શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ ષષ્ઠસ્સર્ગઃ ।
. તસ્યાં પુર્યામયોધ્યાયાં વેદવિત્સર્વસઙ્ગ્રહઃ ।
દીર્ઘદર્શી મહાતેજાઃ પૌરજાનપદપ્રિયઃ ॥ 1 ॥
ઇક્ષ્વાકૂણામતિરથો યજ્વા ધર્મરતો વશી ।
મહર્ષિકલ્પો રાજર્ષિસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ॥ 2 ॥
બલવાન્નિહતામિત્રો મિત્રવાન્વિજિતેન્દ્રિયઃ ।
ધનૈશ્ચ સઙ્ગ્રહૈશ્ચાન્યૈશ્શક્રવૈશ્રવણોપમઃ ॥ 3 ॥
યથા મનુર્મહાતેજા લોકસ્ય પરિરક્ષિતા ।
તથા દશરથો રાજા વસઞ્જગદપાલયત્ ॥ 4 ॥
તેન સત્યાભિસન્ધેન ત્રિવર્ગમનુતિષ્ઠતા ।
પાલિતા સા પુરી શ્રેષ્ઠા ઇન્દ્રેણેવામરાવતી ॥ 5 ॥
તસ્મિન્પુરવરે હૃષ્ટા ધર્માત્માનો બહુશ્રુતાઃ ।
નરાસ્તુષ્ટા ધનૈસ્સ્વૈસ્સ્વૈરલુબ્ધાસ્સત્યવાદિનઃ ॥ 6 ॥
નાલ્પસન્નિચયઃ કશ્ચિદાસીત્તસ્મિન્ પુરોત્તમે ।
કુટુમ્બી યો હ્યસિદ્ધાર્થોઽગવાશ્વધનધાન્યવાન્ ॥ 7 ॥
કામી વા ન કદર્યો વા નૃશંસઃ પુરુષઃ ક્વચિત્ ।
દ્રષ્ટું શક્યમયોધ્યાયાન્નાવિદ્વાન્ન ચ નાસ્તિકઃ ॥ 8 ॥
સર્વે નરાશ્ચ નાર્યશ્ચ ધર્મશીલાસ્સુસંયતાઃ ।
ઉદિતાશ્શીલવૃત્તાભ્યાં મહર્ષય ઇવામલાઃ ॥ 9 ॥
નાકુણ્ડલી નામકુટી નાસ્રગ્વી નાલ્પભોગવાન્ ।
નામૃષ્ટો નાનુલિપ્તાઙ્ગો નાસુગન્ધશ્ચ વિદ્યતે ॥ 10 ॥
નામૃષ્ટભોજી નાદાતા નાપ્યનઙ્ગદનિષ્કધૃક્ ।
નાહસ્તાભરણો વાઽપિ દૃશ્યતે નાપ્યનાત્મવાન્ ॥ 11 ॥
નાનાહિતાગ્નિર્નાયજ્વા ન ક્ષુદ્રો વા ન તસ્કરઃ ।
કશ્ચિદાસીદયોધ્યાયાન્ન ચ નિર્વૃત્તસઙ્કરઃ ॥ 12 ॥
સ્વકર્મનિરતા નિત્યં બ્રાહ્મણા વિજિતેન્દ્રિયાઃ ।
દાનાધ્યયનશીલાશ્ચ સંયતાશ્ચ પરિગ્રહે ॥ 13 ॥
ન નાસ્તિકો નાનૃતકો ન કશ્ચિદબહુશ્રુતઃ ।
નાસૂયકો ન ચાઽશક્તો નાવિદ્વાન્વિદ્યતે તદા ॥ 14 ॥
નાષડઙ્ગવિદત્રાસીન્નાવ્રતો નાસહસ્રદઃ ।
ન દીનઃ ક્ષિપ્તચિત્તો વા વ્યથિતો વાઽપિ કશ્ચન ॥ 15 ॥
કશ્ચિન્નરો વા નારી વા નાશ્રીમાન્નાપ્યરૂપવાન્ ।
દ્રષ્ટું શક્યમયોધ્યાયાં નાપિ રાજન્યભક્તિમાન્ ॥ 16 ॥
વર્ણેષ્વગ્ર્યચતુર્થેષુ દેવતાતિથિપૂજકાઃ ।
કૃતજ્ઞાશ્ચ વદાન્યાશ્ચ શૂરા વિક્રમસંયુતાઃ ॥ 17 ॥
દીર્ઘાયુષો નરાસ્સર્વે ધર્મં સત્યં ચ સંશ્રિતાઃ ।
સહિતાઃ પુત્રપૌત્રૈશ્ચ નિત્યં સ્ત્રીભિઃ પુરોત્તમે ॥ 18 ॥
ક્ષત્રં બ્રહ્મમુખં ચાસીદ્વૈશ્યાઃ ક્ષત્રમનુવ્રતાઃ ।
શૂદ્રાસ્સ્વધર્મનિરતાસ્ત્રીન્વર્ણાનુપચારિણઃ ॥ 19 ॥
સા તેનેક્ષ્વાકુનાથેન પુરી સુપરિરક્ષિતા ।
યથા પુરસ્તાન્મનુના માનવેન્દ્રેણ ધીમતા ॥ 20 ॥
યોધાનામગ્નિકલ્પાનાં પેશલાનામમર્ષિણામ્ ।
સમ્પૂર્ણા કૃતવિદ્યાનાં ગુહા કેસરિણામિવ ॥ 21 ॥
કામ્ભોજવિષયે જાતૈર્બાહ્લીકૈશ્ચ હયોત્તમૈઃ ।
વનાયુજૈર્નદીજૈશ્ચ પૂર્ણા હરિહયોત્તમૈઃ ॥ 22 ॥
વિન્ધ્યપર્વતજૈર્મત્તૈઃ પૂર્ણા હૈમવતૈરપિ ।
મદાન્વિતૈરતિબલૈર્માતઙ્ગૈઃ પર્વતોપમૈઃ ॥ 23 ॥
ઐરાવતકુલીનૈશ્ચ મહાપદ્મકુલૈસ્તથા ।
અઞ્જનાદપિ નિષ્પન્નૈર્વામનાદપિ ચ દ્વિપૈઃ ॥ 24 ॥
ભદ્રૈર્મન્દ્રૈર્મૃગૈશ્ચૈવ ભદ્રમન્દ્રમૃગૈસ્તથા ।
ભદ્રમન્દ્રૈર્ભદ્રમૃગૈર્મૃગમન્દ્રૈશ્ચ સા પુરી ।
નિત્યમત્તૈસ્સદા પૂર્ણા નાગૈરચલસન્નિભૈઃ ॥ 25 ॥
સા યોજને ચ દ્વે ભૂયઃ સત્યનામા પ્રકાશતે ।
યસ્યાં દશરથો રાજા વસન્ જગદપાલયત્ ॥ 26 ॥
તાં પુરીં સ મહાતેજા રાજા દશરથો મહાન્ ।
શશાસ શમિતામિત્રો નક્ષત્રાણીવ ચન્દ્રમાઃ ॥ 27 ॥
તાં સત્યનામાં દૃઢતોરણાર્ગલાં ગૃહૈર્વિચિત્રૈરુપશોભિતાં શિવામ્ ।
પુરીમયોધ્યાં નૃસહસ્રસઙ્કુલાં શશાસ વૈ શક્રસમો મહીપતિઃ ॥ 28 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ષષ્ઠસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
. tasyāṃ puryāmayodhyāyāṃ vedavitsarvasaṅgrahaḥ |
dīrghadarśī mahātejāḥ paurajānapadapriyaḥ || 1 ||
ikṣvākūṇāmatiratho yajvā dharmarato vaśī |
maharṣikalpo rājarṣistriṣu lokeṣu viśrutaḥ || 2 ||
balavānnihatāmitro mitravānvijitendriyaḥ |
dhanaiśca saṅgrahaiścānyaiśśakravaiśravaṇopamaḥ || 3 ||
yathā manurmahātejā lokasya parirakṣitā |
tathā daśaratho rājā vasañjagadapālayat || 4 ||
tena satyābhisandhena trivargamanutiṣṭhatā |
pālitā sā purī śreṣṭhā indreṇevāmarāvatī || 5 ||
tasminpuravare hṛṣṭā dharmātmāno bahuśrutāḥ |
narāstuṣṭā dhanaissvaissvairalubdhāssatyavādinaḥ || 6 ||
nālpasannicayaḥ kaścidāsīttasmin purottame |
kuṭumbī yo hyasiddhārtho'gavāśvadhanadhānyavān || 7 ||
kāmī vā na kadaryo vā nṛśaṃsaḥ puruṣaḥ kvacit |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyānnāvidvānna ca nāstikaḥ || 8 ||
sarve narāśca nāryaśca dharmaśīlāssusaṃyatāḥ |
uditāśśīlavṛttābhyāṃ maharṣaya ivāmalāḥ || 9 ||
nākuṇḍalī nāmakuṭī nāsragvī nālpabhogavān |
nāmṛṣṭo nānuliptāṅgo nāsugandhaśca vidyate || 10 ||
nāmṛṣṭabhojī nādātā nāpyanaṅgadaniṣkadhṛk |
nāhastābharaṇo vā'pi dṛśyate nāpyanātmavān || 11 ||
nānāhitāgnirnāyajvā na kṣudro vā na taskaraḥ |
kaścidāsīdayodhyāyānna ca nirvṛttasaṅkaraḥ || 12 ||
svakarmaniratā nityaṃ brāhmaṇā vijitendriyāḥ |
dānādhyayanaśīlāśca saṃyatāśca parigrahe || 13 ||
na nāstiko nānṛtako na kaścidabahuśrutaḥ |
nāsūyako na cā'śakto nāvidvānvidyate tadā || 14 ||
nāṣaḍaṅgavidatrāsīnnāvrato nāsahasradaḥ |
na dīnaḥ kṣiptacitto vā vyathito vā'pi kaścana || 15 ||
kaścinnaro vā nārī vā nāśrīmānnāpyarūpavān |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyāṃ nāpi rājanyabhaktimān || 16 ||
varṇeṣvagryacaturtheṣu devatātithipūjakāḥ |
kṛtajñāśca vadānyāśca śūrā vikramasaṃyutāḥ || 17 ||
dīrghāyuṣo narāssarve dharmaṃ satyaṃ ca saṃśritāḥ |
sahitāḥ putrapautraiśca nityaṃ strībhiḥ purottame || 18 ||
kṣatraṃ brahmamukhaṃ cāsīdvaiśyāḥ kṣatramanuvratāḥ |
śūdrāssvadharmaniratāstrīnvarṇānupacāriṇaḥ || 19 ||
sā tenekṣvākunāthena purī suparirakṣitā |
yathā purastānmanunā mānavendreṇa dhīmatā || 20 ||
yodhānāmagnikalpānāṃ peśalānāmamarṣiṇām |
sampūrṇā kṛtavidyānāṃ guhā kesariṇāmiva || 21 ||
kāmbhojaviṣaye jātairbāhlīkaiśca hayottamaiḥ |
vanāyujairnadījaiśca pūrṇā harihayottamaiḥ || 22 ||
vindhyaparvatajairmattaiḥ pūrṇā haimavatairapi |
madānvitairatibalairmātaṅgaiḥ parvatopamaiḥ || 23 ||
airāvatakulīnaiśca mahāpadmakulaistathā |
añjanādapi niṣpannairvāmanādapi ca dvipaiḥ || 24 ||
bhadrairmandrairmṛgaiścaiva bhadramandramṛgaistathā |
bhadramandrairbhadramṛgairmṛgamandraiśca sā purī |
nityamattaissadā pūrṇā nāgairacalasannibhaiḥ || 25 ||
sā yojane ca dve bhūyaḥ satyanāmā prakāśate |
yasyāṃ daśaratho rājā vasan jagadapālayat || 26 ||
tāṃ purīṃ sa mahātejā rājā daśaratho mahān |
śaśāsa śamitāmitro nakṣatrāṇīva candramāḥ || 27 ||
tāṃ satyanāmāṃ dṛḍhatoraṇārgalāṃ gṛhairvicitrairupaśobhitāṃ śivām |
purīmayodhyāṃ nṛsahasrasaṅkulāṃ śaśāsa vai śakrasamo mahīpatiḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ षष्ठस्सर्गः ।
. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रहः ।
दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥ 1 ॥
इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।
महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ 2 ॥
बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रियः ।
धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपमः ॥ 3 ॥
यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।
तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ॥ 4 ॥
तेन सत्याभिसन्धेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता ।
पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ॥ 5 ॥
तस्मिन्पुरवरे हृष्टा धर्मात्मानो बहुश्रुताः ।
नरास्तुष्टा धनैस्स्वैस्स्वैरलुब्धास्सत्यवादिनः ॥ 6 ॥
नाल्पसन्निचयः कश्चिदासीत्तस्मिन् पुरोत्तमे ।
कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ॥ 7 ॥
कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् ।
द्रष्टुं शक्यमयोध्यायान्नाविद्वान्न च नास्तिकः ॥ 8 ॥
सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलास्सुसंयताः ।
उदिताश्शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामलाः ॥ 9 ॥
नाकुण्डली नामकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् ।
नामृष्टो नानुलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ॥ 10 ॥
नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् ।
नाहस्ताभरणो वाऽपि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ॥ 11 ॥
नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः ।
कश्चिदासीदयोध्यायान्न च निर्वृत्तसङ्करः ॥ 12 ॥
स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः ।
दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च परिग्रहे ॥ 13 ॥
न नास्तिको नानृतको न कश्चिदबहुश्रुतः ।
नासूयको न चाऽशक्तो नाविद्वान्विद्यते तदा ॥ 14 ॥
नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नासहस्रदः ।
न दीनः क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वाऽपि कश्चन ॥ 15 ॥
कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान्नाप्यरूपवान् ।
द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ॥ 16 ॥
वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजकाः ।
कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुताः ॥ 17 ॥
दीर्घायुषो नरास्सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिताः ।
सहिताः पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभिः पुरोत्तमे ॥ 18 ॥
क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद्वैश्याः क्षत्रमनुव्रताः ।
शूद्रास्स्वधर्मनिरतास्त्रीन्वर्णानुपचारिणः ॥ 19 ॥
सा तेनेक्ष्वाकुनाथेन पुरी सुपरिरक्षिता ।
यथा पुरस्तान्मनुना मानवेन्द्रेण धीमता ॥ 20 ॥
योधानामग्निकल्पानां पेशलानाममर्षिणाम् ।
सम्पूर्णा कृतविद्यानां गुहा केसरिणामिव ॥ 21 ॥
काम्भोजविषये जातैर्बाह्लीकैश्च हयोत्तमैः ।
वनायुजैर्नदीजैश्च पूर्णा हरिहयोत्तमैः ॥ 22 ॥
विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तैः पूर्णा हैमवतैरपि ।
मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गैः पर्वतोपमैः ॥ 23 ॥
ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।
अञ्जनादपि निष्पन्नैर्वामनादपि च द्विपैः ॥ 24 ॥
भद्रैर्मन्द्रैर्मृगैश्चैव भद्रमन्द्रमृगैस्तथा ।
भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्च सा पुरी ।
नित्यमत्तैस्सदा पूर्णा नागैरचलसन्निभैः ॥ 25 ॥
सा योजने च द्वे भूयः सत्यनामा प्रकाशते ।
यस्यां दशरथो राजा वसन् जगदपालयत् ॥ 26 ॥
तां पुरीं स महातेजा राजा दशरथो महान् ।
शशास शमितामित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ 27 ॥
तां सत्यनामां दृढतोरणार्गलां गृहैर्विचित्रैरुपशोभितां शिवाम् ।
पुरीमयोध्यां नृसहस्रसङ्कुलां शशास वै शक्रसमो महीपतिः ॥ 28 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṣṭhassargaḥ |
. tasyāṃ puryāmayodhyāyāṃ vedavitsarvasaṅgrahaḥ |
dīrghadarśī mahātejāḥ paurajānapadapriyaḥ || 1 ||
ikṣvākūṇāmatiratho yajvā dharmarato vaśī |
maharṣikalpo rājarṣistriṣu lokeṣu viśrutaḥ || 2 ||
balavānnihatāmitro mitravānvijitendriyaḥ |
dhanaiśca saṅgrahaiścānyaiśśakravaiśravaṇopamaḥ || 3 ||
yathā manurmahātejā lokasya parirakṣitā |
tathā daśaratho rājā vasañjagadapālayat || 4 ||
tena satyābhisandhena trivargamanutiṣṭhatā |
pālitā sā purī śreṣṭhā indreṇevāmarāvatī || 5 ||
tasminpuravare hṛṣṭā dharmātmāno bahuśrutāḥ |
narāstuṣṭā dhanaissvaissvairalubdhāssatyavādinaḥ || 6 ||
nālpasannicayaḥ kaścidāsīttasmin purottame |
kuṭumbī yo hyasiddhārtho'gavāśvadhanadhānyavān || 7 ||
kāmī vā na kadaryo vā nṛśaṃsaḥ puruṣaḥ kvacit |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyānnāvidvānna ca nāstikaḥ || 8 ||
sarve narāśca nāryaśca dharmaśīlāssusaṃyatāḥ |
uditāśśīlavṛttābhyāṃ maharṣaya ivāmalāḥ || 9 ||
nākuṇḍalī nāmakuṭī nāsragvī nālpabhogavān |
nāmṛṣṭo nānuliptāṅgo nāsugandhaśca vidyate || 10 ||
nāmṛṣṭabhojī nādātā nāpyanaṅgadaniṣkadhṛk |
nāhastābharaṇo vā'pi dṛśyate nāpyanātmavān || 11 ||
nānāhitāgnirnāyajvā na kṣudro vā na taskaraḥ |
kaścidāsīdayodhyāyānna ca nirvṛttasaṅkaraḥ || 12 ||
svakarmaniratā nityaṃ brāhmaṇā vijitendriyāḥ |
dānādhyayanaśīlāśca saṃyatāśca parigrahe || 13 ||
na nāstiko nānṛtako na kaścidabahuśrutaḥ |
nāsūyako na cā'śakto nāvidvānvidyate tadā || 14 ||
nāṣaḍaṅgavidatrāsīnnāvrato nāsahasradaḥ |
na dīnaḥ kṣiptacitto vā vyathito vā'pi kaścana || 15 ||
kaścinnaro vā nārī vā nāśrīmānnāpyarūpavān |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyāṃ nāpi rājanyabhaktimān || 16 ||
varṇeṣvagryacaturtheṣu devatātithipūjakāḥ |
kṛtajñāśca vadānyāśca śūrā vikramasaṃyutāḥ || 17 ||
dīrghāyuṣo narāssarve dharmaṃ satyaṃ ca saṃśritāḥ |
sahitāḥ putrapautraiśca nityaṃ strībhiḥ purottame || 18 ||
kṣatraṃ brahmamukhaṃ cāsīdvaiśyāḥ kṣatramanuvratāḥ |
śūdrāssvadharmaniratāstrīnvarṇānupacāriṇaḥ || 19 ||
sā tenekṣvākunāthena purī suparirakṣitā |
yathā purastānmanunā mānavendreṇa dhīmatā || 20 ||
yodhānāmagnikalpānāṃ peśalānāmamarṣiṇām |
sampūrṇā kṛtavidyānāṃ guhā kesariṇāmiva || 21 ||
kāmbhojaviṣaye jātairbāhlīkaiśca hayottamaiḥ |
vanāyujairnadījaiśca pūrṇā harihayottamaiḥ || 22 ||
vindhyaparvatajairmattaiḥ pūrṇā haimavatairapi |
madānvitairatibalairmātaṅgaiḥ parvatopamaiḥ || 23 ||
airāvatakulīnaiśca mahāpadmakulaistathā |
añjanādapi niṣpannairvāmanādapi ca dvipaiḥ || 24 ||
bhadrairmandrairmṛgaiścaiva bhadramandramṛgaistathā |
bhadramandrairbhadramṛgairmṛgamandraiśca sā purī |
nityamattaissadā pūrṇā nāgairacalasannibhaiḥ || 25 ||
sā yojane ca dve bhūyaḥ satyanāmā prakāśate |
yasyāṃ daśaratho rājā vasan jagadapālayat || 26 ||
tāṃ purīṃ sa mahātejā rājā daśaratho mahān |
śaśāsa śamitāmitro nakṣatrāṇīva candramāḥ || 27 ||
tāṃ satyanāmāṃ dṛḍhatoraṇārgalāṃ gṛhairvicitrairupaśobhitāṃ śivām |
purīmayodhyāṃ nṛsahasrasaṅkulāṃ śaśāsa vai śakrasamo mahīpatiḥ || 28 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṣṭhassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.