ಶ್ರೀಮದ್ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ರಾಮಾಯಣೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡಮ್ ।
ಅಥ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ।
ತೇ ತು ತಸ್ಮಿನ್ಮಹಾವೃಕ್ಷೇ ಉಷಿತ್ವಾ ರಜನೀಂ ಶಿವಾಮ್ ।
ವಿಮಲೇಽಭ್ಯುದಿತೇ ಸೂರ್ಯೇ ತಸ್ಮಾದ್ದೇಶಾತ್ಪ್ರತಸ್ಥಿರೇ ॥ 1 ॥
ಯತ್ರ ಭಾಗೀರಥೀಂ ಗಙ್ಗಾಂ ಯಮುನಾಭಿಪ್ರವರ್ತತೇ ।
ಜಗ್ಮುಸ್ತಂ ದೇಶಮುದ್ದಿಶ್ಯ ವಿಗಾಹ್ಯ ಸುಮಹದ್ವನಮ್ ॥ 2 ॥
ತೇ ಭೂಮಿಭಾಗಾನ್ವಿವಿಧಾನ್ ದೇಶಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಮನೋರಮಾನ್ ।
ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಾನ್ ಪಶ್ಯನ್ತಸ್ತತ್ರ ತತ್ರ ಯಶಶ್ವಿನಃ ॥ 3 ॥
ಯಥಾ ಕ್ಷೇಮೇಣ ಗಚ್ಛನ್ ಸ ಪಶ್ಯಂಶ್ಚ ವಿವಿಧಾನ್ ದ್ರುಮಾನ್ ।
ನಿವೃತ್ತಮಾತ್ರೇ ದಿವಸೇ ರಾಮಃ ಸೌಮಿತ್ರಿಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 4 ॥
ಪ್ರಯಾಗಮಭಿತಃ ಪಶ್ಯ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಧೂಮಮುನ್ನತಮ್ ।
ಅಗ್ನೇರ್ಭಗವತಃ ಕೇತುಂ ಮನ್ಯೇ ಸನ್ನಿಹಿತೋ ಮುನಿಃ ॥ 5 ॥
ನೂನಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ ಸ್ಮ ಸಮ್ಭೇದಂ ಗಙ್ಗಾಯಮುನಯೋರ್ವಯಮ್ ।
ತಥಾ ಹಿ ಶ್ರೂಯತೇ ಶಬ್ದೋ ವಾರಿಣೋ ವಾರಿಘಟ್ಟಿತಃ ॥ 6 ॥
ದಾರೂಣಿ ಪರಿಭಿನ್ನಾನಿ ವನಜೈರುಪಜೀವಿಭಿಃ ।
ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮೇ ಚೈತೇ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವಿವಿಧಾ ದ್ರುಮಾಃ ॥ 7 ॥
ಧನ್ವಿನೌ ತೌ ಸುಖಂ ಗತ್ವಾ ಲಮ್ಬಮಾನೇ ದಿವಾಕರೇ ।
ಗಙ್ಗಾಯಮುನಯೋಸ್ಸನ್ಧೌ ಪ್ರಾಪತುರ್ನಿಲಯಂ ಮುನೇಃ ॥ 8 ॥
ರಾಮಸ್ತ್ವಾಶ್ರಮಮಾಸಾದ್ಯ ತ್ರಾಸಯನ್ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ ।
ಗತ್ವಾ ಮುಹೂರ್ತಮಧ್ವಾನಂ ಭರದ್ವಾಜಮುಪಾಗಮತ್ ॥ 9 ॥
ತತಸ್ತ್ವಾಶ್ರಮಾಸಾದ್ಯ ಮುನೇರ್ದರ್ಶನಕಾಙ್ಕ್ಷಿಣೌ ।
ಸೀತಯಾನುಗತೌ ವೀರೌ ದೂರಾದೇವಾವತಸ್ಥತುಃ ॥ 10 ॥
ಸ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮಹಾತ್ಮಾನಮೃಷಿಂ ಶಿಷ್ಯಗಣೈರ್ವೃತಮ್ ।
ಸಂಶಿತವ್ರತಮೇಕಾಗ್ರಂ ತಪಸಾ ಲಬ್ಧಚಕ್ಷುಷಮ್ ॥ 11 ॥
ಹುತಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಮಹಾಭಾಗಂ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ।
ರಾಮಃ ಸೌಮಿತ್ರಿಣಾ ಸಾರ್ಧಂ ಸೀತಯಾ ಚಾಭ್ಯವಾದಯತ್ ॥ 12 ॥
ನ್ಯವೇದಯತ ಚಾತ್ಮಾನಂ ತಸ್ಮೈ ಲಕ್ಷ್ಮಣಪೂರ್ವಜಃ ।
ಪುತ್ರೌ ದಶರಥಸ್ಯಾವಾಂ ಭಗವನ್ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣೌ ॥ 13 ॥
ಭಾರ್ಯಾ ಮಮೇಯಂ ವೈದೇಹೀ ಕಲ್ಯಾಣೀ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ।
ಮಾಂ ಚಾನುಯಾತಾ ವಿಜನಂ ತಪೋವನಮನಿನ್ದಿತಾ ॥ 14 ॥
ಪಿತ್ರಾ ಪ್ರವ್ರಾಜ್ಯಮಾನಂ ಮಾಂ ಸೌಮಿತ್ರಿರನುಜ ಪ್ರಿಯಃ ।
ಅಯಮನ್ವಗಮದ್ಭ್ರಾತಾ ವನಮೇವ ದೃಢವ್ರತಃ ॥ 15 ॥
ಪಿತ್ರಾ ನಿಯುಕ್ತಾ ಭಗವನ್ ಪ್ರವೇಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ತಪೋವನಮ್ ।
ಧರ್ಮಮೇವ ಚರಿಷ್ಯಾಮ ಸ್ತತ್ರ ಮೂಲಫಲಾಶನಾಃ ॥ 16 ॥
ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ರಾಜಪುತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ ।
ಉಪಾನಯತ ಧರ್ಮಾತ್ಮಾ ಗಾಮರ್ಘ್ಯಮುದಕಂ ತತಃ ॥ 17 ॥
ನಾನಾವಿಧಾನನ್ನರಸಾನ್ ವನ್ಯಮೂಲಫಲಾಶ್ರಯಾನ್ ।
ತೇಭ್ಯೋ ದದೌ ತಪ್ತತಪಾ ವಾಸಂ ಚೈವಾಭ್ಯಕಲ್ಪಯತ್ ॥ 18 ॥
ಮೃಗಪಕ್ಷಿಭಿರಾಸೀನೋ ಮುನಿಭಿಶ್ಚ ಸಮನ್ತತಃ ।
ರಾಮಮಾಗತಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಸ್ವಾಗತೇನಾಹತಂ ಮುನಿಃ ॥ 19 ॥
ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯ ಚ ತಾಮರ್ಚಾಮುಪವಿಷ್ಟಂ ಸ ರಾಘವಮ್ ।
ಭರದ್ವಾಜೋಽಬ್ರವೀದ್ವಾಕ್ಯಂ ಧರ್ಮಯುಕ್ತಮಿದಂ ತದಾ ॥ 20 ॥
ಚಿರಸ್ಯ ಖಲು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ ಪಶ್ಯಾಮಿ ತ್ವಾಮಿಹಾಗತಮ್ ।
ಶ್ರುತಂ ತವ ಮಯಾ ಚೇದಂ ವಿವಾಸನಮಕಾರಣಮ್ ॥ 21 ॥
ಅವಕಾಶೋ ವಿವಿಕ್ತೋಽಯಂ ಮಹಾನದ್ಯೋಸ್ಸಮಾಗಮೇ ।
ಪುಣ್ಯಶ್ಚ ರಮಣೀಯಶ್ಚ ವಸತ್ವಿಹ ಭವಾನ್ ಸುಖಮ್ ॥ 22 ॥
ಏವಮುಕ್ತಸ್ತು ವಚನಂ ಭರದ್ವಾಜೇನ ರಾಘವಃ ।
ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಶುಭಂ ವಾಕ್ಯಂ ರಾಮಃ ಸರ್ವಹಿತೇ ರತಃ ॥ 23 ॥
ಭಗವನ್ನಿತ ಆಸನ್ನಃ ಪೌರಜಾನಪದೋ ಜನಃ ।
ಸುದರ್ಶಮಿಹ ಮಾಂ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಯ ಮನ್ಯೇಽಹಮಿಮಮಾಶ್ರಮಮ್ ॥ 24 ॥
ಆಗಮಿಷ್ಯತಿ ವೈದೇಹೀಂ ಮಾಂ ಚಾಪಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕೋ ಜನಃ ।
ಅನೇನ ಕಾರಣೇನಾಹಮಿಹ ವಾಸಂ ನ ರೋಚಯೇ ॥ 25 ॥
ಏಕಾನ್ತೇ ಪಶ್ಯ ಭಗವನ್ನಾಶ್ರಮಸ್ಥಾನಮುತ್ತಮಮ್ ।
ರಮೇತ ಯತ್ರ ವೈದೇಹೀ ಸುಖಾರ್ಹಾ ಜನಕಾತ್ಮಜಾ ॥ 26 ॥
ಏತಛ್ರುತ್ವಾ ಶುಭಂ ವಾಕ್ಯಂ ಭರದ್ವಾಜೋ ಮಹಾಮುನಿಃ ।
ರಾಘವಸ್ಯ ತತೋ ವಾಕ್ಯಮರ್ಥಗ್ರಾಹಕಮಬ್ರವೀತ್ ॥ 27 ॥
ದಶಕ್ರೋಶ ಇತಸ್ತಾತ ಗಿರಿರ್ಯತ್ರನಿವತ್ಸ್ಯಸಿ ।
ಮಹರ್ಷಿಸೇವಿತಃ ಪುಣ್ಯಃ ಸರ್ವತಃ ಸುಖದರ್ಶನಃ ॥ 28 ॥
ಗೋಲಾಙ್ಗೂಲಾನುಚರಿತೋ ವಾನರರ್ಕ್ಷನಿಷೇವಿತಃ ।
ಚಿತ್ರಕೂಟ ಇತಿ ಖ್ಯಾತೋ ಗನ್ಧಮಾದನಸನ್ನಿಭಃ ॥ 29 ॥
ಯಾವತಾ ಚಿತ್ರಕೂಟಸ್ಯ ನರಶೃಙ್ಗಾನ್ಯವೇಕ್ಷತೇ ।
ಕಲ್ಯಾಣಾನಿ ಸಮಾಧತ್ತೇ ನ ಪಾಪೇ ಕುರುತೇ ಮನಃ ॥ 30 ॥
ಋಷಯಸ್ತತ್ರ ಬಹವೋ ವಿಹೃತ್ಯ ಶರದಾಂ ಶತಮ್ ।
ತಪಸಾ ದಿವಮಾರೂಢಾಃ ಕಪಾಲಶಿರಸಾ ಸಹ ॥ 31 ॥
ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಮಹಂ ಮನ್ಯೇ ತಂ ವಾಸಂ ಭವತಸ್ಸುಖಮ್ ।
ಇಹ ವಾ ವನವಾಸಾಯ ವಸ ರಾಮ ಮಯಾ ಸಹ ॥ 32 ॥
ಸ ರಾಮಂ ಸರ್ವಕಾಮೈಸ್ತಂ ಭರದ್ವಾಜಃ ಪ್ರಿಯಾತಿಥಿಮ್ ।
ಸಭಾರ್ಯಂ ಸಹ ಚ ಭ್ರಾತ್ರಾ ಪ್ರತಿಜಗ್ರಾಹ ಧರ್ಮವಿತ್ ॥ 33 ॥
ತಸ್ಯ ಪ್ರಯಾಗೇ ರಾಮಸ್ಯ ತಂ ಮಹರ್ಷಿಮುಪೇಯುಷಃ ।
ಪ್ರಪನ್ನಾ ರಜನೀ ಪುಣ್ಯಾಃ ಚಿತ್ರಾಃ ಕಥಯತಃ ಕಥಾಃ ॥ 34 ॥
ಸೀತಾತೃತೀಯಃ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥಃ ಪರಿಶ್ರಾನ್ತಃ ಸುಖೋಚಿತಃ ।
ಭರದ್ವಾಜಾಶ್ರಮೇ ರಮ್ಯೇ ತಾಂ ರಾತ್ರಿಮವಸತ್ಸುಖಮ್ ॥ 35 ॥
ಪ್ರಭಾತಾಯಾಂ ರಜನ್ಯಾಂ ತು ಭರದ್ವಾಜಮುಪಾಗಮತ್ ।
ಉವಾಚ ನರಶಾರ್ದೂಲೋ ಮುನಿಂ ಜ್ವಲಿತತೇಜಸಮ್ ॥ 36 ॥
ಶರ್ವರೀಂ ಭಗವನ್ನದ್ಯ ಸತ್ಯಶೀಲ ತವಾಶ್ರಮೇ ।
ಉಷಿತಾಃ ಸ್ಮೇಹ ವಸತಿಮನುಜಾನಾತು ನೋ ಭವಾನ್ ॥ 37 ॥
ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ತು ತಸ್ಯಾಂ ವ್ಯುಷ್ಟಾಯಾಂ ಭರದ್ವಾಜೋಽಬ್ರವೀದಿದಮ್ ।
ಮಧುಮೂಲಫಲೋಪೇತಂ ಚಿತ್ರಕೂಟಂ ವ್ರಜೇತಿ ಹ ॥ 38 ॥
ವಾಸಮೌಪಯಿಕಂ ಮನ್ಯೇ ತವ ರಾಮ ಮಹಾಬಲ ನಾನಾನಗಗಣೋಪೇತಃ ಕಿನ್ನರೋರಗಸೇವಿತಃ ।
ಮಯೂರನಾದಾಭಿರುತೋ ಗಜರಾಜನಿಷೇವಿತಃ ॥ 39 ॥
ಗಮ್ಯತಾಂ ಭವತಾ ಶೈಲ ಶ್ಚಿತ್ರಕೂಟಃ ಸ ವಿಶ್ರುತಃ ।
ಪುಣ್ಯಶ್ಚ ರಮಣೀಯಶ್ಚ ಬಹುಮೂಲಫಲಾಯುತಃ ॥ 40 ॥
ತತ್ರ ಕುಞ್ಜರಯೂಥಾನಿ ಮೃಗಯೂಥಾನಿ ಚಾಭಿತಃ ।
ವಿಚರನ್ತಿ ವನಾನ್ತೇಸ್ಮಿನ್ ತಾನಿ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಸಿ ರಾಘವ ॥ 41 ॥
ಸರಿತ್ಪ್ರಸ್ರವಣಪ್ರಸ್ಥಾನ್ ದರೀಕನ್ದರನಿರ್ಝರಾನ್ ।
ಚರತಃ ಸೀತಯಾ ಸಾರ್ಧಂ ನನ್ದಿಷ್ಯತಿ ಮನಸ್ತವ ॥ 42 ॥
ಪ್ರಹೃಷ್ಟಕೋಯಷ್ಟಿಕಕೋಕಿಲಸ್ವನೈರ್ವಿನಾದಿತಂ ತಂ ವಸುಧಾಧರಂ ಶಿವಮ್ ।
ಮೃಗೈಶ್ಚ ಮತ್ತೈರ್ಬಹುಭಿಶ್ಚ ಕುಞ್ಜರೈಃ ಸುರಮ್ಯಮಾಸಾದ್ಯ ಸಮಾವಸಾಶ್ರಮಮ್ ॥ 43 ॥
ಇತ್ಯಾರ್ಷೇ ಶ್ರೀಮದ್ರಾಮಾಯಣೇ ವಾಲ್ಮೀಕೀಯ ಆದಿಕಾವ್ಯೇ ಅಯೋಧ್ಯಾಕಾಣ್ಡೇ ಚತುಃಪಞ್ಚಾಶಸ್ಸರ್ಗಃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
te tu tasminmahāvṛkṣe uṣitvā rajanīṃ śivām |
vimale'bhyudite sūrye tasmāddeśātpratasthire || 1 ||
yatra bhāgīrathīṃ gaṅgāṃ yamunābhipravartate |
jagmustaṃ deśamuddiśya vigāhya sumahadvanam || 2 ||
te bhūmibhāgānvividhān deśāṃścāpi manoramān |
adṛṣṭapūrvān paśyantastatra tatra yaśaśvinaḥ || 3 ||
yathā kṣemeṇa gacchan sa paśyaṃśca vividhān drumān |
nivṛttamātre divase rāmaḥ saumitrimabravīt || 4 ||
prayāgamabhitaḥ paśya saumitre dhūmamunnatam |
agnerbhagavataḥ ketuṃ manye sannihito muniḥ || 5 ||
nūnaṃ prāptāḥ sma sambhedaṃ gaṅgāyamunayorvayam |
tathā hi śrūyate śabdo vāriṇo vārighaṭṭitaḥ || 6 ||
dārūṇi paribhinnāni vanajairupajīvibhiḥ |
bharadvājāśrame caite dṛśyante vividhā drumāḥ || 7 ||
dhanvinau tau sukhaṃ gatvā lambamāne divākare |
gaṅgāyamunayossandhau prāpaturnilayaṃ muneḥ || 8 ||
rāmastvāśramamāsādya trāsayanmṛgapakṣiṇaḥ |
gatvā muhūrtamadhvānaṃ bharadvājamupāgamat || 9 ||
tatastvāśramāsādya munerdarśanakāṅkṣiṇau |
sītayānugatau vīrau dūrādevāvatasthatuḥ || 10 ||
sa praviśya mahātmānamṛṣiṃ śiṣyagaṇairvṛtam |
saṃśitavratamekāgraṃ tapasā labdhacakṣuṣam || 11 ||
hutāgnihotraṃ dṛṣṭvaiva mahābhāgaṃ kṛtāñjaliḥ |
rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ sītayā cābhyavādayat || 12 ||
nyavedayata cātmānaṃ tasmai lakṣmaṇapūrvajaḥ |
putrau daśarathasyāvāṃ bhagavan rāmalakṣmaṇau || 13 ||
bhāryā mameyaṃ vaidehī kalyāṇī janakātmajā |
māṃ cānuyātā vijanaṃ tapovanamaninditā || 14 ||
pitrā pravrājyamānaṃ māṃ saumitriranuja priyaḥ |
ayamanvagamadbhrātā vanameva dṛḍhavrataḥ || 15 ||
pitrā niyuktā bhagavan pravekṣyāmastapovanam |
dharmameva cariṣyāma statra mūlaphalāśanāḥ || 16 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |
upānayata dharmātmā gāmarghyamudakaṃ tataḥ || 17 ||
nānāvidhānannarasān vanyamūlaphalāśrayān |
tebhyo dadau taptatapā vāsaṃ caivābhyakalpayat || 18 ||
mṛgapakṣibhirāsīno munibhiśca samantataḥ |
rāmamāgatamabhyarcya svāgatenāhataṃ muniḥ || 19 ||
pratigṛhya ca tāmarcāmupaviṣṭaṃ sa rāghavam |
bharadvājo'bravīdvākyaṃ dharmayuktamidaṃ tadā || 20 ||
cirasya khalu kākutstha paśyāmi tvāmihāgatam |
śrutaṃ tava mayā cedaṃ vivāsanamakāraṇam || 21 ||
avakāśo vivikto'yaṃ mahānadyossamāgame |
puṇyaśca ramaṇīyaśca vasatviha bhavān sukham || 22 ||
evamuktastu vacanaṃ bharadvājena rāghavaḥ |
pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ rāmaḥ sarvahite rataḥ || 23 ||
bhagavannita āsannaḥ paurajānapado janaḥ |
sudarśamiha māṃ prekṣya manye'hamimamāśramam || 24 ||
āgamiṣyati vaidehīṃ māṃ cāpi prekṣako janaḥ |
anena kāraṇenāhamiha vāsaṃ na rocaye || 25 ||
ekānte paśya bhagavannāśramasthānamuttamam |
rameta yatra vaidehī sukhārhā janakātmajā || 26 ||
etachrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharadvājo mahāmuniḥ |
rāghavasya tato vākyamarthagrāhakamabravīt || 27 ||
daśakrośa itastāta giriryatranivatsyasi |
maharṣisevitaḥ puṇyaḥ sarvataḥ sukhadarśanaḥ || 28 ||
golāṅgūlānucarito vānararkṣaniṣevitaḥ |
citrakūṭa iti khyāto gandhamādanasannibhaḥ || 29 ||
yāvatā citrakūṭasya naraśṛṅgānyavekṣate |
kalyāṇāni samādhatte na pāpe kurute manaḥ || 30 ||
ṛṣayastatra bahavo vihṛtya śaradāṃ śatam |
tapasā divamārūḍhāḥ kapālaśirasā saha || 31 ||
praviviktamahaṃ manye taṃ vāsaṃ bhavatassukham |
iha vā vanavāsāya vasa rāma mayā saha || 32 ||
sa rāmaṃ sarvakāmaistaṃ bharadvājaḥ priyātithim |
sabhāryaṃ saha ca bhrātrā pratijagrāha dharmavit || 33 ||
tasya prayāge rāmasya taṃ maharṣimupeyuṣaḥ |
prapannā rajanī puṇyāḥ citrāḥ kathayataḥ kathāḥ || 34 ||
sītātṛtīyaḥ kākutsthaḥ pariśrāntaḥ sukhocitaḥ |
bharadvājāśrame ramye tāṃ rātrimavasatsukham || 35 ||
prabhātāyāṃ rajanyāṃ tu bharadvājamupāgamat |
uvāca naraśārdūlo muniṃ jvalitatejasam || 36 ||
śarvarīṃ bhagavannadya satyaśīla tavāśrame |
uṣitāḥ smeha vasatimanujānātu no bhavān || 37 ||
rātryāṃ tu tasyāṃ vyuṣṭāyāṃ bharadvājo'bravīdidam |
madhumūlaphalopetaṃ citrakūṭaṃ vrajeti ha || 38 ||
vāsamaupayikaṃ manye tava rāma mahābala nānānagagaṇopetaḥ kinnaroragasevitaḥ |
mayūranādābhiruto gajarājaniṣevitaḥ || 39 ||
gamyatāṃ bhavatā śaila ścitrakūṭaḥ sa viśrutaḥ |
puṇyaśca ramaṇīyaśca bahumūlaphalāyutaḥ || 40 ||
tatra kuñjarayūthāni mṛgayūthāni cābhitaḥ |
vicaranti vanāntesmin tāni drakṣyasi rāghava || 41 ||
saritprasravaṇaprasthān darīkandaranirjharān |
carataḥ sītayā sārdhaṃ nandiṣyati manastava || 42 ||
prahṛṣṭakoyaṣṭikakokilasvanairvināditaṃ taṃ vasudhādharaṃ śivam |
mṛgaiśca mattairbahubhiśca kuñjaraiḥ suramyamāsādya samāvasāśramam || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अयोध्याकाण्डम् ।
अथ चतुःपञ्चाशस्सर्गः ।
ते तु तस्मिन्महावृक्षे उषित्वा रजनीं शिवाम् ।
विमलेऽभ्युदिते सूर्ये तस्माद्देशात्प्रतस्थिरे ॥ 1 ॥
यत्र भागीरथीं गङ्गां यमुनाभिप्रवर्तते ।
जग्मुस्तं देशमुद्दिश्य विगाह्य सुमहद्वनम् ॥ 2 ॥
ते भूमिभागान्विविधान् देशांश्चापि मनोरमान् ।
अदृष्टपूर्वान् पश्यन्तस्तत्र तत्र यशश्विनः ॥ 3 ॥
यथा क्षेमेण गच्छन् स पश्यंश्च विविधान् द्रुमान् ।
निवृत्तमात्रे दिवसे रामः सौमित्रिमब्रवीत् ॥ 4 ॥
प्रयागमभितः पश्य सौमित्रे धूममुन्नतम् ।
अग्नेर्भगवतः केतुं मन्ये सन्निहितो मुनिः ॥ 5 ॥
नूनं प्राप्ताः स्म सम्भेदं गङ्गायमुनयोर्वयम् ।
तथा हि श्रूयते शब्दो वारिणो वारिघट्टितः ॥ 6 ॥
दारूणि परिभिन्नानि वनजैरुपजीविभिः ।
भरद्वाजाश्रमे चैते दृश्यन्ते विविधा द्रुमाः ॥ 7 ॥
धन्विनौ तौ सुखं गत्वा लम्बमाने दिवाकरे ।
गङ्गायमुनयोस्सन्धौ प्रापतुर्निलयं मुनेः ॥ 8 ॥
रामस्त्वाश्रममासाद्य त्रासयन्मृगपक्षिणः ।
गत्वा मुहूर्तमध्वानं भरद्वाजमुपागमत् ॥ 9 ॥
ततस्त्वाश्रमासाद्य मुनेर्दर्शनकाङ्क्षिणौ ।
सीतयानुगतौ वीरौ दूरादेवावतस्थतुः ॥ 10 ॥
स प्रविश्य महात्मानमृषिं शिष्यगणैर्वृतम् ।
संशितव्रतमेकाग्रं तपसा लब्धचक्षुषम् ॥ 11 ॥
हुताग्निहोत्रं दृष्ट्वैव महाभागं कृताञ्जलिः ।
रामः सौमित्रिणा सार्धं सीतया चाभ्यवादयत् ॥ 12 ॥
न्यवेदयत चात्मानं तस्मै लक्ष्मणपूर्वजः ।
पुत्रौ दशरथस्यावां भगवन् रामलक्ष्मणौ ॥ 13 ॥
भार्या ममेयं वैदेही कल्याणी जनकात्मजा ।
मां चानुयाता विजनं तपोवनमनिन्दिता ॥ 14 ॥
पित्रा प्रव्राज्यमानं मां सौमित्रिरनुज प्रियः ।
अयमन्वगमद्भ्राता वनमेव दृढव्रतः ॥ 15 ॥
पित्रा नियुक्ता भगवन् प्रवेक्ष्यामस्तपोवनम् ।
धर्ममेव चरिष्याम स्तत्र मूलफलाशनाः ॥ 16 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राजपुत्रस्य धीमतः ।
उपानयत धर्मात्मा गामर्घ्यमुदकं ततः ॥ 17 ॥
नानाविधानन्नरसान् वन्यमूलफलाश्रयान् ।
तेभ्यो ददौ तप्ततपा वासं चैवाभ्यकल्पयत् ॥ 18 ॥
मृगपक्षिभिरासीनो मुनिभिश्च समन्ततः ।
राममागतमभ्यर्च्य स्वागतेनाहतं मुनिः ॥ 19 ॥
प्रतिगृह्य च तामर्चामुपविष्टं स राघवम् ।
भरद्वाजोऽब्रवीद्वाक्यं धर्मयुक्तमिदं तदा ॥ 20 ॥
चिरस्य खलु काकुत्स्थ पश्यामि त्वामिहागतम् ।
श्रुतं तव मया चेदं विवासनमकारणम् ॥ 21 ॥
अवकाशो विविक्तोऽयं महानद्योस्समागमे ।
पुण्यश्च रमणीयश्च वसत्विह भवान् सुखम् ॥ 22 ॥
एवमुक्तस्तु वचनं भरद्वाजेन राघवः ।
प्रत्युवाच शुभं वाक्यं रामः सर्वहिते रतः ॥ 23 ॥
भगवन्नित आसन्नः पौरजानपदो जनः ।
सुदर्शमिह मां प्रेक्ष्य मन्येऽहमिममाश्रमम् ॥ 24 ॥
आगमिष्यति वैदेहीं मां चापि प्रेक्षको जनः ।
अनेन कारणेनाहमिह वासं न रोचये ॥ 25 ॥
एकान्ते पश्य भगवन्नाश्रमस्थानमुत्तमम् ।
रमेत यत्र वैदेही सुखार्हा जनकात्मजा ॥ 26 ॥
एतछ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरद्वाजो महामुनिः ।
राघवस्य ततो वाक्यमर्थग्राहकमब्रवीत् ॥ 27 ॥
दशक्रोश इतस्तात गिरिर्यत्रनिवत्स्यसि ।
महर्षिसेवितः पुण्यः सर्वतः सुखदर्शनः ॥ 28 ॥
गोलाङ्गूलानुचरितो वानरर्क्षनिषेवितः ।
चित्रकूट इति ख्यातो गन्धमादनसन्निभः ॥ 29 ॥
यावता चित्रकूटस्य नरशृङ्गान्यवेक्षते ।
कल्याणानि समाधत्ते न पापे कुरुते मनः ॥ 30 ॥
ऋषयस्तत्र बहवो विहृत्य शरदां शतम् ।
तपसा दिवमारूढाः कपालशिरसा सह ॥ 31 ॥
प्रविविक्तमहं मन्ये तं वासं भवतस्सुखम् ।
इह वा वनवासाय वस राम मया सह ॥ 32 ॥
स रामं सर्वकामैस्तं भरद्वाजः प्रियातिथिम् ।
सभार्यं सह च भ्रात्रा प्रतिजग्राह धर्मवित् ॥ 33 ॥
तस्य प्रयागे रामस्य तं महर्षिमुपेयुषः ।
प्रपन्ना रजनी पुण्याः चित्राः कथयतः कथाः ॥ 34 ॥
सीतातृतीयः काकुत्स्थः परिश्रान्तः सुखोचितः ।
भरद्वाजाश्रमे रम्ये तां रात्रिमवसत्सुखम् ॥ 35 ॥
प्रभातायां रजन्यां तु भरद्वाजमुपागमत् ।
उवाच नरशार्दूलो मुनिं ज्वलिततेजसम् ॥ 36 ॥
शर्वरीं भगवन्नद्य सत्यशील तवाश्रमे ।
उषिताः स्मेह वसतिमनुजानातु नो भवान् ॥ 37 ॥
रात्र्यां तु तस्यां व्युष्टायां भरद्वाजोऽब्रवीदिदम् ।
मधुमूलफलोपेतं चित्रकूटं व्रजेति ह ॥ 38 ॥
वासमौपयिकं मन्ये तव राम महाबल नानानगगणोपेतः किन्नरोरगसेवितः ।
मयूरनादाभिरुतो गजराजनिषेवितः ॥ 39 ॥
गम्यतां भवता शैल श्चित्रकूटः स विश्रुतः ।
पुण्यश्च रमणीयश्च बहुमूलफलायुतः ॥ 40 ॥
तत्र कुञ्जरयूथानि मृगयूथानि चाभितः ।
विचरन्ति वनान्तेस्मिन् तानि द्रक्ष्यसि राघव ॥ 41 ॥
सरित्प्रस्रवणप्रस्थान् दरीकन्दरनिर्झरान् ।
चरतः सीतया सार्धं नन्दिष्यति मनस्तव ॥ 42 ॥
प्रहृष्टकोयष्टिककोकिलस्वनैर्विनादितं तं वसुधाधरं शिवम् ।
मृगैश्च मत्तैर्बहुभिश्च कुञ्जरैः सुरम्यमासाद्य समावसाश्रमम् ॥ 43 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे चतुःपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe ayodhyākāṇḍam |
atha catuḥpañcāśassargaḥ |
te tu tasminmahāvṛkṣe uṣitvā rajanīṃ śivām |
vimale'bhyudite sūrye tasmāddeśātpratasthire || 1 ||
yatra bhāgīrathīṃ gaṅgāṃ yamunābhipravartate |
jagmustaṃ deśamuddiśya vigāhya sumahadvanam || 2 ||
te bhūmibhāgānvividhān deśāṃścāpi manoramān |
adṛṣṭapūrvān paśyantastatra tatra yaśaśvinaḥ || 3 ||
yathā kṣemeṇa gacchan sa paśyaṃśca vividhān drumān |
nivṛttamātre divase rāmaḥ saumitrimabravīt || 4 ||
prayāgamabhitaḥ paśya saumitre dhūmamunnatam |
agnerbhagavataḥ ketuṃ manye sannihito muniḥ || 5 ||
nūnaṃ prāptāḥ sma sambhedaṃ gaṅgāyamunayorvayam |
tathā hi śrūyate śabdo vāriṇo vārighaṭṭitaḥ || 6 ||
dārūṇi paribhinnāni vanajairupajīvibhiḥ |
bharadvājāśrame caite dṛśyante vividhā drumāḥ || 7 ||
dhanvinau tau sukhaṃ gatvā lambamāne divākare |
gaṅgāyamunayossandhau prāpaturnilayaṃ muneḥ || 8 ||
rāmastvāśramamāsādya trāsayanmṛgapakṣiṇaḥ |
gatvā muhūrtamadhvānaṃ bharadvājamupāgamat || 9 ||
tatastvāśramāsādya munerdarśanakāṅkṣiṇau |
sītayānugatau vīrau dūrādevāvatasthatuḥ || 10 ||
sa praviśya mahātmānamṛṣiṃ śiṣyagaṇairvṛtam |
saṃśitavratamekāgraṃ tapasā labdhacakṣuṣam || 11 ||
hutāgnihotraṃ dṛṣṭvaiva mahābhāgaṃ kṛtāñjaliḥ |
rāmaḥ saumitriṇā sārdhaṃ sītayā cābhyavādayat || 12 ||
nyavedayata cātmānaṃ tasmai lakṣmaṇapūrvajaḥ |
putrau daśarathasyāvāṃ bhagavan rāmalakṣmaṇau || 13 ||
bhāryā mameyaṃ vaidehī kalyāṇī janakātmajā |
māṃ cānuyātā vijanaṃ tapovanamaninditā || 14 ||
pitrā pravrājyamānaṃ māṃ saumitriranuja priyaḥ |
ayamanvagamadbhrātā vanameva dṛḍhavrataḥ || 15 ||
pitrā niyuktā bhagavan pravekṣyāmastapovanam |
dharmameva cariṣyāma statra mūlaphalāśanāḥ || 16 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā rājaputrasya dhīmataḥ |
upānayata dharmātmā gāmarghyamudakaṃ tataḥ || 17 ||
nānāvidhānannarasān vanyamūlaphalāśrayān |
tebhyo dadau taptatapā vāsaṃ caivābhyakalpayat || 18 ||
mṛgapakṣibhirāsīno munibhiśca samantataḥ |
rāmamāgatamabhyarcya svāgatenāhataṃ muniḥ || 19 ||
pratigṛhya ca tāmarcāmupaviṣṭaṃ sa rāghavam |
bharadvājo'bravīdvākyaṃ dharmayuktamidaṃ tadā || 20 ||
cirasya khalu kākutstha paśyāmi tvāmihāgatam |
śrutaṃ tava mayā cedaṃ vivāsanamakāraṇam || 21 ||
avakāśo vivikto'yaṃ mahānadyossamāgame |
puṇyaśca ramaṇīyaśca vasatviha bhavān sukham || 22 ||
evamuktastu vacanaṃ bharadvājena rāghavaḥ |
pratyuvāca śubhaṃ vākyaṃ rāmaḥ sarvahite rataḥ || 23 ||
bhagavannita āsannaḥ paurajānapado janaḥ |
sudarśamiha māṃ prekṣya manye'hamimamāśramam || 24 ||
āgamiṣyati vaidehīṃ māṃ cāpi prekṣako janaḥ |
anena kāraṇenāhamiha vāsaṃ na rocaye || 25 ||
ekānte paśya bhagavannāśramasthānamuttamam |
rameta yatra vaidehī sukhārhā janakātmajā || 26 ||
etachrutvā śubhaṃ vākyaṃ bharadvājo mahāmuniḥ |
rāghavasya tato vākyamarthagrāhakamabravīt || 27 ||
daśakrośa itastāta giriryatranivatsyasi |
maharṣisevitaḥ puṇyaḥ sarvataḥ sukhadarśanaḥ || 28 ||
golāṅgūlānucarito vānararkṣaniṣevitaḥ |
citrakūṭa iti khyāto gandhamādanasannibhaḥ || 29 ||
yāvatā citrakūṭasya naraśṛṅgānyavekṣate |
kalyāṇāni samādhatte na pāpe kurute manaḥ || 30 ||
ṛṣayastatra bahavo vihṛtya śaradāṃ śatam |
tapasā divamārūḍhāḥ kapālaśirasā saha || 31 ||
praviviktamahaṃ manye taṃ vāsaṃ bhavatassukham |
iha vā vanavāsāya vasa rāma mayā saha || 32 ||
sa rāmaṃ sarvakāmaistaṃ bharadvājaḥ priyātithim |
sabhāryaṃ saha ca bhrātrā pratijagrāha dharmavit || 33 ||
tasya prayāge rāmasya taṃ maharṣimupeyuṣaḥ |
prapannā rajanī puṇyāḥ citrāḥ kathayataḥ kathāḥ || 34 ||
sītātṛtīyaḥ kākutsthaḥ pariśrāntaḥ sukhocitaḥ |
bharadvājāśrame ramye tāṃ rātrimavasatsukham || 35 ||
prabhātāyāṃ rajanyāṃ tu bharadvājamupāgamat |
uvāca naraśārdūlo muniṃ jvalitatejasam || 36 ||
śarvarīṃ bhagavannadya satyaśīla tavāśrame |
uṣitāḥ smeha vasatimanujānātu no bhavān || 37 ||
rātryāṃ tu tasyāṃ vyuṣṭāyāṃ bharadvājo'bravīdidam |
madhumūlaphalopetaṃ citrakūṭaṃ vrajeti ha || 38 ||
vāsamaupayikaṃ manye tava rāma mahābala nānānagagaṇopetaḥ kinnaroragasevitaḥ |
mayūranādābhiruto gajarājaniṣevitaḥ || 39 ||
gamyatāṃ bhavatā śaila ścitrakūṭaḥ sa viśrutaḥ |
puṇyaśca ramaṇīyaśca bahumūlaphalāyutaḥ || 40 ||
tatra kuñjarayūthāni mṛgayūthāni cābhitaḥ |
vicaranti vanāntesmin tāni drakṣyasi rāghava || 41 ||
saritprasravaṇaprasthān darīkandaranirjharān |
carataḥ sītayā sārdhaṃ nandiṣyati manastava || 42 ||
prahṛṣṭakoyaṣṭikakokilasvanairvināditaṃ taṃ vasudhādharaṃ śivam |
mṛgaiśca mattairbahubhiśca kuñjaraiḥ suramyamāsādya samāvasāśramam || 43 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye ayodhyākāṇḍe catuḥpañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.