ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਰਾਮਾਯਣੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡਮ੍ ।
ਅਥ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਰਾਮਸ੍ਯ ਵਾਲ੍ਮੀਕਿਰ੍ਭਗਵਾਨृषਿਃ ।
ਚਕਾਰ ਚਰਿਤਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਵਿਚਿਤ੍ਰਪਦਮਾਤ੍ਮਵਾਨ੍ ॥ 1 ॥
ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਮੁਕ੍ਤਵਾਨृषਿਃ ।
ਤਥਾ ਸਰ੍ਗਸ਼ਤਾਨ੍ਪਞ੍ਚ षਟ੍ਕਾਣ੍ਡਾਨਿ ਤਥੋਤ੍ਤਰਮ੍ ॥ 2 ॥
ਕृਤ੍ਵਾਪਿ ਤਨ੍ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਸ੍ਸਭਵਿष੍ਯਂ ਸਹੋਤ੍ਤਰਮ੍ ।
ਚਿਨ੍ਤਯਾਮਾਸ ਕੋਨ੍ਵੇਤਤ੍ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਯਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ 3 ॥
ਤਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਯਮਾਨਸ੍ਯ ਮਹਰ੍षੇਰ੍ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਃ ।
ਅਗृਹ੍ਣੀਤਾਂ ਤਤਃ ਪਾਦੌ ਮੁਨਿਵੇषੌ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ॥ 4 ॥
ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ਤੁ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੌ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਯਸ਼ਸ੍ਵਿਨੌ ।
ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸ੍ਵਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਦਦਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਰਮਵਾਸਿਨੌ ॥ 5 ॥
ਸ ਤੁ ਮੇਧਾਵਿਨੌ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਵੇਦੇषੁ ਪਰਿਨਿष੍ਠਿਤੌ ।
ਵੇਦੋਪਬृਂਹਣਾਰ੍ਥਾਯ ਤਾਵਗ੍ਰਾਹਯਤ ਪ੍ਰਭੁਃ ॥ 6 ॥
ਕਾਵ੍ਯਂ ਰਾਮਾਯਣਂ ਕृਤ੍ਸ੍ਨਂ ਸੀਤਾਯਾਸ਼੍ਚਰਿਤਂ ਮਹਤ੍ ।
ਪੌਲਸ੍ਤ੍ਯਵਧਮਿਤ੍ਯੇਵ ਚਕਾਰ ਚਰਿਤਵ੍ਰਤਃ ॥ 7 ॥
ਪਾਠ੍ਯੇ ਗੇਯੇ ਚ ਮਧੁਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰਨ੍ਵਿਤਮ੍ ।
ਜਾਤਿਭਿਸ੍ਸਪ੍ਤਭਿਰ੍ਬਦ੍ਧਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍ ॥ 8 ॥
ਰਸੈਸ਼੍ਸ਼ृਙ੍ਗਾਰਕਾਰੁਣ੍ਯਹਾਸ੍ਯਵੀਰਭਯਾਨਕੈਃ ।
ਰੌਦ੍ਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਵ੍ਯਮੇਤਦਗਾਯਤਾਮ੍ ॥ 9 ॥
ਤੌ ਤੁ ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੌ ਮੂਰ੍ਛਨਾਸ੍ਥਾਨਕੋਵਿਦੌ ।
ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸ੍ਵਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਵਿਵ ਰੂਪਿਣੌ ॥ 10 ॥
ਰੂਪਲਕ੍षਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਮਧੁਰਸ੍ਵਰਭਾषਿਣੌ ।
ਬਿਮ੍ਬਾਦਿਵੋਦ੍ਧृਤੌ ਬਿਮ੍ਬੌ ਰਾਮਦੇਹਾਤ੍ਤਥਾ¶ਉ ॥ 11 ॥
ਤੌ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੌ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਧਰ੍ਮ੍ਯਮਾਖ੍ਯਾਨਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ।
ਵਾਚੋਵਿਧੇਯਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਕृਤ੍ਵਾ ਕਾਵ੍ਯਮਨਿਨ੍ਦਿਤੌ ॥ 12 ॥
ऋषੀਣਾਂ ਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਸਾਧੂਨਾਂ ਚ ਸਮਾਗਮੇ ।
ਯਥੋਪਦੇਸ਼ਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞੌ ਜਗਤੁਸ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤੌ ॥ 13 ॥
ਮਹਾਤ੍ਮਾਨੌ ਮਹਾਭਾਗੌ ਸਰ੍ਵਲਕ੍षਣਲਕ੍षਿਤੌ ।
ਤੌ ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਮੇਤਾਨਾਮृषੀਣਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍ ।
ਆਸੀਨਾਨਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਵਿਦਂ ਕਾਵ੍ਯਮਗਾਯਤਾਮ੍ ॥ 14 ॥
ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੁਨਯਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਬਾष੍ਪਪਰ੍ਯਾਕੁਲੇਕ੍षਣਾਃ ।
ਸਾਧੁਸਾਧ੍ਵਿਤਿ ਤਾਵੂਚੁਃ ਪਰਂ ਵਿਸ੍ਮਯਮਾਗਤਾਃ ॥ 15 ॥
ਤੇ ਪ੍ਰੀਤਮਨਸਸ੍ਸਰ੍ਵੇ ਮੁਨਯੋ ਧਰ੍ਮਵਤ੍ਸਲਾਃ ।
ਪ੍ਰਸ਼ਸ਼ਂਸੁਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਵ੍ਯੌ ਗਾਯਮਾਨੌ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ॥ 16 ॥
ਅਹੋ ਗੀਤਸ੍ਯ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੋਕਾਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇषਤਃ ।
ਚਿਰਨਿਰ੍ਵृਤ੍ਤਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍षਮਿਵ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍ ॥ 17 ॥
ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਾਵੁਭੌ ਸੁष੍ਠੁ ਭਾਵਂ ਸਮ੍ਯਗਗਾਯਤਾਮ੍ ।
ਸਹਿਤੌ ਮਧੁਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਵਰਸਮ੍ਪਦਾ ॥ 18 ॥
ਏਵਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਮਾਨੌ ਤੌ ਤਪਸ਼੍ਸ਼੍ਲਾਘ੍ਯੈਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ ।
ਸਂਰਕ੍ਤਤਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਧੁਰਂ ਤਾਵਗਾਯਤਾਮ੍ ॥ 19 ॥
ਪ੍ਰੀਤਃ ਕਸ਼੍ਚਿਨ੍ਮੁਨਿਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ ਕਲਸ਼ਂ ਦਦੌ ।
ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਵਲ੍ਕਲਂ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦਦੌ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਹਾਯਸ਼ਾਃ ॥ 20 ॥
ਆਸ਼੍ਚਰ੍ਯਮਿਦਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਮੁਨਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍ ।
ਪਰਂ ਕਵੀਨਾਮਾਧਾਰਂ ਸਮਾਪ੍ਤਂ ਚ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍ ॥ 21 ॥
ਅਭਿਗੀਤਮਿਦਂ ਗੀਤਂ ਸਰ੍ਵਗੀਤੇषੁ ਕੋਵਿਦੌ ।
ਆਯੁष੍ਯਂ ਪੁष੍ਟਿਜਨਕਂ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਰੁਤਿਮਨੋਹਰਮ੍ ॥ 22 ॥
ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਮਾਨੌ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਕਦਾਚਿਤ੍ਤਤ੍ਰ ਗਾਯਕੌ ।
ਰਥ੍ਯਾਸੁ ਰਾਜਮਾਰ੍ਗੇषੁ ਦਦਰ੍ਸ਼ ਭਰਤਾਗ੍ਰਜਃ ॥ 23 ॥
ਸ੍ਵਵੇਸ਼੍ਮ ਚਾਨੀਯ ਤਦਾ ਭ੍ਰਾਤਰੌ ਸ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ।
ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਪੂਜਾਰ੍ਹੌ ਰਾਮਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਨਿਬਰ੍ਹਣਃ ॥ 24 ॥
ਆਸੀਨਃ ਕਾਞ੍ਚਨੇ ਦਿਵ੍ਯੇ ਸ ਚ ਸਿਂਹਾਸਨੇ ਪ੍ਰਭੁਃ ।
ਉਪੋਪਵਿष੍ਟਸ੍ਸਚਿਵੈਰ੍ਭ੍ਰਾਤृਭਿਸ਼੍ਚ ਪਰਨ੍ਤਪਃ ॥ 25 ॥
ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਰੂਪਸਮ੍ਪਨ੍ਨੌ ਤਾਵੁਭੌ ਨਿਯਤਸ੍ਤਥਾ ।
ਉਵਾਚ ਲਕ੍ष੍ਮਣਂ ਰਾਮਸ਼੍ਸ਼ਤ੍ਰੁਘ੍ਨਂ ਭਰਤਂ ਤਦਾ ॥ 26 ॥
ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਿਦਮਾਖ੍ਯਾਨਮਨਯੋਰ੍ਦੇਵਵਰ੍ਚਸੋਃ ।
ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਰ੍ਥਪਦਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਾਯਕੌ ਤਾਵਚੋਦਯਤ੍ ॥ 27 ॥
ਤੌ ਚਾਪਿ ਮਧੁਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਞ੍ਚਿਤਾਯਤਨਿਸ੍ਵਨਮ੍ ।
ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਲਯਵਦਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਾਰ੍ਥਮਗਾਯਤਾਮ੍ ॥ 28 ॥
ਹ੍ਲਾਦਯਤ੍ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਮਨਾਂਸਿ ਹृਦਯਾਨਿ ਚ ।
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਸੁਖਂ ਗੇਯਂ ਤਦ੍ਬਭੌ ਜਨਸਂਸਦਿ ॥ 29 ॥
ਇਮੌ ਮੁਨੀ ਪਾਰ੍ਥਿਵਲਕ੍षਣਾਨ੍ਵਿਤੌ ਕੁਸ਼ੀਲਵੌ ਚੈਵ ਮਹਾਤਪਸ੍ਵਿਨੌ ।
ਮਮਾਪਿ ਤਦ੍ਭੂਤਿਕਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਤੇ ਮਹਾਨੁਭਾਵਂ ਚਰਿਤਂ ਨਿਬੋਧਤ ॥ 30 ॥
ਤਤਸ੍ਤੁ ਤੌ ਰਾਮਵਚਃਪ੍ਰਚੋਦਿਤਾਵਗਾਯਤਾਂ ਮਾਰ੍ਗਵਿਧਾਨਸਮ੍ਪਦਾ ।
ਸ ਚਾਪਿ ਰਾਮਃ ਪਰਿषਦ੍ਗਤਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਬੁਭੂषਯਾਸਕ੍ਤਮਨਾ ਬਭੂਵ ॥ 31 ॥
ਇਤ੍ਯਾਰ੍षੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਰਾਮਾਯਣੇ ਵਾਲ੍ਮੀਕੀਯ ਆਦਿਕਾਵ੍ਯੇ ਬਾਲਕਾਣ੍ਡੇ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਸਰ੍ਗਃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
prāptarājyasya rāmasya vālmīkirbhagavānṛṣiḥ |
cakāra caritaṃ kṛtsnaṃ vicitrapadamātmavān || 1 ||
caturviṃśatsahasrāṇi ślokānāmuktavānṛṣiḥ |
tathā sargaśatānpañca ṣaṭkāṇḍāni tathottaram || 2 ||
kṛtvāpi tanmahāprājñassabhaviṣyaṃ sahottaram |
cintayāmāsa konvetatprayuñjīyāditi prabhuḥ || 3 ||
tasya cintayamānasya maharṣerbhāvitātmanaḥ |
agṛhṇītāṃ tataḥ pādau muniveṣau kuśīlavau || 4 ||
kuśīlavau tu dharmajñau rājaputrau yaśasvinau |
bhrātarau svarasampannau dadarśāśramavāsinau || 5 ||
sa tu medhāvinau dṛṣṭvā vedeṣu pariniṣṭhitau |
vedopabṛṃhaṇārthāya tāvagrāhayata prabhuḥ || 6 ||
kāvyaṃ rāmāyaṇaṃ kṛtsnaṃ sītāyāścaritaṃ mahat |
paulastyavadhamityeva cakāra caritavrataḥ || 7 ||
pāṭhye geye ca madhuraṃ pramāṇaistribhiranvitam |
jātibhissaptabhirbaddhaṃ tantrīlayasamanvitam || 8 ||
rasaiśśṛṅgārakāruṇyahāsyavīrabhayānakaiḥ |
raudrādibhiśca saṃyuktaṃ kāvyametadagāyatām || 9 ||
tau tu gāndharvatattvajñau mūrchanāsthānakovidau |
bhrātarau svarasampannau gandharvāviva rūpiṇau || 10 ||
rūpalakṣaṇasampannau madhurasvarabhāṣiṇau |
bimbādivoddhṛtau bimbau rāmadehāttathā¶u || 11 ||
tau rājaputrau kārtsnyena dharmyamākhyānamuttamam |
vācovidheyaṃ tatsarvaṃ kṛtvā kāvyamaninditau || 12 ||
ṛṣīṇāṃ ca dvijātīnāṃ sādhūnāṃ ca samāgame |
yathopadeśaṃ tattvajñau jagatussusamāhitau || 13 ||
mahātmānau mahābhāgau sarvalakṣaṇalakṣitau |
tau kadācitsametānāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
āsīnānāṃ samīpasthāvidaṃ kāvyamagāyatām || 14 ||
tacchrutvā munayassarve bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ |
sādhusādhviti tāvūcuḥ paraṃ vismayamāgatāḥ || 15 ||
te prītamanasassarve munayo dharmavatsalāḥ |
praśaśaṃsuḥ praśastavyau gāyamānau kuśīlavau || 16 ||
aho gītasya mādhuryaṃ ślokānāṃ ca viśeṣataḥ |
ciranirvṛttamapyetatpratyakṣamiva darśitam || 17 ||
praviśya tāvubhau suṣṭhu bhāvaṃ samyagagāyatām |
sahitau madhuraṃ raktaṃ sampannaṃ svarasampadā || 18 ||
evaṃ praśasyamānau tau tapaśślāghyairmahātmabhiḥ |
saṃraktataramatyarthaṃ madhuraṃ tāvagāyatām || 19 ||
prītaḥ kaścinmunistābhyāṃ saṃsthitaḥ kalaśaṃ dadau |
prasanno valkalaṃ kaściddadau tābhyāṃ mahāyaśāḥ || 20 ||
āścaryamidamākhyānaṃ muninā samprakīrtitam |
paraṃ kavīnāmādhāraṃ samāptaṃ ca yathākramam || 21 ||
abhigītamidaṃ gītaṃ sarvagīteṣu kovidau |
āyuṣyaṃ puṣṭijanakaṃ sarvaśrutimanoharam || 22 ||
praśasyamānau sarvatra kadācittatra gāyakau |
rathyāsu rājamārgeṣu dadarśa bharatāgrajaḥ || 23 ||
svaveśma cānīya tadā bhrātarau sa kuśīlavau |
pūjayāmāsa pūjārhau rāmaśśatrunibarhaṇaḥ || 24 ||
āsīnaḥ kāñcane divye sa ca siṃhāsane prabhuḥ |
upopaviṣṭassacivairbhrātṛbhiśca parantapaḥ || 25 ||
dṛṣṭvā tu rūpasampannau tāvubhau niyatastathā |
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmaśśatrughnaṃ bharataṃ tadā || 26 ||
śrūyatāmidamākhyānamanayordevavarcasoḥ |
vicitrārthapadaṃ samyaggāyakau tāvacodayat || 27 ||
tau cāpi madhuraṃ raktaṃ svañcitāyatanisvanam |
tantrīlayavadatyarthaṃ viśrutārthamagāyatām || 28 ||
hlādayatsarvagātrāṇi manāṃsi hṛdayāni ca |
śrotrāśrayasukhaṃ geyaṃ tadbabhau janasaṃsadi || 29 ||
imau munī pārthivalakṣaṇānvitau kuśīlavau caiva mahātapasvinau |
mamāpi tadbhūtikaraṃ pravakṣyate mahānubhāvaṃ caritaṃ nibodhata || 30 ||
tatastu tau rāmavacaḥpracoditāvagāyatāṃ mārgavidhānasampadā |
sa cāpi rāmaḥ pariṣadgataḥ śanairbubhūṣayāsaktamanā babhūva || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe caturthassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ चतुर्थस्सर्गः ।
प्राप्तराज्यस्य रामस्य वाल्मीकिर्भगवानृषिः ।
चकार चरितं कृत्स्नं विचित्रपदमात्मवान् ॥ 1 ॥
चतुर्विंशत्सहस्राणि श्लोकानामुक्तवानृषिः ।
तथा सर्गशतान्पञ्च षट्काण्डानि तथोत्तरम् ॥ 2 ॥
कृत्वापि तन्महाप्राज्ञस्सभविष्यं सहोत्तरम् ।
चिन्तयामास कोन्वेतत्प्रयुञ्जीयादिति प्रभुः ॥ 3 ॥
तस्य चिन्तयमानस्य महर्षेर्भावितात्मनः ।
अगृह्णीतां ततः पादौ मुनिवेषौ कुशीलवौ ॥ 4 ॥
कुशीलवौ तु धर्मज्ञौ राजपुत्रौ यशस्विनौ ।
भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ ददर्शाश्रमवासिनौ ॥ 5 ॥
स तु मेधाविनौ दृष्ट्वा वेदेषु परिनिष्ठितौ ।
वेदोपबृंहणार्थाय तावग्राहयत प्रभुः ॥ 6 ॥
काव्यं रामायणं कृत्स्नं सीतायाश्चरितं महत् ।
पौलस्त्यवधमित्येव चकार चरितव्रतः ॥ 7 ॥
पाठ्ये गेये च मधुरं प्रमाणैस्त्रिभिरन्वितम् ।
जातिभिस्सप्तभिर्बद्धं तन्त्रीलयसमन्वितम् ॥ 8 ॥
रसैश्शृङ्गारकारुण्यहास्यवीरभयानकैः ।
रौद्रादिभिश्च संयुक्तं काव्यमेतदगायताम् ॥ 9 ॥
तौ तु गान्धर्वतत्त्वज्ञौ मूर्छनास्थानकोविदौ ।
भ्रातरौ स्वरसम्पन्नौ गन्धर्वाविव रूपिणौ ॥ 10 ॥
रूपलक्षणसम्पन्नौ मधुरस्वरभाषिणौ ।
बिम्बादिवोद्धृतौ बिम्बौ रामदेहात्तथा¶उ ॥ 11 ॥
तौ राजपुत्रौ कार्त्स्न्येन धर्म्यमाख्यानमुत्तमम् ।
वाचोविधेयं तत्सर्वं कृत्वा काव्यमनिन्दितौ ॥ 12 ॥
ऋषीणां च द्विजातीनां साधूनां च समागमे ।
यथोपदेशं तत्त्वज्ञौ जगतुस्सुसमाहितौ ॥ 13 ॥
महात्मानौ महाभागौ सर्वलक्षणलक्षितौ ।
तौ कदाचित्समेतानामृषीणां भावितात्मनाम् ।
आसीनानां समीपस्थाविदं काव्यमगायताम् ॥ 14 ॥
तच्छ्रुत्वा मुनयस्सर्वे बाष्पपर्याकुलेक्षणाः ।
साधुसाध्विति तावूचुः परं विस्मयमागताः ॥ 15 ॥
ते प्रीतमनसस्सर्वे मुनयो धर्मवत्सलाः ।
प्रशशंसुः प्रशस्तव्यौ गायमानौ कुशीलवौ ॥ 16 ॥
अहो गीतस्य माधुर्यं श्लोकानां च विशेषतः ।
चिरनिर्वृत्तमप्येतत्प्रत्यक्षमिव दर्शितम् ॥ 17 ॥
प्रविश्य तावुभौ सुष्ठु भावं सम्यगगायताम् ।
सहितौ मधुरं रक्तं सम्पन्नं स्वरसम्पदा ॥ 18 ॥
एवं प्रशस्यमानौ तौ तपश्श्लाघ्यैर्महात्मभिः ।
संरक्ततरमत्यर्थं मधुरं तावगायताम् ॥ 19 ॥
प्रीतः कश्चिन्मुनिस्ताभ्यां संस्थितः कलशं ददौ ।
प्रसन्नो वल्कलं कश्चिद्ददौ ताभ्यां महायशाः ॥ 20 ॥
आश्चर्यमिदमाख्यानं मुनिना सम्प्रकीर्तितम् ।
परं कवीनामाधारं समाप्तं च यथाक्रमम् ॥ 21 ॥
अभिगीतमिदं गीतं सर्वगीतेषु कोविदौ ।
आयुष्यं पुष्टिजनकं सर्वश्रुतिमनोहरम् ॥ 22 ॥
प्रशस्यमानौ सर्वत्र कदाचित्तत्र गायकौ ।
रथ्यासु राजमार्गेषु ददर्श भरताग्रजः ॥ 23 ॥
स्ववेश्म चानीय तदा भ्रातरौ स कुशीलवौ ।
पूजयामास पूजार्हौ रामश्शत्रुनिबर्हणः ॥ 24 ॥
आसीनः काञ्चने दिव्ये स च सिंहासने प्रभुः ।
उपोपविष्टस्सचिवैर्भ्रातृभिश्च परन्तपः ॥ 25 ॥
दृष्ट्वा तु रूपसम्पन्नौ तावुभौ नियतस्तथा ।
उवाच लक्ष्मणं रामश्शत्रुघ्नं भरतं तदा ॥ 26 ॥
श्रूयतामिदमाख्यानमनयोर्देववर्चसोः ।
विचित्रार्थपदं सम्यग्गायकौ तावचोदयत् ॥ 27 ॥
तौ चापि मधुरं रक्तं स्वञ्चितायतनिस्वनम् ।
तन्त्रीलयवदत्यर्थं विश्रुतार्थमगायताम् ॥ 28 ॥
ह्लादयत्सर्वगात्राणि मनांसि हृदयानि च ।
श्रोत्राश्रयसुखं गेयं तद्बभौ जनसंसदि ॥ 29 ॥
इमौ मुनी पार्थिवलक्षणान्वितौ कुशीलवौ चैव महातपस्विनौ ।
ममापि तद्भूतिकरं प्रवक्ष्यते महानुभावं चरितं निबोधत ॥ 30 ॥
ततस्तु तौ रामवचःप्रचोदितावगायतां मार्गविधानसम्पदा ।
स चापि रामः परिषद्गतः शनैर्बुभूषयासक्तमना बभूव ॥ 31 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे चतुर्थस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha caturthassargaḥ |
prāptarājyasya rāmasya vālmīkirbhagavānṛṣiḥ |
cakāra caritaṃ kṛtsnaṃ vicitrapadamātmavān || 1 ||
caturviṃśatsahasrāṇi ślokānāmuktavānṛṣiḥ |
tathā sargaśatānpañca ṣaṭkāṇḍāni tathottaram || 2 ||
kṛtvāpi tanmahāprājñassabhaviṣyaṃ sahottaram |
cintayāmāsa konvetatprayuñjīyāditi prabhuḥ || 3 ||
tasya cintayamānasya maharṣerbhāvitātmanaḥ |
agṛhṇītāṃ tataḥ pādau muniveṣau kuśīlavau || 4 ||
kuśīlavau tu dharmajñau rājaputrau yaśasvinau |
bhrātarau svarasampannau dadarśāśramavāsinau || 5 ||
sa tu medhāvinau dṛṣṭvā vedeṣu pariniṣṭhitau |
vedopabṛṃhaṇārthāya tāvagrāhayata prabhuḥ || 6 ||
kāvyaṃ rāmāyaṇaṃ kṛtsnaṃ sītāyāścaritaṃ mahat |
paulastyavadhamityeva cakāra caritavrataḥ || 7 ||
pāṭhye geye ca madhuraṃ pramāṇaistribhiranvitam |
jātibhissaptabhirbaddhaṃ tantrīlayasamanvitam || 8 ||
rasaiśśṛṅgārakāruṇyahāsyavīrabhayānakaiḥ |
raudrādibhiśca saṃyuktaṃ kāvyametadagāyatām || 9 ||
tau tu gāndharvatattvajñau mūrchanāsthānakovidau |
bhrātarau svarasampannau gandharvāviva rūpiṇau || 10 ||
rūpalakṣaṇasampannau madhurasvarabhāṣiṇau |
bimbādivoddhṛtau bimbau rāmadehāttathā¶u || 11 ||
tau rājaputrau kārtsnyena dharmyamākhyānamuttamam |
vācovidheyaṃ tatsarvaṃ kṛtvā kāvyamaninditau || 12 ||
ṛṣīṇāṃ ca dvijātīnāṃ sādhūnāṃ ca samāgame |
yathopadeśaṃ tattvajñau jagatussusamāhitau || 13 ||
mahātmānau mahābhāgau sarvalakṣaṇalakṣitau |
tau kadācitsametānāmṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām |
āsīnānāṃ samīpasthāvidaṃ kāvyamagāyatām || 14 ||
tacchrutvā munayassarve bāṣpaparyākulekṣaṇāḥ |
sādhusādhviti tāvūcuḥ paraṃ vismayamāgatāḥ || 15 ||
te prītamanasassarve munayo dharmavatsalāḥ |
praśaśaṃsuḥ praśastavyau gāyamānau kuśīlavau || 16 ||
aho gītasya mādhuryaṃ ślokānāṃ ca viśeṣataḥ |
ciranirvṛttamapyetatpratyakṣamiva darśitam || 17 ||
praviśya tāvubhau suṣṭhu bhāvaṃ samyagagāyatām |
sahitau madhuraṃ raktaṃ sampannaṃ svarasampadā || 18 ||
evaṃ praśasyamānau tau tapaśślāghyairmahātmabhiḥ |
saṃraktataramatyarthaṃ madhuraṃ tāvagāyatām || 19 ||
prītaḥ kaścinmunistābhyāṃ saṃsthitaḥ kalaśaṃ dadau |
prasanno valkalaṃ kaściddadau tābhyāṃ mahāyaśāḥ || 20 ||
āścaryamidamākhyānaṃ muninā samprakīrtitam |
paraṃ kavīnāmādhāraṃ samāptaṃ ca yathākramam || 21 ||
abhigītamidaṃ gītaṃ sarvagīteṣu kovidau |
āyuṣyaṃ puṣṭijanakaṃ sarvaśrutimanoharam || 22 ||
praśasyamānau sarvatra kadācittatra gāyakau |
rathyāsu rājamārgeṣu dadarśa bharatāgrajaḥ || 23 ||
svaveśma cānīya tadā bhrātarau sa kuśīlavau |
pūjayāmāsa pūjārhau rāmaśśatrunibarhaṇaḥ || 24 ||
āsīnaḥ kāñcane divye sa ca siṃhāsane prabhuḥ |
upopaviṣṭassacivairbhrātṛbhiśca parantapaḥ || 25 ||
dṛṣṭvā tu rūpasampannau tāvubhau niyatastathā |
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmaśśatrughnaṃ bharataṃ tadā || 26 ||
śrūyatāmidamākhyānamanayordevavarcasoḥ |
vicitrārthapadaṃ samyaggāyakau tāvacodayat || 27 ||
tau cāpi madhuraṃ raktaṃ svañcitāyatanisvanam |
tantrīlayavadatyarthaṃ viśrutārthamagāyatām || 28 ||
hlādayatsarvagātrāṇi manāṃsi hṛdayāni ca |
śrotrāśrayasukhaṃ geyaṃ tadbabhau janasaṃsadi || 29 ||
imau munī pārthivalakṣaṇānvitau kuśīlavau caiva mahātapasvinau |
mamāpi tadbhūtikaraṃ pravakṣyate mahānubhāvaṃ caritaṃ nibodhata || 30 ||
tatastu tau rāmavacaḥpracoditāvagāyatāṃ mārgavidhānasampadā |
sa cāpi rāmaḥ pariṣadgataḥ śanairbubhūṣayāsaktamanā babhūva || 31 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe caturthassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.