1.22 বালকাণ্ড - দ্বাবিংশ সর্গঃ

1.22 Balakanda - Dvavimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ দ্বাবিংশস্সর্গঃ ।
তথা বসিষ্ঠে ব্রুবতি রাজা দশরথস্সুতম প্রহৃষ্টবদনো রামমাজুহাব সলক্ষ্মণম্ ॥ 1 ॥
কৃতস্বস্ত্যযনং মাত্রা পিত্রা দশরথেন চ ।
পুরোধসা বসিষ্ঠেন মঙ্গলৈরভিমন্ত্রিতম্ ॥ 2 ॥
স পুত্রং মূর্ধ্ন্যুপাঘ্রায রাজা দশরথঃ প্রিযম্ ।
দদৌ কুশিকপুত্রায সুপ্রীতেনান্তরাত্মনা ॥ 3 ॥
ততো বাযুস্সুখস্পর্শো নীরজস্কো ববৌ তদা ।
বিশ্বামিত্রগতং দৃষ্ট্বা রামং রাজীবলোচনম্ ॥ 4 ॥
পুষ্পবৃষ্টির্মহত্যাসীদ্দেবদুন্দুভিনিস্বনৈঃ ।
শঙ্খদুন্দুভিনির্ঘোষঃ প্রযাতে তু মহাত্মনি ॥ 5 ॥
বিশ্বামিত্রো যযাবগ্রে ততো রামো ধনুর্ধরঃ ।
কাকপক্ষধরো ধন্বী তং চ সৌমিত্রিরন্বগাত্ ॥ 6 ॥
কলাপিনৌ ধনুষ্পাণী শোভমানৌ দিশো দশ ।
বিশ্বামিত্রং মহাত্মানং ত্রিশীর্ষাবিব পন্নগৌ ॥ 7 ॥
অনুজগ্মতুরক্ষুদ্রৌ পিতামহমিবাশ্বিনৌ ।
তদা কুশিকপুত্রং তু ধনুষ্পাণী স্বলঙ্কৃতৌ ॥ 8 ॥
বদ্ধগোধাঙ্গুলিত্রাণৌ খড্গবন্তৌ মহাদ্যুতী ।
কুমারৌ চারুবপুষৌ ভ্রাতরৌ রামলক্ষ্মণৌ ॥ 9 ॥
অনুযাতৌ শ্রিযা দীপ্তৌ শোভযেতামনিন্দিতৌ ।
স্থাণুং দেবমিবাচিন্ত্যং কুমারাবিব পাবকী ॥ 10 ॥
অধ্যর্ধযোজনং গত্বা সরয্বা দক্ষিণে তটে ।
রামেতি মধুরাং বাণীং বিশ্বামিত্রোঽভ্যভাষত ॥ 11 ॥
গৃহাণ বত্স সলিলং মা ভূত্কালস্য পর্যযঃ ।
মন্ত্রগ্রামং গৃহাণ ত্বং বলামতিবলাং তথা ॥ 12 ॥
ন শ্রমো ন জ্বরো বা তে ন রূপস্য বিপর্যযঃ ।
ন চ সুপ্তং প্রমত্তং বা ধর্ষযিষ্যন্তি নৈরৃতাঃ ॥ 13 ॥
ন বাহ্বোস্সদৃশো বীর্যে পৃথিব্যামস্তি কশ্চন ।
ত্রিষু লোকেষু বৈ রাম ন ভবেত্সদৃশস্তব ॥ 14 ॥
ন সৌভাগ্যে ন দাক্ষিণ্যে ন জ্ঞানে বুদ্ধিনিশ্চযে ।
নোত্তরে প্রতিবক্তব্যে সমো লোকে তবাঽনঘ ॥ 15 ॥
এতদ্বিদ্যাদ্বযে লব্ধে ভবিতা নাস্তি তে সমঃ ।
বলাত্বতিবলা চৈব সর্বজ্ঞানস্য মাতরৌ ॥ 16 ॥
ক্ষুত্পিপাসে ন তে রাম ভবিষ্যেতে নরোত্তম ।
বলামতিবলাং চৈব পঠতঃ পথি রাঘব ॥ 17 ॥
বিদ্যাদ্বযমধীযানে যশশ্চাপ্যতুলং ত্বযি ।
পিতামহসুতে হ্যেতে বিদ্যে তেজস্সমন্বিতে ॥ 18 ॥
প্রদাতুং তব কাকুত্স্থ সদৃশস্ত্বং হি ধার্মিক ।
কামং বহুগুণাস্সর্বে ত্বয্যেতে নাত্র সংশযঃ ।
তপসা সম্ভৃতে চৈতে বহুরূপে ভবিষ্যতঃ ॥ 19 ॥
ততো রামো জলং স্পৃষ্ট্বা প্রহৃষ্টবদনশ্শুচিঃ ।
প্রতিজগ্রাহ তে বিদ্যে মহর্ষের্ভাবিতাত্মনঃ ॥ 20 ॥
বিদ্যাসমুদিতো রামশ্শুশুভে ভূরিবিক্রমঃ ।
সহস্ররশ্মির্ভগবান্ শরদীব দিবাকরঃ ॥ 21 ॥
গুরুকার্যাণি সর্বাণি নিযুজ্য কুশিকাত্মজে ।
ঊষুস্তাং রজনীং তত্র সরয্বাং সুসুখং ত্রযঃ ॥ 22 ॥
দশরথনৃপসূনুসত্তমাভ্যাং তৃণশযনেঽনুচিতে সহোষিতাভ্যাম্ ।
কুশিকসুতবচোঽনুলালিতাভ্যাং সুখমিব সা বিবভৌ বিভাবরী চ ॥ 23 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে দ্বাবিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathassutama prahṛṣṭavadano rāmamājuhāva salakṣmaṇam || 1 ||
kṛtasvastyayanaṃ mātrā pitrā daśarathena ca |
purodhasā vasiṣṭhena maṅgalairabhimantritam || 2 ||
sa putraṃ mūrdhnyupāghrāya rājā daśarathaḥ priyam |
dadau kuśikaputrāya suprītenāntarātmanā || 3 ||
tato vāyussukhasparśo nīrajasko vavau tadā |
viśvāmitragataṃ dṛṣṭvā rāmaṃ rājīvalocanam || 4 ||
puṣpavṛṣṭirmahatyāsīddevadundubhinisvanaiḥ |
śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ prayāte tu mahātmani || 5 ||
viśvāmitro yayāvagre tato rāmo dhanurdharaḥ |
kākapakṣadharo dhanvī taṃ ca saumitriranvagāt || 6 ||
kalāpinau dhanuṣpāṇī śobhamānau diśo daśa |
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ triśīrṣāviva pannagau || 7 ||
anujagmaturakṣudrau pitāmahamivāśvinau |
tadā kuśikaputraṃ tu dhanuṣpāṇī svalaṅkṛtau || 8 ||
baddhagodhāṅgulitrāṇau khaḍgavantau mahādyutī |
kumārau cāruvapuṣau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 9 ||
anuyātau śriyā dīptau śobhayetāmaninditau |
sthāṇuṃ devamivācintyaṃ kumārāviva pāvakī || 10 ||
adhyardhayojanaṃ gatvā sarayvā dakṣiṇe taṭe |
rāmeti madhurāṃ vāṇīṃ viśvāmitro'bhyabhāṣata || 11 ||
gṛhāṇa vatsa salilaṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ |
mantragrāmaṃ gṛhāṇa tvaṃ balāmatibalāṃ tathā || 12 ||
na śramo na jvaro vā te na rūpasya viparyayaḥ |
na ca suptaṃ pramattaṃ vā dharṣayiṣyanti nairṛtāḥ || 13 ||
na bāhvossadṛśo vīrye pṛthivyāmasti kaścana |
triṣu lokeṣu vai rāma na bhavetsadṛśastava || 14 ||
na saubhāgye na dākṣiṇye na jñāne buddhiniścaye |
nottare prativaktavye samo loke tavā'nagha || 15 ||
etadvidyādvaye labdhe bhavitā nāsti te samaḥ |
balātvatibalā caiva sarvajñānasya mātarau || 16 ||
kṣutpipāse na te rāma bhaviṣyete narottama |
balāmatibalāṃ caiva paṭhataḥ pathi rāghava || 17 ||
vidyādvayamadhīyāne yaśaścāpyatulaṃ tvayi |
pitāmahasute hyete vidye tejassamanvite || 18 ||
pradātuṃ tava kākutstha sadṛśastvaṃ hi dhārmika |
kāmaṃ bahuguṇāssarve tvayyete nātra saṃśayaḥ |
tapasā sambhṛte caite bahurūpe bhaviṣyataḥ || 19 ||
tato rāmo jalaṃ spṛṣṭvā prahṛṣṭavadanaśśuciḥ |
pratijagrāha te vidye maharṣerbhāvitātmanaḥ || 20 ||
vidyāsamudito rāmaśśuśubhe bhūrivikramaḥ |
sahasraraśmirbhagavān śaradīva divākaraḥ || 21 ||
gurukāryāṇi sarvāṇi niyujya kuśikātmaje |
ūṣustāṃ rajanīṃ tatra sarayvāṃ susukhaṃ trayaḥ || 22 ||
daśarathanṛpasūnusattamābhyāṃ tṛṇaśayane'nucite sahoṣitābhyām |
kuśikasutavaco'nulālitābhyāṃ sukhamiva sā vibabhau vibhāvarī ca || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ द्वाविंशस्सर्गः ।
तथा वसिष्ठे ब्रुवति राजा दशरथस्सुतम प्रहृष्टवदनो राममाजुहाव सलक्ष्मणम् ॥ 1 ॥
कृतस्वस्त्ययनं मात्रा पित्रा दशरथेन च ।
पुरोधसा वसिष्ठेन मङ्गलैरभिमन्त्रितम् ॥ 2 ॥
स पुत्रं मूर्ध्न्युपाघ्राय राजा दशरथः प्रियम् ।
ददौ कुशिकपुत्राय सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥ 3 ॥
ततो वायुस्सुखस्पर्शो नीरजस्को ववौ तदा ।
विश्वामित्रगतं दृष्ट्वा रामं राजीवलोचनम् ॥ 4 ॥
पुष्पवृष्टिर्महत्यासीद्देवदुन्दुभिनिस्वनैः ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषः प्रयाते तु महात्मनि ॥ 5 ॥
विश्वामित्रो ययावग्रे ततो रामो धनुर्धरः ।
काकपक्षधरो धन्वी तं च सौमित्रिरन्वगात् ॥ 6 ॥
कलापिनौ धनुष्पाणी शोभमानौ दिशो दश ।
विश्वामित्रं महात्मानं त्रिशीर्षाविव पन्नगौ ॥ 7 ॥
अनुजग्मतुरक्षुद्रौ पितामहमिवाश्विनौ ।
तदा कुशिकपुत्रं तु धनुष्पाणी स्वलङ्कृतौ ॥ 8 ॥
बद्धगोधाङ्गुलित्राणौ खड्गवन्तौ महाद्युती ।
कुमारौ चारुवपुषौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 9 ॥
अनुयातौ श्रिया दीप्तौ शोभयेतामनिन्दितौ ।
स्थाणुं देवमिवाचिन्त्यं कुमाराविव पावकी ॥ 10 ॥
अध्यर्धयोजनं गत्वा सरय्वा दक्षिणे तटे ।
रामेति मधुरां वाणीं विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ 11 ॥
गृहाण वत्स सलिलं मा भूत्कालस्य पर्ययः ।
मन्त्रग्रामं गृहाण त्वं बलामतिबलां तथा ॥ 12 ॥
न श्रमो न ज्वरो वा ते न रूपस्य विपर्ययः ।
न च सुप्तं प्रमत्तं वा धर्षयिष्यन्ति नैरृताः ॥ 13 ॥
न बाह्वोस्सदृशो वीर्ये पृथिव्यामस्ति कश्चन ।
त्रिषु लोकेषु वै राम न भवेत्सदृशस्तव ॥ 14 ॥
न सौभाग्ये न दाक्षिण्ये न ज्ञाने बुद्धिनिश्चये ।
नोत्तरे प्रतिवक्तव्ये समो लोके तवाऽनघ ॥ 15 ॥
एतद्विद्याद्वये लब्धे भविता नास्ति ते समः ।
बलात्वतिबला चैव सर्वज्ञानस्य मातरौ ॥ 16 ॥
क्षुत्पिपासे न ते राम भविष्येते नरोत्तम ।
बलामतिबलां चैव पठतः पथि राघव ॥ 17 ॥
विद्याद्वयमधीयाने यशश्चाप्यतुलं त्वयि ।
पितामहसुते ह्येते विद्ये तेजस्समन्विते ॥ 18 ॥
प्रदातुं तव काकुत्स्थ सदृशस्त्वं हि धार्मिक ।
कामं बहुगुणास्सर्वे त्वय्येते नात्र संशयः ।
तपसा सम्भृते चैते बहुरूपे भविष्यतः ॥ 19 ॥
ततो रामो जलं स्पृष्ट्वा प्रहृष्टवदनश्शुचिः ।
प्रतिजग्राह ते विद्ये महर्षेर्भावितात्मनः ॥ 20 ॥
विद्यासमुदितो रामश्शुशुभे भूरिविक्रमः ।
सहस्ररश्मिर्भगवान् शरदीव दिवाकरः ॥ 21 ॥
गुरुकार्याणि सर्वाणि नियुज्य कुशिकात्मजे ।
ऊषुस्तां रजनीं तत्र सरय्वां सुसुखं त्रयः ॥ 22 ॥
दशरथनृपसूनुसत्तमाभ्यां तृणशयनेऽनुचिते सहोषिताभ्याम् ।
कुशिकसुतवचोऽनुलालिताभ्यां सुखमिव सा विबभौ विभावरी च ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वाविंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvāviṃśassargaḥ |
tathā vasiṣṭhe bruvati rājā daśarathassutama prahṛṣṭavadano rāmamājuhāva salakṣmaṇam || 1 ||
kṛtasvastyayanaṃ mātrā pitrā daśarathena ca |
purodhasā vasiṣṭhena maṅgalairabhimantritam || 2 ||
sa putraṃ mūrdhnyupāghrāya rājā daśarathaḥ priyam |
dadau kuśikaputrāya suprītenāntarātmanā || 3 ||
tato vāyussukhasparśo nīrajasko vavau tadā |
viśvāmitragataṃ dṛṣṭvā rāmaṃ rājīvalocanam || 4 ||
puṣpavṛṣṭirmahatyāsīddevadundubhinisvanaiḥ |
śaṅkhadundubhinirghoṣaḥ prayāte tu mahātmani || 5 ||
viśvāmitro yayāvagre tato rāmo dhanurdharaḥ |
kākapakṣadharo dhanvī taṃ ca saumitriranvagāt || 6 ||
kalāpinau dhanuṣpāṇī śobhamānau diśo daśa |
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ triśīrṣāviva pannagau || 7 ||
anujagmaturakṣudrau pitāmahamivāśvinau |
tadā kuśikaputraṃ tu dhanuṣpāṇī svalaṅkṛtau || 8 ||
baddhagodhāṅgulitrāṇau khaḍgavantau mahādyutī |
kumārau cāruvapuṣau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 9 ||
anuyātau śriyā dīptau śobhayetāmaninditau |
sthāṇuṃ devamivācintyaṃ kumārāviva pāvakī || 10 ||
adhyardhayojanaṃ gatvā sarayvā dakṣiṇe taṭe |
rāmeti madhurāṃ vāṇīṃ viśvāmitro'bhyabhāṣata || 11 ||
gṛhāṇa vatsa salilaṃ mā bhūtkālasya paryayaḥ |
mantragrāmaṃ gṛhāṇa tvaṃ balāmatibalāṃ tathā || 12 ||
na śramo na jvaro vā te na rūpasya viparyayaḥ |
na ca suptaṃ pramattaṃ vā dharṣayiṣyanti nairṛtāḥ || 13 ||
na bāhvossadṛśo vīrye pṛthivyāmasti kaścana |
triṣu lokeṣu vai rāma na bhavetsadṛśastava || 14 ||
na saubhāgye na dākṣiṇye na jñāne buddhiniścaye |
nottare prativaktavye samo loke tavā'nagha || 15 ||
etadvidyādvaye labdhe bhavitā nāsti te samaḥ |
balātvatibalā caiva sarvajñānasya mātarau || 16 ||
kṣutpipāse na te rāma bhaviṣyete narottama |
balāmatibalāṃ caiva paṭhataḥ pathi rāghava || 17 ||
vidyādvayamadhīyāne yaśaścāpyatulaṃ tvayi |
pitāmahasute hyete vidye tejassamanvite || 18 ||
pradātuṃ tava kākutstha sadṛśastvaṃ hi dhārmika |
kāmaṃ bahuguṇāssarve tvayyete nātra saṃśayaḥ |
tapasā sambhṛte caite bahurūpe bhaviṣyataḥ || 19 ||
tato rāmo jalaṃ spṛṣṭvā prahṛṣṭavadanaśśuciḥ |
pratijagrāha te vidye maharṣerbhāvitātmanaḥ || 20 ||
vidyāsamudito rāmaśśuśubhe bhūrivikramaḥ |
sahasraraśmirbhagavān śaradīva divākaraḥ || 21 ||
gurukāryāṇi sarvāṇi niyujya kuśikātmaje |
ūṣustāṃ rajanīṃ tatra sarayvāṃ susukhaṃ trayaḥ || 22 ||
daśarathanṛpasūnusattamābhyāṃ tṛṇaśayane'nucite sahoṣitābhyām |
kuśikasutavaco'nulālitābhyāṃ sukhamiva sā vibabhau vibhāvarī ca || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvāviṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in