ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਤਤਃ ਕਾਲੇ ਬਹੁਤਿਥੇ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸੁਮਨੋਹਰੇ ।
ਵਸਨ੍ਤੇ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਰਾਜ੍ਞੋ ਯष੍ਟੁਂ ਮਨੋऽਭਵਤ੍ ॥ 1 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਦੇਵਵਰ੍ਣਿਨਮ੍ ।
ਯਜ੍ਞਾਯ ਵਰਯਾਮਾਸ ਸਨ੍ਤਾਨਾਰ੍ਥਂ ਕੁਲਸ੍ਯ ਵੈ ॥ 2 ॥
ਤਥੇਤਿ ਚ ਸ ਰਾਜਾਨਮੁਵਾਚ ਚ ਸੁਸਤ੍ਕृਤਃ ।
ਸਮ੍ਭਾਰਾ ਸਮ੍ਭ੍ਰਿਯਨ੍ਤਾਂ ਤੇ ਤੁਰਗਸ਼੍ਚ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 3 ॥
ਤਤੋ ਰਾਜਾऽਬ੍ਰਵੀਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਸਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਾਵਾਹਯ ਕ੍षਿਪ੍ਰਂ ऋਤ੍ਵਿਜੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਾਦਿਨਃ ॥ 4 ॥
ਸੁਯਜ੍ਞਂ ਵਾਮਦੇਵਂ ਚ ਜਾਬਾਲਿਮਥ ਕਾਸ਼੍ਯਪਮ੍ ।
ਪੁਰੋਹਿਤਂ ਵਸਿष੍ਠਂ ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵਿਜਸਤ੍ਤਮਾਃ ॥ 5 ॥
ਤਤਸ੍ਸੁਮਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵਰਿਤਂ ਗਤ੍ਵਾ ਤ੍ਵਰਿਤਵਿਕ੍ਰਮਃ ।
ਸਮਾਨਯਤ੍ਸ ਤਾਨ੍ਵਿਪ੍ਰਾਨ੍ ਸਮਸ੍ਤਾਨ੍ਵੇਦਪਾਰਗਾਨ੍ ॥ 6 ॥
ਤਾਨ੍ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਾ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥਸ੍ਤਦਾ ।
ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਸਹਿਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ष੍ਣਂ ਵਚਨਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 7 ॥
ਮਮ ਲਾਲਪ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਵੈ ਸੁਖਮ੍ ।
ਤਦਰ੍ਥਂ ਹਯਮੇਧੇਨ ਯਕ੍ष੍ਯਾਮੀਤਿ ਮਤਿਰ੍ਮਮ ॥ 8 ॥
ਤਦਹਂ ਯष੍ਟੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦृष੍ਟੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ।
ऋषਿਪੁਤ੍ਰਪ੍ਰਭਾਵੇਨ ਕਾਮਾਨ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਾਪ੍ਯਹਮ੍ ॥ 9 ॥
ਤਤਸ੍ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪੂਜਯਨ੍ ।
ਵਸਿष੍ਠਪ੍ਰਮੁਖਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪਾਰ੍ਥਿਵਸ੍ਯ ਮੁਖਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮ੍ ॥ 10 ॥
ऋष੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗਪੁਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੂਚੁਰ੍ਨृਪਤਿਂ ਤਦਾ ।
ਸਮ੍ਭਾਰਾਸ੍ਸਮ੍ਭ੍ਰਿਯਨ੍ਤਾਂ ਤੇ ਤੁਰਗਸ਼੍ਚ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 11 ॥
ਸਰ੍ਵਥਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਸ੍ਯਸੇ ਪੁਤ੍ਰਾਂਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋऽਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਾਨ੍ ।
ਯਸ੍ਯ ਤੇ ਧਾਰ੍ਮਿਕੀ ਬੁਦ੍ਧਿਰਿਯਂ ਪੁਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮਾਗਤਾ ॥ 12 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਤੋऽਭਵਦ੍ਰਾਜਾ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਜਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਅਮਾਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਰਾਜਾ ਹਰ੍षੇਣੇਦਂ ਸ਼ੁਭਾਕ੍षਰਮ੍ ॥ 13 ॥
ਗੁਰੂਣਾਂ ਵਚਨਾਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਸਮ੍ਭਾਰਾਸ੍ਸਮ੍ਭ੍ਰਿਯਨ੍ਤੁ ਮੇ ।
ਸਮਰ੍ਥਾਧਿष੍ਠਿਤਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਸ੍ਸੋਪਾਧ੍ਯਾਯੋ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤਾਮ੍ ॥ 14 ॥
ਸਰਯ੍ਵਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰੇ ਤੀਰੇ ਯਜ੍ਞਭੂਮਿਰ੍ਵਿਧੀਯਤਾਮ੍ ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਯਸ਼੍ਚਾਭਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤਾਂ ਯਥਾਕਲ੍ਪਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ॥ 15 ॥
ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੁਮਯਂ ਯਜ੍ਞਸ੍ਸਰ੍ਵੇਣਾਪਿ ਮਹੀਕ੍षਿਤਾ ।
ਨਾਪਰਾਧੋ ਭਵੇਤ੍ਕष੍ਟੋ ਯਦ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਕ੍ਰਤੁਸਤ੍ਤਮੇ ॥ 16 ॥
ਛਿਦ੍ਰਂ ਹਿ ਮृਗਯਨ੍ਤੇऽਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਵਾਂਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰਾਕ੍षਸਾਃ ।
ਨਿਹਤਸ੍ਯ ਚ ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯਃ ਕਰ੍ਤਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 17 ॥
ਤਦ੍ਯਥਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਂ ਮੇ ਕ੍ਰਤੁਰੇष ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ।
ਤਥਾ ਵਿਧਾਨਂ ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਸਮਰ੍ਥਾਃ ਕਰਣੇष੍ਵਿਹ ॥ 18 ॥
ਤਥੇਤਿ ਚ ਤਤਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪੂਜਯਨ੍ ।
ਪਾਰ੍ਥਿਵੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਯਥਾਜ੍ਞਪ੍ਤਮਕੁਰ੍ਵਤ ॥ 19 ॥
ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਸ੍ਤੇ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞਮਸ੍ਤੁਵਨ੍ਪਾਰ੍ਥਿਵਰ੍षਭਮ੍ ।
ਅਨੁਜ੍ਞਾਤਾਸ੍ਤਤਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਪੁਨਰ੍ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਯਥਾਗਤਮ੍ ॥ 20 ॥
ਗਤੇष੍ਵਥ ਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਯ੍ਰੇषੁ ਮਨ੍ਤ੍ਰਿਣਸ੍ਤਾਨ੍ਨਰਾਧਿਪਃ ।
ਵਿਸਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਂ ਵੇਸ਼੍ਮ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ॥ 21 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
tataḥ kāle bahutithe kasmiṃścitsumanohare |
vasante samanuprāpte rājño yaṣṭuṃ mano'bhavat || 1 ||
tataḥ prasādya śirasā taṃ vipraṃ devavarṇinam |
yajñāya varayāmāsa santānārthaṃ kulasya vai || 2 ||
tatheti ca sa rājānamuvāca ca susatkṛtaḥ |
sambhārā sambhriyantāṃ te turagaśca vimucyatām || 3 ||
tato rājā'bravīdvākyaṃ sumantraṃ mantrisattamam |
sumantrāvāhaya kṣipraṃ ṛtvijo brahmavādinaḥ || 4 ||
suyajñaṃ vāmadevaṃ ca jābālimatha kāśyapam |
purohitaṃ vasiṣṭhaṃ ca ye cānye dvijasattamāḥ || 5 ||
tatassumantrastvaritaṃ gatvā tvaritavikramaḥ |
samānayatsa tānviprān samastānvedapāragān || 6 ||
tānpūjayitvā dharmātmā rājā daśarathastadā |
dharmārthasahitaṃ yuktaṃ ślakṣṇaṃ vacanamabravīt || 7 ||
mama lālapyamānasya putrārthaṃ nāsti vai sukham |
tadarthaṃ hayamedhena yakṣyāmīti matirmama || 8 ||
tadahaṃ yaṣṭumicchāmi śāstradṛṣṭena karmaṇā |
ṛṣiputraprabhāvena kāmānprāpsyāmi cāpyaham || 9 ||
tatassādhviti tadvākyaṃ brāhmaṇāḥ pratyapūjayan |
vasiṣṭhapramukhāssarve pārthivasya mukhāccyutam || 10 ||
ṛṣyaśṛṅgapurogāśca pratyūcurnṛpatiṃ tadā |
sambhārāssambhriyantāṃ te turagaśca vimucyatām || 11 ||
sarvathā prāpsyase putrāṃścatvāro'mitavikramān |
yasya te dhārmikī buddhiriyaṃ putrārthamāgatā || 12 ||
tataḥ prīto'bhavadrājā śrutvā tadvijabhāṣitam |
amātyāṃścābravīdrājā harṣeṇedaṃ śubhākṣaram || 13 ||
gurūṇāṃ vacanācchīghraṃ sambhārāssambhriyantu me |
samarthādhiṣṭhitaścāśvassopādhyāyo vimucyatām || 14 ||
sarayvāścottare tīre yajñabhūmirvidhīyatām |
śāntayaścābhivardhantāṃ yathākalpaṃ yathāvidhi || 15 ||
śakyaḥ prāptumayaṃ yajñassarveṇāpi mahīkṣitā |
nāparādho bhavetkaṣṭo yadyasminkratusattame || 16 ||
chidraṃ hi mṛgayante'tra vidvāṃso brahmarākṣasāḥ |
nihatasya ca yajñasya sadyaḥ kartā vinaśyati || 17 ||
tadyathā vidhipūrvaṃ me kratureṣa samāpyate |
tathā vidhānaṃ kriyatāṃ samarthāḥ karaṇeṣviha || 18 ||
tatheti ca tatassarve mantriṇaḥ pratyapūjayan |
pārthivendrasya tadvākyaṃ yathājñaptamakurvata || 19 ||
tato dvijāste dharmajñamastuvanpārthivarṣabham |
anujñātāstatassarve punarjagmuryathāgatam || 20 ||
gateṣvatha dvijāgyreṣu mantriṇastānnarādhipaḥ |
visarjayitvā svaṃ veśma praviveśa mahādyutiḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ द्वादशस्सर्गः ।
ततः काले बहुतिथे कस्मिंश्चित्सुमनोहरे ।
वसन्ते समनुप्राप्ते राज्ञो यष्टुं मनोऽभवत् ॥ 1 ॥
ततः प्रसाद्य शिरसा तं विप्रं देववर्णिनम् ।
यज्ञाय वरयामास सन्तानार्थं कुलस्य वै ॥ 2 ॥
तथेति च स राजानमुवाच च सुसत्कृतः ।
सम्भारा सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥ 3 ॥
ततो राजाऽब्रवीद्वाक्यं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम् ।
सुमन्त्रावाहय क्षिप्रं ऋत्विजो ब्रह्मवादिनः ॥ 4 ॥
सुयज्ञं वामदेवं च जाबालिमथ काश्यपम् ।
पुरोहितं वसिष्ठं च ये चान्ये द्विजसत्तमाः ॥ 5 ॥
ततस्सुमन्त्रस्त्वरितं गत्वा त्वरितविक्रमः ।
समानयत्स तान्विप्रान् समस्तान्वेदपारगान् ॥ 6 ॥
तान्पूजयित्वा धर्मात्मा राजा दशरथस्तदा ।
धर्मार्थसहितं युक्तं श्लक्ष्णं वचनमब्रवीत् ॥ 7 ॥
मम लालप्यमानस्य पुत्रार्थं नास्ति वै सुखम् ।
तदर्थं हयमेधेन यक्ष्यामीति मतिर्मम ॥ 8 ॥
तदहं यष्टुमिच्छामि शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।
ऋषिपुत्रप्रभावेन कामान्प्राप्स्यामि चाप्यहम् ॥ 9 ॥
ततस्साध्विति तद्वाक्यं ब्राह्मणाः प्रत्यपूजयन् ।
वसिष्ठप्रमुखास्सर्वे पार्थिवस्य मुखाच्च्युतम् ॥ 10 ॥
ऋष्यशृङ्गपुरोगाश्च प्रत्यूचुर्नृपतिं तदा ।
सम्भारास्सम्भ्रियन्तां ते तुरगश्च विमुच्यताम् ॥ 11 ॥
सर्वथा प्राप्स्यसे पुत्रांश्चत्वारोऽमितविक्रमान् ।
यस्य ते धार्मिकी बुद्धिरियं पुत्रार्थमागता ॥ 12 ॥
ततः प्रीतोऽभवद्राजा श्रुत्वा तद्विजभाषितम् ।
अमात्यांश्चाब्रवीद्राजा हर्षेणेदं शुभाक्षरम् ॥ 13 ॥
गुरूणां वचनाच्छीघ्रं सम्भारास्सम्भ्रियन्तु मे ।
समर्थाधिष्ठितश्चाश्वस्सोपाध्यायो विमुच्यताम् ॥ 14 ॥
सरय्वाश्चोत्तरे तीरे यज्ञभूमिर्विधीयताम् ।
शान्तयश्चाभिवर्धन्तां यथाकल्पं यथाविधि ॥ 15 ॥
शक्यः प्राप्तुमयं यज्ञस्सर्वेणापि महीक्षिता ।
नापराधो भवेत्कष्टो यद्यस्मिन्क्रतुसत्तमे ॥ 16 ॥
छिद्रं हि मृगयन्तेऽत्र विद्वांसो ब्रह्मराक्षसाः ।
निहतस्य च यज्ञस्य सद्यः कर्ता विनश्यति ॥ 17 ॥
तद्यथा विधिपूर्वं मे क्रतुरेष समाप्यते ।
तथा विधानं क्रियतां समर्थाः करणेष्विह ॥ 18 ॥
तथेति च ततस्सर्वे मन्त्रिणः प्रत्यपूजयन् ।
पार्थिवेन्द्रस्य तद्वाक्यं यथाज्ञप्तमकुर्वत ॥ 19 ॥
ततो द्विजास्ते धर्मज्ञमस्तुवन्पार्थिवर्षभम् ।
अनुज्ञातास्ततस्सर्वे पुनर्जग्मुर्यथागतम् ॥ 20 ॥
गतेष्वथ द्विजाग्य्रेषु मन्त्रिणस्तान्नराधिपः ।
विसर्जयित्वा स्वं वेश्म प्रविवेश महाद्युतिः ॥ 21 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे द्वादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha dvādaśassargaḥ |
tataḥ kāle bahutithe kasmiṃścitsumanohare |
vasante samanuprāpte rājño yaṣṭuṃ mano'bhavat || 1 ||
tataḥ prasādya śirasā taṃ vipraṃ devavarṇinam |
yajñāya varayāmāsa santānārthaṃ kulasya vai || 2 ||
tatheti ca sa rājānamuvāca ca susatkṛtaḥ |
sambhārā sambhriyantāṃ te turagaśca vimucyatām || 3 ||
tato rājā'bravīdvākyaṃ sumantraṃ mantrisattamam |
sumantrāvāhaya kṣipraṃ ṛtvijo brahmavādinaḥ || 4 ||
suyajñaṃ vāmadevaṃ ca jābālimatha kāśyapam |
purohitaṃ vasiṣṭhaṃ ca ye cānye dvijasattamāḥ || 5 ||
tatassumantrastvaritaṃ gatvā tvaritavikramaḥ |
samānayatsa tānviprān samastānvedapāragān || 6 ||
tānpūjayitvā dharmātmā rājā daśarathastadā |
dharmārthasahitaṃ yuktaṃ ślakṣṇaṃ vacanamabravīt || 7 ||
mama lālapyamānasya putrārthaṃ nāsti vai sukham |
tadarthaṃ hayamedhena yakṣyāmīti matirmama || 8 ||
tadahaṃ yaṣṭumicchāmi śāstradṛṣṭena karmaṇā |
ṛṣiputraprabhāvena kāmānprāpsyāmi cāpyaham || 9 ||
tatassādhviti tadvākyaṃ brāhmaṇāḥ pratyapūjayan |
vasiṣṭhapramukhāssarve pārthivasya mukhāccyutam || 10 ||
ṛṣyaśṛṅgapurogāśca pratyūcurnṛpatiṃ tadā |
sambhārāssambhriyantāṃ te turagaśca vimucyatām || 11 ||
sarvathā prāpsyase putrāṃścatvāro'mitavikramān |
yasya te dhārmikī buddhiriyaṃ putrārthamāgatā || 12 ||
tataḥ prīto'bhavadrājā śrutvā tadvijabhāṣitam |
amātyāṃścābravīdrājā harṣeṇedaṃ śubhākṣaram || 13 ||
gurūṇāṃ vacanācchīghraṃ sambhārāssambhriyantu me |
samarthādhiṣṭhitaścāśvassopādhyāyo vimucyatām || 14 ||
sarayvāścottare tīre yajñabhūmirvidhīyatām |
śāntayaścābhivardhantāṃ yathākalpaṃ yathāvidhi || 15 ||
śakyaḥ prāptumayaṃ yajñassarveṇāpi mahīkṣitā |
nāparādho bhavetkaṣṭo yadyasminkratusattame || 16 ||
chidraṃ hi mṛgayante'tra vidvāṃso brahmarākṣasāḥ |
nihatasya ca yajñasya sadyaḥ kartā vinaśyati || 17 ||
tadyathā vidhipūrvaṃ me kratureṣa samāpyate |
tathā vidhānaṃ kriyatāṃ samarthāḥ karaṇeṣviha || 18 ||
tatheti ca tatassarve mantriṇaḥ pratyapūjayan |
pārthivendrasya tadvākyaṃ yathājñaptamakurvata || 19 ||
tato dvijāste dharmajñamastuvanpārthivarṣabham |
anujñātāstatassarve punarjagmuryathāgatam || 20 ||
gateṣvatha dvijāgyreṣu mantriṇastānnarādhipaḥ |
visarjayitvā svaṃ veśma praviveśa mahādyutiḥ || 21 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe dvādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.