Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಏಕಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ।
Shloka 1
ಸ ಪ್ರಾನ್ ಮುಖೋ ರಾಜ ಗೃಹಾತ್ ಅಭಿನಿರ್ಯಾಯ ವೀರ್ಯವಾನ್ ।
ತತಃ ಸುದಾಮಾಂ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಸಮ್ತೀರ್ವಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತಾಂ ನದೀಮ್ ॥ 1 ॥
ತತಃ ಸುದಾಮಾಂ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಸಮ್ತೀರ್ವಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತಾಂ ನದೀಮ್ ॥ 1 ॥
sa prān mukho rāja gṛhāt abhiniryāya vīryavān |
tataḥ sudāmāṃ dyutimān samtīrvāvekṣya tāṃ nadīm || 1 ||
tataḥ sudāmāṃ dyutimān samtīrvāvekṣya tāṃ nadīm || 1 ||
Shloka 2
ಹ್ಲಾದಿನೀಂ ದೂರಪಾರಾಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ತರಙ್ಗಿಣೀಮ್ ।
ಶತದ್ರೂಮತರಚ್ಛ್ರೀಮಾನ್ನದೀಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಃ ॥ 2 ॥
ಶತದ್ರೂಮತರಚ್ಛ್ರೀಮಾನ್ನದೀಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಃ ॥ 2 ॥
hlādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṅgiṇīm |
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 2 ||
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 2 ||
Shloka 3
ಸ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ರಾಜಗೃಹಾದಭಿನಿರ್ಯಾಯ ರಾಘವಃ ।
ತತಸ್ಸುದಾಮಾಂ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಸನ್ತೀರ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತಾಂ ನದೀಮ್ ॥ 3 ॥
ತತಸ್ಸುದಾಮಾಂ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ಸನ್ತೀರ್ಯಾವೇಕ್ಷ್ಯ ತಾಂ ನದೀಮ್ ॥ 3 ॥
sa prāṅmukho rājagṛhādabhiniryāya rāghavaḥ |
tatassudāmāṃ dyutimān santīryāvekṣya tāṃ nadīm || 3 ||
tatassudāmāṃ dyutimān santīryāvekṣya tāṃ nadīm || 3 ||
Shloka 4
ಹ್ಲಾದಿನೀಂ ದೂರಪಾರಾಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಸ್ರೋತಸ್ತರಙ್ಗಿಣೀಮ್ ।
ಶತದ್ರೂಮತರಚ್ಛ್ರೀಮಾನ್ನದೀಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಃ ॥ 4 ॥
ಶತದ್ರೂಮತರಚ್ಛ್ರೀಮಾನ್ನದೀಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುನನ್ದನಃ ॥ 4 ॥
hlādinīṃ dūrapārāṃ ca pratyaksrotastaraṅgiṇīm |
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 4 ||
śatadrūmataracchrīmānnadīmikṣvākunandanaḥ || 4 ||
Shloka 5
ಐಲಾಧಾನೇ ನದೀಂ ತೀರ್ತ್ವಾ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಚಾಪರಪರ್ಪಟಾನ್ ।
ಶಿಲಾಮಕುರ್ವತೀಂ ತೀರ್ತ್ವಾ ಆಗ್ನೇಯಂ ಶಲ್ಯಕರ್ಷಣಮ್ ॥ 5 ॥
ಶಿಲಾಮಕುರ್ವತೀಂ ತೀರ್ತ್ವಾ ಆಗ್ನೇಯಂ ಶಲ್ಯಕರ್ಷಣಮ್ ॥ 5 ॥
ailādhāne nadīṃ tīrtvā prāpya cāparaparpaṭān |
śilāmakurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakarṣaṇam || 5 ||
śilāmakurvatīṃ tīrtvā āgneyaṃ śalyakarṣaṇam || 5 ||
Shloka 6
ಸತ್ಯಸನ್ಧಶ್ಶುಚಿಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣ ಶ್ಶಿಲಾವಹಾಮ್ ।
ಅತ್ಯಯಾತ್ಸ ಮಹಾಶೈಲಾನ್ವನಂ ಚೈತ್ರರಥಂ ಪ್ರತಿ ॥ 6 ॥
ಅತ್ಯಯಾತ್ಸ ಮಹಾಶೈಲಾನ್ವನಂ ಚೈತ್ರರಥಂ ಪ್ರತಿ ॥ 6 ॥
satyasandhaśśuciśśrīmānprekṣamāṇa śśilāvahām |
atyayātsa mahāśailānvanaṃ caitrarathaṃ prati || 6 ||
atyayātsa mahāśailānvanaṃ caitrarathaṃ prati || 6 ||
Shloka 7
ಸರಸ್ವತೀಂ ಚ ಗಙ್ಗಾಂ ಚ ಯುಗ್ಮೇನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಚ ।
ಉತ್ತರಾನ್ವೀರಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಭಾರುಣ್ಡಂ ಪ್ರಾವಿಶದ್ವನಮ್ ॥ 7 ॥
ಉತ್ತರಾನ್ವೀರಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಭಾರುಣ್ಡಂ ಪ್ರಾವಿಶದ್ವನಮ್ ॥ 7 ॥
sarasvatīṃ ca gaṅgāṃ ca yugmena pratipadyaca |
uttarānvīramatsyānāṃ bhāruṇḍaṃ prāviśadvanam || 7 ||
uttarānvīramatsyānāṃ bhāruṇḍaṃ prāviśadvanam || 7 ||
Shloka 8
ವೇಗಿನೀಂ ಚ ಕುಲಿಙ್ಗಾಖ್ಯಾಂ ಹ್ಲಾದಿನೀಂ ಪರ್ವತಾಽಽವೃತಾಮ್ ।
ಯಮುನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸನ್ತೀರ್ಣಃ ಬಲಮಾಶ್ವಾಸಯತ್ತದಾ ॥ 8 ॥
ಯಮುನಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸನ್ತೀರ್ಣಃ ಬಲಮಾಶ್ವಾಸಯತ್ತದಾ ॥ 8 ॥
veginīṃ ca kuliṅgākhyāṃ hlādinīṃ parvatā''vṛtām |
yamunāṃ prāpya santīrṇaḥ balamāśvāsayattadā || 8 ||
yamunāṃ prāpya santīrṇaḥ balamāśvāsayattadā || 8 ||
Shloka 9
ಸಶೀತೀಕೃತ್ಯ ತು ಗಾತ್ರಾಣಿ ಕ್ಲಾನ್ತಾನಾಶ್ವಾಸ್ಯ ವಾಜಿನಃ ।
ತತ್ರ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಚ ಪೀತ್ವಾ ಚ ಪ್ರಾಯಾದಾದಾಯ ಚೋದಕಮ್ ॥ 9 ॥
ತತ್ರ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಚ ಪೀತ್ವಾ ಚ ಪ್ರಾಯಾದಾದಾಯ ಚೋದಕಮ್ ॥ 9 ॥
saśītīkṛtya tu gātrāṇi klāntānāśvāsya vājinaḥ |
tatra snātvā ca pītvā ca prāyādādāya codakam || 9 ||
tatra snātvā ca pītvā ca prāyādādāya codakam || 9 ||
Shloka 10
ರಾಜಪುತ್ರೋ ಮಹಾರಣ್ಯಮನಭೀಕ್ಷ್ಣೋಪಸೇವಿತಮ್ ।
ಭದ್ರೋ ಭದ್ರೇಣ ಯಾನೇನ ಮಾರುತಃ ಖಮಿವಾತ್ಯಯಾತ್ ॥ 10 ॥
ಭದ್ರೋ ಭದ್ರೇಣ ಯಾನೇನ ಮಾರುತಃ ಖಮಿವಾತ್ಯಯಾತ್ ॥ 10 ॥
rājaputro mahāraṇyamanabhīkṣṇopasevitam |
bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ khamivātyayāt || 10 ||
bhadro bhadreṇa yānena mārutaḥ khamivātyayāt || 10 ||
Shloka 11
ಭಾಗೀರಥೀಂ ದುಷ್ಪ್ರತರಾಮಂಶುಧಾನೇ ಮಹಾನದೀಮ್ ।
ಉಪಾಯಾದ್ರಾಘವಸ್ತೂರ್ಣಂ ಪ್ರಾಗ್ವಟೇ ವಿಶ್ರುತೇ ಪುರೇ ॥ 11 ॥
ಉಪಾಯಾದ್ರಾಘವಸ್ತೂರ್ಣಂ ಪ್ರಾಗ್ವಟೇ ವಿಶ್ರುತೇ ಪುರೇ ॥ 11 ॥
bhāgīrathīṃ duṣpratarāmaṃśudhāne mahānadīm |
upāyādrāghavastūrṇaṃ prāgvaṭe viśrute pure || 11 ||
upāyādrāghavastūrṇaṃ prāgvaṭe viśrute pure || 11 ||
Shloka 12
ಸ ಗಙ್ಗಾಂ ಪ್ರಾಗ್ವಟೇ ತೀರ್ತ್ವಾ ಸಮಾಯಾತ್ಕುಟಿಕೋಷ್ಠಿಕಾಮ್ ।
ಸಬಲ ಸ್ತಾಂ ಸ ತೀರ್ತ್ವಾಽಥ ಸಮಾಯಾದ್ಧರ್ಮವರ್ಧನಮ್ ॥ 12 ॥
ಸಬಲ ಸ್ತಾಂ ಸ ತೀರ್ತ್ವಾಽಥ ಸಮಾಯಾದ್ಧರ್ಮವರ್ಧನಮ್ ॥ 12 ॥
sa gaṅgāṃ prāgvaṭe tīrtvā samāyātkuṭikoṣṭhikām |
sabala stāṃ sa tīrtvā'tha samāyāddharmavardhanam || 12 ||
sabala stāṃ sa tīrtvā'tha samāyāddharmavardhanam || 12 ||
Shloka 13
ತೋರಣಂ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧೇನ ಜಮ್ಭೂಪ್ರಸ್ಥಮುಪಾಗಮತ್ ।
ವರೂಥಂ ಚ ಯಯೌ ರಮ್ಯಂ ಗ್ರಾಮಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ ॥ 13 ॥
ವರೂಥಂ ಚ ಯಯೌ ರಮ್ಯಂ ಗ್ರಾಮಂ ದಶರಥಾತ್ಮಜಃ ॥ 13 ॥
toraṇaṃ dakṣiṇārdhena jambhūprasthamupāgamat |
varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ || 13 ||
varūthaṃ ca yayau ramyaṃ grāmaṃ daśarathātmajaḥ || 13 ||
Shloka 14
ತತ್ರ ರಮ್ಯೇ ವನೇ ವಾಸಂ ಕೃತ್ವಾಽಸೌ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ಯಯೌ ।
ಉದ್ಯಾನಮುಜ್ಜಿಹಾನಾಯಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾ ಯತ್ರ ಪಾದಪಾಃ ॥ 14 ॥
ಉದ್ಯಾನಮುಜ್ಜಿಹಾನಾಯಾಃ ಪ್ರಿಯಕಾ ಯತ್ರ ಪಾದಪಾಃ ॥ 14 ॥
tatra ramye vane vāsaṃ kṛtvā'sau prāṅmukho yayau |
udyānamujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ || 14 ||
udyānamujjihānāyāḥ priyakā yatra pādapāḥ || 14 ||
Shloka 15
ಸಾಲಾಂಸ್ತು ಪ್ರಿಯಕಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶೀಘ್ರಾನಾಸ್ಥಾಯ ವಾಜಿನಃ ।
ಅನುಜ್ಞಾಪ್ಯಾಥ ಭರತಃ ವಾಹಿನೀಂ ತ್ವರಿತೋ ಯಯೌ ॥ 15 ॥
ಅನುಜ್ಞಾಪ್ಯಾಥ ಭರತಃ ವಾಹಿನೀಂ ತ್ವರಿತೋ ಯಯೌ ॥ 15 ॥
sālāṃstu priyakānprāpya śīghrānāsthāya vājinaḥ |
anujñāpyātha bharataḥ vāhinīṃ tvarito yayau || 15 ||
anujñāpyātha bharataḥ vāhinīṃ tvarito yayau || 15 ||
Shloka 16
ವಾಸಂ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ವತೀರ್ಥೇ ತೀರ್ತ್ವಾ ಚೋತ್ತಾನಿಕಾಂ ನದೀಮ್ ।
ಅನ್ಯಾ ನದೀಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಪಾರ್ವತೀಯೈಸ್ತುರಙ್ಗಮೈಃ ॥ 16 ॥
ಅನ್ಯಾ ನದೀಶ್ಚ ವಿವಿಧಾಃ ಪಾರ್ವತೀಯೈಸ್ತುರಙ್ಗಮೈಃ ॥ 16 ॥
vāsaṃ kṛtvā sarvatīrthe tīrtvā cottānikāṃ nadīm |
anyā nadīśca vividhāḥ pārvatīyaisturaṅgamaiḥ || 16 ||
anyā nadīśca vividhāḥ pārvatīyaisturaṅgamaiḥ || 16 ||
Shloka 17
ಹಸ್ತಿಪೃಷ್ಠಕಮಾಸಾದ್ಯ ಕುಟಿಕಾಮತ್ಯವರ್ತತ ।
ತತಾರ ಚ ನರವ್ಯಾಘ್ರೋ ಲೌಹಿತ್ಯೇ ಸ ಕಪೀವತೀಮ್ ॥ 17 ॥
ತತಾರ ಚ ನರವ್ಯಾಘ್ರೋ ಲೌಹಿತ್ಯೇ ಸ ಕಪೀವತೀಮ್ ॥ 17 ॥
hastipṛṣṭhakamāsādya kuṭikāmatyavartata |
tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm || 17 ||
tatāra ca naravyāghro lauhitye sa kapīvatīm || 17 ||
Shloka 18
ಏಕಸಾಲೇ ಸ್ಥಾಣುಮತೀಂ ವಿನತೇ ಗೋಮತೀಂ ನದೀಮ್ ।
ಕಲಿಙ್ಗನಗರೇ ಚಾಪಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಾಲವನಂ ತದಾ ॥ 18 ॥
ಕಲಿಙ್ಗನಗರೇ ಚಾಪಿ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಾಲವನಂ ತದಾ ॥ 18 ॥
ekasāle sthāṇumatīṃ vinate gomatīṃ nadīm |
kaliṅganagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā || 18 ||
kaliṅganagare cāpi prāpya sālavanaṃ tadā || 18 ||
Shloka 19
ಭರತಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಗಚ್ಛತ್ಸುಪರಿಶ್ರಾನ್ತವಾಹನಃ ।
ವನಂ ಚ ಸಮತೀತ್ಯಾಶುಶರ್ವರ್ಯಾಮರುಣೋದಯೇ ॥ 19 ॥
ವನಂ ಚ ಸಮತೀತ್ಯಾಶುಶರ್ವರ್ಯಾಮರುಣೋದಯೇ ॥ 19 ॥
bharataḥ kṣipramāgacchatsupariśrāntavāhanaḥ |
vanaṃ ca samatītyāśuśarvaryāmaruṇodaye || 19 ||
vanaṃ ca samatītyāśuśarvaryāmaruṇodaye || 19 ||
Shloka 20
ಅಯೋಧ್ಯಾಂ ಮನುನಾ ರಾಜ್ಞಾ ನಿರ್ಮಿತಾಂ ಸನ್ದದರ್ಶ ಹ ।
ತಾಂ ಪುರೀಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಸ್ಸಪ್ತರಾತ್ರೋಷಿತಃ ಪಥಿ ॥ 20 ॥
ತಾಂ ಪುರೀಂ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಸ್ಸಪ್ತರಾತ್ರೋಷಿತಃ ಪಥಿ ॥ 20 ॥
ayodhyāṃ manunā rājñā nirmitāṃ sandadarśa ha |
tāṃ purīṃ puruṣavyāghrassaptarātroṣitaḥ pathi || 20 ||
tāṃ purīṃ puruṣavyāghrassaptarātroṣitaḥ pathi || 20 ||
Shloka 21
ಅಯೋಧ್ಯಾಮಗ್ರತೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಾರಥಿಂ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್ ।
ಏಷಾ ನಾತಿಪ್ರತೀತಾ ಮೇ ಪುಣ್ಯೋದ್ಯಾನಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ॥ 21 ॥
ಏಷಾ ನಾತಿಪ್ರತೀತಾ ಮೇ ಪುಣ್ಯೋದ್ಯಾನಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ॥ 21 ॥
ayodhyāmagrato dṛṣṭvā sārathiṃ vākyamabravīt |
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 21 ||
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 21 ||
Shloka 22
ಅಯೋಧ್ಯಾ ದೃಶ್ಯತೇ ದೂರಾತ್ಸಾರಥೇ ಪಾಣ್ಡುಮೃತ್ತಿಕಾ ।
ಯಜ್ವಭಿರ್ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ವೇದಪಾರಗೈಃ ॥ 22 ॥
ಯಜ್ವಭಿರ್ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ವೇದಪಾರಗೈಃ ॥ 22 ॥
ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā |
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 22 ||
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 22 ||
Shloka 23
ಭೂಯಿಷ್ಠಮೃದ್ಧೈರಾಕೀರ್ಣಾ ರಾಜರ್ಷಿಪರಿಪಾಲಿತಾ ।
ಏಷಾ ನಾತಿಪ್ರತೀತಾ ಮೇ ಪುಣ್ಯೋದ್ಯಾನಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ॥ 23 ॥
ಏಷಾ ನಾತಿಪ್ರತೀತಾ ಮೇ ಪುಣ್ಯೋದ್ಯಾನಾ ಯಶಸ್ವಿನೀ ॥ 23 ॥
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā |
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 23 ||
eṣā nātipratītā me puṇyodyānā yaśasvinī || 23 ||
Shloka 24
ಅಯೋಧ್ಯಾ ದೃಶ್ಯತೇ ದೂರಾತ್ಸಾರಥೇ ಪಾಣ್ಡುಮೃತ್ತಿಕಾ ।
ಯಜ್ವಭಿರ್ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ವೇದಪಾರಗೈಃ ॥ 24 ॥
ಯಜ್ವಭಿರ್ಗುಣಸಮ್ಪನ್ನೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ವೇದಪಾರಗೈಃ ॥ 24 ॥
ayodhyā dṛśyate dūrātsārathe pāṇḍumṛttikā |
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 24 ||
yajvabhirguṇasampannairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ || 24 ||
Shloka 25
ಭೂಯಿಷ್ಠಮೃದ್ಧೈರಾಕೀರ್ಣಾ ರಾಜರ್ಷಿಪರಿಪಾಲಿತಾ ।
ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಪುರಾ ಶಬ್ದಶ್ಶ್ರೂಯತೇ ತುಮುಲೋ ಮಹಾನ್ ॥ 25 ॥
ಅಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಪುರಾ ಶಬ್ದಶ್ಶ್ರೂಯತೇ ತುಮುಲೋ ಮಹಾನ್ ॥ 25 ॥
bhūyiṣṭhamṛddhairākīrṇā rājarṣiparipālitā |
ayodhyāyāṃ purā śabdaśśrūyate tumulo mahān || 25 ||
ayodhyāyāṃ purā śabdaśśrūyate tumulo mahān || 25 ||
Shloka 26
ಸಮನ್ತಾನ್ನರನಾರೀಣಾಂ ತಮದ್ಯ ನ ಶ್ರುಣೋಮ್ಯಹಮ್ ।
ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಹಿ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ಕ್ರೀಡಿತ್ವೋಪರತೈರ್ನರೈಃ ॥ 26 ॥
ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಹಿ ಸಾಯಾಹ್ನೇ ಕ್ರೀಡಿತ್ವೋಪರತೈರ್ನರೈಃ ॥ 26 ॥
samantānnaranārīṇāṃ tamadya na śruṇomyaham |
udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatairnaraiḥ || 26 ||
udyānāni hi sāyāhne krīḍitvoparatairnaraiḥ || 26 ||
Shloka 27
ಸಮನ್ತಾತ್ಪರಿಧಾವದ್ಭಿಃ ಪ್ರಕಾಶನ್ತೇ ಮಮಾನ್ಯಥಾ ।
ತಾನ್ಯದ್ಯಾನುರುದನ್ತೀವ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾನಿ ಕಾಮಿಭಿಃ ॥ 27 ॥
ತಾನ್ಯದ್ಯಾನುರುದನ್ತೀವ ಪರಿತ್ಯಕ್ತಾನಿ ಕಾಮಿಭಿಃ ॥ 27 ॥
samantātparidhāvadbhiḥ prakāśante mamānyathā |
tānyadyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ || 27 ||
tānyadyānurudantīva parityaktāni kāmibhiḥ || 27 ||
Shloka 28
ಅರಣ್ಯಭೂತೇವ ಪುರೀ ಸಾರಥೇ ಪ್ರತಿಭಾತಿ ಮೇ ।
ನ ಹ್ಯತ್ರ ಯಾನೈರ್ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ನ ಗಜೈರ್ನ ಚ ವಾಜಿಭಿಃ ॥ 28 ॥
ನ ಹ್ಯತ್ರ ಯಾನೈರ್ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ನ ಗಜೈರ್ನ ಚ ವಾಜಿಭಿಃ ॥ 28 ॥
araṇyabhūteva purī sārathe pratibhāti me |
na hyatra yānairdṛśyante na gajairna ca vājibhiḥ || 28 ||
na hyatra yānairdṛśyante na gajairna ca vājibhiḥ || 28 ||
Shloka 29
ನಿರ್ಯಾನ್ತೋ ವಾಽಭಿಯಾನ್ತೋ ವಾ ನರಮುಖ್ಯಾ ಯಥಾಪುರಮ್ ।
ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಪುರಾ ಭಾನ್ತಿ ಮತ್ತಪ್ರಮುದಿತಾನಿ ಚ ॥ 29 ॥
ಉದ್ಯಾನಾನಿ ಪುರಾ ಭಾನ್ತಿ ಮತ್ತಪ್ರಮುದಿತಾನಿ ಚ ॥ 29 ॥
niryānto vā'bhiyānto vā naramukhyā yathāpuram |
udyānāni purā bhānti mattapramuditāni ca || 29 ||
udyānāni purā bhānti mattapramuditāni ca || 29 ||
Shloka 30
ಜನಾನಾಂ ರತಿಸಂಯೋಗೇಷ್ವತ್ಯನ್ತಗುಣವನ್ತಿ ಚ ।
ತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯದ್ಯ ಪಶ್ಯಾಮಿ ನಿರಾನನ್ದಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ॥ 30 ॥
ತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯದ್ಯ ಪಶ್ಯಾಮಿ ನಿರಾನನ್ದಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ॥ 30 ॥
janānāṃ ratisaṃyogeṣvatyantaguṇavanti ca |
tānyetānyadya paśyāmi nirānandāni sarvaśaḥ || 30 ||
tānyetānyadya paśyāmi nirānandāni sarvaśaḥ || 30 ||
Shloka 31
ಸ್ರಸ್ತಪರ್ಣೈರನುಪಥಂ ವಿಕ್ರೋಶದ್ಭಿರಿವ ದ್ರುಮೈಃ ।
ನಾದ್ಯಾಪಿ ಶ್ರೂಯತೇ ಶಬ್ದಃ ಮತ್ತಾನಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ ॥ 31 ॥
ನಾದ್ಯಾಪಿ ಶ್ರೂಯತೇ ಶಬ್ದಃ ಮತ್ತಾನಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಮ್ ॥ 31 ॥
srastaparṇairanupathaṃ vikrośadbhiriva drumaiḥ |
nādyāpi śrūyate śabdaḥ mattānāṃ mṛgapakṣiṇām || 31 ||
nādyāpi śrūyate śabdaḥ mattānāṃ mṛgapakṣiṇām || 31 ||
Shloka 32
ಸಂರಕ್ತಾಂ ಮಧುರಾಂ ವಾಣೀಂ ಕಲಂ ವ್ಯಾಹರತಾಂ ಬಹು ।
ಚನ್ದನಾಗರುಸಮ್ಪೃಕ್ತೋ ಧೂಪಸಮ್ಮೂರ್ಛಿತೋಽತುಲಃ ॥ 32 ॥
ಚನ್ದನಾಗರುಸಮ್ಪೃಕ್ತೋ ಧೂಪಸಮ್ಮೂರ್ಛಿತೋಽತುಲಃ ॥ 32 ॥
saṃraktāṃ madhurāṃ vāṇīṃ kalaṃ vyāharatāṃ bahu |
candanāgarusampṛkto dhūpasammūrchito'tulaḥ || 32 ||
candanāgarusampṛkto dhūpasammūrchito'tulaḥ || 32 ||
Shloka 33
ಪ್ರವಾತಿ ಪವನ ಶ್ಶ್ರೀಮಾನ್ಕಿನ್ನುನಾದ್ಯ ಯಥಾಪುರಮ್ ।
ಭೇರೀಮೃದಙ್ಗವೀಣಾನಾಂ ಕೋಣಸಙ್ಘಟ್ಟಿತಃ ಪುನಃ ॥ 33 ॥
ಭೇರೀಮೃದಙ್ಗವೀಣಾನಾಂ ಕೋಣಸಙ್ಘಟ್ಟಿತಃ ಪುನಃ ॥ 33 ॥
pravāti pavana śśrīmānkinnunādya yathāpuram |
bherīmṛdaṅgavīṇānāṃ koṇasaṅghaṭṭitaḥ punaḥ || 33 ||
bherīmṛdaṅgavīṇānāṃ koṇasaṅghaṭṭitaḥ punaḥ || 33 ||
Shloka 34
ಕಿಮದ್ಯ ಶಬ್ದೋ ವಿರತಸ್ಸದಾ ದೀನಗತಿಃ ಪುರಾ ।
ಅನಿಷ್ಟಾನಿ ಚ ಪಾಪಾನಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ॥ 34 ॥
ಅನಿಷ್ಟಾನಿ ಚ ಪಾಪಾನಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ॥ 34 ॥
kimadya śabdo viratassadā dīnagatiḥ purā |
aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca || 34 ||
aniṣṭāni ca pāpāni paśyāmi vividhāni ca || 34 ||
Shloka 35
ನಿಮಿತ್ತಾನ್ಯಮನೋಜ್ಞಾನಿತೇನ ಸೀದತಿ ಮೇ ಮನಃ ।
ಸರ್ವಥಾ ಕುಶಲಂ ಸೂತ ದುರ್ಲಭಂ ಮಮ ಬನ್ದುಷು ॥ 35 ॥
ಸರ್ವಥಾ ಕುಶಲಂ ಸೂತ ದುರ್ಲಭಂ ಮಮ ಬನ್ದುಷು ॥ 35 ॥
nimittānyamanojñānitena sīdati me manaḥ |
sarvathā kuśalaṃ sūta durlabhaṃ mama banduṣu || 35 ||
sarvathā kuśalaṃ sūta durlabhaṃ mama banduṣu || 35 ||
Shloka 36
ತಥಾಹ್ಯಸತಿ ಸಮ್ಮೋಹೇ ಹೃದಯಂ ಸೀದತೀವ ಮೇ ।
ವಿಷಣ್ಣ ಶ್ಶ್ರಾನ್ತಹೃದಯಸ್ತ್ರಸ್ತ ಸ್ಸುಲುಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 36 ॥
ವಿಷಣ್ಣ ಶ್ಶ್ರಾನ್ತಹೃದಯಸ್ತ್ರಸ್ತ ಸ್ಸುಲುಲಿತೇನ್ದ್ರಿಯಃ ॥ 36 ॥
tathāhyasati sammohe hṛdayaṃ sīdatīva me |
viṣaṇṇa śśrāntahṛdayastrasta ssululitendriyaḥ || 36 ||
viṣaṇṇa śśrāntahṛdayastrasta ssululitendriyaḥ || 36 ||
Shloka 37
ಭರತಃ ಪ್ರವಿವೇಶಾಶು ಪುರೀಮಿಕ್ಷ್ವಾಕುಪಾಲಿತಾಮ್ ।
ದ್ವಾರೇಣ ವೈಜಯನ್ತೇನ ಪ್ರಾವಿಶಚ್ಛ್ರಾನ್ತವಾಹನಃ ॥ 37 ॥
ದ್ವಾರೇಣ ವೈಜಯನ್ತೇನ ಪ್ರಾವಿಶಚ್ಛ್ರಾನ್ತವಾಹನಃ ॥ 37 ॥
bharataḥ praviveśāśu purīmikṣvākupālitām |
dvāreṇa vaijayantena prāviśacchrāntavāhanaḥ || 37 ||
dvāreṇa vaijayantena prāviśacchrāntavāhanaḥ || 37 ||
Shloka 38
ದ್ವಾಸ್ಸ್ಥೈರುತ್ಥಾಯ ವಿಜಯಂ ಪೃಷ್ಟಸ್ತೈ ಸ್ಸಹಿತೋ ಯಯೌ ।
ಸ ತ್ವನೇಕಾಗ್ರಹೃದಯೋ ದ್ವಾಸ್ಸ್ಥಂ ಪ್ರತ್ಯರ್ಚ್ಯ ತಂ ಜನಮ್ ॥ 38 ॥
ಸ ತ್ವನೇಕಾಗ್ರಹೃದಯೋ ದ್ವಾಸ್ಸ್ಥಂ ಪ್ರತ್ಯರ್ಚ್ಯ ತಂ ಜನಮ್ ॥ 38 ॥
dvāssthairutthāya vijayaṃ pṛṣṭastai ssahito yayau |
sa tvanekāgrahṛdayo dvāssthaṃ pratyarcya taṃ janam || 38 ||
sa tvanekāgrahṛdayo dvāssthaṃ pratyarcya taṃ janam || 38 ||
Shloka 39
ಸೂತಮಶ್ವಪತೇಃ ಕ್ಲಾನ್ತಮಬ್ರವೀತ್ತತ್ರ ರಾಘವಃ ।
ಕಿಮಹಂ ತ್ವರಯಾಽನೀತಃ ಕಾರಣೇನ ವಿನಾನಘ ॥ 39 ॥
ಕಿಮಹಂ ತ್ವರಯಾಽನೀತಃ ಕಾರಣೇನ ವಿನಾನಘ ॥ 39 ॥
sūtamaśvapateḥ klāntamabravīttatra rāghavaḥ |
kimahaṃ tvarayā'nītaḥ kāraṇena vinānagha || 39 ||
kimahaṃ tvarayā'nītaḥ kāraṇena vinānagha || 39 ||
Shloka 40
ಅಶುಭಾಶಙ್ಕಿ ಹೃದಯಂ ಶೀಲಂ ಚ ಪತತೀವ ಮೇ ।
ಶ್ರುತಾ ನೋ ಯಾದೃಶಾಃ ಪೂರ್ವಂ ನೃಪತೀನಾಂ ವಿನಾಶನೇ ॥ 40 ॥
ಶ್ರುತಾ ನೋ ಯಾದೃಶಾಃ ಪೂರ್ವಂ ನೃಪತೀನಾಂ ವಿನಾಶನೇ ॥ 40 ॥
aśubhāśaṅki hṛdayaṃ śīlaṃ ca patatīva me |
śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane || 40 ||
śrutā no yādṛśāḥ pūrvaṃ nṛpatīnāṃ vināśane || 40 ||
Shloka 41
ಆಕಾರಾಂಸ್ತಾನಹಂ ಸರ್ವಾನಿಹಪಶ್ಯಾಮಿ ಸಾರಥೇ ।
ಸಮ್ಮಾರ್ಜನವಿಹೀನಾನಿ ಪರುಷಾಣ್ಯುಪಲಕ್ಷಯೇ ॥ 41 ॥
ಸಮ್ಮಾರ್ಜನವಿಹೀನಾನಿ ಪರುಷಾಣ್ಯುಪಲಕ್ಷಯೇ ॥ 41 ॥
ākārāṃstānahaṃ sarvānihapaśyāmi sārathe |
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye || 41 ||
sammārjanavihīnāni paruṣāṇyupalakṣaye || 41 ||
Shloka 42
ಅಸಂಯತ ಕವಾಟಾನಿ ಶ್ರೀವಿಹೀನಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ।
ಬಲಿಕರ್ಮವಿಹೀನಾನಿ ಧೂಪಸಮ್ಮೋದನೇನ ಚ ॥ 42 ॥
ಬಲಿಕರ್ಮವಿಹೀನಾನಿ ಧೂಪಸಮ್ಮೋದನೇನ ಚ ॥ 42 ॥
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ |
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 42 ||
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 42 ||
Shloka 43
ಅನಾಶಿತಕುಟುಮ್ಬಾನಿ ಪ್ರಭಾಹೀನಜನಾನಿ ಚ ।
ಅಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾನಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಭವನಾನ್ಯಹಮ್ ॥ 43 ॥
ಅಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾನಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಭವನಾನ್ಯಹಮ್ ॥ 43 ॥
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca |
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 43 ||
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 43 ||
Shloka 45
ಅಸಂಯತ ಕವಾಟಾನಿ ಶ್ರೀವಿಹೀನಾನಿ ಸರ್ವಶಃ ।
ಬಲಿಕರ್ಮವಿಹೀನಾನಿ ಧೂಪಸಮ್ಮೋದನೇನ ಚ ॥ 45 ॥
ಬಲಿಕರ್ಮವಿಹೀನಾನಿ ಧೂಪಸಮ್ಮೋದನೇನ ಚ ॥ 45 ॥
asaṃyata kavāṭāni śrīvihīnāni sarvaśaḥ |
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 45 ||
balikarmavihīnāni dhūpasammodanena ca || 45 ||
Shloka 46
ಅನಾಶಿತಕುಟುಮ್ಬಾನಿ ಪ್ರಭಾಹೀನಜನಾನಿ ಚ ।
ಅಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾನಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಭವನಾನ್ಯಹಮ್ ॥ 46 ॥
ಅಲಕ್ಷ್ಮೀಕಾನಿ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಕುಟುಮ್ಬಿಭವನಾನ್ಯಹಮ್ ॥ 46 ॥
anāśitakuṭumbāni prabhāhīnajanāni ca |
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 46 ||
alakṣmīkāni paśyāmi kuṭumbibhavanānyaham || 46 ||
Shloka 47
ಅಪೇತಮಾಲ್ಯಶೋಭಾನಿ ಹ್ಯಸಮ್ಮೃಷ್ಟಾಜಿರಾಣಿ ಚ ।
ದೇವಾಗಾರಾಣಿ ಶೂನ್ಯಾನಿ ನ ಚಾಭಾನ್ತಿ ಯಥಾಪುರಮ್ ॥ 47 ॥
ದೇವಾಗಾರಾಣಿ ಶೂನ್ಯಾನಿ ನ ಚಾಭಾನ್ತಿ ಯಥಾಪುರಮ್ ॥ 47 ॥
apetamālyaśobhāni hyasammṛṣṭājirāṇi ca |
devāgārāṇi śūnyāni na cābhānti yathāpuram || 47 ||
devāgārāṇi śūnyāni na cābhānti yathāpuram || 47 ||
Shloka 48
ದೇವತಾರ್ಚಾಃ ಪ್ರವಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಯಜ್ಞಗೋಷ್ಠ್ಯಸ್ತಥಾವಿಧಾಃ ।
ಮಾಲ್ಯಾಪಣೇಷು ರಾಜನ್ತೇ ನಾದ್ಯ ಪಣ್ಯಾನಿ ವಾ ತಥಾ ॥ 48 ॥
ಮಾಲ್ಯಾಪಣೇಷು ರಾಜನ್ತೇ ನಾದ್ಯ ಪಣ್ಯಾನಿ ವಾ ತಥಾ ॥ 48 ॥
devatārcāḥ praviddhāśca yajñagoṣṭhyastathāvidhāḥ |
mālyāpaṇeṣu rājante nādya paṇyāni vā tathā || 48 ||
mālyāpaṇeṣu rājante nādya paṇyāni vā tathā || 48 ||
Shloka 49
ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವಣಿಜೋಽಪ್ಯದ್ಯ ನ ಯಥಾಪೂರ್ವಮತ್ರವೈ ।
ಧ್ಯಾನಸಂವಿಗ್ನಹೃದಯಾಃ ನಷ್ಟವ್ಯಾಪಾರಯನ್ತ್ರಿತಾಃ ॥ 49 ॥
ಧ್ಯಾನಸಂವಿಗ್ನಹೃದಯಾಃ ನಷ್ಟವ್ಯಾಪಾರಯನ್ತ್ರಿತಾಃ ॥ 49 ॥
dṛśyante vaṇijo'pyadya na yathāpūrvamatravai |
dhyānasaṃvignahṛdayāḥ naṣṭavyāpārayantritāḥ || 49 ||
dhyānasaṃvignahṛdayāḥ naṣṭavyāpārayantritāḥ || 49 ||
Shloka 50
ದೇವಾಯತನಚೈತ್ಯೇಷು ದೀನಾಃ ಪಕ್ಷಿಗಣಾಸ್ತಥಾ ॥ 50 ॥
devāyatanacaityeṣu dīnāḥ pakṣigaṇāstathā || 50 ||
Shloka 51
ಮಲಿನಂ ಚಾಶ್ರುಪೂರ್ಣಾಕ್ಷಂ ದೀನಂ ಧ್ಯಾನಪರಂ ಕೃಶಮ್ ।
ಸಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಂ ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಜನಮುತ್ಕಣ್ಠಿತಂ ಪುರೇ ॥ 51 ॥
ಸಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಂ ಚ ಪಶ್ಯಾಮಿ ಜನಮುತ್ಕಣ್ಠಿತಂ ಪುರೇ ॥ 51 ॥
malinaṃ cāśrupūrṇākṣaṃ dīnaṃ dhyānaparaṃ kṛśam |
sastrīpuṃsaṃ ca paśyāmi janamutkaṇṭhitaṃ pure || 51 ||
sastrīpuṃsaṃ ca paśyāmi janamutkaṇṭhitaṃ pure || 51 ||
Shloka 52
ಇತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ಭರತಸ್ಸೂತಂ ತಂ ದೀನಮಾನಸಃ ।
ತಾನ್ಯನಿಷ್ಟಾನ್ಯಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ರಾಜಗೃಹಂ ಯಯೌ ॥ 52 ॥
ತಾನ್ಯನಿಷ್ಟಾನ್ಯಯೋಧ್ಯಾಯಾಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ರಾಜಗೃಹಂ ಯಯೌ ॥ 52 ॥
ityevamuktvā bharatassūtaṃ taṃ dīnamānasaḥ |
tānyaniṣṭānyayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau || 52 ||
tānyaniṣṭānyayodhyāyāṃ prekṣya rājagṛhaṃ yayau || 52 ||
Shloka 53
ತಾಂ ಶೂನ್ಯಶೃಙ್ಗಾಟಕವೇಶ್ಮರಥ್ಯಾಂ ರಜೋಽರುಣದ್ವಾರಕವಾಟಯನ್ತ್ರಾಮ್ ।
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುರೀಮಿನ್ದ್ರಪುರಪ್ರಕಾಶಾಂ ದುಃಖೇನ ಸಮ್ಪೂರ್ಣತರೋ ಬಭೂವ ॥ 53 ॥
ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪುರೀಮಿನ್ದ್ರಪುರಪ್ರಕಾಶಾಂ ದುಃಖೇನ ಸಮ್ಪೂರ್ಣತರೋ ಬಭೂವ ॥ 53 ॥
tāṃ śūnyaśṛṅgāṭakaveśmarathyāṃ rajo'ruṇadvārakavāṭayantrām |
dṛṣṭvā purīmindrapuraprakāśāṃ duḥkhena sampūrṇataro babhūva || 53 ||
dṛṣṭvā purīmindrapuraprakāśāṃ duḥkhena sampūrṇataro babhūva || 53 ||
Shloka 54
ಬಹೂನಿ ಪಶ್ಯನ್ಮನಸೋಽಪ್ರಿಯಾಣಿ ಯಾನ್ಯನ್ಯದಾ ನಾಸ್ಯ ಪುರೇ ಬಭೂವುಃ ।
ಅವಾಕ್ಛಿರಾ ದೀನಮನಾ ನಹೃಷ್ಟಃ ಪಿತುರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ಪ್ರವಿವೇಶ ವೇಶ್ಮ ॥ 54 ॥
ಅವಾಕ್ಛಿರಾ ದೀನಮನಾ ನಹೃಷ್ಟಃ ಪಿತುರ್ಮಹಾತ್ಮಾ ಪ್ರವಿವೇಶ ವೇಶ್ಮ ॥ 54 ॥
bahūni paśyanmanaso'priyāṇi yānyanyadā nāsya pure babhūvuḥ |
avākchirā dīnamanā nahṛṣṭaḥ piturmahātmā praviveśa veśma || 54 ||
avākchirā dīnamanā nahṛṣṭaḥ piturmahātmā praviveśa veśma || 54 ||
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಏಕಸಪ್ತತಿತಮಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ एकसप्ततितमस्सर्गः ।
स प्रान् मुखो राज गृहात् अभिनिर्याय वीर्यवान् ।
ततः सुदामां द्युतिमान् सम्तीर्वावेक्ष्य तां नदीम् ॥ 1 ॥
ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम् ।
शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः ॥ 2 ॥
स प्राङ्मुखो राजगृहादभिनिर्याय राघवः ।
ततस्सुदामां द्युतिमान् सन्तीर्यावेक्ष्य तां नदीम् ॥ 3 ॥
ह्लादिनीं दूरपारां च प्रत्यक्स्रोतस्तरङ्गिणीम् ।
शतद्रूमतरच्छ्रीमान्नदीमिक्ष्वाकुनन्दनः ॥ 4 ॥
ऐलाधाने नदीं तीर्त्वा प्राप्य चापरपर्पटान् ।
शिलामकुर्वतीं तीर्त्वा आग्नेयं शल्यकर्षणम् ॥ 5 ॥
सत्यसन्धश्शुचिश्श्रीमान्प्रेक्षमाण श्शिलावहाम् ।
अत्ययात्स महाशैलान्वनं चैत्ररथं प्रति ॥ 6 ॥
सरस्वतीं च गङ्गां च युग्मेन प्रतिपद्यच ।
उत्तरान्वीरमत्स्यानां भारुण्डं प्राविशद्वनम् ॥ 7 ॥
वेगिनीं च कुलिङ्गाख्यां ह्लादिनीं पर्वताऽऽवृताम् ।
यमुनां प्राप्य सन्तीर्णः बलमाश्वासयत्तदा ॥ 8 ॥
सशीतीकृत्य तु गात्राणि क्लान्तानाश्वास्य वाजिनः ।
तत्र स्नात्वा च पीत्वा च प्रायादादाय चोदकम् ॥ 9 ॥
राजपुत्रो महारण्यमनभीक्ष्णोपसेवितम् ।
भद्रो भद्रेण यानेन मारुतः खमिवात्ययात् ॥ 10 ॥
भागीरथीं दुष्प्रतरामंशुधाने महानदीम् ।
उपायाद्राघवस्तूर्णं प्राग्वटे विश्रुते पुरे ॥ 11 ॥
स गङ्गां प्राग्वटे तीर्त्वा समायात्कुटिकोष्ठिकाम् ।
सबल स्तां स तीर्त्वाऽथ समायाद्धर्मवर्धनम् ॥ 12 ॥
तोरणं दक्षिणार्धेन जम्भूप्रस्थमुपागमत् ।
वरूथं च ययौ रम्यं ग्रामं दशरथात्मजः ॥ 13 ॥
तत्र रम्ये वने वासं कृत्वाऽसौ प्राङ्मुखो ययौ ।
उद्यानमुज्जिहानायाः प्रियका यत्र पादपाः ॥ 14 ॥
सालांस्तु प्रियकान्प्राप्य शीघ्रानास्थाय वाजिनः ।
अनुज्ञाप्याथ भरतः वाहिनीं त्वरितो ययौ ॥ 15 ॥
वासं कृत्वा सर्वतीर्थे तीर्त्वा चोत्तानिकां नदीम् ।
अन्या नदीश्च विविधाः पार्वतीयैस्तुरङ्गमैः ॥ 16 ॥
हस्तिपृष्ठकमासाद्य कुटिकामत्यवर्तत ।
ततार च नरव्याघ्रो लौहित्ये स कपीवतीम् ॥ 17 ॥
एकसाले स्थाणुमतीं विनते गोमतीं नदीम् ।
कलिङ्गनगरे चापि प्राप्य सालवनं तदा ॥ 18 ॥
भरतः क्षिप्रमागच्छत्सुपरिश्रान्तवाहनः ।
वनं च समतीत्याशुशर्वर्यामरुणोदये ॥ 19 ॥
अयोध्यां मनुना राज्ञा निर्मितां सन्ददर्श ह ।
तां पुरीं पुरुषव्याघ्रस्सप्तरात्रोषितः पथि ॥ 20 ॥
अयोध्यामग्रतो दृष्ट्वा सारथिं वाक्यमब्रवीत् ।
एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी ॥ 21 ॥
अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका ।
यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ 22 ॥
भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता ।
एषा नातिप्रतीता मे पुण्योद्याना यशस्विनी ॥ 23 ॥
अयोध्या दृश्यते दूरात्सारथे पाण्डुमृत्तिका ।
यज्वभिर्गुणसम्पन्नैर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ 24 ॥
भूयिष्ठमृद्धैराकीर्णा राजर्षिपरिपालिता ।
अयोध्यायां पुरा शब्दश्श्रूयते तुमुलो महान् ॥ 25 ॥
समन्तान्नरनारीणां तमद्य न श्रुणोम्यहम् ।
उद्यानानि हि सायाह्ने क्रीडित्वोपरतैर्नरैः ॥ 26 ॥
समन्तात्परिधावद्भिः प्रकाशन्ते ममान्यथा ।
तान्यद्यानुरुदन्तीव परित्यक्तानि कामिभिः ॥ 27 ॥
अरण्यभूतेव पुरी सारथे प्रतिभाति मे ।
न ह्यत्र यानैर्दृश्यन्ते न गजैर्न च वाजिभिः ॥ 28 ॥
निर्यान्तो वाऽभियान्तो वा नरमुख्या यथापुरम् ।
उद्यानानि पुरा भान्ति मत्तप्रमुदितानि च ॥ 29 ॥
जनानां रतिसंयोगेष्वत्यन्तगुणवन्ति च ।
तान्येतान्यद्य पश्यामि निरानन्दानि सर्वशः ॥ 30 ॥
स्रस्तपर्णैरनुपथं विक्रोशद्भिरिव द्रुमैः ।
नाद्यापि श्रूयते शब्दः मत्तानां मृगपक्षिणाम् ॥ 31 ॥
संरक्तां मधुरां वाणीं कलं व्याहरतां बहु ।
चन्दनागरुसम्पृक्तो धूपसम्मूर्छितोऽतुलः ॥ 32 ॥
प्रवाति पवन श्श्रीमान्किन्नुनाद्य यथापुरम् ।
भेरीमृदङ्गवीणानां कोणसङ्घट्टितः पुनः ॥ 33 ॥
किमद्य शब्दो विरतस्सदा दीनगतिः पुरा ।
अनिष्टानि च पापानि पश्यामि विविधानि च ॥ 34 ॥
निमित्तान्यमनोज्ञानितेन सीदति मे मनः ।
सर्वथा कुशलं सूत दुर्लभं मम बन्दुषु ॥ 35 ॥
तथाह्यसति सम्मोहे हृदयं सीदतीव मे ।
विषण्ण श्श्रान्तहृदयस्त्रस्त स्सुलुलितेन्द्रियः ॥ 36 ॥
भरतः प्रविवेशाशु पुरीमिक्ष्वाकुपालिताम् ।
द्वारेण वैजयन्तेन प्राविशच्छ्रान्तवाहनः ॥ 37 ॥
द्वास्स्थैरुत्थाय विजयं पृष्टस्तै स्सहितो ययौ ।
स त्वनेकाग्रहृदयो द्वास्स्थं प्रत्यर्च्य तं जनम् ॥ 38 ॥
सूतमश्वपतेः क्लान्तमब्रवीत्तत्र राघवः ।
किमहं त्वरयाऽनीतः कारणेन विनानघ ॥ 39 ॥
अशुभाशङ्कि हृदयं शीलं च पततीव मे ।
श्रुता नो यादृशाः पूर्वं नृपतीनां विनाशने ॥ 40 ॥
आकारांस्तानहं सर्वानिहपश्यामि सारथे ।
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ 41 ॥
असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च ॥ 42 ॥
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ 43 ॥
सम्मार्जनविहीनानि परुषाण्युपलक्षये ॥ 44 ॥
असंयत कवाटानि श्रीविहीनानि सर्वशः ।
बलिकर्मविहीनानि धूपसम्मोदनेन च ॥ 45 ॥
अनाशितकुटुम्बानि प्रभाहीनजनानि च ।
अलक्ष्मीकानि पश्यामि कुटुम्बिभवनान्यहम् ॥ 46 ॥
अपेतमाल्यशोभानि ह्यसम्मृष्टाजिराणि च ।
देवागाराणि शून्यानि न चाभान्ति यथापुरम् ॥ 47 ॥
देवतार्चाः प्रविद्धाश्च यज्ञगोष्ठ्यस्तथाविधाः ।
माल्यापणेषु राजन्ते नाद्य पण्यानि वा तथा ॥ 48 ॥
दृश्यन्ते वणिजोऽप्यद्य न यथापूर्वमत्रवै ।
ध्यानसंविग्नहृदयाः नष्टव्यापारयन्त्रिताः ॥ 49 ॥
देवायतनचैत्येषु दीनाः पक्षिगणास्तथा ॥ 50 ॥
मलिनं चाश्रुपूर्णाक्षं दीनं ध्यानपरं कृशम् ।
सस्त्रीपुंसं च पश्यामि जनमुत्कण्ठितं पुरे ॥ 51 ॥
इत्येवमुक्त्वा भरतस्सूतं तं दीनमानसः ।
तान्यनिष्टान्ययोध्यायां प्रेक्ष्य राजगृहं ययौ ॥ 52 ॥
तां शून्यशृङ्गाटकवेश्मरथ्यां रजोऽरुणद्वारकवाटयन्त्राम् ।
दृष्ट्वा पुरीमिन्द्रपुरप्रकाशां दुःखेन सम्पूर्णतरो बभूव ॥ 53 ॥
बहूनि पश्यन्मनसोऽप्रियाणि यान्यन्यदा नास्य पुरे बभूवुः ।
अवाक्छिरा दीनमना नहृष्टः पितुर्महात्मा प्रविवेश वेश्म ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे एकसप्ततितमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.