव्यामस्ति कश्चन ।
त्रिषु लोकेषु वै राम न भवेत्सदृशस्तव ॥ 14 ॥
न सौभाग्ये न दाक्षिण्ये न ज्ञाने बुद्धिनिश्चये ।
नोत्तरे प्रतिवक्तव्ये समो लोके तवाऽनघ ॥ 15 ॥
एतद्विद्याद्वये लब्धे भविता नास्ति ते समः ।
बलात्वतिबला चैव सर्वज्ञानस्य मातरौ ॥ 16 ॥
क्षुत्पिपासे न ते राम भविष्येते नरोत्तम ।
बलामतिबलां चैव पठतः पथि राघव ॥ 17 ॥
विद्याद्वयमधीयाने यशश्चाप्यतुलं त्वयि ।
पितामहसुते ह्येते विद्ये तेजस्समन्विते ॥ 18 ॥
प्रदातुं तव काकुत्स्थ सदृशस्त्वं हि धार्मिक ।
कामं बहुगुणास्सर्वे त्वय्येते नात्र संशयः ।
तपसा सम्भृते चैते बहुरूपे भविष्यतः ॥ 19 ॥
ततो रामो जलं स्पृष्ट्वा प्रहृष्टवदनश्शुचिः ।
प्रतिजग्राह ते विद्ये महर्षेर्भावितात्मनः ॥ 20 ॥
विद्यासमुदितो रामश्शुशुभे भूरिविक्रमः ।
सहस्ररश्मिर्भगवान् शरदीव दिवाकरः ॥ 21 ॥
गुरुकार्याणि सर्वाणि नियुज्य कुशिकात्मजे ।
ऊषुस्तां रजनीं तत्र सरय्वां सुसुखं त्रयः ॥ 22 ॥
दशरथनृपसूनुसत्तमाभ्यां तृणशयनेऽनुचिते सहोषिताभ्याम् ।
कुशिकसुतवचोऽनुलालिताभ्यां सुखमिव सा विबभौ विभावरी च ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathassutama prahṛṣṭavadano rāmamājuhāva salakṣmaṇam || 1 ||
kṛtasvastyayanaṃ mātrā pitrā daśarathena ca |
purodhasā vasiṣṭhena maṅgalairabhimantritam || 2 ||
sa putraṃ mūrdhnyupāghrāya rājā daśarathaḥ priyam |
dadau kuśikaputrāya suprītenāntarātmanā || 3 ||
tato vāyussukhasparśo nīrajasko vavau tadā |
viśvāmitragataṃ dṛṣṭvā rāmaṃ rājīvalocanam || 4 ||
puṣpavṛṣṭirmahatyāsīddevadundubhinisvanaiḥ |
śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ prayāte tu mahātmani || 5 ||
viśvāmitro yayāvagre tato rāmo dhanurdharaḥ |
kākapakṣadharo dhanvī taṃ ca saumitriranvagāt || 6 ||
kalāpinau dhanuṣpāṇī śobhamānau diśo daśa |
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ triśīrṣāviva pannagau || 7 ||
anujagmaturakṣudrau pitāmahamivāśvinau |
tadā kuśikaputraṃ tu dhanuṣpāṇī svalaṅkṛtau || 8 ||
baddhagodhāṅgulitrāṇau khaḍgavantau mahādyutī |
kumārau cāruvapuṣau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 9 ||
anuyātau śriyā dīptau śobhayetāmaninditau |
sthāṇuṃ devamivācintyaṃ kumārāviva pāvakī || 10 ||
adhyardhayojanaṃ gatvā sarayvā dakṣiṇe taṭe |
rāmeti madhurāṃ vāṇīṃ viśvāmitro'bhyabhāṣata || 11 ||
gṛhāṇa vatsa salilaṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ |
mantragrāmaṃ gṛhāṇa tvaṃ balāmatibalāṃ tathā || 12 ||
na śramo na jvaro vā te na rūpasya viparyayaḥ |
na ca suptaṃ pramattaṃ vā dharṣayiṣyanti nairṛtāḥ || 13 ||
na bāhvossadṛśo vīrye pṛthivyāmasti kaścana |
triṣu lokeṣu vai rāma na bhavetsadṛśastava || 14 ||
na saubhāgye na dākṣiṇye na jñāne buddhiniścaye |
nottare prativaktavye samo loke tavā'nagha || 15 ||
etadvidyādvaye labdhe bhavitā nāsti te samaḥ |
balātvatibalā caiva sarvajñānasya mātarau || 16 ||
kṣutpipāse na te rāma bhaviṣyete narottama |
balāmatibalāṃ caiva paṭhataḥ pathi rāghava || 17 ||
vidyādvayamadhīyāne yaśaścāpyatulaṃ tvayi |
pitāmahasute hyete vidye tejassamanvite || 18 ||
pradātuṃ tava kākutstha sadṛśastvaṃ hi dhārmika |
kāmaṃ bahuguṇāssarve tvayyete nātra saṃśayaḥ |
tapasā sambhṛte caite bahurūpe bhaviṣyataḥ || 19 ||
tato rāmo jalaṃ spṛṣṭvā prahṛṣṭavadanaśśuciḥ |
pratijagrāha te vidye maharṣerbhāvitātmanaḥ || 20 ||
vidyāsamudito rāmaśśuśubhe bhūrivikramaḥ |
sahasraraśmirbhagavān śaradīva divākaraḥ || 21 ||
gurukāryāṇi sarvāṇi niyujya kuśikātmaje |
ūṣustāṃ rajanīṃ tatra sarayvāṃ susukhaṃ trayaḥ || 22 ||
daśarathanṛpasūnusattamābhyāṃ tṛṇaśayane'nucite sahoṣitābhyām |
kuśikasutavaco'nulālitābhyāṃ sukhamiva sā vibabhau vibhāvarī ca || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.