Valmiki Ramayana Bala Kanda Sarga 6 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Gujarati meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Gujarati

આ પાઠ વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાણ્ડના છઠ્ઠા સર્ગનું વર્ણન છે, જેમાં અયોધ્યા નગરી અને રાજા દશરથનું મહિમાગાન કરવામાં આવ્યું છે. રાજા દશરથ ઇક્ષ્વાકુ વંશના અતિરથ, ધર્માત્મા, જિતેન્દ્રિય અને પ્રજાપ્રિય હતા, જેમણે મનુની જેમ પ્રજાનું પાલન કર્યું. અયોધ્યા નગરી સત્યનામા નામથી પ્રસિદ્ધ હતી, બે યોજન સુધી ફેલાયેલી હતી અને તેમાં ધર્મપરાયણ, સત્યવાદી તથા સંતુષ્ટ નાગરિકો વસતા હતા. નગરીમાં ચાર વર્ણોના લોકો પોતપોતાના ધર્મનું પાલન કરતા હતા અને ઉત્તમ ઘોડા તથા હાથીઓથી સુસજ્જ હતી. રાજા દશરથે ચંદ્રમા નક્ષત્રોની જેમ આ નગરી પર શાસન કરીને સમગ્ર જગતનું પાલન કર્યું.

AI-generated · not yet verified

The Gujarati meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

हा वाल्मीकी रामायणातील बालकाण्डातील षष्ठ सर्ग आहे, ज्यात अयोध्या नगरीचे आणि राजा दशरथ यांचे वर्णन केले आहे. राजा दशरथ वेदज्ञ, धर्मात रत, जितेंद्रिय, महातेजस्वी आणि तिन्ही लोकांत विख्यात होता; तो मनूप्रमाणे प्रजेचे पालन करत होता. अयोध्येत धर्मशील, सत्यवादी, संतुष्ट आणि विद्वान लोक राहत होते; तेथे कामी, कंजूष, नास्तिक किंवा दुर्गंधीयुक्त असा कोणी नव्हता. नगरी अश्व, हत्ती व योद्ध्यांनी भरलेली होती आणि दशरथाने तिचे रक्षण चंद्राने नक्षत्रांवर राज्य करावे तसे केले.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ଏହି ପାଠ୍ୟ ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣର ବାଲକାଣ୍ଡ ଷଷ୍ଠ ସର୍ଗରେ ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀ ଏବଂ ରାଜା ଦଶରଥଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ। ଅଯୋଧ୍ୟା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ଏକ ସମୃଦ୍ଧ ନଗରୀ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଧର୍ମପରାୟଣ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଲୋକ ବାସ କରୁଥିଲେ। ରାଜା ଦଶରଥ ବେଦଜ୍ଞ, ଧର୍ମରତ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ପ୍ରଜାପ୍ରିୟ ଥିଲେ ଏବଂ ମନୁଙ୍କ ପରି ଜଗତକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ନଗରୀରେ ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱ, ହସ୍ତୀ ଓ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିରତ ଥିଲେ।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ षष्ठस्सर्गः ।

Shloka 1

. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रहः ।
दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥ 1 ॥

. tasyāṃ puryāmayodhyāyāṃ vedavitsarvasaṅgrahaḥ |
dīrghadarśī mahātejāḥ paurajānapadapriyaḥ || 1 ||

એ અયોધ્યા નગરીમાં વેદોને જાણનાર, સર્વ સંગ્રહોથી યુક્ત, દૂરદર્શી, મહાતેજસ્વી અને નગરવાસીઓ તથા ગ્રામવાસીઓને પ્રિય એવો રાજા હતો. ^AI

त्या अयोध्या नगरीत वेद जाणणारा, सर्वांचा संग्रह करणारा, दूरदृष्टी असलेला, महातेजस्वी, नगरवासी व ग्रामवासी यांचा प्रिय असा राजा होता. ^AI

ସେହି ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରରେ ବେଦଜ୍ଞ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ସଂଗ୍ରହକାରୀ, ଦୂରଦର୍ଶୀ, ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଏବଂ ନଗରବାସୀ ଓ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ। ^AI

Shloka 2

इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।
महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ 2 ॥

ikṣvākūṇāmatiratho yajvā dharmarato vaśī |
maharṣikalpo rājarṣistriṣu lokeṣu viśrutaḥ || 2 ||

તે ઇક્ષ્વાકુ વંશનો અતિરથ, યજ્ઞ કરનાર, ધર્મમાં રત, જિતેન્દ્રિય, મહર્ષિ જેવો અને ત્રણે લોકોમાં વિખ્યાત રાજર્ષિ હતો. ^AI

तो इक्ष्वाकूंमध्ये अतिरथ, यज्ञ करणारा, धर्मात रत, जितेंद्रिय, महर्षींसारखा, राजर्षी आणि तिन्ही लोकांत विख्यात होता. ^AI

ସେ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ମହାରଥୀ, ଯଜ୍ଞକାରୀ, ଧର୍ମରତ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ମହର୍ଷିଙ୍କ ସଦୃଶ ରାଜର୍ଷି ଏବଂ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 3

बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रियः ।
धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपमः ॥ 3 ॥

balavānnihatāmitro mitravānvijitendriyaḥ |
dhanaiśca saṅgrahaiścānyaiśśakravaiśravaṇopamaḥ || 3 ||

તે બળવાન, શત્રુહીન, મિત્રવાળો, જિતેન્દ્રિય અને ધન તથા અન્ય સંગ્રહોથી ઇન્દ્ર તથા કુબેર જેવો હતો. ^AI

तो बलवान, शत्रूंचा नाश करणारा, मित्रवान, इंद्रियांवर विजय मिळवलेला, धन व इतर संग्रहांनी इंद्र व कुबेरासारखा होता. ^AI

ସେ ବଳବାନ, ଶତ୍ରୁହୀନ, ମିତ୍ରବାନ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ଏବଂ ଧନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂଗ୍ରହରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ କୁବେରଙ୍କ ସଦୃଶ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 4

यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।
तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ॥ 4 ॥

yathā manurmahātejā lokasya parirakṣitā |
tathā daśaratho rājā vasañjagadapālayat || 4 ||

જેમ મહાતેજસ્વી મનુએ લોકનું રક્ષણ કર્યું, તેમ દશરથ રાજાએ પણ ત્યાં રહીને જગતનું પાલન કર્યું. ^AI

जसा महातेजस्वी मनू लोकांचे रक्षण करणारा होता, तसा राजा दशरथ राहून जगाचे पालन करत होता. ^AI

ଯେପରି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମନୁ ଲୋକର ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ, ସେପରି ରାଜା ଦଶରଥ ସେଠାରେ ରହି ଜଗତକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 5

तेन सत्याभिसन्धेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता ।
पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ॥ 5 ॥

tena satyābhisandhena trivargamanutiṣṭhatā |
pālitā sā purī śreṣṭhā indreṇevāmarāvatī || 5 ||

સત્યનિષ્ઠ એવા તે રાજાએ ત્રિવર્ગ (ધર્મ, અર્થ, કામ)નું પાલન કરતાં તે શ્રેષ્ઠ નગરી ઇન્દ્રે અમરાવતીની જેમ પાલિત કરી. ^AI

सत्याचा निश्चय करणार्‍या, त्रिवर्गाचे (धर्म, अर्थ, काम) पालन करणार्‍या त्या राजाने ती श्रेष्ठ नगरी इंद्राने अमरावतीप्रमाणे पालन केली. ^AI

ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ଏବଂ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ତ୍ରିବର୍ଗକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରୀ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅମରାବତୀ ପରି ପାଳିତ ହେଉଥିଲା। ^AI

Shloka 6

तस्मिन्पुरवरे हृष्टा धर्मात्मानो बहुश्रुताः ।
नरास्तुष्टा धनैस्स्वैस्स्वैरलुब्धास्सत्यवादिनः ॥ 6 ॥

tasminpuravare hṛṣṭā dharmātmāno bahuśrutāḥ |
narāstuṣṭā dhanaissvaissvairalubdhāssatyavādinaḥ || 6 ||

તે શ્રેષ્ઠ નગરમાં હર્ષિત, ધર્માત્મા, બહુશ્રુત, પોતપોતાના ધનથી સંતુષ્ટ, લોભરહિત અને સત્યવાદી મનુષ્યો રહેતા હતા. ^AI

त्या श्रेष्ठ नगरीत आनंदी, धर्मात्मा, बहुश्रुत, स्वतःच्या धनाने तुष्ट, लोभरहित आणि सत्यवादी नर होते. ^AI

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ, ଧର୍ମାତ୍ମା, ବହୁଶ୍ରୁତ, ନିଜ ନିଜ ଧନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଲୋଭହୀନ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 7

नाल्पसन्निचयः कश्चिदासीत्तस्मिन् पुरोत्तमे ।
कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ॥ 7 ॥

nālpasannicayaḥ kaścidāsīttasmin purottame |
kuṭumbī yo hyasiddhārtho'gavāśvadhanadhānyavān || 7 ||

તે ઉત્તમ નગરમાં કોઈ પણ ગૃહસ્થ થોડો સંગ્રહવાળો ન હતો; જે અસિદ્ધાર્થ હોય, ગાય, ઘોડા, ધન અને ધાન્ય વગરનો હોય એવો કોઈ ન હતો. ^AI

त्या उत्तम नगरीत थोडा संग्रह असलेला, कुटुंबासह असिद्धार्थ (अपूर्ण इच्छा असलेला), गायी, घोडे, धन व धान्य नसलेला असा कोणीही नव्हता. ^AI

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ଅଳ୍ପ ସଞ୍ଚୟ ଥିବା କୌଣସି ଗୃହସ୍ଥ ନଥିଲା, ଯିଏ ଗାଈ, ଘୋଡ଼ା, ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ଅସିଦ୍ଧାର୍ଥ ହୋଇଥାଏ। ^AI

Shloka 8

कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् ।
द्रष्टुं शक्यमयोध्यायान्नाविद्वान्न च नास्तिकः ॥ 8 ॥

kāmī vā na kadaryo vā nṛśaṃsaḥ puruṣaḥ kvacit |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyānnāvidvānna ca nāstikaḥ || 8 ||

અયોધ્યામાં કામી, કંજૂસ, નૃશંસ (ક્રૂર) એવો કોઈ પુરુષ જોવા મળતો ન હતો; ન અવિદ્વાન અને ન નાસ્તિક. ^AI

अयोध्येत कामी, कंजूष, नृशंस, अविद्वान किंवा नास्तिक असा कोणताही पुरुष पाहण्यास मिळत नसे. ^AI

ଅଯୋଧ୍ୟାରେ କାମୁକ, କୃପଣ, ନୃଶଂସ, ଅବିଦ୍ୱାନ କିମ୍ବା ନାସ୍ତିକ କୌଣସି ପୁରୁଷ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନଥିଲା। ^AI

Shloka 9

सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलास्सुसंयताः ।
उदिताश्शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामलाः ॥ 9 ॥

sarve narāśca nāryaśca dharmaśīlāssusaṃyatāḥ |
uditāśśīlavṛttābhyāṃ maharṣaya ivāmalāḥ || 9 ||

અયોધ્યામાં બધા પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ધર્મનું પાલન કરનારા, સંયમથી યુક્ત, શીલ અને વર્તનથી ઉજ્જવળ, મહર્ષિઓની જેમ નિર્મળ હતા. ^AI

अयोध्येत सर्व पुरुष आणि स्त्रिया धर्मशील, चांगले संयमित, शील आणि वृत्त यांनी उदित, महर्षींप्रमाणे निर्मळ होते. ^AI

ସମସ୍ତ ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ସୁସଂଯତ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଶୀଳ ଓ ବୃତ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଉଦିତ ହୋଇ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ପରି ନିର୍ମଳ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 10

नाकुण्डली नामकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् ।
नामृष्टो नानुलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ॥ 10 ॥

nākuṇḍalī nāmakuṭī nāsragvī nālpabhogavān |
nāmṛṣṭo nānuliptāṅgo nāsugandhaśca vidyate || 10 ||

અયોધ્યામાં કોઈ પણ કુંડળ વગરનો, મુકુટ વગરનો, માળા વગરનો, ઓછા ભોગવાળો, અડગ શરીરવાળો, લેપ વગરનો, અને દુર્ગંધવાળો માણસ મળતો ન હતો. ^AI

कुंडले न घातलेला, मुकुट न घातलेला, फुलांचा हार न घातलेला, अल्प भोग न भोगणारा, तेल न लावलेला, उटणे न लावलेला, आणि दुर्गंधीयुक्त असा कोणीही नव्हता. ^AI

ଅୟୋଧ୍ୟାରେ କୁଣ୍ଡଳ ନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁକୁଟ ନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମାଲ୍ୟ ନ ଧାରଣ କରିଥିବା, ଅଳ୍ପ ଭୋଗ କରୁଥିବା, ଅସ୍ନାତ, ଅନୁଲିପ୍ତ ଅଙ୍ଗ ବିଶିଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 11

नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् ।
नाहस्ताभरणो वाऽपि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ॥ 11 ॥

nāmṛṣṭabhojī nādātā nāpyanaṅgadaniṣkadhṛk |
nāhastābharaṇo vā'pi dṛśyate nāpyanātmavān || 11 ||

અયોધ્યામાં કોઈ અડગ ભોજન કરનારો, દાન ન કરનારો, બાજુબંધ અને નિષ્ક ધારણ ન કરનારો, હાથમાં આભૂષણ ન પહેરનારો, અને આત્મજ્ઞાન વગરનો માણસ દેખાતો ન હતો. ^AI

तेल न लावलेले अन्न न खाणारा, दान न देणारा, सोन्याचे दागिने न घालणारा, हाताला दागिने न घालणारा, आणि आत्मज्ञान नसलेला असा कोणीही दिसत नव्हता. ^AI

ଅସ୍ନାତ ଭୋଜନ କରୁଥିବା, ଦାନ ନ କରୁଥିବା, ଅଙ୍ଗଦ ଓ ନିଷ୍କ ନ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ହସ୍ତାଭରଣ ନ ପିନ୍ଧିଥିବା କିମ୍ବା ଅନାତ୍ମବାନ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ଦେଖାଯାଉ ନ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 12

नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः ।
कश्चिदासीदयोध्यायान्न च निर्वृत्तसङ्करः ॥ 12 ॥

nānāhitāgnirnāyajvā na kṣudro vā na taskaraḥ |
kaścidāsīdayodhyāyānna ca nirvṛttasaṅkaraḥ || 12 ||

અયોધ્યામાં કોઈ અગ્નિહોત્ર ન કરનારો, યજ્ઞ ન કરનારો, નીચ કે ચોર, અને સંકર જાતિવાળો માણસ ન હતો. ^AI

अग्निहोत्र न करणारा, यज्ञ न करणारा, क्षुद्र, चोर, आणि संकर नसलेला असा कोणीही अयोध्येत नव्हता. ^AI

ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ନ କରୁଥିବା, ଯଜ୍ଞ ନ କରୁଥିବା, ନୀଚ, ଚୋର କିମ୍ବା ନିର୍ବୃତ୍ତ ସଙ୍କର କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 13

स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः ।
दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च परिग्रहे ॥ 13 ॥

svakarmaniratā nityaṃ brāhmaṇā vijitendriyāḥ |
dānādhyayanaśīlāśca saṃyatāśca parigrahe || 13 ||

બ્રાહ્મણો નિત્ય પોતાના કર્મમાં તત્પર, ઇન્દ્રિયોને વશ કરનારા, દાન અને અધ્યયનશીલ, અને પરિગ્રહમાં સંયમ રાખનારા હતા. ^AI

ब्राह्मण नित्य स्वकर्मात तत्पर, इंद्रियजित, दान आणि अध्ययनशील, आणि संग्रहात संयमित होते. ^AI

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସର୍ବଦା ସ୍ୱକର୍ମରେ ନିରତ, ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ, ଦାନ ଓ ଅଧ୍ୟୟନଶୀଳ ଏବଂ ପରିଗ୍ରହରେ ସଂଯତ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 14

न नास्तिको नानृतको न कश्चिदबहुश्रुतः ।
नासूयको न चाऽशक्तो नाविद्वान्विद्यते तदा ॥ 14 ॥

na nāstiko nānṛtako na kaścidabahuśrutaḥ |
nāsūyako na cā'śakto nāvidvānvidyate tadā || 14 ||

ત્યારે અયોધ્યામાં કોઈ નાસ્તિક, અસત્ય બોલનારો, ઓછું શ્રવણ કરનારો, દોષદર્શી, અશક્ત, કે અવિદ્વાન માણસ ન હતો. ^AI

तेव्हा नास्तिक, असत्यवादी, अल्पश्रुत, दोषदर्शी, अशक्त, आणि अविद्वान असा कोणीही नव्हता. ^AI

ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ନାସ୍ତିକ, ଅନୃତକାରୀ, ଅଳ୍ପଶ୍ରୁତ, ଅସୂୟାକାରୀ, ଅଶକ୍ତ କିମ୍ବା ଅବିଦ୍ୱାନ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 15

नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नासहस्रदः ।
न दीनः क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वाऽपि कश्चन ॥ 15 ॥

nāṣaḍaṅgavidatrāsīnnāvrato nāsahasradaḥ |
na dīnaḥ kṣiptacitto vā vyathito vā'pi kaścana || 15 ||

અયોધ્યામાં કોઈ છ અંગોનો જાણકાર ન હોય, વ્રત ન પાળનારો, હજાર દાન ન કરનારો, દીન, ચિત્ત ભ્રષ્ટ, કે વ્યથિત માણસ ન હતો. ^AI

षडंगांचा अभ्यास न करणारा, व्रत न करणारा, सहस्र दान न देणारा, दीन, क्षिप्तचित्त, आणि व्यथित असा कोणीही नव्हता. ^AI

ସେଠାରେ ଷଡଙ୍ଗ ନ ଜାଣିଥିବା, ବ୍ରତ ନ ପାଳୁଥିବା, ସହସ୍ର ଦାନ ନ କରୁଥିବା, ଦୀନ, କ୍ଷିପ୍ତଚିତ୍ତ କିମ୍ବା ବ୍ୟଥିତ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ନ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 16

कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान्नाप्यरूपवान् ।
द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ॥ 16 ॥

kaścinnaro vā nārī vā nāśrīmānnāpyarūpavān |
draṣṭuṃ śakyamayodhyāyāṃ nāpi rājanyabhaktimān || 16 ||

અયોધ્યામાં કોઈ પુરુષ કે સ્ત્રી દ્રષ્ટિએ શક્ય એવો નિર્ધન કે કુરૂપ ન હતો, અને રાજાની ભક્તિ ન કરનારો પણ કોઈ ન હતો. ^AI

अयोध्येत श्रीमंत नसलेला, रूपवान नसलेला, आणि राजभक्ती नसलेला असा कोणताही पुरुष किंवा स्त्री दिसत नव्हती. ^AI

ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ଦର୍ଶନ କରିବା ପାଇଁ କୌଣସି ନିର୍ଧନ, ଅରୂପବାନ କିମ୍ବା ରାଜନ୍ୟଭକ୍ତିହୀନ ପୁରୁଷ କିମ୍ବା ନାରୀ ନ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 17

वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजकाः ।
कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुताः ॥ 17 ॥

varṇeṣvagryacaturtheṣu devatātithipūjakāḥ |
kṛtajñāśca vadānyāśca śūrā vikramasaṃyutāḥ || 17 ||

ચાર વર્ણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બ્રાહ્મણાદિ વર્ણોમાં દેવતા અને અતિથિનું પૂજન કરનારા, કૃતજ્ઞ, ઉદાર અને પરાક્રમથી યુક્ત શૂરવીરો હતા. ^AI

वर्णांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या चारही वर्णांतील लोक देवता व अतिथींची पूजा करणारे होते. ते कृतज्ञ, उदार आणि पराक्रमाने युक्त असे शूर होते. ^AI

ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକମାନେ ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ, କୃତଜ୍ଞ ଓ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ, ଶୂର ଓ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 18

दीर्घायुषो नरास्सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिताः ।
सहिताः पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभिः पुरोत्तमे ॥ 18 ॥

dīrghāyuṣo narāssarve dharmaṃ satyaṃ ca saṃśritāḥ |
sahitāḥ putrapautraiśca nityaṃ strībhiḥ purottame || 18 ||

શ્રેષ્ઠ નગરીમાં સર્વ મનુષ્યો દીર્ઘાયુષ્યવાળા, ધર્મ અને સત્યને આશ્રય કરનારા, તથા પુત્ર-પૌત્રો અને સ્ત્રીઓથી સહિત નિત્ય રહેતા હતા. ^AI

त्या उत्तम नगरीत सर्व नर दीर्घायुषी होते आणि धर्म व सत्य यांचे आश्रय घेतलेले होते. ते नित्य पुत्र, पौत्र व स्त्रियांसह एकत्र राहत होते. ^AI

ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଗରରେ ସମସ୍ତ ନର ଦୀର୍ଘାୟୁଷ୍କ ଥିଲେ, ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିଲେ, ପୁତ୍ର ପୌତ୍ର ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ନିତ୍ୟ ସହିତ ରହୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 19

क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद्वैश्याः क्षत्रमनुव्रताः ।
शूद्रास्स्वधर्मनिरतास्त्रीन्वर्णानुपचारिणः ॥ 19 ॥

kṣatraṃ brahmamukhaṃ cāsīdvaiśyāḥ kṣatramanuvratāḥ |
śūdrāssvadharmaniratāstrīnvarṇānupacāriṇaḥ || 19 ||

ક્ષત્રિયો બ્રાહ્મણોના મુખ તરફ જોનારા હતા, વૈશ્યો ક્ષત્રિયોના અનુયાયી હતા, અને શૂદ્રો પોતાના ધર્મમાં નિરત થઈને ત્રણ વર્ણોની ઉપચાર-સેવા કરનારા હતા. ^AI

क्षत्रिय ब्राह्मणांच्या मुखाशी असलेले (ब्राह्मणांना मान देणारे) होते, वैश्य क्षत्रियांच्या अनुसरणारे होते, आणि शूद्र स्वधर्मात तत्पर होते; ते तिन्ही वर्णांची सेवा करणारे होते. ^AI

କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମୁଖାପେକ୍ଷୀ ଥିଲେ, ବୈଶ୍ୟମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ଥିଲେ, ଶୂଦ୍ରମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ନିରତ ଥିଲେ ଏବଂ ତିନି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 20

सा तेनेक्ष्वाकुनाथेन पुरी सुपरिरक्षिता ।
यथा पुरस्तान्मनुना मानवेन्द्रेण धीमता ॥ 20 ॥

sā tenekṣvākunāthena purī suparirakṣitā |
yathā purastānmanunā mānavendreṇa dhīmatā || 20 ||

ઇક્ષ્વાકુવંશના નાથે એ નગરીનું એવી રીતે સારી રીતે રક્ષણ કર્યું, જેવી રીતે પહેલાં બુદ્ધિશાળી મનુએ, મનુષ્યોના ઇન્દ્રે, રક્ષણ કર્યું હતું. ^AI

त्या इक्ष्वाकुकुलनाथाने (राजाने) ती नगरी पूर्वी बुद्धिमान मनु या मानवेंद्राने जशी रक्षिली होती तशीच उत्तम रीतीने रक्षिली होती. ^AI

ସେହି ନଗରୀ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାନବେନ୍ଦ୍ର ମନୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହୋଇଥିଲା। ^AI

Shloka 21

योधानामग्निकल्पानां पेशलानाममर्षिणाम् ।
सम्पूर्णा कृतविद्यानां गुहा केसरिणामिव ॥ 21 ॥

yodhānāmagnikalpānāṃ peśalānāmamarṣiṇām |
sampūrṇā kṛtavidyānāṃ guhā kesariṇāmiva || 21 ||

અગ્નિ જેવા યોદ્ધાઓથી, જે ચતુર, અમર્ષી અને પૂર્ણ વિદ્યાવાળા હતા, એ નગરી એવી ભરેલી હતી જેવી કે સિંહોની ગુફા. ^AI

अग्नीसारखे तेजस्वी, कुशल, अमर्षी (सहन न करणारे) आणि विद्यापारंगत अशा योद्ध्यांनी ती नगरी सिंहांच्या गुहेप्रमाणे भरलेली होती. ^AI

ଅଗ୍ନି ପରି ତେଜସ୍ୱୀ, ଦକ୍ଷ ଓ ଅମର୍ଷଣୀୟ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା, ଯେପରି ସିଂହମାନଙ୍କର ଗୁମ୍ଫା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ^AI

Shloka 22

काम्भोजविषये जातैर्बाह्लीकैश्च हयोत्तमैः ।
वनायुजैर्नदीजैश्च पूर्णा हरिहयोत्तमैः ॥ 22 ॥

kāmbhojaviṣaye jātairbāhlīkaiśca hayottamaiḥ |
vanāyujairnadījaiśca pūrṇā harihayottamaiḥ || 22 ||

કામ્ભોજ દેશમાં ઉત્પન્ન થયેલા, બાહ્લીક દેશના અને વનાયુ તથા નદી પ્રદેશમાં જન્મેલા શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓથી એ નગરી ભરેલી હતી. ^AI

कांबोज देशात उत्पन्न झालेले, बाह्लीक देशातील, वनायु देशातील आणि नदीज देशातील उत्तम अश्वांनी ती नगरी भरलेली होती. ^AI

କାମ୍ଭୋଜ ଦେଶରେ ଜାତ, ବାହ୍ଲୀକ ଦେଶରେ ଜାତ, ବନାୟୁ ଦେଶରେ ଜାତ ଏବଂ ନଦୀ ତୀରରେ ଜାତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ^AI

Shloka 23

विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तैः पूर्णा हैमवतैरपि ।
मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गैः पर्वतोपमैः ॥ 23 ॥

vindhyaparvatajairmattaiḥ pūrṇā haimavatairapi |
madānvitairatibalairmātaṅgaiḥ parvatopamaiḥ || 23 ||

વિંધ્ય પર્વતમાં જન્મેલા મત્ત હાથીઓથી અને હિમાલયમાં જન્મેલા, મદયુક્ત, અતિબળ, પર્વત સમાન હાથીઓથી એ નગરી ભરેલી હતી. ^AI

विंध्य पर्वतात उत्पन्न झालेले मत्त, तसेच हिमालयातील मदान्वित, अतिबल आणि पर्वतासारखे महाकाय हत्तींनी ती नगरी भरलेली होती. ^AI

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତରେ ଜାତ ମତ୍ତ ହସ୍ତୀ, ହିମାଳୟରେ ଜାତ ମତ୍ତ ହସ୍ତୀ, ମଦଯୁକ୍ତ, ଅତିବଳବାନ ଏବଂ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ହସ୍ତୀମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ^AI

Shloka 24

ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।
अञ्जनादपि निष्पन्नैर्वामनादपि च द्विपैः ॥ 24 ॥

airāvatakulīnaiśca mahāpadmakulaistathā |
añjanādapi niṣpannairvāmanādapi ca dvipaiḥ || 24 ||

ઐરાવત કુળના અને મહાપદ્મ કુળના, તેમજ અંજન અને વામન નામના હાથીઓથી ઉત્પન્ન થયેલા હાથીઓથી એ નગરી ભરેલી હતી. ^AI

ऐरावत कुळातील, महापद्म कुळातील, तसेच अंजन आणि वामन या हत्तींपासून उत्पन्न झालेल्या हत्तींनी ती नगरी भरलेली होती. ^AI

ଐରାବତ କୁଳରେ ଜାତ, ମହାପଦ୍ମ କୁଳରେ ଜାତ, ଅଞ୍ଜନ ହସ୍ତୀଠାରୁ ଜାତ ଏବଂ ବାମନ ହସ୍ତୀଠାରୁ ଜାତ ହସ୍ତୀମାନଙ୍କରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ^AI

Shloka 25

भद्रैर्मन्द्रैर्मृगैश्चैव भद्रमन्द्रमृगैस्तथा ।
भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्च सा पुरी ।
नित्यमत्तैस्सदा पूर्णा नागैरचलसन्निभैः ॥ 25 ॥

bhadrairmandrairmṛgaiścaiva bhadramandramṛgaistathā |
bhadramandrairbhadramṛgairmṛgamandraiśca sā purī |
nityamattaissadā pūrṇā nāgairacalasannibhaiḥ || 25 ||

ભદ્ર, મંદ્ર, મૃગ અને ભદ્રમંદ્ર, ભદ્રમૃગ તથા મૃગમંદ્ર નામના હાથીઓથી, જે નિત્ય મત્ત રહે છે અને પર્વત જેવા વિશાળ છે, તેવા હાથીઓથી એ નગરી સદા ભરેલી હતી. ^AI

भद्र, मंद्र, मृग, तसेच भद्रमंद्र, भद्रमृग आणि मृगमंद्र या जातींच्या हत्तींनी, जे नित्य मत्त होते आणि पर्वतासारखे दिसत होते, त्या सर्वांनी ती नगरी सदैव भरलेली होती. ^AI

ଭଦ୍ର, ମନ୍ଦ୍ର, ମୃଗ ଏବଂ ଭଦ୍ରମନ୍ଦ୍ର, ଭଦ୍ରମୃଗ ଓ ମୃଗମନ୍ଦ୍ର ନାମକ ହାତୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେହି ନଗରୀ ସର୍ବଦା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେ ହାତୀମାନେ ନିତ୍ୟ ମତ୍ତ ଏବଂ ପର୍ବତ ସଦୃଶ ବିଶାଳ ଥିଲେ। ^AI

Shloka 26

सा योजने च द्वे भूयः सत्यनामा प्रकाशते ।
यस्यां दशरथो राजा वसन् जगदपालयत् ॥ 26 ॥

sā yojane ca dve bhūyaḥ satyanāmā prakāśate |
yasyāṃ daśaratho rājā vasan jagadapālayat || 26 ||

એ નગરી સત્યનામા નામથી પ્રસિદ્ધ છે અને બે યોજન સુધી ફેલાયેલી છે. તેમાં રાજા દશરથ વસીને સમગ્ર જગતનું પાલન કરતા હતા. ^AI

ती सत्यनामा नगरी पुन्हा दोन योजने (अंतरावर) प्रकाशित होते; तिच्यात राहून राजा दशरथ जगाचे पालन करीत होता. ^AI

ସେହି ନଗରୀ ପୁନଶ୍ଚ ଦୁଇ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇ ସତ୍ୟନାମା ନାମରେ ପ୍ରକାଶ ପାଉଥିଲା; ସେଠାରେ ରାଜା ଦଶରଥ ବାସ କରି ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 27

तां पुरीं स महातेजा राजा दशरथो महान् ।
शशास शमितामित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ 27 ॥

tāṃ purīṃ sa mahātejā rājā daśaratho mahān |
śaśāsa śamitāmitro nakṣatrāṇīva candramāḥ || 27 ||

મહાતેજસ્વી મહારાજા દશરથે, જેમણે શત્રુઓનો નાશ કર્યો છે, તેમણે ચંદ્રમા નક્ષત્રોની જેમ એ નગરી પર શાસન કર્યું. ^AI

महातेजस्वी महाराज दशरथ, ज्यांनी शत्रूंचा नाश केला होता, त्यांनी चंद्र ज्याप्रमाणे नक्षत्रांवर राज्य करतो त्याप्रमाणे त्या नगरीवर राज्य केले. ^AI

ମହାତେଜସ୍ୱୀ ମହାନ ରାଜା ଦଶରଥ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ଚନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ନକ୍ଷତ୍ରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଶାସନ କରେ, ସେହିପରି ସେହି ନଗରୀକୁ ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ^AI

Shloka 28

तां सत्यनामां दृढतोरणार्गलां गृहैर्विचित्रैरुपशोभितां शिवाम् ।
पुरीमयोध्यां नृसहस्रसङ्कुलां शशास वै शक्रसमो महीपतिः ॥ 28 ॥

tāṃ satyanāmāṃ dṛḍhatoraṇārgalāṃ gṛhairvicitrairupaśobhitāṃ śivām |
purīmayodhyāṃ nṛsahasrasaṅkulāṃ śaśāsa vai śakrasamo mahīpatiḥ || 28 ||

મજબૂત દરવાજા અને આગળાવાળી, વિચિત્ર ઘરોથી શોભતી, કલ્યાણકારી, હજારો માણસોથી ભરેલી એ સત્યનામા અયોધ્યા નગરી પર ઇન્દ્ર સમાન એ મહીપતિએ શાસન કર્યું. ^AI

सत्यनामा नावाची, मजबूत कमानी व अडसर असलेली, विचित्र घरांनी शोभलेली, शुभ अशी अयोध्या नगरी, हजारो माणसांनी भरलेली, इंद्रासमान असलेल्या त्या राजाने राज्य केले. ^AI

ସେହି ସତ୍ୟନାମା, ଦୃଢ ତୋରଣ ଓ ଅର୍ଗଳ ବିଶିଷ୍ଟ, ବିଚିତ୍ର ଗୃହରେ ସୁଶୋଭିତ, ମଙ୍ଗଳମୟୀ ଅଯୋଧ୍ୟା ନଗରୀକୁ ହଜାରେ ପୁରୁଷଙ୍କର ସମୂହରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଦୃଶ ସେହି ମହୀପତି ଶାସନ କରୁଥିଲେ। ^AI

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।

अथ षष्ठस्सर्गः ।

. तस्यां पुर्यामयोध्यायां वेदवित्सर्वसङ्ग्रहः ।

दीर्घदर्शी महातेजाः पौरजानपदप्रियः ॥ 1 ॥

इक्ष्वाकूणामतिरथो यज्वा धर्मरतो वशी ।

महर्षिकल्पो राजर्षिस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः ॥ 2 ॥

बलवान्निहतामित्रो मित्रवान्विजितेन्द्रियः ।

धनैश्च सङ्ग्रहैश्चान्यैश्शक्रवैश्रवणोपमः ॥ 3 ॥

यथा मनुर्महातेजा लोकस्य परिरक्षिता ।

तथा दशरथो राजा वसञ्जगदपालयत् ॥ 4 ॥

तेन सत्याभिसन्धेन त्रिवर्गमनुतिष्ठता ।

पालिता सा पुरी श्रेष्ठा इन्द्रेणेवामरावती ॥ 5 ॥

तस्मिन्पुरवरे हृष्टा धर्मात्मानो बहुश्रुताः ।

नरास्तुष्टा धनैस्स्वैस्स्वैरलुब्धास्सत्यवादिनः ॥ 6 ॥

नाल्पसन्निचयः कश्चिदासीत्तस्मिन् पुरोत्तमे ।

कुटुम्बी यो ह्यसिद्धार्थोऽगवाश्वधनधान्यवान् ॥ 7 ॥

कामी वा न कदर्यो वा नृशंसः पुरुषः क्वचित् ।

द्रष्टुं शक्यमयोध्यायान्नाविद्वान्न च नास्तिकः ॥ 8 ॥

सर्वे नराश्च नार्यश्च धर्मशीलास्सुसंयताः ।

उदिताश्शीलवृत्ताभ्यां महर्षय इवामलाः ॥ 9 ॥

नाकुण्डली नामकुटी नास्रग्वी नाल्पभोगवान् ।

नामृष्टो नानुलिप्ताङ्गो नासुगन्धश्च विद्यते ॥ 10 ॥

नामृष्टभोजी नादाता नाप्यनङ्गदनिष्कधृक् ।

नाहस्ताभरणो वाऽपि दृश्यते नाप्यनात्मवान् ॥ 11 ॥

नानाहिताग्निर्नायज्वा न क्षुद्रो वा न तस्करः ।

कश्चिदासीदयोध्यायान्न च निर्वृत्तसङ्करः ॥ 12 ॥

स्वकर्मनिरता नित्यं ब्राह्मणा विजितेन्द्रियाः ।

दानाध्ययनशीलाश्च संयताश्च परिग्रहे ॥ 13 ॥

न नास्तिको नानृतको न कश्चिदबहुश्रुतः ।

नासूयको न चाऽशक्तो नाविद्वान्विद्यते तदा ॥ 14 ॥

नाषडङ्गविदत्रासीन्नाव्रतो नासहस्रदः ।

न दीनः क्षिप्तचित्तो वा व्यथितो वाऽपि कश्चन ॥ 15 ॥

कश्चिन्नरो वा नारी वा नाश्रीमान्नाप्यरूपवान् ।

द्रष्टुं शक्यमयोध्यायां नापि राजन्यभक्तिमान् ॥ 16 ॥

वर्णेष्वग्र्यचतुर्थेषु देवतातिथिपूजकाः ।

कृतज्ञाश्च वदान्याश्च शूरा विक्रमसंयुताः ॥ 17 ॥

दीर्घायुषो नरास्सर्वे धर्मं सत्यं च संश्रिताः ।

सहिताः पुत्रपौत्रैश्च नित्यं स्त्रीभिः पुरोत्तमे ॥ 18 ॥

क्षत्रं ब्रह्ममुखं चासीद्वैश्याः क्षत्रमनुव्रताः ।

शूद्रास्स्वधर्मनिरतास्त्रीन्वर्णानुपचारिणः ॥ 19 ॥

सा तेनेक्ष्वाकुनाथेन पुरी सुपरिरक्षिता ।

यथा पुरस्तान्मनुना मानवेन्द्रेण धीमता ॥ 20 ॥

योधानामग्निकल्पानां पेशलानाममर्षिणाम् ।

सम्पूर्णा कृतविद्यानां गुहा केसरिणामिव ॥ 21 ॥

काम्भोजविषये जातैर्बाह्लीकैश्च हयोत्तमैः ।

वनायुजैर्नदीजैश्च पूर्णा हरिहयोत्तमैः ॥ 22 ॥

विन्ध्यपर्वतजैर्मत्तैः पूर्णा हैमवतैरपि ।

मदान्वितैरतिबलैर्मातङ्गैः पर्वतोपमैः ॥ 23 ॥

ऐरावतकुलीनैश्च महापद्मकुलैस्तथा ।

अञ्जनादपि निष्पन्नैर्वामनादपि च द्विपैः ॥ 24 ॥

भद्रैर्मन्द्रैर्मृगैश्चैव भद्रमन्द्रमृगैस्तथा ।

भद्रमन्द्रैर्भद्रमृगैर्मृगमन्द्रैश्च सा पुरी ।

नित्यमत्तैस्सदा पूर्णा नागैरचलसन्निभैः ॥ 25 ॥

सा योजने च द्वे भूयः सत्यनामा प्रकाशते ।

यस्यां दशरथो राजा वसन् जगदपालयत् ॥ 26 ॥

तां पुरीं स महातेजा राजा दशरथो महान् ।

शशास शमितामित्रो नक्षत्राणीव चन्द्रमाः ॥ 27 ॥

तां सत्यनामां दृढतोरणार्गलां गृहैर्विचित्रैरुपशोभितां शिवाम् ।

पुरीमयोध्यां नृसहस्रसङ्कुलां शशास वै शक्रसमो महीपतिः ॥ 28 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षष्ठस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

1.6 बालकाण्ड - षष्ठ सर्गः