શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ।
તથા વસિષ્ઠે બ્રુવતિ રાજા દશરથસ્સુતમ પ્રહૃષ્ટવદનો રામમાજુહાવ સલક્ષ્મણમ્ ॥ 1 ॥
કૃતસ્વસ્ત્યયનં માત્રા પિત્રા દશરથેન ચ ।
પુરોધસા વસિષ્ઠેન મઙ્ગલૈરભિમન્ત્રિતમ્ ॥ 2 ॥
સ પુત્રં મૂર્ધ્ન્યુપાઘ્રાય રાજા દશરથઃ પ્રિયમ્ ।
દદૌ કુશિકપુત્રાય સુપ્રીતેનાન્તરાત્મના ॥ 3 ॥
તતો વાયુસ્સુખસ્પર્શો નીરજસ્કો વવૌ તદા ।
વિશ્વામિત્રગતં દૃષ્ટ્વા રામં રાજીવલોચનમ્ ॥ 4 ॥
પુષ્પવૃષ્ટિર્મહત્યાસીદ્દેવદુન્દુભિનિસ્વનૈઃ ।
શઙ્ખદુન્દુભિનિર્ઘોષઃ પ્રયાતે તુ મહાત્મનિ ॥ 5 ॥
વિશ્વામિત્રો યયાવગ્રે તતો રામો ધનુર્ધરઃ ।
કાકપક્ષધરો ધન્વી તં ચ સૌમિત્રિરન્વગાત્ ॥ 6 ॥
કલાપિનૌ ધનુષ્પાણી શોભમાનૌ દિશો દશ ।
વિશ્વામિત્રં મહાત્માનં ત્રિશીર્ષાવિવ પન્નગૌ ॥ 7 ॥
અનુજગ્મતુરક્ષુદ્રૌ પિતામહમિવાશ્વિનૌ ।
તદા કુશિકપુત્રં તુ ધનુષ્પાણી સ્વલઙ્કૃતૌ ॥ 8 ॥
બદ્ધગોધાઙ્ગુલિત્રાણૌ ખડ્ગવન્તૌ મહાદ્યુતી ।
કુમારૌ ચારુવપુષૌ ભ્રાતરૌ રામલક્ષ્મણૌ ॥ 9 ॥
અનુયાતૌ શ્રિયા દીપ્તૌ શોભયેતામનિન્દિતૌ ।
સ્થાણું દેવમિવાચિન્ત્યં કુમારાવિવ પાવકી ॥ 10 ॥
અધ્યર્ધયોજનં ગત્વા સરય્વા દક્ષિણે તટે ।
રામેતિ મધુરાં વાણીં વિશ્વામિત્રોઽભ્યભાષત ॥ 11 ॥
ગૃહાણ વત્સ સલિલં મા ભૂત્કાલસ્ય પર્યયઃ ।
મન્ત્રગ્રામં ગૃહાણ ત્વં બલામતિબલાં તથા ॥ 12 ॥
ન શ્રમો ન જ્વરો વા તે ન રૂપસ્ય વિપર્યયઃ ।
ન ચ સુપ્તં પ્રમત્તં વા ધર્ષયિષ્યન્તિ નૈરૃતાઃ ॥ 13 ॥
ન બાહ્વોસ્સદૃશો વીર્યે પૃથિવ્યામસ્તિ કશ્ચન ।
ત્રિષુ લોકેષુ વૈ રામ ન ભવેત્સદૃશસ્તવ ॥ 14 ॥
ન સૌભાગ્યે ન દાક્ષિણ્યે ન જ્ઞાને બુદ્ધિનિશ્ચયે ।
નોત્તરે પ્રતિવક્તવ્યે સમો લોકે તવાઽનઘ ॥ 15 ॥
એતદ્વિદ્યાદ્વયે લબ્ધે ભવિતા નાસ્તિ તે સમઃ ।
બલાત્વતિબલા ચૈવ સર્વજ્ઞાનસ્ય માતરૌ ॥ 16 ॥
ક્ષુત્પિપાસે ન તે રામ ભવિષ્યેતે નરોત્તમ ।
બલામતિબલાં ચૈવ પઠતઃ પથિ રાઘવ ॥ 17 ॥
વિદ્યાદ્વયમધીયાને યશશ્ચાપ્યતુલં ત્વયિ ।
પિતામહસુતે હ્યેતે વિદ્યે તેજસ્સમન્વિતે ॥ 18 ॥
પ્રદાતું તવ કાકુત્સ્થ સદૃશસ્ત્વં હિ ધાર્મિક ।
કામં બહુગુણાસ્સર્વે ત્વય્યેતે નાત્ર સંશયઃ ।
તપસા સમ્ભૃતે ચૈતે બહુરૂપે ભવિષ્યતઃ ॥ 19 ॥
તતો રામો જલં સ્પૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટવદનશ્શુચિઃ ।
પ્રતિજગ્રાહ તે વિદ્યે મહર્ષેર્ભાવિતાત્મનઃ ॥ 20 ॥
વિદ્યાસમુદિતો રામશ્શુશુભે ભૂરિવિક્રમઃ ।
સહસ્રરશ્મિર્ભગવાન્ શરદીવ દિવાકરઃ ॥ 21 ॥
ગુરુકાર્યાણિ સર્વાણિ નિયુજ્ય કુશિકાત્મજે ।
ઊષુસ્તાં રજનીં તત્ર સરય્વાં સુસુખં ત્રયઃ ॥ 22 ॥
દશરથનૃપસૂનુસત્તમાભ્યાં તૃણશયનેઽનુચિતે સહોષિતાભ્યામ્ ।
કુશિકસુતવચોઽનુલાલિતાભ્યાં સુખમિવ સા વિબભૌ વિભાવરી ચ ॥ 23 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે દ્વાવિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathassutama prahṛṣṭavadano rāmamājuhāva salakṣmaṇam || 1 ||
kṛtasvastyayanaṃ mātrā pitrā daśarathena ca |
purodhasā vasiṣṭhena maṅgalairabhimantritam || 2 ||
sa putraṃ mūrdhnyupāghrāya rājā daśarathaḥ priyam |
dadau kuśikaputrāya suprītenāntarātmanā || 3 ||
tato vāyussukhasparśo nīrajasko vavau tadā |
viśvāmitragataṃ dṛṣṭvā rāmaṃ rājīvalocanam || 4 ||
puṣpavṛṣṭirmahatyāsīddevadundubhinisvanaiḥ |
śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ prayāte tu mahātmani || 5 ||
viśvāmitro yayāvagre tato rāmo dhanurdharaḥ |
kākapakṣadharo dhanvī taṃ ca saumitriranvagāt || 6 ||
kalāpinau dhanuṣpāṇī śobhamānau diśo daśa |
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ triśīrṣāviva pannagau || 7 ||
anujagmaturakṣudrau pitāmahamivāśvinau |
tadā kuśikaputraṃ tu dhanuṣpāṇī svalaṅkṛtau || 8 ||
baddhagodhāṅgulitrāṇau khaḍgavantau mahādyutī |
kumārau cāruvapuṣau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 9 ||
anuyātau śriyā dīptau śobhayetāmaninditau |
sthāṇuṃ devamivācintyaṃ kumārāviva pāvakī || 10 ||
adhyardhayojanaṃ gatvā sarayvā dakṣiṇe taṭe |
rāmeti madhurāṃ vāṇīṃ viśvāmitro'bhyabhāṣata || 11 ||
gṛhāṇa vatsa salilaṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ |
mantragrāmaṃ gṛhāṇa tvaṃ balāmatibalāṃ tathā || 12 ||
na śramo na jvaro vā te na rūpasya viparyayaḥ |
na ca suptaṃ pramattaṃ vā dharṣayiṣyanti nairṛtāḥ || 13 ||
na bāhvossadṛśo vīrye pṛthivyāmasti kaścana |
triṣu lokeṣu vai rāma na bhavetsadṛśastava || 14 ||
na saubhāgye na dākṣiṇye na jñāne buddhiniścaye |
nottare prativaktavye samo loke tavā'nagha || 15 ||
etadvidyādvaye labdhe bhavitā nāsti te samaḥ |
balātvatibalā caiva sarvajñānasya mātarau || 16 ||
kṣutpipāse na te rāma bhaviṣyete narottama |
balāmatibalāṃ caiva paṭhataḥ pathi rāghava || 17 ||
vidyādvayamadhīyāne yaśaścāpyatulaṃ tvayi |
pitāmahasute hyete vidye tejassamanvite || 18 ||
pradātuṃ tava kākutstha sadṛśastvaṃ hi dhārmika |
kāmaṃ bahuguṇāssarve tvayyete nātra saṃśayaḥ |
tapasā sambhṛte caite bahurūpe bhaviṣyataḥ || 19 ||
tato rāmo jalaṃ spṛṣṭvā prahṛṣṭavadanaśśuciḥ |
pratijagrāha te vidye maharṣerbhāvitātmanaḥ || 20 ||
vidyāsamudito rāmaśśuśubhe bhūrivikramaḥ |
sahasraraśmirbhagavān śaradīva divākaraḥ || 21 ||
gurukāryāṇi sarvāṇi niyujya kuśikātmaje |
ūṣustāṃ rajanīṃ tatra sarayvāṃ susukhaṃ trayaḥ || 22 ||
daśarathanṛpasūnusattamābhyāṃ tṛṇaśayane'nucite sahoṣitābhyām |
kuśikasutavaco'nulālitābhyāṃ sukhamiva sā vibabhau vibhāvarī ca || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशस्सर्गः ।
तथा वसिष्ठे ब्रुवति राजा दशरथस्सुतम प्रहृष्टवदनो राममाजुहाव सलक्ष्मणम् ॥ 1 ॥
कृतस्वस्त्ययनं मात्रा पित्रा दशरथेन च ।
पुरोधसा वसिष्ठेन मङ्गलैरभिमन्त्रितम् ॥ 2 ॥
स पुत्रं मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा दशरथः प्रियम् ।
ददौ कुशिकपुत्राय सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ 3 ॥
ततो वायुस्सुखस्पर्शो नीरजस्को ववौ तदा ।
विश्वामित्रगतं दृष्ट्वा रामं राजीवलोचनम् ॥ 4 ॥
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनैः ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः प्रयाते तु महात्मनि ॥ 5 ॥
विश्वामित्रो ययावग्रे ततो रामो धनुर्धरः ।
काकपक्षधरो धन्वी तं च सौमित्रिरन्वगात् ॥ 6 ॥
कलापिनौ धनुष्पाणी शोभमानौ दिशो दश ।
विश्वामित्रं महात्मानं त्रिशीर्षाविव पन्नगौ ॥ 7 ॥
अनुजग्मतुरक्षुद्रौ पितामहमिवाश्विनौ ।
तदा कुशिकपुत्रं तु धनुष्पाणी स्वलङ्कृतौ ॥ 8 ॥
बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती ।
कुमारौ चारुवपुषौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 9 ॥
अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेतामनिन्दितौ ।
स्थाणुं देवमिवाचिन्त्यं कुमाराविव पावकी ॥ 10 ॥
अध्यर्धयोजनं गत्वा सरय्वा दक्षिणे तटे ।
रामेति मधुरां वाणीं विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ 11 ॥
गृहाण वत्स सलिलं मा भूत्कालस्य पर्ययः ।
मन्त्रग्रामं गृहाण त्वं बलामतिबलां तथा ॥ 12 ॥
न श्रमो न ज्वरो वा ते न रूपस्य विपर्ययः ।
न च सुप्तं प्रमत्तं वा धर्षयिष्यन्ति नैरृताः ॥ 13 ॥
न बाह्वोस्सदृशो वीर्ये पृथिव्यामस्ति कश्चन ।
त्रिषु लोकेषु वै राम न भवेत्सदृशस्तव ॥ 14 ॥
न सौभाग्ये न दाक्षिण्ये न ज्ञाने बुद्धिनिश्चये ।
नोत्तरे प्रतिवक्तव्ये समो लोके तवाऽनघ ॥ 15 ॥
एतद्विद्याद्वये लब्धे भविता नास्ति ते समः ।
बलात्वतिबला चैव सर्वज्ञानस्य मातरौ ॥ 16 ॥
क्षुत्पिपासे न ते राम भविष्येते नरोत्तम ।
बलामतिबलां चैव पठतः पथि राघव ॥ 17 ॥
विद्याद्वयमधीयाने यशश्चाप्यतुलं त्वयि ।
पितामहसुते ह्येते विद्ये तेजस्समन्विते ॥ 18 ॥
प्रदातुं तव काकुत्स्थ सदृशस्त्वं हि धार्मिक ।
कामं बहुगुणास्सर्वे त्वय्येते नात्र संशयः ।
तपसा सम्भृते चैते बहुरूपे भविष्यतः ॥ 19 ॥
ततो रामो जलं स्पृष्ट्वा प्रहृष्टवदनश्शुचिः ।
प्रतिजग्राह ते विद्ये महर्षेर्भावितात्मनः ॥ 20 ॥
विद्यासमुदितो रामश्शुशुभे भूरिविक्रमः ।
सहस्ररश्मिर्भगवान् शरदीव दिवाकरः ॥ 21 ॥
गुरुकार्याणि सर्वाणि नियुज्य कुशिकात्मजे ।
ऊषुस्तां रजनीं तत्र सरय्वां सुसुखं त्रयः ॥ 22 ॥
दशरथनृपसूनुसत्तमाभ्यां तृणशयनेऽनुचिते सहोषिताभ्याम् ।
कुशिकसुतवचोऽनुलालिताभ्यां सुखमिव सा विबभौ विभावरी च ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathassutama prahṛṣṭavadano rāmamājuhāva salakṣmaṇam || 1 ||
kṛtasvastyayanaṃ mātrā pitrā daśarathena ca |
purodhasā vasiṣṭhena maṅgalairabhimantritam || 2 ||
sa putraṃ mūrdhnyupāghrāya rājā daśarathaḥ priyam |
dadau kuśikaputrāya suprītenāntarātmanā || 3 ||
tato vāyussukhasparśo nīrajasko vavau tadā |
viśvāmitragataṃ dṛṣṭvā rāmaṃ rājīvalocanam || 4 ||
puṣpavṛṣṭirmahatyāsīddevadundubhinisvanaiḥ |
śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ prayāte tu mahātmani || 5 ||
viśvāmitro yayāvagre tato rāmo dhanurdharaḥ |
kākapakṣadharo dhanvī taṃ ca saumitriranvagāt || 6 ||
kalāpinau dhanuṣpāṇī śobhamānau diśo daśa |
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ triśīrṣāviva pannagau || 7 ||
anujagmaturakṣudrau pitāmahamivāśvinau |
tadā kuśikaputraṃ tu dhanuṣpāṇī svalaṅkṛtau || 8 ||
baddhagodhāṅgulitrāṇau khaḍgavantau mahādyutī |
kumārau cāruvapuṣau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 9 ||
anuyātau śriyā dīptau śobhayetāmaninditau |
sthāṇuṃ devamivācintyaṃ kumārāviva pāvakī || 10 ||
adhyardhayojanaṃ gatvā sarayvā dakṣiṇe taṭe |
rāmeti madhurāṃ vāṇīṃ viśvāmitro'bhyabhāṣata || 11 ||
gṛhāṇa vatsa salilaṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ |
mantragrāmaṃ gṛhāṇa tvaṃ balāmatibalāṃ tathā || 12 ||
na śramo na jvaro vā te na rūpasya viparyayaḥ |
na ca suptaṃ pramattaṃ vā dharṣayiṣyanti nairṛtāḥ || 13 ||
na bāhvossadṛśo vīrye pṛthivyāmasti kaścana |
triṣu lokeṣu vai rāma na bhavetsadṛśastava || 14 ||
na saubhāgye na dākṣiṇye na jñāne buddhiniścaye |
nottare prativaktavye samo loke tavā'nagha || 15 ||
etadvidyādvaye labdhe bhavitā nāsti te samaḥ |
balātvatibalā caiva sarvajñānasya mātarau || 16 ||
kṣutpipāse na te rāma bhaviṣyete narottama |
balāmatibalāṃ caiva paṭhataḥ pathi rāghava || 17 ||
vidyādvayamadhīyāne yaśaścāpyatulaṃ tvayi |
pitāmahasute hyete vidye tejassamanvite || 18 ||
pradātuṃ tava kākutstha sadṛśastvaṃ hi dhārmika |
kāmaṃ bahuguṇāssarve tvayyete nātra saṃśayaḥ |
tapasā sambhṛte caite bahurūpe bhaviṣyataḥ || 19 ||
tato rāmo jalaṃ spṛṣṭvā prahṛṣṭavadanaśśuciḥ |
pratijagrāha te vidye maharṣerbhāvitātmanaḥ || 20 ||
vidyāsamudito rāmaśśuśubhe bhūrivikramaḥ |
sahasraraśmirbhagavān śaradīva divākaraḥ || 21 ||
gurukāryāṇi sarvāṇi niyujya kuśikātmaje |
ūṣustāṃ rajanīṃ tatra sarayvāṃ susukhaṃ trayaḥ || 22 ||
daśarathanṛpasūnusattamābhyāṃ tṛṇaśayane'nucite sahoṣitābhyām |
kuśikasutavaco'nulālitābhyāṃ sukhamiva sā vibabhau vibhāvarī ca || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.