ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਭੂਯ ਏਵ ਹਿ ਰਾਜੇਨ੍ਦ੍ਰ ਸ਼ृਣੁ ਮੇ ਵਚਨਂ ਹਿਤਮ੍ ।
ਯਥਾ ਸ ਦੇਵਪ੍ਰਵਰਃ ਕਥਾਯਾਮੇਵਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 1 ॥
ਇਕ੍ष੍ਵਾਕੂਣਾਂ ਕੁਲੇ ਜਾਤੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ਸੁਧਾਰ੍ਮਿਕਃ ।
ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ੍ਸਤ੍ਯਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰਵਃ ॥ 2 ॥
ਅਙ੍ਗਰਾਜੇਨ ਸਖ੍ਯਂ ਚ ਤਸ੍ਯ ਰਾਜ੍ਞੋ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ।
ਕਨ੍ਯਾ ਚਾਸ੍ਯ ਮਹਾਭਾਗਾ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਨਾਮ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 3 ॥
ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਤੁ ਸੋऽਙ੍ਗਰਾਜਸ੍ਯ ਰੋਮਪਾਦ ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤਃ ।
ਤਂ ਸ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਗਮਿष੍ਯਤਿ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 4 ॥
ਅਨਪਤ੍ਯੋऽਸ੍ਮਿ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਮਨ੍ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਭਰ੍ਤਾ ਮਮ ਕ੍ਰਤੁਮ੍ ।
ਆਹਰੇਤ ਤ੍ਵਯਾਜ੍ਞਪ੍ਤਸ੍ਸਨ੍ਤਾਨਾਰ੍ਥਂ ਕੁਲਸ੍ਯ ਚ ॥ 5 ॥
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜ੍ਞੋऽਥ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਮਨਸਾ ਸ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਚ ।
ਪ੍ਰਦਾਸ੍ਯਤੇ ਪੁਤ੍ਰਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਭਰ੍ਤਾਰਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ॥ 6 ॥
ਪ੍ਰਤਿਗृਹ੍ਯ ਚ ਤਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਸ ਰਾਜਾ ਵਿਗਤਜ੍ਵਰਃ ।
ਆਹਰਿष੍ਯਤਿ ਤਂ ਯਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 7 ॥
ਤਂ ਚ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥੋ ਯष੍ਟੁਕਾਮਃ ਕृਤਾਞ੍ਜਲਿਃ ।
ऋਸ਼੍ਯਸ਼ृਙ੍ਗਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਵਰਯਿष੍ਯਤਿ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍ ॥ 8 ॥
ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸਵਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸ੍ਵਰ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਚ ਨਰੇਸ਼੍ਵਰਃ ।
ਲਭਤੇ ਚ ਸ ਤਂ ਕਾਮਂ ਦ੍ਵਿਜਮੁਖ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤਿਃ ॥ 9 ॥
ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਭਵਿष੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰੋऽਮਿਤਵਿਕ੍ਰਮਾਃ ।
ਵਂਸ਼ਪ੍ਰਤਿष੍ਠਾਨਕਰਾਸ੍ਸਰ੍ਵਲੋਕੇषੁ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਃ ॥ 10 ॥
ਏਵਂ ਸ ਦੇਵਪ੍ਰਵਰਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਥਿਤਵਾਨ੍ਕਥਾਮ੍ ।
ਸਨਤ੍ਕੁਮਾਰੋ ਭਗਵਾਨ੍ਪੁਰਾ ਦੇਵਯੁਗੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ 11 ॥
ਸ ਤ੍ਵਂ ਪੁਰੁषਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲ ਤਮਾਨਯ ਸੁਸਤ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਸ੍ਵਯਮੇਵ ਮਹਾਰਾਜ ਗਤ੍ਵਾ ਸਬਲਵਾਹਨਃ ॥ 12 ॥
ਅਨੁਮਾਨ੍ਯ ਵਸਿष੍ਠਂ ਚ ਸੂਤਵਾਕ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਚ ।
ਸਾਨ੍ਤਃਪੁਰਸ੍ਸਹਾਮਾਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਯਤ੍ਰ ਸ ਦ੍ਵਿਜਃ ॥ 13 ॥
ਵਨਾਨਿ ਸਰਿਤਸ਼੍ਚੈਵ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਸ਼ਨੈਸ਼੍ਸ਼ਨੈਃ ।
ਅਭਿਚਕ੍ਰਾਮ ਤਂ ਦੇਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਵੈ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ ॥ 14 ॥
ਆਸਾਦ੍ਯ ਤਂ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇष੍ਠਂ ਰੋਮਪਾਦਸਮੀਪਗਮ੍ ।
ऋषਿਪੁਤ੍ਰਂ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਦੌ ਦੀਪ੍ਯਮਾਨਮਿਵਾਨਲਮ੍ ॥ 15 ॥
ਤਤੋ ਰਾਜਾ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਪੂਜਾਂ ਚਕ੍ਰੇ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।
ਸਖਿਤ੍ਵਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਵੈ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ ॥ 16 ॥
ਰੋਮਪਾਦੇਨ ਚਾਖ੍ਯਾਤਮृषਿਪੁਤ੍ਰਾਯ ਧੀਮਤੇ ।
ਸਖ੍ਯਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕਂ ਚੈਵ ਤਦਾ ਤਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪੂਜਯਤ੍ ॥ 17 ॥
ਏਵਂ ਸੁਸਤ੍ਕृਤਸ੍ਤੇਨ ਸਹੋषਿਤ੍ਵਾ ਨਰਰ੍षਭਃ ।
ਸਪ੍ਤਾष੍ਟਦਿਵਸਾਨ੍ਰਾਜਾ ਰਾਜਾਨਮਿਦਮਬ੍ਰਵੀਤ੍ ॥ 18 ॥
ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਤਵ ਸੁਤਾ ਰਾਜਨ੍ ਸਹ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿਸ਼ਾਮ੍ਪਤੇ ।
ਮਦੀਯਨਗਰਂ ਯਾਤੁ ਕਾਰ੍ਯਂ ਹਿ ਮਹਦੁਦ੍ਯਤਮ੍ ॥ 19 ॥
ਤਥੇਤਿ ਰਾਜਾ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਗਮਨਂ ਤਸ੍ਯ ਧੀਮਤਃ ।
ਉਵਾਚ ਵਚਨਂ ਵਿਪ੍ਰਂ ਗਚ੍ਛ ਤ੍ਵਂ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ॥ 20 ॥
ऋषਿਪੁਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਤਥੇਤ੍ਯਾਹ ਨृਪਂ ਤਦਾ ।
ਸ ਨृਪੇਣਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਤਃ ਪ੍ਰਯਯੌ ਸਹ ਭਾਰ੍ਯਯਾ ॥ 21 ॥
ਤਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਞ੍ਜਲਿਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ਸਂਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਚੋਰਸਾ ।
ਨਨਨ੍ਦਤੁਰ੍ਦਸ਼ਰਥੋ ਰੋਮਪਾਦਸ਼੍ਚ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ੍ ॥ 22 ॥
ਤਤਸ੍ਸੁਹृਦਮਾਪृਚ੍ਛ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਿਤੋ ਰਘੁਨਨ੍ਦਨਃ ।
ਪੌਰੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰੇषਯਾਮਾਸ ਦੂਤਾਨ੍ਵੈ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮਿਨਃ ॥ 23 ॥
ਕ੍ਰਿਯਤਾਂ ਨਗਰਂ ਸਰ੍ਵਂ ਕ੍षਿਪ੍ਰਮੇਵ ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਮ੍ ।
ਧੂਪਿਤਂ ਸਿਕ੍ਤਸਮ੍ਮृष੍ਟਂ ਪਤਾਕਾਭਿਰਲਙ੍ਕृਤਮ੍ ॥ 24 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਹृष੍ਟਾਃ ਪੌਰਾਸ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਰਾਜਾਨਮਾਗਤਮ੍ ।
ਤਥਾ ਪ੍ਰਚਕ੍ਰੁਸ੍ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਰਾਜ੍ਞਾ ਯਤ੍ਪ੍ਰੇषਿਤਂ ਤਦਾ ॥ 25 ॥
ਤਤਸ੍ਸ੍ਵਲਙ੍ਕृਤਂ ਰਾਜਾ ਨਗਰਂ ਪ੍ਰਵਿਵੇਸ਼ ਹ ।
ਸ਼ਙ੍ਖਦੁਨ੍ਦੁਭਿਨਿਰ੍ਘੋषੈਃ ਪੁਰਸ੍ਕृਤ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜਰ੍षਭਮ੍ ॥ 26 ॥
ਤਤਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਂ ਨਾਗਰਾ ਦ੍ਵਿਜਮ੍ ।
ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਮਾਨਂ ਸਤ੍ਕृਤ੍ਯ ਨਰੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣੇਨ੍ਦ੍ਰਕਰ੍ਮਣਾ ॥ 27 ॥
ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯੈਨਂ ਪੂਜਾਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਤਃ ।
ਕृਤਕृਤ੍ਯਂ ਤਦਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮੇਨੇ ਤਸ੍ਯੋਪਵਾਹਨਾਤ੍ ॥ 28 ॥
ਅਨ੍ਤਃਪੁਰਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ੍ਸਰ੍ਵਾਸ਼੍ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤਥਾਗਤਾਮ੍ ।
ਸਹ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕ੍षੀਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾਨਨ੍ਦਮੁਪਾਗਮਨ੍ ॥ 29 ॥
ਪੂਜ੍ਯਮਾਨਾ ਚ ਤਾਭਿਸ੍ਸਾ ਰਾਜ੍ਞਾ ਚੈਵ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।
ਉਵਾਸ ਤਤ੍ਰ ਸੁਖਿਤਾ ਕਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਸਹਰ੍ਤ੍ਵਿਜਾ ॥ 30 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
bhūya eva hi rājendra śṛṇu me vacanaṃ hitam |
yathā sa devapravaraḥ kathāyāmevamabravīt || 1 ||
ikṣvākūṇāṃ kule jāto bhaviṣyati sudhārmikaḥ |
rājā daśaratho nāmnā śrīmānsatyapratiśravaḥ || 2 ||
aṅgarājena sakhyaṃ ca tasya rājño bhaviṣyati |
kanyā cāsya mahābhāgā śāntā nāma bhaviṣyati || 3 ||
putrastu so'ṅgarājasya romapāda iti śrutaḥ |
taṃ sa rājā daśaratho gamiṣyati mahāyaśāḥ || 4 ||
anapatyo'smi dharmātman śāntābhartā mama kratum |
āhareta tvayājñaptassantānārthaṃ kulasya ca || 5 ||
śrutvā rājño'tha tadvākyaṃ manasā sa vicintya ca |
pradāsyate putravantaṃ śāntābhartāramātmavān || 6 ||
pratigṛhya ca taṃ vipraṃ sa rājā vigatajvaraḥ |
āhariṣyati taṃ yajñaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā || 7 ||
taṃ ca rājā daśaratho yaṣṭukāmaḥ kṛtāñjaliḥ |
ṛśyaśṛṅgaṃ dvijaśreṣṭhaṃ varayiṣyati dharmavit || 8 ||
yajñārthaṃ prasavārthaṃ ca svargārthaṃ ca nareśvaraḥ |
labhate ca sa taṃ kāmaṃ dvijamukhyādviśāmpatiḥ || 9 ||
putrāścāsya bhaviṣyanti catvāro'mitavikramāḥ |
vaṃśapratiṣṭhānakarāssarvalokeṣu viśrutāḥ || 10 ||
evaṃ sa devapravaraḥ pūrvaṃ kathitavānkathām |
sanatkumāro bhagavānpurā devayuge prabhuḥ || 11 ||
sa tvaṃ puruṣaśārdūla tamānaya susatkṛtam |
svayameva mahārāja gatvā sabalavāhanaḥ || 12 ||
anumānya vasiṣṭhaṃ ca sūtavākyaṃ niśamya ca |
sāntaḥpurassahāmātyaḥ prayayau yatra sa dvijaḥ || 13 ||
vanāni saritaścaiva vyatikramya śanaiśśanaiḥ |
abhicakrāma taṃ deśaṃ yatra vai munipuṅgavaḥ || 14 ||
āsādya taṃ dvijaśreṣṭhaṃ romapādasamīpagam |
ṛṣiputraṃ dadarśādau dīpyamānamivānalam || 15 ||
tato rājā yathānyāyaṃ pūjāṃ cakre viśeṣataḥ |
sakhitvāttasya vai rājñaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā || 16 ||
romapādena cākhyātamṛṣiputrāya dhīmate |
sakhyaṃ sambandhakaṃ caiva tadā taṃ pratyapūjayat || 17 ||
evaṃ susatkṛtastena sahoṣitvā nararṣabhaḥ |
saptāṣṭadivasānrājā rājānamidamabravīt || 18 ||
śāntā tava sutā rājan saha bhartrā viśāmpate |
madīyanagaraṃ yātu kāryaṃ hi mahadudyatam || 19 ||
tatheti rājā saṃśrutya gamanaṃ tasya dhīmataḥ |
uvāca vacanaṃ vipraṃ gaccha tvaṃ saha bhāryayā || 20 ||
ṛṣiputraḥ pratiśrutya tathetyāha nṛpaṃ tadā |
sa nṛpeṇābhyanujñātaḥ prayayau saha bhāryayā || 21 ||
tāvanyonyāñjaliṃ kṛtvā snehātsaṃśliṣya corasā |
nanandaturdaśaratho romapādaśca vīryavān || 22 ||
tatassuhṛdamāpṛcchya prasthito raghunandanaḥ |
paurebhyaḥ preṣayāmāsa dūtānvai śīghragāminaḥ || 23 ||
kriyatāṃ nagaraṃ sarvaṃ kṣiprameva svalaṅkṛtam |
dhūpitaṃ siktasammṛṣṭaṃ patākābhiralaṅkṛtam || 24 ||
tataḥ prahṛṣṭāḥ paurāste śrutvā rājānamāgatam |
tathā pracakrustatsarvaṃ rājñā yatpreṣitaṃ tadā || 25 ||
tatassvalaṅkṛtaṃ rājā nagaraṃ praviveśa ha |
śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ puraskṛtya dvijarṣabham || 26 ||
tataḥ pramuditāssarve dṛṣṭvā taṃ nāgarā dvijam |
praveśyamānaṃ satkṛtya narendreṇendrakarmaṇā || 27 ||
antaḥpuraṃ praveśyainaṃ pūjāṃ kṛtvā ca śāstrataḥ |
kṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ mene tasyopavāhanāt || 28 ||
antaḥpurastriyassarvāśśāntāṃ dṛṣṭvā tathāgatām |
saha bhartrā viśālākṣīṃ prītyānandamupāgaman || 29 ||
pūjyamānā ca tābhissā rājñā caiva viśeṣataḥ |
uvāsa tatra sukhitā kañcitkālaṃ sahartvijā || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ एकादशस्सर्गः ।
भूय एव हि राजेन्द्र शृणु मे वचनं हितम् ।
यथा स देवप्रवरः कथायामेवमब्रवीत् ॥ 1 ॥
इक्ष्वाकूणां कुले जातो भविष्यति सुधार्मिकः ।
राजा दशरथो नाम्ना श्रीमान्सत्यप्रतिश्रवः ॥ 2 ॥
अङ्गराजेन सख्यं च तस्य राज्ञो भविष्यति ।
कन्या चास्य महाभागा शान्ता नाम भविष्यति ॥ 3 ॥
पुत्रस्तु सोऽङ्गराजस्य रोमपाद इति श्रुतः ।
तं स राजा दशरथो गमिष्यति महायशाः ॥ 4 ॥
अनपत्योऽस्मि धर्मात्मन् शान्ताभर्ता मम क्रतुम् ।
आहरेत त्वयाज्ञप्तस्सन्तानार्थं कुलस्य च ॥ 5 ॥
श्रुत्वा राज्ञोऽथ तद्वाक्यं मनसा स विचिन्त्य च ।
प्रदास्यते पुत्रवन्तं शान्ताभर्तारमात्मवान् ॥ 6 ॥
प्रतिगृह्य च तं विप्रं स राजा विगतज्वरः ।
आहरिष्यति तं यज्ञं प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ 7 ॥
तं च राजा दशरथो यष्टुकामः कृताञ्जलिः ।
ऋश्यशृङ्गं द्विजश्रेष्ठं वरयिष्यति धर्मवित् ॥ 8 ॥
यज्ञार्थं प्रसवार्थं च स्वर्गार्थं च नरेश्वरः ।
लभते च स तं कामं द्विजमुख्याद्विशाम्पतिः ॥ 9 ॥
पुत्राश्चास्य भविष्यन्ति चत्वारोऽमितविक्रमाः ।
वंशप्रतिष्ठानकरास्सर्वलोकेषु विश्रुताः ॥ 10 ॥
एवं स देवप्रवरः पूर्वं कथितवान्कथाम् ।
सनत्कुमारो भगवान्पुरा देवयुगे प्रभुः ॥ 11 ॥
स त्वं पुरुषशार्दूल तमानय सुसत्कृतम् ।
स्वयमेव महाराज गत्वा सबलवाहनः ॥ 12 ॥
अनुमान्य वसिष्ठं च सूतवाक्यं निशम्य च ।
सान्तःपुरस्सहामात्यः प्रययौ यत्र स द्विजः ॥ 13 ॥
वनानि सरितश्चैव व्यतिक्रम्य शनैश्शनैः ।
अभिचक्राम तं देशं यत्र वै मुनिपुङ्गवः ॥ 14 ॥
आसाद्य तं द्विजश्रेष्ठं रोमपादसमीपगम् ।
ऋषिपुत्रं ददर्शादौ दीप्यमानमिवानलम् ॥ 15 ॥
ततो राजा यथान्यायं पूजां चक्रे विशेषतः ।
सखित्वात्तस्य वै राज्ञः प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ 16 ॥
रोमपादेन चाख्यातमृषिपुत्राय धीमते ।
सख्यं सम्बन्धकं चैव तदा तं प्रत्यपूजयत् ॥ 17 ॥
एवं सुसत्कृतस्तेन सहोषित्वा नरर्षभः ।
सप्ताष्टदिवसान्राजा राजानमिदमब्रवीत् ॥ 18 ॥
शान्ता तव सुता राजन् सह भर्त्रा विशाम्पते ।
मदीयनगरं यातु कार्यं हि महदुद्यतम् ॥ 19 ॥
तथेति राजा संश्रुत्य गमनं तस्य धीमतः ।
उवाच वचनं विप्रं गच्छ त्वं सह भार्यया ॥ 20 ॥
ऋषिपुत्रः प्रतिश्रुत्य तथेत्याह नृपं तदा ।
स नृपेणाभ्यनुज्ञातः प्रययौ सह भार्यया ॥ 21 ॥
तावन्योन्याञ्जलिं कृत्वा स्नेहात्संश्लिष्य चोरसा ।
ननन्दतुर्दशरथो रोमपादश्च वीर्यवान् ॥ 22 ॥
ततस्सुहृदमापृच्छ्य प्रस्थितो रघुनन्दनः ।
पौरेभ्यः प्रेषयामास दूतान्वै शीघ्रगामिनः ॥ 23 ॥
क्रियतां नगरं सर्वं क्षिप्रमेव स्वलङ्कृतम् ।
धूपितं सिक्तसम्मृष्टं पताकाभिरलङ्कृतम् ॥ 24 ॥
ततः प्रहृष्टाः पौरास्ते श्रुत्वा राजानमागतम् ।
तथा प्रचक्रुस्तत्सर्वं राज्ञा यत्प्रेषितं तदा ॥ 25 ॥
ततस्स्वलङ्कृतं राजा नगरं प्रविवेश ह ।
शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः पुरस्कृत्य द्विजर्षभम् ॥ 26 ॥
ततः प्रमुदितास्सर्वे दृष्ट्वा तं नागरा द्विजम् ।
प्रवेश्यमानं सत्कृत्य नरेन्द्रेणेन्द्रकर्मणा ॥ 27 ॥
अन्तःपुरं प्रवेश्यैनं पूजां कृत्वा च शास्त्रतः ।
कृतकृत्यं तदात्मानं मेने तस्योपवाहनात् ॥ 28 ॥
अन्तःपुरस्त्रियस्सर्वाश्शान्तां दृष्ट्वा तथागताम् ।
सह भर्त्रा विशालाक्षीं प्रीत्यानन्दमुपागमन् ॥ 29 ॥
पूज्यमाना च ताभिस्सा राज्ञा चैव विशेषतः ।
उवास तत्र सुखिता कञ्चित्कालं सहर्त्विजा ॥ 30 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकादशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekādaśassargaḥ |
bhūya eva hi rājendra śṛṇu me vacanaṃ hitam |
yathā sa devapravaraḥ kathāyāmevamabravīt || 1 ||
ikṣvākūṇāṃ kule jāto bhaviṣyati sudhārmikaḥ |
rājā daśaratho nāmnā śrīmānsatyapratiśravaḥ || 2 ||
aṅgarājena sakhyaṃ ca tasya rājño bhaviṣyati |
kanyā cāsya mahābhāgā śāntā nāma bhaviṣyati || 3 ||
putrastu so'ṅgarājasya romapāda iti śrutaḥ |
taṃ sa rājā daśaratho gamiṣyati mahāyaśāḥ || 4 ||
anapatyo'smi dharmātman śāntābhartā mama kratum |
āhareta tvayājñaptassantānārthaṃ kulasya ca || 5 ||
śrutvā rājño'tha tadvākyaṃ manasā sa vicintya ca |
pradāsyate putravantaṃ śāntābhartāramātmavān || 6 ||
pratigṛhya ca taṃ vipraṃ sa rājā vigatajvaraḥ |
āhariṣyati taṃ yajñaṃ prahṛṣṭenāntarātmanā || 7 ||
taṃ ca rājā daśaratho yaṣṭukāmaḥ kṛtāñjaliḥ |
ṛśyaśṛṅgaṃ dvijaśreṣṭhaṃ varayiṣyati dharmavit || 8 ||
yajñārthaṃ prasavārthaṃ ca svargārthaṃ ca nareśvaraḥ |
labhate ca sa taṃ kāmaṃ dvijamukhyādviśāmpatiḥ || 9 ||
putrāścāsya bhaviṣyanti catvāro'mitavikramāḥ |
vaṃśapratiṣṭhānakarāssarvalokeṣu viśrutāḥ || 10 ||
evaṃ sa devapravaraḥ pūrvaṃ kathitavānkathām |
sanatkumāro bhagavānpurā devayuge prabhuḥ || 11 ||
sa tvaṃ puruṣaśārdūla tamānaya susatkṛtam |
svayameva mahārāja gatvā sabalavāhanaḥ || 12 ||
anumānya vasiṣṭhaṃ ca sūtavākyaṃ niśamya ca |
sāntaḥpurassahāmātyaḥ prayayau yatra sa dvijaḥ || 13 ||
vanāni saritaścaiva vyatikramya śanaiśśanaiḥ |
abhicakrāma taṃ deśaṃ yatra vai munipuṅgavaḥ || 14 ||
āsādya taṃ dvijaśreṣṭhaṃ romapādasamīpagam |
ṛṣiputraṃ dadarśādau dīpyamānamivānalam || 15 ||
tato rājā yathānyāyaṃ pūjāṃ cakre viśeṣataḥ |
sakhitvāttasya vai rājñaḥ prahṛṣṭenāntarātmanā || 16 ||
romapādena cākhyātamṛṣiputrāya dhīmate |
sakhyaṃ sambandhakaṃ caiva tadā taṃ pratyapūjayat || 17 ||
evaṃ susatkṛtastena sahoṣitvā nararṣabhaḥ |
saptāṣṭadivasānrājā rājānamidamabravīt || 18 ||
śāntā tava sutā rājan saha bhartrā viśāmpate |
madīyanagaraṃ yātu kāryaṃ hi mahadudyatam || 19 ||
tatheti rājā saṃśrutya gamanaṃ tasya dhīmataḥ |
uvāca vacanaṃ vipraṃ gaccha tvaṃ saha bhāryayā || 20 ||
ṛṣiputraḥ pratiśrutya tathetyāha nṛpaṃ tadā |
sa nṛpeṇābhyanujñātaḥ prayayau saha bhāryayā || 21 ||
tāvanyonyāñjaliṃ kṛtvā snehātsaṃśliṣya corasā |
nanandaturdaśaratho romapādaśca vīryavān || 22 ||
tatassuhṛdamāpṛcchya prasthito raghunandanaḥ |
paurebhyaḥ preṣayāmāsa dūtānvai śīghragāminaḥ || 23 ||
kriyatāṃ nagaraṃ sarvaṃ kṣiprameva svalaṅkṛtam |
dhūpitaṃ siktasammṛṣṭaṃ patākābhiralaṅkṛtam || 24 ||
tataḥ prahṛṣṭāḥ paurāste śrutvā rājānamāgatam |
tathā pracakrustatsarvaṃ rājñā yatpreṣitaṃ tadā || 25 ||
tatassvalaṅkṛtaṃ rājā nagaraṃ praviveśa ha |
śaṅkhadundubhinirghoṣaiḥ puraskṛtya dvijarṣabham || 26 ||
tataḥ pramuditāssarve dṛṣṭvā taṃ nāgarā dvijam |
praveśyamānaṃ satkṛtya narendreṇendrakarmaṇā || 27 ||
antaḥpuraṃ praveśyainaṃ pūjāṃ kṛtvā ca śāstrataḥ |
kṛtakṛtyaṃ tadātmānaṃ mene tasyopavāhanāt || 28 ||
antaḥpurastriyassarvāśśāntāṃ dṛṣṭvā tathāgatām |
saha bhartrā viśālākṣīṃ prītyānandamupāgaman || 29 ||
pūjyamānā ca tābhissā rājñā caiva viśeṣataḥ |
uvāsa tatra sukhitā kañcitkālaṃ sahartvijā || 30 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekādaśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.