શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
તતઃ પ્રભાતે વિમલે કૃતકર્મા નરાધિપઃ ।
વિશ્વામિત્રં મહાત્માનં આજુહાવ સરાઘવમ્ ॥ 1 ॥
તમર્ચયિત્વા ધર્માત્મા શાસ્ત્રદૃષ્ટેન કર્મણા ।
રાઘવૌ ચ મહાત્માનૌ તદા વાક્યમુવાચ હ ॥ 2 ॥
ભગવન્ સ્વાગતં તેઽસ્તુ કિં કરોમિ તવાનઘ ।
ભવાનાજ્ઞાપયતુ મામાજ્ઞાપ્યો ભવતા હ્યહમ્ ॥ 3 ॥
એવમુક્તસ્સ ધર્માત્મા જનકેન મહાત્મના ।
પ્રત્યુવાચ મુનિર્વીરં વાક્યં વાક્યવિશારદઃ ॥ 4 ॥
પુત્રૌ દશરથસ્યેમૌ ક્ષત્રિયૌ લોકવિશ્રુતૌ ।
દ્રુષ્ટુકામૌ ધનુ શ્શ્રેષ્ઠં યદેતત્વયિ તિષ્ઠતિ ॥ 5 ॥
એતદ્દર્શય ભદ્રં તે કૃતકામૌ નૃપાત્મજૌ ।
દર્શનાદસ્ય ધનુષો યથેષ્ટં પ્રતિયાસ્યતઃ ॥ 6 ॥
એવમુક્તસ્તુ જનકઃ પ્રત્યુવાચ મહામુનિમ્ ।
શ્રૂયતામસ્ય ધનુષો યદર્થમિહ તિષ્ઠતિ ॥ 7 ॥
દેવરાત ઇતિ ખ્યાતો નિમેષ્ષષ્ઠો મહીપતિઃ ।
ન્યાસોઽયં તસ્ય ભગવન્ હસ્તે દત્તો મહાત્મના ॥ 8 ॥
દક્ષયજ્ઞવધે પૂર્વં ધનુરાયમ્ય વીર્યવાન્ ।
રુદ્રસ્તુ ત્રિદશાન્ રોષાત્સલીલમિદમબ્રવીત્ ॥ 9 ॥
યસ્માદ્ભાગાર્થિનો ભાગાન્નાકલ્પયત મે સુરાઃ ।
વરાઙ્ગાણિ મહાર્હાણિ ધનુષા શાતયામિ વઃ ॥ 10 ॥
તતો વિમનસસ્સર્વે દેવા વૈ મુનિપુઙ્ગવ ।
પ્રસાદયન્તિ દેવેશં તેષાં પ્રીતોઽભવદ્ભવઃ ॥ 11 ॥
પ્રીતિયુક્તસ્સ સર્વેષાં દદૌ તેષાં મહાત્મનામ્ ।
તદેતદ્દેવદેવસ્ય ધનૂરત્નં મહાત્મનઃ ।
ન્યાસભૂતં તદા ન્યસ્તમસ્માકં પૂર્વ કે વિભો ॥ 12 ॥
અથ મે કૃષતઃ ક્ષેત્રં લાઙ્ગૂલાદુત્થિતા મયા ।
ક્ષેત્રં શોધયતા લબ્ધા નામ્ના સીતેતિ વિશ્રુતા ॥ 13 ॥
ભૂતલાદુત્થિતા સા તુ વ્યવર્ધત મમાત્મજા ।
વીર્યશુલ્કેતિ મે કન્યા સ્થાપિતેયમયોનિજા ॥ 14 ॥
ભૂતલાદુત્થિતાં તાં તુ વર્ધમાનાં મમાત્મજામ્ ।
વરયામાસુરાગમ્ય રાજાનો મુનિપુઙ્ગવ ॥ 15 ॥
તેષાં વરયતાં કન્યાં સર્વેષાં પૃથિવીક્ષિતામ્ ।
વીર્યશુલ્કેતિ ભગવન્ ન દદામિ સુતામહમ્ ॥ 16 ॥
તતસ્સર્વે નૃપતય સ્સમેત્ય મુનિપુઙ્ગવ ।
મિથિલામભ્યુપાગમ્ય વીર્યજિજ્ઞાસવસ્તદા ॥ 17 ॥
તેષાં જિજ્ઞાસમાનાનાં વીર્યં ધનુરુપાહૃતમ્ ।
ન શેકુર્ગ્રહણે તસ્ય ધનુષસ્તોલનેઽપિ વા ॥ 18 ॥
તેષાં વીર્યવતાં વીર્યમલ્પં જ્ઞાત્વા મહામુને ।
પ્રત્યાખ્યાતા નૃપતયસ્તન્નિબોધ તપોધન ॥ 19 ॥
તતઃ પરમકોપેન રાજાનો નૃપપુઙ્ગવ ।
ન્યરુન્ધન્મિથિલાં સર્વે વીર્યસન્દેહમાગતાઃ ॥ 20 ॥
આત્માનમવધૂતં તે વિજ્ઞાય નૃપપુઙ્ગવાઃ ।
રોષેણ મહતાઽઽવિષ્ટાઃ પીડયન્મિથિલાં પુરીમ્ ॥ 21 ॥
તતસ્સંવત્સરે પૂર્ણે ક્ષયં યાતાનિ સર્વશઃ ।
સાધનાનિ મુનિશ્રેષ્ઠ તતોઽહં ભૃશદુઃખિતઃ ॥ 22 ॥
તતો દેવગણાન્ સર્વાન્ તપસાઽહં પ્રસાદયમ્ ।
દદુશ્ચ પરમપ્રીતા શ્ચતુરઙ્ગબલં સુરાઃ ॥ 23 ॥
તતો ભગ્ના નૃપતયો હન્યમાના દિશો યયુઃ ।
અવીર્યા વીર્યસન્દિગ્ધા સ્સામાત્યાઃ પાપકર્મણઃ ॥ 24 ॥
તદેતન્મુનિશાર્દૂલ ધનુઃ પરમભાસ્વરમ્ ।
રામલક્ષ્મણયોશ્ચાપિ દર્શયિષ્યામિ સુવ્રત ॥ 25 ॥
યદ્યસ્ય ધનુષો રામઃ કુર્યાદારોપણં મુને ।
સુતામયોનિજાં સીતાં દદ્યાં દાશરથેરહમ્ ॥ 26 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ષટ્ષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
tataḥ prabhāte vimale kṛtakarmā narādhipaḥ |
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ ājuhāva sarāghavam || 1 ||
tamarcayitvā dharmātmā śāstradṛṣṭena karmaṇā |
rāghavau ca mahātmānau tadā vākyamuvāca ha || 2 ||
bhagavan svāgataṃ te'stu kiṃ karomi tavānagha |
bhavānājñāpayatu māmājñāpyo bhavatā hyaham || 3 ||
evamuktassa dharmātmā janakena mahātmanā |
pratyuvāca munirvīraṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 4 ||
putrau daśarathasyemau kṣatriyau lokaviśrutau |
druṣṭukāmau dhanu śśreṣṭhaṃ yadetatvayi tiṣṭhati || 5 ||
etaddarśaya bhadraṃ te kṛtakāmau nṛpātmajau |
darśanādasya dhanuṣo yatheṣṭaṃ pratiyāsyataḥ || 6 ||
evamuktastu janakaḥ pratyuvāca mahāmunim |
śrūyatāmasya dhanuṣo yadarthamiha tiṣṭhati || 7 ||
devarāta iti khyāto nimeṣṣaṣṭho mahīpatiḥ |
nyāso'yaṃ tasya bhagavan haste datto mahātmanā || 8 ||
dakṣayajñavadhe pūrvaṃ dhanurāyamya vīryavān |
rudrastu tridaśān roṣātsalīlamidamabravīt || 9 ||
yasmādbhāgārthino bhāgānnākalpayata me surāḥ |
varāṅgāṇi mahārhāṇi dhanuṣā śātayāmi vaḥ || 10 ||
tato vimanasassarve devā vai munipuṅgava |
prasādayanti deveśaṃ teṣāṃ prīto'bhavadbhavaḥ || 11 ||
prītiyuktassa sarveṣāṃ dadau teṣāṃ mahātmanām |
tadetaddevadevasya dhanūratnaṃ mahātmanaḥ |
nyāsabhūtaṃ tadā nyastamasmākaṃ pūrva ke vibho || 12 ||
atha me kṛṣataḥ kṣetraṃ lāṅgūlādutthitā mayā |
kṣetraṃ śodhayatā labdhā nāmnā sīteti viśrutā || 13 ||
bhūtalādutthitā sā tu vyavardhata mamātmajā |
vīryaśulketi me kanyā sthāpiteyamayonijā || 14 ||
bhūtalādutthitāṃ tāṃ tu vardhamānāṃ mamātmajām |
varayāmāsurāgamya rājāno munipuṅgava || 15 ||
teṣāṃ varayatāṃ kanyāṃ sarveṣāṃ pṛthivīkṣitām |
vīryaśulketi bhagavan na dadāmi sutāmaham || 16 ||
tatassarve nṛpataya ssametya munipuṅgava |
mithilāmabhyupāgamya vīryajijñāsavastadā || 17 ||
teṣāṃ jijñāsamānānāṃ vīryaṃ dhanurupāhṛtam |
na śekurgrahaṇe tasya dhanuṣastolane'pi vā || 18 ||
teṣāṃ vīryavatāṃ vīryamalpaṃ jñātvā mahāmune |
pratyākhyātā nṛpatayastannibodha tapodhana || 19 ||
tataḥ paramakopena rājāno nṛpapuṅgava |
nyarundhanmithilāṃ sarve vīryasandehamāgatāḥ || 20 ||
ātmānamavadhūtaṃ te vijñāya nṛpapuṅgavāḥ |
roṣeṇa mahatā''viṣṭāḥ pīḍayanmithilāṃ purīm || 21 ||
tatassaṃvatsare pūrṇe kṣayaṃ yātāni sarvaśaḥ |
sādhanāni muniśreṣṭha tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 22 ||
tato devagaṇān sarvān tapasā'haṃ prasādayam |
daduśca paramaprītā ścaturaṅgabalaṃ surāḥ || 23 ||
tato bhagnā nṛpatayo hanyamānā diśo yayuḥ |
avīryā vīryasandigdhā ssāmātyāḥ pāpakarmaṇaḥ || 24 ||
tadetanmuniśārdūla dhanuḥ paramabhāsvaram |
rāmalakṣmaṇayoścāpi darśayiṣyāmi suvrata || 25 ||
yadyasya dhanuṣo rāmaḥ kuryādāropaṇaṃ mune |
sutāmayonijāṃ sītāṃ dadyāṃ dāśaratheraham || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ षट्षष्टितमस्सर्गः ।
ततः प्रभाते विमले कृतकर्मा नराधिपः ।
विश्वामित्रं महात्मानं आजुहाव सराघवम् ॥ 1 ॥
तमर्चयित्वा धर्मात्मा शास्त्रदृष्टेन कर्मणा ।
राघवौ च महात्मानौ तदा वाक्यमुवाच ह ॥ 2 ॥
भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किं करोमि तवानघ ।
भवानाज्ञापयतु मामाज्ञाप्यो भवता ह्यहम् ॥ 3 ॥
एवमुक्तस्स धर्मात्मा जनकेन महात्मना ।
प्रत्युवाच मुनिर्वीरं वाक्यं वाक्यविशारदः ॥ 4 ॥
पुत्रौ दशरथस्येमौ क्षत्रियौ लोकविश्रुतौ ।
द्रुष्टुकामौ धनु श्श्रेष्ठं यदेतत्वयि तिष्ठति ॥ 5 ॥
एतद्दर्शय भद्रं ते कृतकामौ नृपात्मजौ ।
दर्शनादस्य धनुषो यथेष्टं प्रतियास्यतः ॥ 6 ॥
एवमुक्तस्तु जनकः प्रत्युवाच महामुनिम् ।
श्रूयतामस्य धनुषो यदर्थमिह तिष्ठति ॥ 7 ॥
देवरात इति ख्यातो निमेष्षष्ठो महीपतिः ।
न्यासोऽयं तस्य भगवन् हस्ते दत्तो महात्मना ॥ 8 ॥
दक्षयज्ञवधे पूर्वं धनुरायम्य वीर्यवान् ।
रुद्रस्तु त्रिदशान् रोषात्सलीलमिदमब्रवीत् ॥ 9 ॥
यस्माद्भागार्थिनो भागान्नाकल्पयत मे सुराः ।
वराङ्गाणि महार्हाणि धनुषा शातयामि वः ॥ 10 ॥
ततो विमनसस्सर्वे देवा वै मुनिपुङ्गव ।
प्रसादयन्ति देवेशं तेषां प्रीतोऽभवद्भवः ॥ 11 ॥
प्रीतियुक्तस्स सर्वेषां ददौ तेषां महात्मनाम् ।
तदेतद्देवदेवस्य धनूरत्नं महात्मनः ।
न्यासभूतं तदा न्यस्तमस्माकं पूर्व के विभो ॥ 12 ॥
अथ मे कृषतः क्षेत्रं लाङ्गूलादुत्थिता मया ।
क्षेत्रं शोधयता लब्धा नाम्ना सीतेति विश्रुता ॥ 13 ॥
भूतलादुत्थिता सा तु व्यवर्धत ममात्मजा ।
वीर्यशुल्केति मे कन्या स्थापितेयमयोनिजा ॥ 14 ॥
भूतलादुत्थितां तां तु वर्धमानां ममात्मजाम् ।
वरयामासुरागम्य राजानो मुनिपुङ्गव ॥ 15 ॥
तेषां वरयतां कन्यां सर्वेषां पृथिवीक्षिताम् ।
वीर्यशुल्केति भगवन् न ददामि सुतामहम् ॥ 16 ॥
ततस्सर्वे नृपतय स्समेत्य मुनिपुङ्गव ।
मिथिलामभ्युपागम्य वीर्यजिज्ञासवस्तदा ॥ 17 ॥
तेषां जिज्ञासमानानां वीर्यं धनुरुपाहृतम् ।
न शेकुर्ग्रहणे तस्य धनुषस्तोलनेऽपि वा ॥ 18 ॥
तेषां वीर्यवतां वीर्यमल्पं ज्ञात्वा महामुने ।
प्रत्याख्याता नृपतयस्तन्निबोध तपोधन ॥ 19 ॥
ततः परमकोपेन राजानो नृपपुङ्गव ।
न्यरुन्धन्मिथिलां सर्वे वीर्यसन्देहमागताः ॥ 20 ॥
आत्मानमवधूतं ते विज्ञाय नृपपुङ्गवाः ।
रोषेण महताऽऽविष्टाः पीडयन्मिथिलां पुरीम् ॥ 21 ॥
ततस्संवत्सरे पूर्णे क्षयं यातानि सर्वशः ।
साधनानि मुनिश्रेष्ठ ततोऽहं भृशदुःखितः ॥ 22 ॥
ततो देवगणान् सर्वान् तपसाऽहं प्रसादयम् ।
ददुश्च परमप्रीता श्चतुरङ्गबलं सुराः ॥ 23 ॥
ततो भग्ना नृपतयो हन्यमाना दिशो ययुः ।
अवीर्या वीर्यसन्दिग्धा स्सामात्याः पापकर्मणः ॥ 24 ॥
तदेतन्मुनिशार्दूल धनुः परमभास्वरम् ।
रामलक्ष्मणयोश्चापि दर्शयिष्यामि सुव्रत ॥ 25 ॥
यद्यस्य धनुषो रामः कुर्यादारोपणं मुने ।
सुतामयोनिजां सीतां दद्यां दाशरथेरहम् ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्षष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ |
tataḥ prabhāte vimale kṛtakarmā narādhipaḥ |
viśvāmitraṃ mahātmānaṃ ājuhāva sarāghavam || 1 ||
tamarcayitvā dharmātmā śāstradṛṣṭena karmaṇā |
rāghavau ca mahātmānau tadā vākyamuvāca ha || 2 ||
bhagavan svāgataṃ te'stu kiṃ karomi tavānagha |
bhavānājñāpayatu māmājñāpyo bhavatā hyaham || 3 ||
evamuktassa dharmātmā janakena mahātmanā |
pratyuvāca munirvīraṃ vākyaṃ vākyaviśāradaḥ || 4 ||
putrau daśarathasyemau kṣatriyau lokaviśrutau |
druṣṭukāmau dhanu śśreṣṭhaṃ yadetatvayi tiṣṭhati || 5 ||
etaddarśaya bhadraṃ te kṛtakāmau nṛpātmajau |
darśanādasya dhanuṣo yatheṣṭaṃ pratiyāsyataḥ || 6 ||
evamuktastu janakaḥ pratyuvāca mahāmunim |
śrūyatāmasya dhanuṣo yadarthamiha tiṣṭhati || 7 ||
devarāta iti khyāto nimeṣṣaṣṭho mahīpatiḥ |
nyāso'yaṃ tasya bhagavan haste datto mahātmanā || 8 ||
dakṣayajñavadhe pūrvaṃ dhanurāyamya vīryavān |
rudrastu tridaśān roṣātsalīlamidamabravīt || 9 ||
yasmādbhāgārthino bhāgānnākalpayata me surāḥ |
varāṅgāṇi mahārhāṇi dhanuṣā śātayāmi vaḥ || 10 ||
tato vimanasassarve devā vai munipuṅgava |
prasādayanti deveśaṃ teṣāṃ prīto'bhavadbhavaḥ || 11 ||
prītiyuktassa sarveṣāṃ dadau teṣāṃ mahātmanām |
tadetaddevadevasya dhanūratnaṃ mahātmanaḥ |
nyāsabhūtaṃ tadā nyastamasmākaṃ pūrva ke vibho || 12 ||
atha me kṛṣataḥ kṣetraṃ lāṅgūlādutthitā mayā |
kṣetraṃ śodhayatā labdhā nāmnā sīteti viśrutā || 13 ||
bhūtalādutthitā sā tu vyavardhata mamātmajā |
vīryaśulketi me kanyā sthāpiteyamayonijā || 14 ||
bhūtalādutthitāṃ tāṃ tu vardhamānāṃ mamātmajām |
varayāmāsurāgamya rājāno munipuṅgava || 15 ||
teṣāṃ varayatāṃ kanyāṃ sarveṣāṃ pṛthivīkṣitām |
vīryaśulketi bhagavan na dadāmi sutāmaham || 16 ||
tatassarve nṛpataya ssametya munipuṅgava |
mithilāmabhyupāgamya vīryajijñāsavastadā || 17 ||
teṣāṃ jijñāsamānānāṃ vīryaṃ dhanurupāhṛtam |
na śekurgrahaṇe tasya dhanuṣastolane'pi vā || 18 ||
teṣāṃ vīryavatāṃ vīryamalpaṃ jñātvā mahāmune |
pratyākhyātā nṛpatayastannibodha tapodhana || 19 ||
tataḥ paramakopena rājāno nṛpapuṅgava |
nyarundhanmithilāṃ sarve vīryasandehamāgatāḥ || 20 ||
ātmānamavadhūtaṃ te vijñāya nṛpapuṅgavāḥ |
roṣeṇa mahatā''viṣṭāḥ pīḍayanmithilāṃ purīm || 21 ||
tatassaṃvatsare pūrṇe kṣayaṃ yātāni sarvaśaḥ |
sādhanāni muniśreṣṭha tato'haṃ bhṛśaduḥkhitaḥ || 22 ||
tato devagaṇān sarvān tapasā'haṃ prasādayam |
daduśca paramaprītā ścaturaṅgabalaṃ surāḥ || 23 ||
tato bhagnā nṛpatayo hanyamānā diśo yayuḥ |
avīryā vīryasandigdhā ssāmātyāḥ pāpakarmaṇaḥ || 24 ||
tadetanmuniśārdūla dhanuḥ paramabhāsvaram |
rāmalakṣmaṇayoścāpi darśayiṣyāmi suvrata || 25 ||
yadyasya dhanuṣo rāmaḥ kuryādāropaṇaṃ mune |
sutāmayonijāṃ sītāṃ dadyāṃ dāśaratheraham || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṭṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.