શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ દ્વાદશસ્સર્ગઃ ।
તતઃ કાલે બહુતિથે કસ્મિંશ્ચિત્સુમનોહરે ।
વસન્તે સમનુપ્રાપ્તે રાજ્ઞો યષ્ટું મનોઽભવત્ ॥ 1 ॥
તતઃ પ્રસાદ્ય શિરસા તં વિપ્રં દેવવર્ણિનમ્ ।
યજ્ઞાય વરયામાસ સન્તાનાર્થં કુલસ્ય વૈ ॥ 2 ॥
તથેતિ ચ સ રાજાનમુવાચ ચ સુસત્કૃતઃ ।
સમ્ભારા સમ્ભ્રિયન્તાં તે તુરગશ્ચ વિમુચ્યતામ્ ॥ 3 ॥
તતો રાજાઽબ્રવીદ્વાક્યં સુમન્ત્રં મન્ત્રિસત્તમમ્ ।
સુમન્ત્રાવાહય ક્ષિપ્રં ઋત્વિજો બ્રહ્મવાદિનઃ ॥ 4 ॥
સુયજ્ઞં વામદેવં ચ જાબાલિમથ કાશ્યપમ્ ।
પુરોહિતં વસિષ્ઠં ચ યે ચાન્યે દ્વિજસત્તમાઃ ॥ 5 ॥
તતસ્સુમન્ત્રસ્ત્વરિતં ગત્વા ત્વરિતવિક્રમઃ ।
સમાનયત્સ તાન્વિપ્રાન્ સમસ્તાન્વેદપારગાન્ ॥ 6 ॥
તાન્પૂજયિત્વા ધર્માત્મા રાજા દશરથસ્તદા ।
ધર્માર્થસહિતં યુક્તં શ્લક્ષ્ણં વચનમબ્રવીત્ ॥ 7 ॥
મમ લાલપ્યમાનસ્ય પુત્રાર્થં નાસ્તિ વૈ સુખમ્ ।
તદર્થં હયમેધેન યક્ષ્યામીતિ મતિર્મમ ॥ 8 ॥
તદહં યષ્ટુમિચ્છામિ શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
ઋષિપુત્રપ્રભાવેન કામાન્પ્રાપ્સ્યામિ ચાપ્યહમ્ ॥ 9 ॥
તતસ્સાધ્વિતિ તદ્વાક્યં બ્રાહ્મણાઃ પ્રત્યપૂજયન્ ।
વસિષ્ઠપ્રમુખાસ્સર્વે પાર્થિવસ્ય મુખાચ્ચ્યુતમ્ ॥ 10 ॥
ઋષ્યશૃઙ્ગપુરોગાશ્ચ પ્રત્યૂચુર્નૃપતિં તદા ।
સમ્ભારાસ્સમ્ભ્રિયન્તાં તે તુરગશ્ચ વિમુચ્યતામ્ ॥ 11 ॥
સર્વથા પ્રાપ્સ્યસે પુત્રાંશ્ચત્વારોઽમિતવિક્રમાન્ ।
યસ્ય તે ધાર્મિકી બુદ્ધિરિયં પુત્રાર્થમાગતા ॥ 12 ॥
તતઃ પ્રીતોઽભવદ્રાજા શ્રુત્વા તદ્વિજભાષિતમ્ ।
અમાત્યાંશ્ચાબ્રવીદ્રાજા હર્ષેણેદં શુભાક્ષરમ્ ॥ 13 ॥
ગુરૂણાં વચનાચ્છીઘ્રં સમ્ભારાસ્સમ્ભ્રિયન્તુ મે ।
સમર્થાધિષ્ઠિતશ્ચાશ્વસ્સોપાધ્યાયો વિમુચ્યતામ્ ॥ 14 ॥
સરય્વાશ્ચોત્તરે તીરે યજ્ઞભૂમિર્વિધીયતામ્ ।
શાન્તયશ્ચાભિવર્ધન્તાં યથાકલ્પં યથાવિધિ ॥ 15 ॥
શક્યઃ પ્રાપ્તુમયં યજ્ઞસ્સર્વેણાપિ મહીક્ષિતા ।
નાપરાધો ભવેત્કષ્ટો યદ્યસ્મિન્ક્રતુસત્તમે ॥ 16 ॥
છિદ્રં હિ મૃગયન્તેઽત્ર વિદ્વાંસો બ્રહ્મરાક્ષસાઃ ।
નિહતસ્ય ચ યજ્ઞસ્ય સદ્યઃ કર્તા વિનશ્યતિ ॥ 17 ॥
તદ્યથા વિધિપૂર્વં મે ક્રતુરેષ સમાપ્યતે ।
તથા વિધાનં ક્રિયતાં સમર્થાઃ કરણેષ્વિહ ॥ 18 ॥
તથેતિ ચ તતસ્સર્વે મન્ત્રિણઃ પ્રત્યપૂજયન્ ।
પાર્થિવેન્દ્રસ્ય તદ્વાક્યં યથાજ્ઞપ્તમકુર્વત ॥ 19 ॥
તતો દ્વિજાસ્તે ધર્મજ્ઞમસ્તુવન્પાર્થિવર્ષભમ્ ।
અનુજ્ઞાતાસ્તતસ્સર્વે પુનર્જગ્મુર્યથાગતમ્ ॥ 20 ॥
ગતેષ્વથ દ્વિજાગ્ય્રેષુ મન્ત્રિણસ્તાન્નરાધિપઃ ।
વિસર્જયિત્વા સ્વં વેશ્મ પ્રવિવેશ મહાદ્યુતિઃ ॥ 21 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે દ્વાદશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
tataḥ kāle bahutithe kasmiṃścitsumanohare |
vasante samanuprāpte rājño yaṣṭuṃ mano'bhavat || 1 ||
tataḥ prasādya śirasā taṃ vipraṃ devavarṇinam |
yajñāya varayāmāsa santānārthaṃ kulasya vai || 2 ||
tatheti ca sa rājānamuvāca ca susatkṛtaḥ |
sambhārā sambhriyantāṃ te turagaśca vimucyatām || 3 ||
tato rājā'bravīdvākyaṃ sumantraṃ mantrisattamam |
sumantrāvāhaya kṣipraṃ ṛtvijo brahmavādinaḥ || 4 ||
suyajñaṃ vāmadevaṃ ca jābālimatha kāśyapam |
purohitaṃ vasiṣṭhaṃ ca ye cānye dvijasattamāḥ || 5 ||
tatassumantrastvaritaṃ gatvā tvaritavikramaḥ |
samānayatsa tānviprān samastānvedapāragān || 6 ||
tānpūjayitvā dharmātmā rājā daśarathastadā |
dharmārthasahitaṃ yuktaṃ ślakṣṇaṃ vacanamabravīt || 7 ||
mama lālapyamānasya putrārthaṃ nāsti vai sukham |
tadarthaṃ hayamedhena yakṣyāmīti matirmama || 8 ||
tadahaṃ yaṣṭumicchāmi śāstradṛṣṭena karmaṇā |
ṛṣiputraprabhāvena kāmānprāpsyāmi cāpyaham || 9 ||
tatassādhviti tadvākyaṃ brāhmaṇāḥ pratyapūjayan |
vasiṣṭhapramukhāssarve pārthivasya mukhāccyutam || 10 ||
ṛṣyaśṛṅgapurogāśca pratyūcurnṛpatiṃ tadā |
sambhārāssambhriyantāṃ te turagaśca vimucyatām || 11 ||
sarvathā prāpsyase putrāṃścatvāro'mitavikramān |
yasya te dhārmikī buddhiriyaṃ putrārthamāgatā || 12 ||
tataḥ prīto'bhavadrājā śrutvā tadvijabhāṣitam |
amātyāṃścābravīdrājā harṣeṇedaṃ śubhākṣaram || 13 ||
gurūṇāṃ vacanācchīghraṃ sambhārāssambhriyantu me |
samarthādhiṣṭhitaścāśvassopādhyāyo vimucyatām || 14 ||
sarayvāścottare tīre yajñabhūmirvidhīyatām |
śāntayaścābhivardhantāṃ yathākalpaṃ yathāvidhi || 15 ||
śakyaḥ prāptumayaṃ yajñassarveṇāpi mahīkṣitā |
nāparādho bhavetkaṣṭo yadyasminkratusattame || 16 ||
chidraṃ hi mṛgayante'tra vidvāṃso brahmarākṣasāḥ |
nihatasya ca yajñasya sadyaḥ kartā vinaśyati || 17 ||
tadyathā vidhipūrvaṃ me kratureṣa samāpyate |
tathā vidhānaṃ kriyatāṃ samarthāḥ karaṇeṣviha || 18 ||
tatheti ca tatassarve mantriṇaḥ pratyapūjayan |
pārthivendrasya tadvākyaṃ yathājñaptamakurvata || 19 ||
tato dvijāste dharmajñamastuvanpārthivarṣabham |
anujñātāstatassarve punarjagmuryathāgatam || 20 ||
gateṣvatha dvijāgyreṣu mantriṇastānnarādhipaḥ |
visarjayitvā svaṃ veśma praviveśa mahādyutiḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ द्वादशस्सर्गः ।
ततः काले बहुतिथे कस्मिंश्चित्सुमनोहरे ।
वसन्ते समनुप्राप्ते राज्ञो यष्टुं मनोऽभवत् ॥ 1 ॥
ततः प्रसाद्य शिरसा तं विप्रं देववर्णिनम् ।
यज्ञाय वरयामास सन्तानार्थं कुलस्य वै ॥ 2 ॥
तथेति च स राजानमुवाच च सुसत्कृतः ।
सम्भारा सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥ 3 ॥
ततो राजाऽब्रवीद्वाक्यं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम् ।
सुमन्त्रावाहय क्षिप्रं ऋत्विजो ब्रह्मवादिनः ॥ 4 ॥
सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ।
पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमाः ॥ 5 ॥
ततस्सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः ।
समानयत्स तान्विप्रान् समस्तान्वेदपारगान् ॥ 6 ॥
तान्पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ।
धर्मार्थसहितं युक्तं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥ 7 ॥
मम लालप्यमानस्य पुत्रार्थं नास्ति वै सुखम् ।
तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम ॥ 8 ॥
तदहं यष्टुमिच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।
ऋषिपुत्रप्रभावेन कामान्प्राप्स्यामि चाप्यहम् ॥ 9 ॥
ततस्साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ।
वसिष्ठप्रमुखास्सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम् ॥ 10 ॥
ऋष्यशृङ्गपुरोगाश्च प्रत्यूचुर्नृपतिं तदा ।
सम्भारास्सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥ 11 ॥
सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रांश्चत्वारोऽमितविक्रमान् ।
यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ॥ 12 ॥
ततः प्रीतोऽभवद्राजा श्रुत्वा तद्विजभाषितम् ।
अमात्यांश्चाब्रवीद्राजा हर्षेणेदं शुभाक्षरम् ॥ 13 ॥
गुरूणां वचनाच्छीघ्रं सम्भारास्सम्भ्रियन्तु मे ।
समर्थाधिष्ठितश्चाश्वस्सोपाध्यायो विमुच्यताम् ॥ 14 ॥
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।
शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ॥ 15 ॥
शक्यः प्राप्तुमयं यज्ञस्सर्वेणापि महीक्षिता ।
नापराधो भवेत्कष्टो यद्यस्मिन्क्रतुसत्तमे ॥ 16 ॥
छिद्रं हि मृगयन्तेऽत्र विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः ।
निहतस्य च यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ॥ 17 ॥
तद्यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते ।
तथा विधानं क्रियतां समर्थाः करणेष्विह ॥ 18 ॥
तथेति च ततस्सर्वे मन्त्रिणः प्रत्यपूजयन् ।
पार्थिवेन्द्रस्य तद्वाक्यं यथाज्ञप्तमकुर्वत ॥ 19 ॥
ततो द्विजास्ते धर्मज्ञमस्तुवन्पार्थिवर्षभम् ।
अनुज्ञातास्ततस्सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम् ॥ 20 ॥
गतेष्वथ द्विजाग्य्रेषु मन्त्रिणस्तान्नराधिपः ।
विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महाद्युतिः ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
tataḥ kāle bahutithe kasmiṃścitsumanohare |
vasante samanuprāpte rājño yaṣṭuṃ mano'bhavat || 1 ||
tataḥ prasādya śirasā taṃ vipraṃ devavarṇinam |
yajñāya varayāmāsa santānārthaṃ kulasya vai || 2 ||
tatheti ca sa rājānamuvāca ca susatkṛtaḥ |
sambhārā sambhriyantāṃ te turagaśca vimucyatām || 3 ||
tato rājā'bravīdvākyaṃ sumantraṃ mantrisattamam |
sumantrāvāhaya kṣipraṃ ṛtvijo brahmavādinaḥ || 4 ||
suyajñaṃ vāmadevaṃ ca jābālimatha kāśyapam |
purohitaṃ vasiṣṭhaṃ ca ye cānye dvijasattamāḥ || 5 ||
tatassumantrastvaritaṃ gatvā tvaritavikramaḥ |
samānayatsa tānviprān samastānvedapāragān || 6 ||
tānpūjayitvā dharmātmā rājā daśarathastadā |
dharmārthasahitaṃ yuktaṃ ślakṣṇaṃ vacanamabravīt || 7 ||
mama lālapyamānasya putrārthaṃ nāsti vai sukham |
tadarthaṃ hayamedhena yakṣyāmīti matirmama || 8 ||
tadahaṃ yaṣṭumicchāmi śāstradṛṣṭena karmaṇā |
ṛṣiputraprabhāvena kāmānprāpsyāmi cāpyaham || 9 ||
tatassādhviti tadvākyaṃ brāhmaṇāḥ pratyapūjayan |
vasiṣṭhapramukhāssarve pārthivasya mukhāccyutam || 10 ||
ṛṣyaśṛṅgapurogāśca pratyūcurnṛpatiṃ tadā |
sambhārāssambhriyantāṃ te turagaśca vimucyatām || 11 ||
sarvathā prāpsyase putrāṃścatvāro'mitavikramān |
yasya te dhārmikī buddhiriyaṃ putrārthamāgatā || 12 ||
tataḥ prīto'bhavadrājā śrutvā tadvijabhāṣitam |
amātyāṃścābravīdrājā harṣeṇedaṃ śubhākṣaram || 13 ||
gurūṇāṃ vacanācchīghraṃ sambhārāssambhriyantu me |
samarthādhiṣṭhitaścāśvassopādhyāyo vimucyatām || 14 ||
sarayvāścottare tīre yajñabhūmirvidhīyatām |
śāntayaścābhivardhantāṃ yathākalpaṃ yathāvidhi || 15 ||
śakyaḥ prāptumayaṃ yajñassarveṇāpi mahīkṣitā |
nāparādho bhavetkaṣṭo yadyasminkratusattame || 16 ||
chidraṃ hi mṛgayante'tra vidvāṃso brahmarākṣasāḥ |
nihatasya ca yajñasya sadyaḥ kartā vinaśyati || 17 ||
tadyathā vidhipūrvaṃ me kratureṣa samāpyate |
tathā vidhānaṃ kriyatāṃ samarthāḥ karaṇeṣviha || 18 ||
tatheti ca tatassarve mantriṇaḥ pratyapūjayan |
pārthivendrasya tadvākyaṃ yathājñaptamakurvata || 19 ||
tato dvijāste dharmajñamastuvanpārthivarṣabham |
anujñātāstatassarve punarjagmuryathāgatam || 20 ||
gateṣvatha dvijāgyreṣu mantriṇastānnarādhipaḥ |
visarjayitvā svaṃ veśma praviveśa mahādyutiḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.