શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે બાલકાણ્ડમ્ ।
અથ ષટ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ।
હતેષુ તેષુ પુત્રેષુ દિતિઃ પરમદુઃખિતા ।
મારીચં કાશ્યપં રામ ભર્તારમિદમબ્રવીત્ ॥ 1 ॥
હતપુત્રાઽસ્મિ ભગવંસ્તવ પુત્રૈર્મહાબલૈઃ ।
શક્રહન્તારમિચ્છામિ પુત્રં દીર્ઘતપોઽર્જિતમ્ ॥ 2 ॥
સાઽહં તપશ્ચરિષ્યામિ ગર્ભં મે દાતુમર્હસિ ।
ઈશ્વરં શક્રહન્તારં ત્વમનુજ્ઞાતુમર્હસિ ॥ 3 ॥
તસ્યાસ્તદ્વચનં શ્રુત્વા મારીચઃ કાશ્યપસ્તદા ।
પ્રત્યુવાચ મહાતેજા દિતિં પરમદુઃખિતામ્ ॥ 4 ॥
એવં ભવતુ, ભદ્રં તે શુચિર્ભવ તપોધને ।
જનયિષ્યસિ પુત્રં ત્વં શક્રહન્તારમાહવે ॥ 5 ॥
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ શુચિર્યદિ ભવિષ્યસિ ।
પુત્રં ત્રૈલોક્યભર્તારં મત્તસ્ત્વં જનયિષ્યસિ ॥ 6 ॥
એવમુક્ત્વા મહાતેજાઃ પાણિના સ મમાર્જ તામ્ ।
સમાલભ્ય તતસ્સ્વસ્તીત્યુક્ત્વા સ તપસે યયૌ ॥ 7 ॥
ગતે તસ્મિન્નરશ્શ્રેષ્ઠ દિતિઃ પરમહર્ષિતા ।
કુશપ્લવનમાસાદ્ય તપસ્તેપે સુદારુણમ્ ॥ 8 ॥
તપસ્તસ્યાં હિ કુર્વન્ત્યાં પરિચર્યાં ચકાર હ ।
સહસ્રાક્ષો નરશ્શ્રેષ્ઠ પરયા ગુણસમ્પદા ॥ 9 ॥
અગ્નિં કુશાન્ કાષ્ઠમપઃ ફલં મૂલં તથૈવ ચ ।
ન્યવેદયત્સહસ્રાક્ષો યચ્ચાન્યદપિ કાઙ્ક્ષિતમ્ ॥ 10 ॥
ગાત્રસંવહનશ્ચૈવ શ્રમાપનયનૈસ્તથા ।
શક્રસ્સર્વેષુ કાલેષુ દિતિં પરિચચાર હ ॥ 11 ॥
અથ વર્ષસહસ્રે તુ દશોને રઘુનન્દન ।
દિતિઃ પરમસમ્પ્રીતા સહસ્રાક્ષમથાબ્રવીત્ ॥ 12 ॥
યાચિતેન સુરશ્રેષ્ઠ તવ પિત્રા મહાત્મના ।
વરો વર્ષસહસ્રાન્તે દત્તો મમ સુતં પ્રતિ ॥ 13 ॥
તપશ્ચરન્ત્યા વર્ષાણિ દશ વીર્યવતાં વર ।
અવશિષ્ટાનિ ભદ્રં તે ભ્રાતરં દ્રક્ષ્યસે તતઃ ॥ 14 ॥
તમહં ત્વત્કૃતે પુત્ર સમાધાસ્યે જયોત્સુકમ્ ।
ત્રૈલોક્યવિજયં પુત્ર સહ ભોક્ષ્યસિ વિજ્વરઃ ॥ 15 ॥
એવમુક્ત્વા દિતિશ્શક્રં પ્રાપ્તે મધ્યં દિવાકરે ।
નિદ્રયાઽપહૃતા દેવી પાદૌ કૃત્વાઽથ શીર્ષતઃ ॥ 16 ॥
દૃષ્ટ્વા તામશુચિં શક્રઃ પાદતઃ કૃતમૂર્ધજામ્ ।
શિરસ્સ્થાને કૃતૌ પાદૌ જહાસ ચ મુમોદ ચ ॥ 17 ॥
તસ્યાશ્શરીરવિવરં વિવેશ ચ પુરન્દરઃ ।
ગર્ભં ચ સપ્તધા રામ બિભેદ પરમાત્મવાન્ ॥ 18 ॥
ભિદ્યમાનસ્તતો ગર્ભો વજ્રેણ શતપર્વણા ।
રુરોદ સુસ્વરં રામ તતો દિતિરબુધ્યત ॥ 19 ॥
મા રુદો મા રુદશ્ચેતિ ગર્ભં શક્રોઽભ્યભાષત ।
બિભેદ ચ મહાતેજા રુદન્તમપિ વાસવઃ ॥ 20 ॥
ન હન્તવ્યો ન હન્તવ્ય ઇત્યેવં દિતિરબ્રવીત્ ।
નિષ્પપાત તતશ્શક્રો માતુર્વચનગૌરવાત્ ॥ 21 ॥
પ્રાઞ્જલિર્વજ્રસહિતો દિતિં શક્રોઽભ્યભાષત ।
અશુચિર્દેવિ સુપ્તાઽસિ પાદયોઃ કૃતમૂર્ધજા ॥ 22 ॥
તદન્તરમહં લબ્ધ્વા શક્રહન્તારમાહવે ।
અભિદં સપ્તધા દેવિ તન્મે ત્વં ક્ષન્તુમર્હસિ ॥ 23 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે બાલકાણ્ડે ષટ્ચત્વારિંશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
hateṣu teṣu putreṣu ditiḥ paramaduḥkhitā |
mārīcaṃ kāśyapaṃ rāma bhartāramidamabravīt || 1 ||
hataputrā'smi bhagavaṃstava putrairmahābalaiḥ |
śakrahantāramicchāmi putraṃ dīrghatapo'rjitam || 2 ||
sā'haṃ tapaścariṣyāmi garbhaṃ me dātumarhasi |
īśvaraṃ śakrahantāraṃ tvamanujñātumarhasi || 3 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kāśyapastadā |
pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥkhitām || 4 ||
evaṃ bhavatu, bhadraṃ te śucirbhava tapodhane |
janayiṣyasi putraṃ tvaṃ śakrahantāramāhave || 5 ||
pūrṇe varṣasahasre tu śuciryadi bhaviṣyasi |
putraṃ trailokyabhartāraṃ mattastvaṃ janayiṣyasi || 6 ||
evamuktvā mahātejāḥ pāṇinā sa mamārja tām |
samālabhya tatassvastītyuktvā sa tapase yayau || 7 ||
gate tasminnaraśśreṣṭha ditiḥ paramaharṣitā |
kuśaplavanamāsādya tapastepe sudāruṇam || 8 ||
tapastasyāṃ hi kurvantyāṃ paricaryāṃ cakāra ha |
sahasrākṣo naraśśreṣṭha parayā guṇasampadā || 9 ||
agniṃ kuśān kāṣṭhamapaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca |
nyavedayatsahasrākṣo yaccānyadapi kāṅkṣitam || 10 ||
gātrasaṃvahanaścaiva śramāpanayanaistathā |
śakrassarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha || 11 ||
atha varṣasahasre tu daśone raghunandana |
ditiḥ paramasamprītā sahasrākṣamathābravīt || 12 ||
yācitena suraśreṣṭha tava pitrā mahātmanā |
varo varṣasahasrānte datto mama sutaṃ prati || 13 ||
tapaścarantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṃ vara |
avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ || 14 ||
tamahaṃ tvatkṛte putra samādhāsye jayotsukam |
trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvaraḥ || 15 ||
evamuktvā ditiśśakraṃ prāpte madhyaṃ divākare |
nidrayā'pahṛtā devī pādau kṛtvā'tha śīrṣataḥ || 16 ||
dṛṣṭvā tāmaśuciṃ śakraḥ pādataḥ kṛtamūrdhajām |
śirassthāne kṛtau pādau jahāsa ca mumoda ca || 17 ||
tasyāśśarīravivaraṃ viveśa ca purandaraḥ |
garbhaṃ ca saptadhā rāma bibheda paramātmavān || 18 ||
bhidyamānastato garbho vajreṇa śataparvaṇā |
ruroda susvaraṃ rāma tato ditirabudhyata || 19 ||
mā rudo mā rudaśceti garbhaṃ śakro'bhyabhāṣata |
bibheda ca mahātejā rudantamapi vāsavaḥ || 20 ||
na hantavyo na hantavya ityevaṃ ditirabravīt |
niṣpapāta tataśśakro māturvacanagauravāt || 21 ||
prāñjalirvajrasahito ditiṃ śakro'bhyabhāṣata |
aśucirdevi suptā'si pādayoḥ kṛtamūrdhajā || 22 ||
tadantaramahaṃ labdhvā śakrahantāramāhave |
abhidaṃ saptadhā devi tanme tvaṃ kṣantumarhasi || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ षट्चत्वारिंशस्सर्गः ।
हतेषु तेषु पुत्रेषु दितिः परमदुःखिता ।
मारीचं काश्यपं राम भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
हतपुत्राऽस्मि भगवंस्तव पुत्रैर्महाबलैः ।
शक्रहन्तारमिच्छामि पुत्रं दीर्घतपोऽर्जितम् ॥ 2 ॥
साऽहं तपश्चरिष्यामि गर्भं मे दातुमर्हसि ।
ईश्वरं शक्रहन्तारं त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥ 3 ॥
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा मारीचः काश्यपस्तदा ।
प्रत्युवाच महातेजा दितिं परमदुःखिताम् ॥ 4 ॥
एवं भवतु, भद्रं ते शुचिर्भव तपोधने ।
जनयिष्यसि पुत्रं त्वं शक्रहन्तारमाहवे ॥ 5 ॥
पूर्णे वर्षसहस्रे तु शुचिर्यदि भविष्यसि ।
पुत्रं त्रैलोक्यभर्तारं मत्तस्त्वं जनयिष्यसि ॥ 6 ॥
एवमुक्त्वा महातेजाः पाणिना स ममार्ज ताम् ।
समालभ्य ततस्स्वस्तीत्युक्त्वा स तपसे ययौ ॥ 7 ॥
गते तस्मिन्नरश्श्रेष्ठ दितिः परमहर्षिता ।
कुशप्लवनमासाद्य तपस्तेपे सुदारुणम् ॥ 8 ॥
तपस्तस्यां हि कुर्वन्त्यां परिचर्यां चकार ह ।
सहस्राक्षो नरश्श्रेष्ठ परया गुणसम्पदा ॥ 9 ॥
अग्निं कुशान् काष्ठमपः फलं मूलं तथैव च ।
न्यवेदयत्सहस्राक्षो यच्चान्यदपि काङ्क्षितम् ॥ 10 ॥
गात्रसंवहनश्चैव श्रमापनयनैस्तथा ।
शक्रस्सर्वेषु कालेषु दितिं परिचचार ह ॥ 11 ॥
अथ वर्षसहस्रे तु दशोने रघुनन्दन ।
दितिः परमसम्प्रीता सहस्राक्षमथाब्रवीत् ॥ 12 ॥
याचितेन सुरश्रेष्ठ तव पित्रा महात्मना ।
वरो वर्षसहस्रान्ते दत्तो मम सुतं प्रति ॥ 13 ॥
तपश्चरन्त्या वर्षाणि दश वीर्यवतां वर ।
अवशिष्टानि भद्रं ते भ्रातरं द्रक्ष्यसे ततः ॥ 14 ॥
तमहं त्वत्कृते पुत्र समाधास्ये जयोत्सुकम् ।
त्रैलोक्यविजयं पुत्र सह भोक्ष्यसि विज्वरः ॥ 15 ॥
एवमुक्त्वा दितिश्शक्रं प्राप्ते मध्यं दिवाकरे ।
निद्रयाऽपहृता देवी पादौ कृत्वाऽथ शीर्षतः ॥ 16 ॥
दृष्ट्वा तामशुचिं शक्रः पादतः कृतमूर्धजाम् ।
शिरस्स्थाने कृतौ पादौ जहास च मुमोद च ॥ 17 ॥
तस्याश्शरीरविवरं विवेश च पुरन्दरः ।
गर्भं च सप्तधा राम बिभेद परमात्मवान् ॥ 18 ॥
भिद्यमानस्ततो गर्भो वज्रेण शतपर्वणा ।
रुरोद सुस्वरं राम ततो दितिरबुध्यत ॥ 19 ॥
मा रुदो मा रुदश्चेति गर्भं शक्रोऽभ्यभाषत ।
बिभेद च महातेजा रुदन्तमपि वासवः ॥ 20 ॥
न हन्तव्यो न हन्तव्य इत्येवं दितिरब्रवीत् ।
निष्पपात ततश्शक्रो मातुर्वचनगौरवात् ॥ 21 ॥
प्राञ्जलिर्वज्रसहितो दितिं शक्रोऽभ्यभाषत ।
अशुचिर्देवि सुप्ताऽसि पादयोः कृतमूर्धजा ॥ 22 ॥
तदन्तरमहं लब्ध्वा शक्रहन्तारमाहवे ।
अभिदं सप्तधा देवि तन्मे त्वं क्षन्तुमर्हसि ॥ 23 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे षट्चत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ |
hateṣu teṣu putreṣu ditiḥ paramaduḥkhitā |
mārīcaṃ kāśyapaṃ rāma bhartāramidamabravīt || 1 ||
hataputrā'smi bhagavaṃstava putrairmahābalaiḥ |
śakrahantāramicchāmi putraṃ dīrghatapo'rjitam || 2 ||
sā'haṃ tapaścariṣyāmi garbhaṃ me dātumarhasi |
īśvaraṃ śakrahantāraṃ tvamanujñātumarhasi || 3 ||
tasyāstadvacanaṃ śrutvā mārīcaḥ kāśyapastadā |
pratyuvāca mahātejā ditiṃ paramaduḥkhitām || 4 ||
evaṃ bhavatu, bhadraṃ te śucirbhava tapodhane |
janayiṣyasi putraṃ tvaṃ śakrahantāramāhave || 5 ||
pūrṇe varṣasahasre tu śuciryadi bhaviṣyasi |
putraṃ trailokyabhartāraṃ mattastvaṃ janayiṣyasi || 6 ||
evamuktvā mahātejāḥ pāṇinā sa mamārja tām |
samālabhya tatassvastītyuktvā sa tapase yayau || 7 ||
gate tasminnaraśśreṣṭha ditiḥ paramaharṣitā |
kuśaplavanamāsādya tapastepe sudāruṇam || 8 ||
tapastasyāṃ hi kurvantyāṃ paricaryāṃ cakāra ha |
sahasrākṣo naraśśreṣṭha parayā guṇasampadā || 9 ||
agniṃ kuśān kāṣṭhamapaḥ phalaṃ mūlaṃ tathaiva ca |
nyavedayatsahasrākṣo yaccānyadapi kāṅkṣitam || 10 ||
gātrasaṃvahanaścaiva śramāpanayanaistathā |
śakrassarveṣu kāleṣu ditiṃ paricacāra ha || 11 ||
atha varṣasahasre tu daśone raghunandana |
ditiḥ paramasamprītā sahasrākṣamathābravīt || 12 ||
yācitena suraśreṣṭha tava pitrā mahātmanā |
varo varṣasahasrānte datto mama sutaṃ prati || 13 ||
tapaścarantyā varṣāṇi daśa vīryavatāṃ vara |
avaśiṣṭāni bhadraṃ te bhrātaraṃ drakṣyase tataḥ || 14 ||
tamahaṃ tvatkṛte putra samādhāsye jayotsukam |
trailokyavijayaṃ putra saha bhokṣyasi vijvaraḥ || 15 ||
evamuktvā ditiśśakraṃ prāpte madhyaṃ divākare |
nidrayā'pahṛtā devī pādau kṛtvā'tha śīrṣataḥ || 16 ||
dṛṣṭvā tāmaśuciṃ śakraḥ pādataḥ kṛtamūrdhajām |
śirassthāne kṛtau pādau jahāsa ca mumoda ca || 17 ||
tasyāśśarīravivaraṃ viveśa ca purandaraḥ |
garbhaṃ ca saptadhā rāma bibheda paramātmavān || 18 ||
bhidyamānastato garbho vajreṇa śataparvaṇā |
ruroda susvaraṃ rāma tato ditirabudhyata || 19 ||
mā rudo mā rudaśceti garbhaṃ śakro'bhyabhāṣata |
bibheda ca mahātejā rudantamapi vāsavaḥ || 20 ||
na hantavyo na hantavya ityevaṃ ditirabravīt |
niṣpapāta tataśśakro māturvacanagauravāt || 21 ||
prāñjalirvajrasahito ditiṃ śakro'bhyabhāṣata |
aśucirdevi suptā'si pādayoḥ kṛtamūrdhajā || 22 ||
tadantaramahaṃ labdhvā śakrahantāramāhave |
abhidaṃ saptadhā devi tanme tvaṃ kṣantumarhasi || 23 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ṣaṭcatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.